VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH THỊ ĐIỂM

TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC TRONG TRUYỆN KIỀU
CỦA NGUYỄN DU

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2016


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH THỊ ĐIỂM

TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC TRONG TRUYỆN KIỀU
CỦA NGUYỄN DU

Ngành
Chuyên ngành
Mã số

: Triết học
: CNDVBC & CNDVLS
: 62220301


mẹ thật nhiều!
Hà Nội, năm 2016

TÁC GIẢ LU N ÁN

Đinh ThịĐiểm


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận án: Tư tưởng triết học trong Truyện Kiều
của Nguyễn Du là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Luận án đã được
nghiên cứu một cách khoa học và nghiêm túc, các trích dẫn trong luận án
là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công
bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác.
Hà Nội, năm 2016

T C GIẢ

Đinh ThịĐiểm

NN


MỤC LỤC
A. MỞĐẦU.............................................................................................................. 1
B. NỘI DUNG .......................................................................................................... 5
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨ

IÊN Q AN ĐẾN ĐỀ

LU N ÁN............................................................................................................. 155
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................... 156


A. MỞĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tác phẩm Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du được chưng cất từ tinh hoa
trí tuệ dân tộc, đứng ở vị trí hàn lâm cao sang nhưng lại có sức lan tỏa với sức sống
mạnh mẽ trong dân chúng. Từ bậc học giảđến tầng lớp thường dân không ai lại
không thuộc một vai câu Kiều. Hơn ba ngàn hai trăm câu thơ từ xưa được phổ biến
sâu rộng trong đời sống nhân dân. Người ta có tâm trạng thường đọc Kiều, vui thì
hát Kiều, vịnh Kiều, buồn lại lẫy Kiều, lo lắng bất an trong lòng thì bói Kiều, thi thố,
giải trí lại đố Kiều, tập Kiều. Chừng ấy câu thơ của Kiều như có cuộc sống riêng
ngoài đời vì có thể bất kỳtâm trạng vui, buồn, thương, ghét nào của con người cũng
có thểứng với một hai câu Kiều để biểu lộ, để ngẫm ngợi, để giải tỏa, biện minh,
giải thích và đồng cảm. Có những câu Kiều đã trở thành chân lý trong tư duy của
quần chúng, có tính triết lý rất sâu sắc. Trong một thời gian dài, Truyện Kiều với
những giá trị mà tác giả truyền tải đã xâm nhập vào những hành vi ứng xử của người
dân trong đời sống. Truyện Kiều như là triết lý ởđời khuyên răn con người về
lẽsống, chỉ dạy về cách xử thế trong đời. Đọc Truyện Kiều, thuộc Kiều, nghiên cứu
Truyện Kiều sẽ thấy được những giá trị triết học trong đó để trở nên "Người" hơn,
nhân ái hơn, văn hóa hơn và học được cách ứng xử trong cuộc sống trí tuệ hơn.
Truyện Kiều thật đẹp về mặt văn chương, sâu sắc về mặt chính trị, hội tụđầy
đủcác giá trị chân-thiện-mỹ mang tính dân tộc, đầy tính triết lý nhân sinh cùng sự minh
triết trong cuộc đời. Mặt khác, Truyện Kiều còn có tính giáo dục ở nhiều phương
diện, chuyên chở trong đó một nền tảng ý thức nhân văn và luân lý đạo đức của người
Việt Nam một cách tự nhiên và sâu sắc. Hơn nữa, trong nền kinh tế thị trường với
sựmở rộng giao lưu văn hóa, hội nhập như hiện nay nếu thế hệ trẻ Việt Nam chỉ trang
bịcho mình vốn kiến thức về văn hóa của dân tộc hết sức mong manh thì sợ rằng luồng
gió văn hóa ngoại lai sẽ thổi bay đi hết những giá trị văn hóa thuần Việt. Với việc

- Làm rõ bối cảnh lịch sử - xã hội và các dòng tư tưởng ảnh hưởng đến sự ra đời
của tác phẩm Truyện Kiều cùng những sáng tạo của Nguyễn Du so với nguyên tác.
- Làm rõ những nội dung tư tưởng triết học cơ bản trong Truyện Kiều của
Nguyễn Du.
- Đánh giá về giá trị và hạn chế của các tư tưởng triết học trong Truyện Kiều đối
với đời sống xã hội.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
+ Đối tượng nghiên cứu:Đối tượng nghiên cứu của luận án là tư tưởng triết
học trong Truyện Kiều, chủ yếu tập trung vào triết học nhân sinh và tư tưởng triết
học xã hội.
2


+ Phạm vi nghiên cứu:
Phạm vi của luận án chỉ giới hạn việc phân tích tư tưởng triết học trong Truyện
Kiều của Nguyễn Du ở khía cạnh triết học nhân sinh và triết học xã hội. Lấy cuốn
"Nguyễn Du và Truyện Kiều" của Nguyễn Thạch Giang khảo đính và chú thích
làm tài liệu chính để trích dẫn các câu Kiều.
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án
+ Cơ sở lý luận:
Tác giả luận án lấy lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
v à q u a n đ i ể m c ủ a Đả n g c ộ n g s ả n Vi ệ t N a m l à m c ơ s ở l ý l u ậ n . Đồ n g t h ờ i đặ t mọi
vấn đề nghiên cứu trong mối quan hệ biện chứng và đặt trong điều kiện lịch sử cụ
thểđể nghiên cứu một cách khách quan về những tư tưởng triết học cơb ả n t r o n g T
r u y ệ n K i ề u q u a đ ó r ú t r a đượ c n h ữn g g i á t r ị v à h ạ n c h ế c ủ a n ó t r o n g đời s ố ng x ã h ộ i.
+ Phương pháp nghiên cứu:
Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử,
ngoài ra còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: so sánh và đối
chiếu, phân tích và tổng hợp, phương pháp liên hệ thực tiễn và phỏng vấn lấy ý
kiến chuyên gia.


Ngoài phần mởđầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm có 4
chương, 11 tiết.

4


B. NỘI DUNG
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨ

IÊN Q AN ĐẾN

ĐỀ TÀI LU N ÁN
1.1.Tình hình nghiên cứu về hoàn cảnh ra đời Truyện Kiều và những sáng
tạo của Nguyễn Du so với tác phẩm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm
Tài Nhân
1.1.1. Những nghiên cứu về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm Truyện Kiều
Trong cuốn "Kỷ niệm 200 năm sinh Nguyễn Du", do Ủy ban khoa học xã hội
Việt Nam, Viện Văn học phát hành năm 1971, ngay ở bài "Diễn Văn khai mạc lễkỷ
niệm 200 năm sinh thi hào dân tộc Nguyễn Du" do ông Hoàng Minh Giám đọc đã
khẳng định: Thời đại Nguyễn Du là thời đại đau khổ và oanh liệt vào bậc nhất trong
lịch sử Việt Nam, thời đại của chếđộ phong kiến mục nát, thời đại của nhiều cuộc
khởi nghĩa nông dân liên tiếp, nhất là cuộc khởi nghĩa Tây Sơn vĩđại đã lật đổ vua
chúa trong nước và chiến thắng hai mươi vạn quân Mãn Thanh xâm lược. Nhưng
rốt cuộc xã hội Việt Nam thời ấy vẫn không thoát ra khỏi chếđộ phong kiến. Với lời
khẳng định trên, tác giảđã cung cấp cho chúng ta thấy tình hình chính trị-xã hội thời
đại Nguyễn Du đầy bất ổn và hỗn loạn trong dân chúng cùng sự nổi dậy chưa từng có
của các cuộc khởi nghĩa nông dân chống lại giai cấp phong kiến.
Ở công trình "Truyện Kiều và chủ nghĩa hiện thực Nguyễn Du" của giáo sư Lê

trị, xã hội đến các cuộc đấu tranh giai cấp trong thời đại Nguyễn Du đó là cuốn
"Truyện Kiều và thời đại Nguyễn Du" của tác giả Trương Tửu. Với công trình này
Trương Tửu đã phân tích đầy thuyết phục những mâu thuẫn nảy sinh trong xã hội
dẫn ðến các cuộc nổi dậy của nông dân chống lại bọn cường hào, diệt trừ quan
tham. Tình hình kinh tếđình trệ, cộng với sự bóc lột nông dân thậm tế của giai cấp
thống trịđã làm cho mâu thuẫn xã hội lên đến đỉnh điểm.
Lê Đình Kỵ với cuốn "Hiểu đúng đắn về Truyện Kiều" đã làm rõ tình hình rối
ren về chính trị và bất ổn về xã hội với sự sụp đổ liên tiếp của các triều đại đã làm
chấn động đến tâm hồn dễ cảm của Nguyễn Du, nhiều khi làm cho ông mất niềm tin
vào cuộc sống mà phải hướng niềm tin vào định mệnh: "Ở vào thời kỳ ly loạn, đảo
điên, tính mệnh con người như cỏ rác, tư tưởng người ta cũng dễ hướng vào chủ
nghĩa định mệnh. Thời đại Nguyễn Du là thời đại có nhiều biến cố dữ dội, bao nhiêu
sự việc diễn ra Nguyễn Du không sao hiểu được. Những tranh giành giết hại lẫn
nhau vẫn thường thấy ở các triều đại trước đến thời Nguyễn Du thì trở thành
chuyện hàng ngày" [44 ,tr. 19].
Cùng với quan điểm trên trong cuốn "Nguyễn Du về tác gia và tác phẩm"
Nguyễn Hữu Sơn đã phân tích về tình trạng hỗn loạn và xu thế tan rã của xã hội
6


phong kiến Việt Nam lúc bấy giờđã làm cho đời sống nhân dân hết sức cực khổ:
"Không cần phải mô tả nhiều ai cũng có thểđoán biết người dân Việt Nam sống
giữa những biến cốấy, giữa sự tan vỡ của một chếđộđã tàn ác lại càng tàn ác hơn
trong khi nó tan vỡ thì lầm than khốn khổ như thế nào. Cái cảnh sớm màn loan
trướng huệ, chiều chiếc lá lênh đênh không phải là cảnh tưởng tượng mà là cảnh
Nguyễn Du từng mục kích, từng trải qua vậy nên Nguyễn Du đã cảm thông được
một phần nỗi khổ chung của con người bị chà đạp dưới một chếđộ ngày càng thêm
mục nát" [79, tr. 483-484].
ĐỗĐức Dục với cuốn "Về chủ nghĩa hiện thực thời đại Nguyễn Du" đã phân tích một
cách cụ thể tình hình kinh tế suy sụp, chính trị rối ren và tác giả còn vẽ lên được bức

giản, mà là một thành quả lớn của việc cấu tứ lại một cách tinh vi, và tái tạo lại trên cơ
sở dị thực" [10, tr. 317].

9


Vượt xa tất cả những nghiên cứu đã phân tích ở trên về phương diện sáng tạo
của Nguyễn Du so với tác phẩm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân,
tác giả Trần Đình Sửđã đề cập tới sự sáng tạo của Nguyễn Du về góc độ tư tưởng và
quan niệm mới về con người, mà trong nguyên tác không có để cho ra đời một kiêt
tác bất hủ với thời gian, tuy nhiên tác giả chưa đi sâu vào chứng minh và làm rõ cụ
thể sáng tạo về mặt tư tưởng mới như thế nào nhưng phải thừa nhận đây là một tìm
tòi và phát hiện vô cùng đáng trân trọng và có giá trị gợi mở cho người đi sau tiếp
tục nghiên cứu mà từ trước chưa ai đề cấp tới.
N.L Niculin, nhà nghiên cứu về văn học Việt Nam, đã có bài viết hết sức đặc sắc
"Nguyễn Du nhà thơ nhân đạo lỗi lạc" trình bày một cách thuyết phục những sáng
tạo bậc thầy của Nguyễn Du trong Truyện Kiều so với nguyên tác ban đầu vềcốt
truyện, về hình tượng nhân vật, đặc biệt tác giả nhấn mạnh sự sáng tạo của Nguyễn
Du trong việc dựa trên truyền thống thơ ca Việt Nam và đã sử dụng rất nhiều hình
ảnh của ca dao để sáng tạo ra một hệ thống hình tượng độc đáo.
Lê Hoài Nam đã có một sự so sánh Truyện Kiều với Kim Vân Kiều truyện rất
chi tiết trong cuốn "200 năm nghiên cứu và bàn luận về Truyện Kiều" về phương diện
hình thức nghệ thuật, phương pháp sáng tác cho đến tính hiện thực, tính tư tưởng,
đồng thời tác giảđã thực hiện việc đối chiếu giữa hai tác phẩm để tìm ra điểm
dịđồng về các mặt như tổ chức kết cấu, tính cách nhân vật, cơ sở chủđề tư tưởng.
Từ kết quả những so sánh ấy tác giảđã rút ra những nhận định về cách xử lý cuốn
Kim Vân Kiều truyện, về tài năng nghệ thuật, về phong cách và phương pháp sáng
tác, về thế giới quan Nguyễn Du và giá trị chân chính của Truyện Kiều. Đây thực sự
là một bài viết tâm huyết, so sánh một cách chi tiết và đưa ra những kết luận hết
sức giá trị, đồng thời tác giảđã có những phát hiện mới mẻ về sáng tạo của Nguyễn

chương, nghệ thuật, cốt truyện, tình tiết, nhân vật, tuy nhiên chưa có tác giảnào bàn
đến việc sáng tạo của Nguyễn Du trong quan niệm mới về con người, vềcuộc đời
đầy biến động, về một chủ nghĩa nhân đạo mới mà trong nguyên tác không có, tức
là Nguyễn Du đã lồng vào đó một tư tưởng mới, đây là sự sáng tạo cần phải nghiên
cứu và làm rõ, vậy nên tác giả luận án trên cơ sở tiếp thu những nghiên cứu của các
học giảđi trước để làm nền tảng, cơ sở cho mình đi vào tìm hiểu nghiên cứu về tư
tưởng mới Nguyễn Du đã gửi gắm trong Truyện Kiều.
1.2. Tình hình nghiên cứu vềảnh hƣởng của tƣ tƣởng triết học Việt Nam
và triết học Nho - Phật - Lão trong Truyện Kiều
1.2.1. Những nghiên cứu vềảnh hƣởng của tƣ tƣởng triết học Việt Nam
trong
Truyện Kiều.
Trước khi nói tới ảnh hưởng của tư tưởng triết học Việt Nam trong Truyện
Kiều chúng ta tìm hiểu một số quan điểm về vấn đề Việt Nam có triết học hay
11


không? Hay Việt Nam chỉ có tư tưởng triết học. Giáo sư Nguyễn Tài Thư cho rằng
"Từ rất sớm trong lịch sử, người Việt Nam đã hình thành một loại kiến thức chung có
tính chất phổ biến cho cả tự nhiên, xã hội và tư duy con người. Kiến thức đó là gì?
Là triết học hay chưa triết học? Là tư tưởng đang quá độđến triết học? Nhưng mọi
người đều nhất trí xem đó là kiến thức khái quát nhất, kiến thức đóng vai trò thế
giới quan và phương pháp luận của người Việt Nam trong lịch sử" [102, tr.3]. Với
cách đặt vấn đề và giải thích như trên tác giảđã khẳng định Việt Nam ngay từrất sớm
đã có tư tưởng triết học, đó là những kiến thức chung nhất về thế giới hướng dẫn
người Việt nhận thức và hành động trong cuộc sống.
Ở bài viết "Lịch sử tư tưởng, lịch sử triết học hay lịch sử tư tưởng triết học Việt
Nam" giáo sư Lê Hữu Tầng cho rằng "Ở Việt Nam, không có những trước tác thuần
túy triết học, tức là thuần túy bàn về các quy luật chung nhất của tồn tại và tưduy,
càng không có những học thuyết riêng, được xây dựng một cách chặt chẽ và có hệ

này tác giảđã khái quát được sự vận dụng triệt để ngôn ngử dân tộc trong sáng tác
Truyện Kiều và sự thẩm thấu của ngôn ngử dân tộc vào trong trái tim Nguyễn Du.
Cùng với quan điểm trên, tác giả Trương Tửu với công trình "Truyện Kiều và thời
đại Nguyễn Du" cũng đã khẳng định: "Nghệ thuật Truyện Kiều làm vẻ vang cho
tiếng nói dân tộc. Ở tác phẩm kiệt xuất ấy, mỗi từ ngữ là một chất sống, mỗi hình ảnh
là một giá trị tình cảm, mỗi nhịp điệu là một nét uẩn khúc của tâm tư, mỗi cảnh ngộ là
một tư tưởng sinh động. Toàn truyện là một hòa điệu siêu việt của ngôn ngữ dân tộc, tư
tưởng và cuộc sống dân tộc tràn trề sinh lực"[101, tr. 210-211].
Ngoài hấp thụ tư tưởng yêu nước, trong Truyện Kiều còn thấm đẫm tư tưởng đạo
hiếu, tưtưởng nhân ái bao dung, đạo lý làm người, tư tưởng nhân đạo tốt đẹp của dân
tộc Việt Nam. Giáo sư Hà Văn Tấn trong bài viết "Lịch sử Việt Nam và tưtưởng Việt
Nam" đã nêu lên: "Mỗi lần dân tộc đứng trước thử thách của lịch sử, ông cha ta lại
trở lại với những giá trị tư tưởng đã có từ lâu. Đôi khi, con người dường như quay
trở lại với quá khứ quanh co, chẳng hạn Kiều của Nguyễn Du, dường nhưđã nghe
tiếng kêu thương về thân phận con người và đòi giải phóng cá nhân"[87, tr. 33].
Trong cuốn "Đại cương lịch sử tử tưởng triết học Việt Nam" do giáo sư
Nguyễn Hùng Hậu chủ biên đã khẳng định: "Khi phản ánh công cuộc xây dựng và
bảo vệđất nước, triết học Việt Nam hướng chủ yếu đến vấn đề nhân sinh, đến đạo lý
làm người, đến vấn đềđạo hiếu của con người" [34, tr.12]. Vậy nên, Nguyễn Du đã
tiếp thu, kế thừa tư tưởng đạo hiếu của triết học dân tộc đưa vào Truyện Kiều một
cách rất thuyết phục qua hình ảnh nhân vật Thúy Kiều một lòng hiếu thảo với cha
mẹ, hi sinh tình yêu, tuổi xuân để gia đình được bình yên.
Đặng Thanh Lê trong bài viết "Thế giới Truyện Kiều - con người Truyện
Kiều" đã chỉ ra tư tưởng đạo hiếu trong truyền thống của dân tộc Việt Nam mà
Nguyễn Du đã khắc họa ở nhân vật Thúy Kiều: "Hành động, "Dẽ cho để thiếp bán
mình chuộc cha" của nàng chủ yếu xuất phát từ tình cảm yêu thương chân thành
đối với cha. Đây là tình cảm tự nhiên trong truyền thống Việt Nam xưa kia chứ
không phải một nghĩa vụđơn thuần cực đoan theo chữ hiếu của phong kiến.
14


của Phật giáo đồng thời tác giả cũng nói lên sự hạn chế của việc sử dụng Phật giáo
trong Truyện Kiều: "Nguyễn Du đã chọn hệ suy luận Phật giáo, vì Phật giáo gần
quần chúng, dùng nó thì loại trừđược tôn ty, đẳng cấp, nói được cái mơước được
giải thoát. Phật giáo trong khi giúp nhà thơ vươn lên cái chung, cái nhân loại, nhưng
đồng thời cũng khiến cho tác phẩm mang tính chất van đời, nhập vào cái
16


vòng luẩn quẩn của một kiến giải siêu hình và Truyện Kiều, do đó, mang màu sắc
bi quan của Phật" [72, tr. 67-68].
Với cách tiếp cận mới này, những ý kiến mà Phan Ngọcđưa ra là rất thuyết
phục, nhưng chỉ tiếc là tác giả chỉ dừng lại ở vấn đề nhận thức luận, chứ không đi
sâu vào nghiên cứu cụ thể.
Trong cuốn "Thi pháp Truyện Kiều" của Trần Đình Sử ngoài việc đánh giá cao vị
trí và sức sống của Truyện Kiều trong văn hóa Việt, tác giả dành rất nhiều trang nói
lên mối quan hệ giữa Truyện Kiều với đạo Phật ở những ý kiến khác nhau của nhiều
tác giả và cuối cùng đồng ý với quan điểm Phật đi vào trong Truyện Kiều đã được
khúc xạ chứ không còn nguyên nghĩa, đã có tính chất dung hợp, pha trộn với Nho
giáo: "Mối quan hệ Truyện Kiều với đạo Phật từ lâu đã được nhiều học giảchú ý.
Có người xem tác phẩm là sự minh họa cho tư tưởng nhân quả, nghiệp báo của Phật
học (Trần Trọng Kim). Có người lưu ý tới tư tưởng đạo Phật dân gian (Đào Duy
Anh). Có người nhận xét sự pha trộn Phật và Nho, từ tài mệnh tương đốvà bỉ sắc tư
phong đến nghiệp báo, luân hồi, từ trung hiếu tiết nghĩa đến từ bi bác ái, tu nhân
tích đức (Cao Huy Đỉnh). Thực ra Phật đã có sự khúc xạ khi đi vào Kiều. Nhận xét
vềsự hỗn dung, pha trộn Phật-Nho là có căn cứ" [81, tr. 55].
"Truyện Kiều và chủ nghĩa hiện thực Nguyễn Du"của giáo sư Lê Đình Kỵ là
một công trình bề thế và có nhiều phát hiện mới mẻ dựa trên quan điểm duy vật
lịch sử khi phân tích và đánh giá về tư tưởng Truyện Kiều trong đó có tư tưởng
Phật giáo. Ở công trình này tác giảđã phân tích quá trình đến với đạo Phật của nhân
vật Thúy Kiều là một sự lựa chọn bởi hoàn cảnh, đồng thời tác giả chỉ ra mặt tích cực

thiết nghĩ phải tính đến ảnh hưởng của Tâm học, từ chữ tâm của Mạnh Tửđến chữ tâm
của Dương Vương Minh đã có sự kết hợp với chữ tâm nhà Phật, chữ tâm hòa đồng
thống nhất với lương tri, dẫn đến tư tưởng bình đẳng, phá bỏ giáo điều, đề cao tính
chủ thể của con người. So sánh về các phương diện này sẻ cho ta hiểu mức độảnh
hưởng và tiếp nhận của Nguyễn Du đối với Nho giáo không phải chỉcó Nho giáo cổ
xưa, mà là Nho giáo Minh, Thanh" [81, tr. 56].
Với quan điểm trên tác giả làm rõ sự tiếp nhận tư tưởng Nho giáo của Nguyễn
Du trong Truyện Kiều đó là tư tưởng bình đẳng, thương người, ghét giáo điều và
đặc biệt là Nguyễn Du ảnh hưởng bởi tư tưởng tâm học đời Minh - Thanh trong
quan niệm về con người.
Nghiên cứu về tư tưởng Nho giáo trong Truyện Kiều là một vấn đề còn ít
người đi sâu. Trước đây học giả Phạm Quỳnh có nói tới tư tưởng trung dung tùy
thời. Một số tác giả khác có bàn tới vấn đềđạo đức, luân lý, lễ nghĩa. Thực ra phạm
vi vấn đề còn rộng lớn hơn như tư tưởng thiên mệnh, ý thức bảo tồn gia đình, đến
tư tưởng nhân ái, coi trọng lòng trắc ẩn, lương tâm, coi trọng sự sống đều
18


là ảnh hưởng của Nho giáo trong Truyện Kiều, vì vậy tác giả sẻđi theo hướng này
để nghiên cứu vềảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo trong Truyện Kiều.
Có thể nói sự hấp thụ tư tưởng Lão giáo trong Truyện Kiều được Nguyễn Du
thể hiện bằng những vần thơ vô cùng ấm áp khi nghe tiếng đàn của Kiều, ở bài viết
"Triết lý đạo Phật trong Truyện Kiều của Nguyễn Du" Cao Huy Đỉnh đã nêu lên
được sựảnh hưởng của tư tưởng Lão Tửđến Nguyễn Du như một sự thẩm thấu,
nhất là đến đoạn miêu tả tiếng đàn của Kiều tác giảđã chứng minh cho người đọc
thấy Kiều đã hoàn toàn hòa mình vào tự nhiên, để cho tâm hồn được yên tĩnh, vắng
lặng mang màu sắc của đạo Lão đậm nét. "Và cái cử chỉ khác thường của nàng là
cuốn dây đàn và từbỏ nghệ thuật như muốn nói rằng mình quyết bỏ dục vọng và
đau khổđể cho tâm hồn siêu thoát. Phải chăng Nguyễn Du có dụng ý nâng Kiều lên
thành hình tượng thanh khiết, hài hòa với tự nhiên. Nó được nuôi dưỡng bằng mỹ