TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TPHCM

MÔI TRƯỜNG VÀ CON NGƯỜI

2012-1013


MỤC LỤC
A.ĐẶT VẤN ĐỀ........................................................................................................3
B.NỘI DUNG.
1.Khái niệm về chất thải rắn………………………………………………………...3
2.Sơ lược về quá trình phát triển……………………………………………………3
3.Phân loại CTR…………………………………………………………………….4
4.Nguyên nhân ô nhiễm môi trường do chất thải rắn……………………………….8
5.Hiện trạng ô nhiễm………………………………………………………………..8
6.Hậu quả………………………………………………………………………….14
7.Biện pháp………………………………………………………………………..19

Page 2


A.ĐẶT VẤN ĐỀ:
Nước ta đang trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Cùng với
sự tăng thêm các cơ sở sản xuất với quy mô ngày càng lớn, các khu tập trung dân
cư ngày càng nhiều, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm vật chất cũng ngày càng lớn.
Tất cả những điều đó tạo điều kiện kích thích các ngành sản xuất, kinh doanh và
dịch vụ được mở rộng và phát triển nhanh chóng, đóng góp tích cực cho sự phát
triển kinh tế của đất nước, nângcao mức sống chung của xã hội; mặt khác cũng tạo
ra một số lượng lớn chất thải rắn bao gồm:Chất thải sinh hoạt, chất thải công
nghiệp, chất thải y tế, chất thải nông nghiệp, chất thải xây dựng, v.v…Trên thực tế,
việc xử lý ô nhiễm môi trường và quản lý nguy cơ ô nhiễm môi trường do chất thải

mới được quan tâm.Người ta thấy rằng các chất thải rắn như thực phẩm dư thừa
phải đượ thu gom và tiêu hủy hợp vệ sinh mới kiểm soát được các loài gặm nhấm
ruồi, muỗi,…cũng như các vecto truyền bệnh.
Mối quan hệ giữa sức khỏe cộng đồng với việc lưu trữ,thu gom và vận chyển
các chất thải không hợp lí đã thể hiện rõ ràng. Có nhiều bằng chứng chi thấy các
bãi rác không hợp vệ sinh, các căn nhà ổ chuột, các nơi chứa thực phẩm thừa…là
nơi thuận lợi cho ruồi, muỗi, chuột và các vecto truyền bệnh phát triển.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 22 căn bệnh lien quan đến việc quản lí chất thải
rắn không hợp lí. Các phương pháp xử lí chất thải rắn từ đầu thế kỉ 20:
-Thải bỏ vào khu đất trống.
-Thải bỏ vào môi trường nước (sông, hồ, biển…)
-Chôn lấp.
- Giảm thiểu và đốt.
Hiện nay,quản lí chất thải rắn không ngừng phát triển, đặc biệt ở Mỹ và các
nước công nghiệp tiên tiến.Nhiều hệ thống quản lí rác thải với hiệu quả cao ra đời
nhờ sự kết hợp đúng đắn giữa các thành phằn sau đây:
-Luật pháp và quy định quản lí chất thải rắn.
-Hệ thống tổ chức quản lí.
-Quy hoạch quản lí.
-Công nghệ xử lí.
Sự hình thành và ra đời của các luật lệ và quy định việc quản klí chất thải rắn
ngay càng chặt chẽ đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lí chất thải rắn hiện nay.
Phân loại chất thải rắn:
a.Theo nguồn gốc phát sinh:
-Chất thải rắn sinh hoạt: phát sinh hàng ngày ở các đô thị,khu dân cư,làng mạc,các
trung tâm dịch vụ,công vên,trường học…
3)

Page 4


b.Theo vị trí phát

sinh:

-Chất thải rắn đô thị:
gồm chất thải rắn sinh hoạt,
chất thải rắn công
nghiệp,CTR xây dựng…do đặc
điểm nguồn thái là nguồn phân tán nên khó quản lí,đặc biệt là các nơi có đất trống.
-CTR nông thôn :bao gồm chất thải rắn nông nghiệp,chất thải rắn xây dựng…
c.Theo tính chất nguy hại:
-CTR nguy hại: là chất thải dễ gây phản ứng,dễ cháy nổ ,ăn mòn,nhiễm khuẩn độc
hại,chứa chất phóng xạ ,các kim loại nặng.Các chất thải này tiềm ẩn nhiều khả
năng gây sự cố rủi ro,nhiễm đọc ,đe dọa sức khỏe con người và sự phát triển của
động thục vật,đồng thời là nguồn lan truyền gây ô nhiễm môi trường đất,nước
khong khí.

Page 6


-CTR không nguy hại: là chất thải không chứa các chất và các hợp chất có các tính
chất nguy hại.Thường là chất thải phát sinh trong sinh hoạt ,gia đình ,đô thị .

Rác thải chứa hóa chất độc hại,dễ gây cháy nổ

Rác thải y tế dễ lan truyền bệnh
d.Theo đặc tính tự nhiên:
- CTR vô cơ:gồm các loại phế thải thủy tinh ,sành sứ,kim loại,cao su,nhựa, vải..
-CTR hữu cơ: gồm cây cỏ,lá rụng ,rau quả hư,đồ ăn thừa,xác súc vật,phân gia
súc,gia cầm...

Nguyên nhân là do việc bố trí các cơ sở sản xuất công nghiệp không hợp lý,
nằm xen kẽ trong các khu dân cư càng làm tăng mức dộ ô nhiễm. Theo số liệu
thống kê củ Bộ Khoahọc – Công nghệ và Môi trường, 82% trong số 3.311 cơ sở
sản xuất kinh doanh đang gây ônhiễm môi trường nghiêm trọng lại nằm lẫn trong
các khu dân cư.
Nguồn phát sinh chất thải rắn tập trung chủ yếu ở những đô thị lớn như Hà Nội,
thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng…Các khu đô thị tuy chiếm 24% dân
số của cả nước, nhưng lại phát sinh đến hơn 6 triệu tấn chất thải mỗi năm (gần bằng
50% tổng lượngchất thải của cả nước). Nguyên nhân chính là do dân số tập trung
cao, nhu cầu tiêu dùnglớn, hoạt động thương mại đa dạng và tốc độ đô thị hóa cao.
Hiện nay, khoảng 80% trong số 2,6 triệu tấn chất thải công nghiệp phát sinh mỗi
năm là từ các trung tâm công nghiệp lớn ở miền Bắc và miền Nam. Trong đó 50%
lượng chất thảicông nghiệp của Việt Nam phát sinh ở thành phố Hồ Chí Minh và
các tỉnh lân cận, 30%còn lại phát sinh ở vùng đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung
Bộ.
Trong các loại chất thải rắn, chất thải nguy hại là mối hiểm họa đặc biệt. Trong
khi đó lượng chất thải y tế nguy hại phát sinh từ thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội
và Thanh Hóa chiếm 27% tổng lượng chất thải y tế nguy hại của cả nước.
5.2 Ở ba môi trường đất ,nước,không khí
 Môi trường nước:
Page 8


a. Chất thải rắn bị xả xuống biển
Một điểm chung nhất dọc theo ven bờ biển đủ các loại chất thải từ chất thải đô
thị, chất thải sinh hoạt, chất thải từ hoạt động nông nghiệp, rác bệnh viện, chất thải
từ những hoạtđộng đánh bắt, nuôi trồng thủy sản, rác từ giao thông vận tải trên
biển, rác từ hoạt động khai thác dầu khí, tảo độc, sinh vật từ các khu vực biển bị
“thủy triều đỏ”…đều được thải trực tiếp ra biển. Trong các loại chất thải trên có
nhiều loại khó phân hủy như: bao ni-lông, cao su, chai nhựa…trôi nổi nhiều ngày

nhưng lại đang nằm lẫn trong các khu dân cư,thường xuyên xả chất thải trực tiếp ra
hệ thống kênh rạch. Tiêu biểu là các nhà máy sản xuất dọc kênh Tham Lương và
khu công nghiệp Tân Bình hoặc hàng trăm cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp khác
nằm dọc các kênh Tân Hóa – Lò Gốm (thuộc các quận 6, quận11). Mặc dù đã di
dời ra các huyện ngoại thành nhưng hơn 70 cơ sở sản xuất nằm dọc kênh An HạThầy Cai (huyện Hóc Môn- Củ Chi), do không có hệ thống xử lý cũng nhanhchóng
làm ô nhiễm nguồn nước vốn trong sạch trước đây của hệ thống kênh này.

Kênh Nhiêu Lộc tpHCM

Kênh 19-5 tpHCM

Môi trường đất:
a. Rác thải xây dựng
Nơi tập trung các bãi rác xây dựng tạo điều kiện đẻ hình thành các bãi rác công
cộng.
b.Rác thải y tế
Theo đánh giá kết quả kiểm tra BV năm 2003 của VụĐiều trị (Bộ Y tế), chỉ mới
có 30% BV trong cả nước có cơ sở xử lý chất thải y tế nguy hại, 55% BV chưa có
hệ thốngxử lý chất thải lỏng hoặc có không hoàn chỉnh, hay đã ngưng hoạt động vì
không có kinh phí, 50% chưa có phương tiện tốt để thiêu đốt chất thải rắn y tế, 55%
chưa có nhà chứa rác đúng yêu cầu. Và cũng từng ấy thiếu túi ni-lông và hộp an
toàn để thu gom chất thải y tế và các vật sắt nhọn nhiễm khuẩn.
Cuộc điều tra được tiến hành vào tháng 1/2004 chothấy: Phần lớn các bệnh viện
chỉ tách riêng vật sắt nhọn ra khỏi rác thải và đựng trong vỏ chai dịch truyền hoặc
chứa trong các hộp giấy tận dụng. Các chất thải rắn khác thì đựng chung trong
thùng rác. Một số chất thải rắn rất nguy hại do chứa một số mầm bệnh như bệnh
phẩm, tiêu bản xét nghiệm… không được diệt khuẩn trước khi thu gom và vận
chuyển tới nơi tập trung rác. 94,45% các cơ sở y tế thiếu phương tiện vận chuyển
rác chuyên dụng, không có đường vận chuyển riêng mà rác được vận chuyển qua


khoảng 10 tấn. Lượng rác thải được thu gom khoảng (45%). Lượng rác không được
thu gom qua điều tra thì thấychủ yếu các hộ tự xử lý như đốt, chôn, sử dụng làm
thức ăn cho gia súc, gia cầm.

rác thải sinh hoạt
e. Rác thải công nghiệp:
15 hộ dân cư tổ 41 An Hoà - An Hải Bắc (quận Sơn Trà) đã đồng loạt ký vào lá
đơn kiến nghị và khẩn cầu (ngày 5/3), gửi chính quyền và các cơ quan chức năng
thành phố giải quyết tình trạng Công ty Giày da Quốc Bảo (100% vốn Đài Loan)
tiếp tục xử lý rác thải sản xuất của mình bằng cách đốt thiêu huỷ, gây ô nhiễm môi
trường nghiêm trọng cho các khu vực dân cư lân cận.Tình trạng trên không chỉ
riêng ở Công ty Quốc Bảo, mới đây tại quận Sơn Trà đã phát hiện được một bãi
chứa rác thải công nghiệp trái phép ước tính lên đến 500m. Nó nằm trên bãi biển
Bắc Mỹ An, gồm các loại rác của doanh nghiệp thuộc ngành giày da thải ra trong
quá trình sản xuất. Đến nay vẫn chưa có biện pháp xử lý đối với bãi rác này.
 . Môi trường không khí:
Môi trường không khí đang bị ô nhiễm,một phần là do chất thải rắn.Bởi vì
chúng sinh ra các mùi khó chịu.
6) Hậu quả
a.Đối với môi trường:
 Ô nhiễm môi trường không khí
CTR, đặc biệt là CTR sinh hoạt, có thành phần hữu cơ chiếm chủ yếu. Dưới tác
động của nhiệt độ, độ ẩm và các vi sinh vật,CTR hữu cơ bị phân hủy và sản sinh ra
các chất khí (CH4 63.8%, CO2 33.6%, và một số khí khác). Trong đó, CH4 và CO2

Page 12


chủ yếu phát sinh từ các bãi rác tập trung (chiếm 3 - 19%), đặc biệt tại các bãi rác
lộ thiên và các khu chôn lấp.

CTR phân huỷ và các chất ô nhiễm khác biến đổi màu của nước thành màu đen,
có mùi khó chịu.
Page 13


Thông thường các bãi chôn lấp chất thải đúng kỹ thuật có hệ thống đường ống,
kênh rạch thu gom nước thải và các bể chứa nước rác để xử lý trước khi thải ra môi
trường. Tuy nhiên, phần lớn các bãi chôn lấp hiện nay đều không được xây dựng
đúng kỹ thuật vệ sinh và đang trong tình trạng quá tải, nước rò rỉ từ bãi rác được
thải trực tiếp ra ao, hồ gây ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng.
Sự xuất hiện của các bãi rác lộ thiên tự phát cũng là một nguồn gây ô nhiễm
nguồn nước đáng kể.Tại các bãi chôn lấp chất thải rắn, nước rỉ rác có chứa hàm
lượng chất ô nhiễm cao (chất hữu cơ: do trong rác có phân súc vật, các thức ăn
thừa...; chất thải độc hại: từ bao bì đựng phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, mỹ
phẩm). Nếu không được thu gom xử lý sẽ thâm nhập vào nguồn nước dưới đất gây
ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng.



Nước ở sông Nhuệ-Đáy (HN)chuyển sang màu đen
Ô nhiễm môi trường đất

Các chất thải rắn có thể được tích lũy dưới đất trong thời gian dài gây ra nguy
cơ tiềm tàng đối với môi trường.
Chất thải xây dựng như gạch, ngói, thủy tinh, ống nhựa, dây cáp, bê-tông...
trong đất rất khó bị phân hủy. Chất thải kim loại, đặc biệt là các kim loại nặng như
chì, kẽm, đồng, Niken, Cadimi... thường có nhiều ở các khu khai thác mỏ, các khu
công nghiệp. Các kim loại này tích lũy trong đất và thâm nhập vào cơ thể theo
chuỗi thức ăn và nước uống, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe.
Các chất thải có thể gây ô nhiễm đất ở mức độ lớn là các chất tẩy rửa, phân bón,

tiêu chảy, và các vấn đề về đường ruột khác.
Các bãi chôn lấp rác cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ khác đối với cộng đồng làm
nghề này. Các vật sắc nhọn, thuỷ tinh vỡ, bơm kim tiêm cũ,... có thể là mối đe dọa
nguy hiểm với sức khoẻ con người (lây nhiễm một số bệnh truyền nhiễm như
AIDS,...) khi họ dẫm phải hoặc bị cào xước vào tay chân,... Một vấn đề cần được
Page 15


quan tâm là những người làm nghề nhặt rác, phụ nữ và trẻ em đã trở thành nhóm
đối tượng dễ bị tổn thương.
Hai thành phần chất thải rắn được liệt vào loại cực kỳ nguy hiểm là kim loại
nặng và chất hữu cơ khó phân hủy. Các chất này có khả năng tích lũy sinh học
trong nông sản, thực phẩm cũng như trong mô tế bào động vật, nguồn nước và tồn
tại bền vững trong môi trường gây ra hàng loạt bệnh nguy hiểm đối với con người
như vô sinh, quái thai, dị tật ở trẻ sơ sinh; tác động lên hệ miễn dịch gây ra các
bệnh tim mạch, tê liệt hệ thần kinh, giảm khả năng trao đổi chất trong máu, ung thư
và có thể di chứng di tật sang thế hệ thứ 3...
Chất thải nông nghiệp, đặc biệt chất thải chăn nuôi đang là một trong những vấn
đề bức xúc của người nông dân . Trong một điều tra tại tỉnh Thái Nguyên đối với
113 hộ gia đình chăn nuôi từ 20 con lợn trở lên đã cho thấy gần 50% các hộ có nhà
ở gần chuồng lợn từ 5-10m và giếng nước gần chuồng lợn - 5m thì tỷ lệ nhiễm giun
đũa, giun tóc, giun móc và số trứng giun trung bình của người chăn nuôi cao gần
gấp hai lần tỷ lệ nhiễm kýsinh trùng đường ruột của người không chăn nuôi; và có
sự tương quan thuận chiều giữa tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng đường ruột với ký sinh
trùng trong đất ở các hộ chăn nuôi (Đại học Y khoa Thái Nguyên, 2008).

Bệnh da liễu

HIV


dẫn đến giảm nguồn thu từ hoạt động này tại các địa phương có làng nghề.

Vịnh Hạ Long

cá chết do ô nhiễm nguồn nước

Các bãi trung chuyển rác lộ thiên và bãi chôn lấp rác không đảm bảo vệ sinh
thường xuyên gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp nuôi
trồng thủy sản.
e. Xung đột môi trường do chất thải rắn
Xung đột môi trường xảy ra trong xã hội khi vấn đề bảo vệ môi trường và phát
triển kinh tế chưa dung hòa được với nhau. Trong những năm gần đây, khi xã hội
càng phát triển, nhận thức của cộng đồng càng cao, trong khi đó, lợi ích kinh tế vẫn
Page 17


được đặt lên trên vấn đề BVMT và sức khỏe cộng đồng thì số các vụ xung đột môi
trường càng nhiều.
Trong quản lý CTR, xung đột môi trường chủ yếu phát sinh do việc lưu giữ, vận
chuyển, xả thải chôn lấp CTR không hợp vệ sinh. Những xung đột giữa các doanh
nghiệp gây ô nhiễm môi trường với cộng đồng bị ô nhiễm ảnh hưởng đến sinh hoạt
và sức khoẻ, hoặc ảnh hưởng đến các hoạt động văn hoá, du lịch và cảnh quan khác
cũng là loại xung đột môi trường có tính phổ biến.
Trong quá trình hoạt động, sản xuất, các làng nghề sản sinh nhiều chất thải rắn
gây ảnh hưởng tới môi trường không những tại nơi diễn ra các hoạt động sản xuất
mà còn ảnh hưởng tới các vùng lân cận. Chính vì vậy, tại đây đã nảy sinh nhiều vấn
đề xung đột môi trường. Xung đột môi trường giữa các nhóm xã hội trong làng
nghề, giữa cộng đồng làm nghề và không làm nghề, giữa các hoạt động tiểu thủ
công nghiệp và hoạt động nông nghiệp, giữa hoạt động sản xuất và mỹ quan, văn
hoá,.

kiểm điểm trách nhiệm của mình trong sự chỉ đạo về quản lý và đề ra các chương
trình, các biện pháp thiết thực đối với công tác quản lý chất thải, giữ gìn môi
trường đô thị trong sạch. Trước mắt cần tập trung giải quyết các vấn đề sau đây:
a. Quản lý việc phát sinh, thu gom vận chuyển chất thải
- Hạn chế và tiến tới cấm các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, bệnh viện... cũng
như các hộ gia đình đổ chất thải ra sông, hồ, đường phố. Kiểm soát nghiêm ngặt để
bảo đảm việc thải và vận chuyển các chất thải theo đúng các quy định vệ sinh môi
trường. Các vi phạm đều bị xử lý theo Luật Bảo vệ Môi trường và các quy định có
liên quan của Việt Nam.
- Tổ chức thu gom kịp thời và triệt để chất thải, tiến hành phân loại chất thải ngay
từ nguồn thải để thuận tiện cho việc tái sử dụng, tái chế và tiêu huỷ.
- Khuyến khích việc áp dụng các công nghệ mới trong thu gom, vận chuyển, xử lý
chất thải.
- Vận động thực hiện nếp sống vệ sinh, văn minh, xoá bỏ các thói quen xấu như vứt
rác thải, chất thải bừa bãi... ở các đô thị; tuân theo các quy định cụ thể về vệ sinh
môi trường đô thị.
b. Quản lý việc xử lý, tiêu huỷ chất thải
- Tiến hành việc quy hoạch xây dựng các bãi chôn chất thải theo các tiêu chuẩn vệ
sinh môi trường và đáp ứng được yêu cầu chôn lấp chất thải của địa phương.
- Áp dụng các công nghệ phù hợp để xử lý hoặc tiêu huỷ chất thải phù hợp với các
tiêu chuẩn môi trường, trước hết là chất thải công nghiệp độc hại và chất thải bệnh
viện để đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khoẻ con
người.
- Tiến hành các biện pháp xử lý ô nhiễm môi trường do các bãi chôn lấp chất thải
cũ gây ra.
2. Tổ chức thực hiện
a. Bộ Xây dựng chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát việc xây dựng và thực hiện quy
hoạch và phát triển đô thị của các địa phương theo các tiêu chuẩn về bảo vệ môi
trường, có văn bản hướng dẫn, lập dự án quy hoạch các bãi chôn chất thải rắn ở các
đô thị và các khu công nghiệp.

truyền hình và trên báo chí, nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của mọi người
dân về vấn đề quản lý chất thải.
h. Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường:
- Ban hành trong quý II năm 1997 các thông tư hướng dẫn, quy chế về quản lý chất
thải, bảo quản và sử dụng các chất độc hại. Phối hợp với Bộ Xây dựng ban hành
các tiêu chuẩn, quy cách thiết kế cho các loại bãi chứa, nơi chôn rác thải.
- Hướng dẫn xây dựng kế hoạch năm, kế hoạch dài hạn về quản lý chất thải ở đô thị
và khu công nghiệp của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, lựa chọn các
công nghệ xử lý các loại chất thải khác nhau.
- Tổng hợp và báo cáo Chính phủ tình hình quản lý chất thải hàng năm trong phạm
vi cả nước.
Page 20


Đối với xã hội :
-Thực hiện các chương trình giáo dục cộng đồng và các chiến lược nâng cao nhận
thức.
-Thể chế hóa và khuyến khích nhân dân tham gia vào các hoạt động quản lý rác
thải trong cộng đồng.
-Tích cực thực hiện chính sách 3R (recycling: tái chế,ủ; reuse:tái sử dụng;
reduction:giảm phát sinh )
Một số hình ảnh về biện pháp khắc phục ô nhiễm chất thải rắn :


Phân loại rác thải rắn

thu gom chất thải nguy hại hộ gia đình

Chiếc ghế làm từ vỏ chai