TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

HỌ VÀ TÊN: NGUYỄN THỊ CẨM MI
NGÀY SINH: 25/10/1994
LỚP: ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TIỂU HỌC K13B

RÈN KĨ NĂNG CHÍNH TẢ
CHO HỌC SINH LỚP 3 Ở HẢI PHÒNG

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Hải Phòng, năm 2016
1


TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

HỌ VÀ TÊN: NGUYỄN THỊ CẨM MI
NGÀY SINH: 25/10/1994
LỚP: ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TIỂU HỌC K13B

RÈN KĨ NĂNG CHÍNH TẢ
CHO HỌC SINH LỚP 3 Ở HẢI PHÒNG

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học: ThS. Nguyễn Thị Dung

Sinh viên Nguyễn Thị Cẩm Mi là một sinh viên có khả năng tự
nghiên cứu khoa học tốt, biết cách tìm tòi tài liệu ở nhiều nguồn khác nhau,
nắm bắt nhanh các vấn đề khoa học và vận dụng vào quá trình nghiên cứu.
Bên cạnh đó, em có khả năng hiểu các phương pháp dạy học, biết
phân tích, tổng hợp kiến thức cũng như vận dụng linh hoạt các kĩ năng chính
tả vào thực tiễn dạy học ở Tiểu học. Bước đầu sinh viên đã khẳng định được
3


tính khả thi của vấn đề nghiên cứu, góp phần nâng cao chất lượng dạy học
Tiếng Việt ở Tiểu học nói chung và dạy học Chính tả ở lớp 3 nói riêng.
3. Nhận xét khác
Là người hướng dẫn, tôi đánh giá cao tinh thần học hỏi, say mê
nghiên cứu khoa học và sự linh hoạt nhạy bén của sinh viên Nguyễn Thị Cẩm
Mi khi vận dụng các kĩ năng chính tả vào quá trình nghiên cứu.
Khóa luận đảm bảo tính mới về nội dung và có ý nghĩa thực tiễn cao,
có thể là một tài liệu tham khảo dành cho giáo viên Tiểu học và sinh viên
chuyên ngành Giáo dục Tiểu học. Kính trình hội đồng xem xét!
Hải Phòng, ngày 25 tháng 5 năm 2016
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Th.s Nguyễn Thị Dung

4


MỤC LỤC
1. Lí do chọn đề tài..........................................................................................1
2. Lich
̣ sử nghiên cưú ....................................................................................................5

1.2. Chính tả trong chương trình và SGK Tiếng Việt lớp 3........................................22
1.3. Thực trang
̣ daỵ hoc̣ Chinh
́ tả ở lớp 3 ở một số trường Tiểu học trên địa bàn thành
phố Hải Phòng.................................................................................................................24
1.3.1. Đôí tượng vàđiạ baǹ khaỏ sat́...............................................................................24
1.3.2. Nội dung và cách thức tiến hành.........................................................................24
1.3.3. Phân tich
́ thực trang
̣ daỵ hoc̣ Chinh
́ tả cho hoc̣ sinh lớp 3....................................32

CHƯƠNG 2: RÈN KĨ NĂNG CHÍNH TẢ CHO HS LỚP 3 Ở HẢI PHÒNG
MỘT CÁCH HIỆU QUẢ..............................................................................39
5


2.1. Rèn quy tắc, mẹo chính tả......................................................................................39
2.1.1. Quy tắc chính tả...................................................................................................39
2.1.2. Mẹo chính tả.........................................................................................................45
2.1.2.1. Phân biệt l/n........................................................................................................46
2.1.2.2. Phân biệt tr/ch.....................................................................................................49
2.2. Rèn kĩ năng nghe-nói...............................................................................................57
2.2.1. Luyện kĩ năng nghe...............................................................................................57
2.3. Rèn kĩ năng viết chính tả........................................................................................61
a) Luyện viết từ khó...............................................................................................62
2.4. Rèn kĩ năng Chính tả trong phần bài tập chính tả...............................................66

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2................................................................................88
CHƯƠNG 3...................................................................................................90

em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận.
Hải Phòng, ngày 25 tháng 5 năm
2016
Sinh viên
Nguyễn Thị Cẩm Mi

7


Một số từ viết tắt
STT
1
2
3
4
5
6
7
8

Từ viết tắt
HS
GV
SGK
SGV
NXB
Tr
GD&ĐT
ĐHSP


người đọc hiểu sai ý định của người viết và gây phản cảm khi tiếp nhận văn
bản. Trong nhà trường Tiểu học, GV và HS càng không thể viết sai chính tả,
bởi đây là giai đoạn đặt nền móng cho thế hệ tương lai của một đất nước.
Rèn kĩ năng Chính tả cho HS tiểu học là một việc làm thiết thực nâng cao
chất lượng dạy và học, đồng thời góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng
Việt, tăng thêm tình yêu của mọi người đối với tiếng mẹ đẻ.
Nếu như chúng ta không biết chữ hoặc không viết đúng chuẩn, con
người tự hạn chế hoạt động giao tiếp, làm ảnh hưởng đến năng lực tư duy. Vì
thế dạy chính tả cho HS tiểu học còn giúp cho các em hình thành và phát
triển năng lực tư duy. Qua đó có thể cho mọi người thấy rằng Chính tả là
môn học có tính chất công cụ, có vị trí vô cùng quan trọng trong học tập của
1


HS. Chính tả cũng là môn học đặt nền móng cho sự phát triển ngôn ngữ, văn
hóa nói chung.
Ở tiểu học, Chính tả là một phân môn đặc biệt quan trọng nhằm thực
hiện mục tiêu của môn học “Tiếng Việt” là rèn luyện kĩ năng nghe - nói đọc - viết cho HS, và phát triển tư duy cho HS; mở rộng vốn hiểu biết về
cuộc sống, con người, góp phần hình thành nhân cách con người mới; phát
triển tiếng mẹ đẻ cho HS trong đó có năng lực chữ viết. Dạy chính tả cho HS
tiểu học là góp phần rèn luyện một trong bốn kĩ năng cơ bản mà các em cần
đạt tới. Trong đó có kĩ năng viết đúng là một trong những kĩ năng vô cùng cơ
bản và quan trọng để giúp HS tiểu học tái hiện được những suy nghĩ, tâm tư,
tình cảm của mình ở hình thức chữ viết và thể hiện được nội dung văn bản
theo yêu cầu, mục đích của người viết.
Mặt khác, tiểu học là bậc học cơ sở nền tảng có vị trí quan trọng trong
hệ thống giáo dục nước ta. Bậc học trang bị cho các em hành trang ngôn
ngữ, kĩ năng giao tiếp…để chuẩn bị bước vào trường phổ thông và hòa mình
vào cuộc sống xã hội. Môn Tiếng Việt có vai trò đặc biệt quan trọng trong
công tác giảng dạy ở trường tiểu học cũng như trong thực tiễn cuộc sống. Bộ

tạo lập được thói quen, kĩ năng chính tả. Vì vậy, “việc rèn kĩ năng Chính tả
cho HS” là việc làm cần thiết, giúp HS phát huy năng lực học tập phân môn
Chính tả và nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường Tiểu học.
Trong thực tế hiện nay, thói quen và kĩ năng Chính tả của HS tiểu học
chưa tốt. Đặc biệt là đối tượng HS tiểu học ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng
xa do điều kiện học tập ở nhà trường còn hạn chế. Các em ít được rèn luyện
về ngôn ngữ qua các phương tiện sách báo. Một trong những nguyên nhân
đưa đến thực trạng HS sai chính tả hiện nay là do các em đọc như thế nào
viết như thế ấy. Các em chưa nắm vững quy tắc ngữ âm của chữ quốc ngữ và
ít được biết đến một số mẹo luật chính tả cơ bản. Các em HS chưa hứng thú
với môn học, chưa có ý thức tự giác, tích cực học tập. Riêng với GV, việc
dạy chính tả chỉ dừng lại ở mức độ truyền đạt hết nội dung của SGK qua bài
viết nhưng chưa chú ý đến đặc điểm ngôn ngữ vùng miền đang ở. Hơn nữa,

3


việc nắm các lỗi chính tả cần dạy cho HS chưa được GV quan tâm đúng mức
dẫn đến hạn chế kết quả giảng dạy của phân môn Chính tả hiện nay.
Mặt khác, lớp 3 là sự chuyển giao giữa đầu và cuối bậc tiểu học nhằm
giúp các em củng cố những kiến thức, kĩ năng đã học, tích lũy được ở lớp 1,
2 và hoàn thiện ở lớp 4, 5 nên việc “rèn kĩ năng Chính tả cho HS lớp 3” luôn
được chú trọng và quan tâm hơn cả.
Tuy nhiên trong thực tế, chất lượng dạy - học Chính tả ở Tiểu học nói
chung, ở Hải Phòng nói riêng trong những năm qua vẫn còn là điều trăn trở.
Hiện tượng HS nói, viết không thành câu, thành chữ và đặc biệt là hiện
tượng HS viết sai lỗi chính tả còn quá nhiều. Sự khác biệt trong cách phát âm
của phương ngữ Hải Phòng so với tiếng phổ thông đã có ảnh hưởng đến khả
năng định hướng viết đúng chính tả của HS phổ thông, đặc biệt là HS Tiểu
học ở vùng này. Bên cạnh đó, chúng tôi tìm hiểu tại Hải Phòng – thành phố

khuynh hướng tiên tiến và hiện đại trong việc giảng dạy tiếng mẹ đẻ của các
nước trên thế giới. Tiếp đó, chương trình dạy tiếng Việt ở Tiểu học năm
2006 là sự hoàn thiện tiếp tục chương trình dạy tiếng Việt năm 2001. Chính
vì vậy, trong những năm gần đây có nhiều công trình nghiên cứu đưa ra các
biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học nói chung và ở
Tiểu học nói riêng.
Trong cuốn Phương pháp dạy học Tiếng Việt tiểu học của nhóm tác
giả Lê Phương Nga (chủ biên) – Lê A – Đặng Kim Nga – Đỗ Xuân Thảo
(NXB Đại học Sư Phạm – 2014) với mục tiêu trang bị cho sinh viên những
kiến thức cơ bản, hiện đại. Giáo trình cung cấp những vấn đề chung của
phương pháp dạy học. Ngoài ra các tác giả còn đưa ra nhiều phương pháp
dạy học và hình thức tổ chức dạy học phát huy tính tích cực của học sinh
trong từng phân môn Tiếng Việt cụ thể.
Trong cuốn Dạy và học môn Tiếng Việt ở tiểu học theo chương trình
mới (NXB Giáo dục – 2007) đã cung cấp những thông tin tổng quát về
chương trình dạy tiếng mẹ đẻ ở cấp Tiểu học của một số nước trên thế giới.
Tác giả Nguyễn Trí cho rằng: việc dạy tiếng Việt phải nhằm cả vào hai chức
năng của ngôn ngữ (công cụ tư duy và công cụ giao tiếp); phải chú trọng vào
5


cả bốn kĩ năng (nghe, nói, đọc, viết); phải hướng tới sự giao tiếp và sử dụng
phương pháp giao tiếp. Bên cạnh đó, tác giả cũng đưa ra vấn đề cần tiếp thu
kinh nghiệm và thành tựu dạy tiếng mẹ đẻ trên thế giới cũng như nhược điểm
cần khắc phục của các chương trình Tiếng Việt trong mấy thập niên trước
đó. Đó chính là cơ sở khoa học và thực tiễn của việc xây dựng chương trình
mới, đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt nói chung và môn Chính
tả nói riêng.
Trong cuốn Phương pháp dạy học tiếng Việt ở tiểu học – tài liệu đào
tạo GV - 2007 của Bộ giáo dục và Đào tạo, Dự án phát triển GV Tiểu học đã

các tác giả đã đưa ra một số nguyên tắc Chính tả tiếng Việt và cách luyện
chữa các lỗi chính tả thường gặp, đưa ra các quy tắc viết hoa và phương thức
biểu đạt các từ ngữ và thuật ngữ nước ngoài; là tài liệu tham khảo thêm
dành cho GV Tiểu học.
Trong cuốn: “Bàn về Tiếng Việt hiện đại” của tác giả Hà Thiên Vạn
(NXB Văn hóa – Văn nghệ TP.HCM) – 2012 cũng đã đưa ra một số lí luận
bàn về vấn đề phương ngữ, bàn về chính tả và quy tắc chính tả tiếng Việt
dùng làm tài liệu cho GV tham khảo thêm rất bổ ích.
Trong cuốn: “Vấn đề Việt – Ngữ” của tác giả Quốc – Bảo (QuảngVạn-Thành - NXB Hà Nội) – 1951 đã đưa ra vấn đề thống nhất Chính tả và
tinh nghĩa Việt Ngữ, đề nghị một số nguyên tắc về Chính tả để tránh hiện
tượng viết không rõ nghĩa hoặc viết sai chính tả, mà đọc nhầm ra chữ khác
dùng làm tài liệu tham khảo cho các nhà văn, nhà thơ, các tác giả trong quá
trình sáng tác tác phẩm rất hữu ích.
Trong “Quy định về chính tả tiếng Việt và về thuật ngữ tiếng Việt”
(Ban hành kèm theo quyết định số 240/CĐ ngày 5-3-1984 của Bộ Giáo dục)
đã đưa ra một số quy định về Chính tả tiếng Việt đối với những từ tiếng Việt
mà chuẩn Chính tả hiện nay chưa rõ nghĩa, đối với tên riêng không phải
tiếng Việt, về tên riêng tiếng Việt dùng làm tài liệu tham khảo thêm, tránh
những sai sót trong quá trình viết Chính tả rất hiệu quả.
Trong luận văn thạc sĩ ngôn ngữ học “Lỗi chính tả của HS tiểu học
huyện Hải Hậu – Nam Định” của Lâm Thị Hòa, trường Đại học Thái
7


Nguyên đã khảo sát và đưa ra rất nhiều nguyên nhân lỗi chính tả và đề xuất
các biện pháp khắc phục lỗi chính tả cho HS một cách hiệu quả.
Trong bài khóa luận tốt nghiệp “Sưu tầm và ứng dụng một số trò
chơi rèn kĩ năng viết đúng chính tả cho HS lớp 2 trường tiểu học Ngọc
Mỹ - Tân Lạc – Hòa Bình” của Bùi Thị Dụt đã đề xuất một số trò chơi rèn
kĩ năng chính tả rất thú vị và hấp dẫn trong quá trình học tập phân môn

rèn kĩ năng cho HS lớp 3 trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong quá trình
dạy học phân môn Chính tả trong nhà trường tiểu học một cách hiệu quả. Từ
đó, đề tài là nguồn tài liệu tham khảo giúp cho người GV có sự vận dụng
linh hoạt, đúng đắn vào dạy học Chính tả lớp 3 nhằm nâng cao chất lượng
giảng dạy.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích trên, đề tài cần thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau:
- Đưa ra những cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu.
- Tìm ra những lỗi chính tả HS tại Hải Phòng dễ mắc phải trong quá
trình học tập phân môn Chính tả.
- Đề xuất một số biện pháp rèn kĩ năng Chính tả cho HS Tiểu học.
- Tiến hành thử nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi của đề tài.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
- Chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Rèn kĩ năng Chính tả cho học
sinh lớp 3 ở Hải Phòng” làm đối tượng nghiên cứu nhằm mục đích bổ sung cho
mình kiến thức về phân môn Chính tả nói riêng và môn Tiếng Việt nói chung.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Bàn về vấn đề dạy học Chính tả là một vấn đề rộng, song, do khuôn khổ
thời gian và năng lực bản thân còn hạn chế nên người viết chỉ tập trung vào
vấn đề tìm hiểu các biện pháp giúp rèn kĩ năng Chính tả cho các em HS lớp 3
tại thành phố Hải Phòng.
9


Bên cạnh đó, chúng tôi tập trung vào nghiên cứu đặc điểm và lỗi chính
tả trên đối tượng HS khối lớp 3. Vì lớp 3 là giai đoạn chuyển giao giữa đầu
và cuối bậc tiểu học, có ảnh hưởng trực tiếp đến các khối lớp sau này.
Mặt khác, chúng tôi chọn HS ở Hải Phòng để nghiên cứu vì qua khảo
sát thực tế, chúng tôi nhận thấy các em còn mắc nhiều lỗi chính tả, đặc biệt

6. Đóng góp của đề tài
- Bài nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ thêm những cơ sở về rèn kĩ năng
chính tả cho HS ở trường Tiểu học.
- Góp phần giúp HS, đặc biệt là HS ở Hải Phòng hạn chế được các lỗi
chính tả và sửa lỗi một cách hiệu quả.
- Rèn cho HS những kĩ năng cần thiết trong quá trình học phân môn
Chính tả như rèn quy tắc, mẹo chính tả; rèn kĩ năng nghe; luyện phát âm giải nghĩa từ; viết đúng Chính tả,… tạo tiền đề và hành trang cho các em học
tốt các khối lớp sau hiệu quả.
- Nghiên cứu đề tài này, đối với bản thân tôi là một sinh viên của khoa
Giáo dục Tiểu học và Mầm non (hiện đang học tập các học phần Tiếng Việt
và phương pháp dạy học Tiếng Việt) có ý nghĩa rất quan trọng và cần thiết.
Cụ thể việc nghiên cứu thành công đề tài sẽ giúp tôi nắm chắc hơn về
phương pháp dạy học phân môn Chính tả nói riêng và môn học Tiếng Việt
nói chung. Nó không chỉ có ích cho việc học tập tại lớp mà còn giúp tôi có
thêm kiến thức cho việc giảng dạy sau này.
- Công trình nghiên cứu này nếu thành công sẽ là tài liệu nhỏ cho các
bạn sinh viên và GV ngành Tiểu học tham khảo trong quá trình rèn kĩ năng
Chính tả cho HS, nâng cao hiệu quả dạy học Chính tả nói riêng và các môn
học khác trong nhà trường Tiểu học nói chung, đáp ứng yêu cầu của toàn
ngành Giáo dục và của cả xã hội.

11


7. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và phần Phụ lục, phần Nội dung đề tài
gồm ba chương:
Chương 1: Những cơ sở của việc xây dựng đề tài
Chương 2: Rèn kĩ năng Chính tả cho học sinh lớp 3 ở Hải Phòng
một cách hiệu quả

điều khiển quá trình rèn luyện thường xuyên, liên tục, lặp đi lặp lại của HS,

13


đồng thời, cũng là quá trình HS tự rèn luyện, phấn đấu nhằm hình thành thói quen
và các kĩ năng nghe, phát âm và giải nghĩa từ, viết đúng chính tả cho các em.
Ngoài ra, các em còn được rèn luyện các kĩ năng khác như kĩ năng nhận
diện và sửa lỗi chính tả, kĩ năng phân tích từ…nhằm mục đích giúp các em
chiếm lĩnh tri thức một cách tốt nhất, tạo tiền đề cho HS học tập các môn
khác trong trường tiểu học đạt kết quả cao.
Nếu như chỉ dạy mà không rèn luyện cho HS thường xuyên, liên tục để
hình thành thói quen và kĩ năng chính tả, HS sẽ không thể nắm chắc kiến
thức chính tả, càng không thể vận dụng một cách linh hoạt và sáng tạo chúng trong
các hoạt động khác như vui chơi giải trí hay trong các hoạt động ngoại khóa...
Đặc trưng nổi bật của dạy học Chính tả là tính thực hành. Tính chất này
được thể hiện rõ trong quá trình HS luyện tập, thực hành để từ đó hình thành
các kĩ năng và kĩ xảo chính tả. Vì vậy mà trong nội dung chương trình và
SGK luôn có sự lồng ghép, đan xen giữa đơn vị kiến thức lí thuyết và hệ
thống các bài tập Chính tả phù hợp với trình độ nhận thức của HS.
Tính chất thực hành quy định và chi phối việc lựa chọn nội dung,
phương pháp, hình thức dạy học và yêu cầu về kĩ năng khi tổ chức dạy chính
tả cho HS. Có thể thấy bài tập Chính tả là yếu tố không thể thiếu trong hệ thống
bài tập tiếng Việt giúp HS hình thành năng lực ngôn ngữ, phát triển tư duy.
Ví dụ: Trong câu: “GV không được mặc quần, bò đến lớp” ở đây vị trí
của dấu phẩy đặt sai nên dẫn đến ý nghĩa của câu bị thay đổi hoàn toàn so
với ý định của người viết. Mà dấu phẩy phải được đặt khi kết thúc 1 vế hoặc
một ý của câu, cụ thể câu đó phải được viết như sau: “GV không được mặc
quần bò đến lớp”.
Hay trong câu “cô giáo. Lớp em” dấu chấm phải được đặt khi kết thúc

năng lực sử dụng ngôn ngữ ở các em.
Chỉ khi nào các em nắm chắc các kiến thức và kĩ năng Chính tả mới có
thể học tập hiệu quả các môn học khác. Đồng thời, việc rèn kĩ năng Chính tả

15


còn góp phần phát triển các cơ quan, vận động các cơ bắp và những thao tác
trí óc của người học.
Thực tế cho thấy việc viết đúng chính tả và thực hành tốt các kĩ năng
viết chữ không chỉ có ý nghĩa quan trọng trong giao tiếp mà còn thể hiện
năng lực tư duy và trình độ văn hóa của mỗi người, được thể hiện trong quá
trình “Luyện nét chữ - rèn nết người” của đối tượng HS cũng như GV.
Không biết chữ hoặc viết không đúng chuẩn sẽ hạn chế khả năng giao tiếp và
năng lực tư duy của HS. Nhờ biết chữ mà HS nắm được các tri thức trong thế
giới khách quan, biết chữ được hiểu ở khía cạnh đọc thông, viết thạo một
ngôn ngữ, cụ thể ở đây là tiếng Việt - tiếng mẹ đẻ. Để biết chữ, HS phải nắm
được chính tả, kĩ năng viết thể hiện qua việc nhận dạng chữ viết, tạo ra chữ
và tiến tới dùng chữ để diễn đạt ngôn ngữ, biết sử dụng ngôn ngữ một cách
linh hoạt. Qua đó có thể thấy được Chính tả là môn học có tính chất công cụ,
có vị trí vô cùng quan trọng trong quá trình học tập của HS.
Trước tuổi đi học, trẻ chưa biết chữ và hoàn toàn không có khả năng
giao tiếp bằng ngôn ngữ viết. Thông qua quá trình dạy và học chữ ở Tiểu học
đã giúp các em hình thành các kĩ năng sử dụng ngôn ngữ viết trong mọi hoạt
động của bản thân. Qua đó cho ta thấy được vai trò của nhà trường Tiểu học
đã xây dựng được cái nền tốt, tức là khi HS có kiến thức chính tả tốt sẽ giúp
cho các em vận dụng được các kiến thức và kĩ năng vào quá trình học tập và
giao tiếp một cách hiệu quả.
Rèn kĩ năng chính tả cho HS là một việc làm vô cùng cần thiết và quan
trọng trong nhà trường Tiểu học. Chính vì vậy, trong dạy học Chính tả,

gò ép khi phát âm.
Cụ thể chúng tôi tìm hiểu tại khu vực Hải Phòng thuộc vùng phương
ngữ Bắc Bộ, người dân Hải Phòng nói chung và HS lớp 3 nói riêng, các em
thường không phân biệt được một số phụ âm đầu một cách rõ ràng như các
vùng phương ngữ Trung và Nam Bộ nên dẫn đến tình trạng phát âm lẫn lộn
và dễ viết sai phụ âm l/n, s/x, ch/tr, r/d/gi,… đặc biệt là trường hợp nói ngọng
l/n là phổ biến hơn cả.
17