A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Môn t p l m v n l m t môn h c chính trong ch ng trình, b n thân tôi angậ à ă à ộ ọ ươ ả đ
l giáo viên tr c ti p ng l p gi ng d y, nên b n thân c n ph i n l c ph n uà ự ế đứ ớ ả ạ ả ầ ả ỗ ự ấ đấ
m nhi m ch c trách c a mình i v i h c sinh . Nhìn t phía khoa h c v côngđả ệ ứ ủ đố ớ ọ ừ ọ à
ngh thì ây l th i i v n minh thông tin v i n n kinh t d a trên tri th c. Th iệ đ à ờ đạ ă ớ ề ế ự ứ ờ
i v n minh m i n y l m t b c phát tri n v t b c so v i th i i v n minhđạ ă ớ à à ộ ướ ể ượ ậ ớ ờ đạ ă
nông nghi p v i n n kinh t d a trên công ngh l chính. Nh ng c i m chệ ớ ề ế ự ệ à ữ đặ đ ể ủ
y u c a th i i v n minh thông tin có th tóm t t trong b n y u t : Thông tin- Triế ủ ờ đạ ă ể ắ ố ế ố
th c tr th nh t i nguyên quan tr ng nh t. Khoa h c- Công ngh tr th nh l cứ ở à à ọ ấ ọ ệ ở à ự
l ng s n xu t v tr c ti p. H m l ng trí tu trong t ng s n ph m ng y c ngượ ả ấ à ự ế à ượ ệ ừ ả ẩ à à
t ng v cu i cùng l các lo i máy tính v Internet l ph ng ti n lao ng phă à ố à ạ à à ươ ệ độ ổ
bi n nh t v có hi u qu nh t.ế ấ à ệ ả ấ
Hình th nh v phát tri n h c sinh các k n ng s d ng Ti ng Vi t: nghe,à à ể ở ọ ỹ ă ử ụ ế ệ
nói, c, vi t h c t p v giao ti p trong các môi tr ng ho t ng c a l a tu i,đọ ế để ọ ậ à ế ườ ạ độ ủ ứ ổ
thông qua vi c d y v h c Ti ng Vi t góp ph n rèn luy n các thao tác c a t duy.ệ ạ à ọ ế ệ ầ ệ ủ ư
Cung c p cho h c sinh nh ng ki n th c s gi n v Ti ng Vi t v nh ng hi u bi tấ ọ ữ ế ứ ơ ả ề ế ệ à ữ ể ế
s gi n v xã h i, t nhiên, con ng i, v v n hóa, v n h c Vi t Nam v n cơ ả ề ộ ự ườ ề ă ă ọ ệ à ướ
ngo i. ó l nhiemj v c a môn Ti ng Vi t.à Đ à ụ ủ ế ệ
H c Ti ng Vi t, h c sinh c trang b nh ng ki n th c c b n v t i thi uọ ế ệ ọ đượ ị ữ ế ứ ơ ả à ố ể
c n thi t giúp các em hòa nh p v i c ng ng v phát tri nầ ế ậ ớ ộ đồ à ể cùng v i s phát tri nớ ự ể
c a xã h i. Cùng v i môn Toán v m t s môn khác, nh ng ki n th c c a mônủ ộ ớ à ộ ố ữ ế ứ ủ
Ti ng Vi t s l nh ng h nh trang trên b c ng a các em i khám phá, tìmế ệ ẽ à ữ à ướ đườ đư đ
hi u, nghiên c u th gi i xung quanh v kho t ng tri th c vô t n c a lo i ng i.ể ứ ế ớ à à ứ ậ ủ à ườ
Trong ó phânđ môn T p l m v n l phân môn th c h nh, t ng h p c a t t c cácậ à ă à ự à ổ ợ ủ ấ ả
phân môn thu c môn Ti ng Vi t. Chính vì th , vi c d y v h c T p l m v n lộ ế ệ ế ệ ạ à ọ ậ à ă à
v n luôn c n có s i m i. ấ đề ầ ự đổ ớ
Xuất phát từ mục đích, mục tiêu giáo dục cấp học, lớp học; từ vị trí, nhiệm vụ và
yêu cầu của phân môn Tập làm văn; từ một số tồn tại và vướng mắc trong quá trình dạy
Tập làm văn của cả giáo viên và học sinh; từ các chuyên đề, thực tế dự giờ, thăm lớp
của đồng nghiệp từ kinh nghiệm trực tiếp giảng dạy, và nhằm góp phần đổi mới phương

Chọn đề tài này để nghiên cứu, tôi đề ra những nhiệm vụ cho năm học 2013- 2014
như sau:
- Điều tra phân loại đối tượng học sinh lớp Năm của nhà trường. Từ đó mạnh dạn
áp dụng những biện pháp nhằm giúp học sinh yêu thích và học tốt kiểu bài miêu tả
trong chương trình Tiếng Việt lớp Năm.
- Trên cơ sở các giải pháp đã áp dụng, tôi sẽ rút ra những bài học kinh nghiệm
trong dạy học kiểu bài miêu tả cho học sinh lớp Năm.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
____________________________________________________________________
____NGIÊN C U KHOA H C S PH M NG D NG TI U HOC – Ứ Ọ Ư Ạ Ứ Ụ Ể
2
Văn miêu tả là một trong những thể loại văn rất quen thuộc và phổ biến trong
cuộc sống cũng như trong các tác phẩm văn học. Đây là loại văn có tác dụng rất lớn
trong việc tái hiện đời sống, hình thành và phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát và khả
năng nhận xét, đánh giá của con người. Với đặc trưng của mình, những bài văn miêu tả
làm cho tâm hồn, trí tuệ người đọc thêm phong phú, giúp ta cảm nhận được văn học và
cuộc sống một cách tinh tế hơn, sâu sắc hơn.
Chính vì thế, văn miêu tả được đưa vào nhà trường từ rất lâu và ngay từ bậc Tiểu
học. Đề tài của văn miêu tả với các em là những gì gần gũi, thân quen với thế giới trẻ
thơ, các em có thể quan sát được một cách dễ dàng, cụ thể như: chiếc cặp, cái bàn,
những vườn cây ăn quả mình yêu thích, những con vật nuôi trong nhà. Với học sinh lớp
5, chủ yếu là các em viết được một bài văn miêu tả ngắn.
Qua thực tế giảng dạy tại trường Tiểu học Cẩm Long, tôi nhận thấy phân môn
Tập làm văn là phân môn khó trong các phân môn của môn Tiếng Việt. Để thực hiện
được mục tiêu của phân môn Tập làm văn là xây dựng các văn bản (nói và viết), học
sinh cần huy động tất cả các kiến thức tiếng Việt tiếp thu được qua việc họcTập đọc,
Chính tả, Luyện từ và câu, Kể chuyện… Trong khi đó, học sinh nhà trường với gần
100% là học sinh DT nên việc giúp các em đạt được các yêu cầu trên là vấn đề nan giải.
Học sinh thường ngại học Tập làm văn.

Chẳng hạn khi dạy cho học sinh cấu tạo một bài văn tả cảnh, giáo viên phải hướng dẫn
học sinh tìm hiểu văn bản mẫu để rút ra nhận xét. Trong khi đó, nếu dựa trên kiến thức
đã học về văn miêu tả ở lớp Bốn để hình thành cho học sinh cấu tạo bài văn tả cảnh ở
lớp Năm rõ ràng là nhanh hơn.
- Học sinh của nhà trường đa số là học sinh dân tộc (DT) nên việc học tập của các
em gặp một số khó khăn sau:
+ Tiếng Việt là ngôn ngữ thứ hai của học sinh. Vốn tiếng Việt của các em rất hạn
chế. Trong khi đó, việc học kiểu bài miêu tả trong phân môn Tập làm văn lớp Năm lại
yêu cầu sử dụng vốn từ ngữ, năng lực tư duy rất lớn.
+ Vốn từ của học sinh chưa phong phú, các em chưa hiểu hết nghĩa của từ nên việc
vận dụng vào bài làm còn nhiều sai sót.
+ Chương trình tiếng Việt mới có rất nhiều ưu điểm trong việc phát huy sáng tạo
của học sinh nhưng lại tương đối nặng đối với đối tượng học sinh DT.
+ Đôi lúc, do nhiều nguyên nhân, một số giáo viên vẫn lạm dụng phương pháp làm
mẫu đối với học sinh DT dẫn đến tình trạng học sinh nhìn nhau, học thuộc bài văn mẫu.
+ Thời gian quy định đối với một tiết học cũng là một trong những nguyên nhân
ảnh hưởng đến việc dạy Tập làm văn trong nhà trường Tiểu học.
+ Trong các lớp vẫn còn rải rác một số học sinh học yếu, cá biệt có học sinh đọc
chưa thông, viết chưa thạo. Đây là một trở ngại lớn cho việc dạy học tập làm văn cho
học sinh. Với học sinh DT, yêu cầu đặt từng câu văn rời rạc còn khó, nói gì đến việc
hướng dẫn các em đặt một đoạn văn theo yêu cầu.
+ Hầu hết học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn, các em phải phụ giúp với gia
đình trong công việc đồng áng. Việc bảo đảm chuyên cần cho học sinh DT rất khó. Các
em hay nghỉ học vì nhiều lí do như ở nhà giúp gia đình, đi chăn bò dê , đường xa( từ
khu Cao Long xuống trường khoảng 4 đến 6km hoặc nhiều khi chỉ vì “không muốn
đến lớp”. Đi học không đều, việc tiếp thu bài của các em chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng rất
nhiều.
+ Kĩ năng làm văn miêu tả của học sinh DT là kém. Các em chưa biết cách quan
sát, thực hiện làm một bài văn miêu tả chưa đúng quy trình, chưa biết cách chọn lọc các
chi tiết miêu tả đặc sắc để đưa vào bài văn mà hầu như bê nguyên si cả những điều đã

tả. Có thể hướng dẫn quan sát theo nhiều hình thức: quan sát trực tiếp đối tượng (sân
trường), quan sát ở nhà, ghi chép (ngôi nhà em đang ở), quan sát qua phim ảnh (cảnh
biển buổi sáng) …
3. Chọn đề tài gần gũi, quen thuộc đối với học sinh
- Học sinh tiểu học vùng thuận lợi có thể viết được những bài văn miêu tả chỉ bằng
quan sát qua tranh ảnh, phim… Nhưng đối với học sinh DT của trường, những đề tài
tương đối xa lạ là điều cần tránh. Các em đến trường học tập bằng ngôn ngữ thứ hai với
một vốn tiếng Việt tương đối hạn chế mà giáo viên lại yêu cầu học sinh hình dung, đặt
câu, viết một bài văn miêu tả một đối tượng các em chưa nhìn thấy bao giờ thì đúng là
điều quá sức các em.
- Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là không cho học sinh có cơ hội phát huy
trí tưởng tượng của mình. Trong một lớp học luôn có nhiều đối tượng học sinh (Như đã
nói ở phần đặc điểm tình hình học sinh). Khi ra đề cho học sinh, người thầy luôn tạo
cho các em quyền chọn lựa bằng cách ra nhiều đề (từ 2 đến 4 đề bài) để các đối tượng
học sinh trong lớp đều có thể tự do chọn đề bài, tránh sự áp đặt.
Với nhiều đề bài lựa chọn, các em học sinh có thể chọn đối tượng tả là một nhân
vật quen thuộc, gần gũi. Nhưng với một vài học sinh khác, các em cũng có thể chọn tả
ca sĩ đang biểu diễn với rất nhiều chi tiết sống động mà các em đã có dịp quan sát qua
các đêm xem biểu diễn ca nhạc.
____________________________________________________________________
____NGIÊN C U KHOA H C S PH M NG D NG TI U HOC – Ứ Ọ Ư Ạ Ứ Ụ Ể
5

4. Hướng dẫn học sinh lập dàn ý.
Đây là một việc làm khó. Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh lập dàn ý trước
khi làm thành một bài văn hoàn chỉnh. Có lập được dàn bài thì mới có thể tìm ý, sắp
xếp ý, viết thành một bài văn mạch lạc, bố cục rõ ràng, ý văn trong sáng.
5. Sử dụng phương pháp luyện tập theo mẫu:
Gợi ý cho học sinh khá giỏi làm bài, trình bày câu văn, đoạn văn. Cả lớp theo dõi,
nhận xét, giáo viên chốt lại và cho học sinh phát biểu. Nhưng điểm mấu chốt là giáo

Hay “Trường em có 1 dãy nhà 2 tầng. 1 dãy nhà cho các thầy cô giáo. 1 dãy nhà
____________________________________________________________________
____NGIÊN C U KHOA H C S PH M NG D NG TI U HOC – Ứ Ọ Ư Ạ Ứ Ụ Ể
6
cho các em đọc sách. Giờ ra chơi, các bạn ùa ra khỏi sân trường như đàn ong vỡ tổ.”
Học sinh tả ngôi trường nào đây?
Phải hướng dẫn để học sinh tìm ra những nét đặc sắc của cảnh. Những nét đặc sắc
đó giúp người đọc hình dung được cảnh vật cụ thể mà không lẫn lộn với cảnh vật khác.
Ví dụ: Để hướng dẫn học sinh tả ngôi trường thân yêu, tôi cho học sinh quan sát, tìm ý
và chọn những chi tiết tả thực mà chỉ ở trường TH Cẩm Long mới có. Đó là những
đoạn văn của học sinh:
“Trường em nằm trên một khu đất rộng dưới chân một quả đồi thoai thoải. Trước
cổng trường dốc là ngã tư của làng Vân Long. Mùa nắng, sân trường mát rượi bóng
cây. Mùa xuân và mùa hè, cả khu trường ngập tràn mùi hương của thật nhiều loài hoa.
Mùa thu, lại ngập tràn mùi thơm của hương hoa sữa. Trong khuôn viên trường, có rất
nhiều ô để dành riêng cho những cây hoa, cây cảnh; đặc biệt có một ô được xây thành
hình ông sao năm cánh, mỗi ô là một loài hoa, ở giữa ông sao là một cây vạn tuế thật
lớn.Tung bay trong làn gió là hàng trăm lá cờ màu hồng được treo thành những dây
dài trông thật đẹp mắt, nó đã tặng cho sân trường một vẻ đẹp thật lớn ”
“Ngôi nhà em không giống bất cứ ngôi nhà nào của các bạn trong lớp. Đó là một
ngôi nhà xây nằm ven một cái ao. Mùa nào, ngồi trong nhà em cũng nhận được những
làn gió mát từ mặt ao đưa tới.”
“Bằng tuổi em nhưng bạn Dung đứng chỉ đến vai em. Bạn có nước da ngăm ngăm
của một người miền núi quen dãi đầ nắng mưa. Nhiều lúc, đi chăn trâu, Dung để đầu
trần, đi chân không. Mái tóc bạn không đen như tóc em mà vàng hoe, khen khét. Bạn có
đôi mắt to rất đẹp với hàng lông mi dài, cong.”
“Cô có đôi mắt to, đôi lông mày rậm và mái tóc để dài tự nhiên xõa ngang vai,
không duỗi. Điểm nổi bật ở cô là dáng cao nhất trường. Cô kể chuyện hay nhất trường
em nên được chọn đi thi kể chuyện đạo đức Bác Hồ cấp huyện.”
“Em học cô từ năm lớp Bốn. Cô thương em như con. Cô giáo em không đẹp như

hoặc các môn học khác. Ví dụ: Dạy Luyện từ và câu bài từ đồng nghĩa, giáo viên gợi ý
cho học sinh tìm các từ gợi tả đồng nghĩa như bao la, mênh mông, bát ngát.
Qua hình thức trò chơi như: tìm từ láy âm gợi tả hình ảnh
Học sinh chia làm nhóm 4, từng nhóm lần lượt nêu một từ láy âm gợi tả hình ảnh
rồi chỉ nhóm khác:
Mênh mông - nho nhỏ - đủng đỉnh – lung linh – mượt mà - đẫy đà - cứng cáp –
thướt tha - mơn mởn – cuồn cuộn – nhanh nhẹn – nũng nịu…
Trên cơ sở những từ láy tìm được, giáo viên tiếp tục cho học sinh xác định những
từ láy chỉ dùng để tả người: nho nhỏ - đủng đỉnh – mượt mà - đẫy đà - cứng cáp – thướt
tha - nhanh nhẹn - nũng nịu…
9. Giúp học sinh luyện viết câu
- Trước hết, mọi học sinh phải viết được câu văn đúng ngữ pháp. Đây là yêu cầu
cơ bản vì câu là đơn vị của lời nói. Đối với học sinh giỏi, giáo viên yêu cầu học sinh đặt
câu đúng ngữ pháp, giàu hình ảnh, lột tả được sắc thái riêng của đối tượng miêu tả. Còn
đối với học sinh yếu, học sinh trung bình, giáo viên hướng dẫn học sinh đặt được câu
đúng, thể hiện được ý cần nói. Ví dụ:
Với học sinh yếu: Tóc bạn Mi hơi vàng.
Với học sinh trung bình: Hồng Nhung có mái tóc dài, đen, phủ kín vai. Bạn hay
kẹp tóc bằng cái kẹp có hình con bướm màu xanh.
Với học sinh khá giỏi: Bạn A … có mái tóc xoăn tự nhiên của người miền núi
không lẫn với bất cứ bạn nào trong lớp được. Bạn hay để đầu trần đi học, đi chăn bò
nên mái tóc của bạn không đen như tóc em mà hoe vàng và khen khét mùi nắng.
- Biết dùng dấu câu đúng, nhất là dấu chấm và dấu phẩy. Ngắt câu đúng sẽ diễn đạt
rõ ràng, người đọc, người nghe dễ dàng tiếp nhận thông tin. Việc dạy cho học sinh sử
dụng dấu câu đã được tiến hành từ các lớp dưới và phải được thường xuyên ôn luyện
cho học sinh. Giáo viên đưa ra các trường hợp sử dụng dấu câu chưa đúng để cả lớp
nhận xét:
Trong lớp em ai cũng mến bạn Hoa.
Sân trường mát rượi bởi bóng của những cây bàng cây sữa
____________________________________________________________________

Học sinh quan sát, viết nhanh ra giấy những điều đã quan sát được:
+ Thu Phương học chung lớp với em.
+ Bạn chơi thân với em từ năm lớp Ba.
+ Chúng em rất thân nhau.
+ Em sẽ cố gắng sống thật tốt với Thu Phương để tình bạn của chúng em mãi
mãi bền lâu.
+ Mỗi khi bạn nghỉ học, em cứ cảm thấy nhớ nhớ.
+ Bạn có nước da ngăm ngăm của một người đã quen dãi dầu nắng mưa.
+ Thầy giáo rất hay khen bạn vì bạn hay phát biểu và hiểu bài rất nhanh.
+ Nhiều lúc, đi chăn dê, Phương để đầu trần, đi chân không.
____________________________________________________________________
____NGIÊN C U KHOA H C S PH M NG D NG TI U HOC – Ứ Ọ Ư Ạ Ứ Ụ Ể
9
+ Bạn rất hay cười.
+ Bạn có đôi mắt to rất đẹp với hàng lông mi dài, cong.”
+ Bằng tuổi em nhưng bạn ấy đứng chỉ đến vai em.
+ Mái tóc bạn không đen như tóc em mà vàng hoe, khen khét mùi nắng.
+ Thu Pương viết chữ rất đẹp. Bạn đã được chọn dự thi viết chữ đẹp cấp
huyện và đã đạt giải khuyến khích.
+ Thầy giáo hay lấy bạn làm gương cho chúng em noi theo để rèn chữ.
+ Mỗi khi bạn cười, hai lúm đồng tiền hiện rõ trên khuôn mạt ngăm đen.
+ Bạn không cãi nhau với ai bao giờ.
Sau khi tìm ý, học sinh sẽ sắp xếp ý thành các đoạn mở bài, thân bài, kết bài:
*Đoạn mở bài:
Em và Thu Phương chơi thân với nhau từ năm lớp Ba. Chúng em rất thân nhau, đi
đâu chúng em cũng cặp kè bên nhau.
*Đoạn thân bài:
Bằng tuổi em nhưng Phương đứng chỉ đến vai em. Bạn có nước da ngăm ngăm
của một người miền núi quen dãi dầu nắng mưa. Nhiều lúc, đi chăn trâu, Thu Phương
để đầu trần, đi chân không nên mái tóc bạn không đen như tóc em mà vàng hoe, khen

Nữ
Dưới 5 Điểm 5-6 Điểm 7-8 Điểm 9-10
TS % TS % TS % TS %
Lớp 5A 22 15 7 31.8 8 36.4 6 27.3 1 4.5
Kết quả bài kiểm tra viết của học sinh trong tháng 10/2013
Đề bài:
Hãy tả ngôi trường thân yêu đã gắn bó với em trong nhiều năm qua.
Số HS
làm bài
Điểm
Giỏi Khá Trung Bình Yếu
TS % TS % TS % TS %
Lớp 5A 22 3 13.7 6 27.2 11 50.00 2 9.1
C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I. MỨC ĐỘ, PHẠM VI TÁC DỤNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sau một thời gian áp dụng vào thực tế giảng dạy ở lớp Năm, qua các kết quả kiểm
tra, đề tài đã thu được một số kết quả nhất định. Học sinh có những chuyển biến rõ rệt
trong việc học kiểu bài miêu tả của chương trình Tập làm văn lớp Năm. Đồng thời, bản
thân tôi cũng rút ra được một số bài học kinh nghiệm như sau:
1. Trước hết, người thầy giáo phải luôn có lòng yêu nghề, yêu người, có ý thức
trách nhiệm và tinh thần cầu tiến, không ngừng học hỏi và mạnh dạn áp dụng những cái
mới vào trong thực tiễn giảng dạy.
2. Nhiệm vụ quan trong bậc nhất của người giáo viên tiểu học là phải nắm vững
đối tượng học sinh, hiểu rõ trình độ và năng lực, hoàn cảnh và sở thích của từng em
cũng như tâm sinh lí lứa tuổi học sinh. Phân loại được học sinh, người giáo viên mới có
thể áp dụng những pháp dạy học phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh, với từng
cá thể học sinh.
3. Giáo viên phải thường xuyên nghiên cứu, dự giờ đồng nghiệp, tham dự đầy đủ
các lớp tập huấn chuyên môn … để nắm bắt những thông tin về nội dung, phương pháp
của chương trình môn Tiếng Việt. Từ đó, giáo viên mới có thể lập kế hoạch dạy học và

NGƯỜI VIẾT
Nguyễn Khang Thông
Môn học:
Đạt giải:
Tác giả:
Trường :
Huyện
Tỉnh:
____________________________
Mời thầy cô và các bạn hãy vào http://tieuhoc.info để có tất cả các Nghiên cứu
____________________________________________________________________
____NGIÊN C U KHOA H C S PH M NG D NG TI U HOC – Ứ Ọ Ư Ạ Ứ Ụ Ể
12
khoa học sư phạm ứng dụng tiểu học, các sáng kiến kinh nghiệm, giáo án tổng
hợp các lớp, các đề thi , các ebooks hay nhất , mới nhất và miễn phí . Mọi chi
tiết xin liên hệ email: [email protected]
_________________the end__________________
____________________________________________________________________
____NGIÊN C U KHOA H C S PH M NG D NG TI U HOC – Ứ Ọ Ư Ạ Ứ Ụ Ể
13