( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.com
Trang: 1
CHƯƠNG 4: TRẠNG THÁI TẬP HỢP CÁC CHẤT
4.1. Mở đầu
Một chất có thể tồn tại ở trạng thái khí, lỏng hay rắn, ở một điều kiện nào đó, là tùy ở tương quan giữa
hai yếu tố:
a/ Chuyển động của các tiểu phân làm cho chúng phân bố hỗn độn và có khuynh hướng chiếm toàn bộ
thể tích không gian của bình đựng. Yếu tố này được đánh giá bằng động năng chuyển động của hạt.
b/ Lực tương tác giữa các tiểu phân liên kết các tiểu phân thành những tập hợp chặt chẽ có cấu trúc
xác định. Yếu tố này được đánh giá bằng thế năng tương tác giữa các tiểu phân.
* Ở trạng thái tinh thể: Các tiểu phân được sắp xếp thành những cấu trúc xác định vì thế năng tương
tác giữa các tiểu phân lớn hơn động năng chuyển động nhiệt của chúng nên mỗi tiểu phân hầu như
không còn khả năng chuyển động tịnh tiến mà chỉ dao động quanh vị trí cân bằng.
* Ở trạng thái khí: Các phân tử khí chuyển động gần như tự do, chiếm toàn bộ thể tích bình đựng,
chúng va chạm đàn hồi với nhau và với thành bình đựng vì:
* Ở trạng thái lỏng: Chất lỏng có thể tích xác định nhưng không có hình dạng xác định vì sự khác
biệt giữa động năng chuyển động nhiệt của phân tử và thế năng tương tác giữa chúng không lớn, do đó
phân tử chất lỏng vẫn có các chuyển động quay, dao động và tịnh tiến, nhưng không thể thoát khỏi
vùng tác dụng của lưc Van der Waals ( cỡ 10 )
4.2. Tương tác giữa các phân tử (Lực Van der Waals)
Lý thuyết về liên kết ion và liên kết cộng hóa trị giải thích được cấu tạo phân tử của nhiều chất ở thể
rắn, lỏng và khí nhưng không thể giải thích được sự tồn tại của một số không ít các chất, ví dụ như
các khí hiếm chẳng hạn. Nguyên tử khí hiếm có vỏ electron bền nên không thể tạo nên các kiểu liên
kết hóa học đã xét trên đây. Nhưng ở nhiệt độ rất thấp, gần như không độ tuyệt đối, khí hiếm có thể
hóa lỏng và hóa rắn, các quá trình này phát ra năng lượng. Vậy những lực nào đã hút các nguyên tử
khí hiếm lại với nhau? Tương tự như vậy, những lực nào đã hút những phân tử trung hòa như H
2
, O
2
,
N

Trong đó : là momen lưỡng cực của phân tử
r là khoảng cách từ tâm của lưỡng cực này đến tâm của lưỡng cực khác
k là hằng số
T là nhiệt độ tuyệt đối.
Năng lượng của tương tác định hướng tỉ lệ nghịch với nhiệt độ vì chuyển động nhiệt của phân tử cản
trở sự định hướng của lưỡng cực.
⇒
+ Tương tác cảm ứng
Lưỡng cực cảm ứng sinh ra khi phân tử có cực cực hóa những phân tử ở chung quanh nó. Tương tác
hút phụ này gọi là tương tác cảm ứng. Lúc đó nếu phân tử không phân cực thì nó sẽ nên phân cực,
nghĩa là momen lưỡng cực sẽ xuất hiện.
Công thức : Năm 1920 Đơbai đưa ra hệ thức tính năng lượng của tương tác cảm ứng :
U
cư
= -
Trong đó là độ bị cực hóa của phân tử.
⇒
+ Tương tác khếch tán (tương tác London)
Tuy nhiên cả hai loại tương tác trên đây đều không giải thích được sự tồn tại các trạng thái rắn và lỏng
của những chất như khí hiếm, hiđro, oxi, nitơ. Bởi vậy cần đưa thêm một loại tương tác thứ ba nữa gọi
là tương tác khếch tán. Loại tương tác này có tên gọi như vậy là vì được phát hiện khi nghiên cứu sự
khếch tán của ánh sáng.
Năm 1930, Lônđôn đã giải thích tương tác khuếch tán như sau : Tương tác này xuất hiện do tương tác
giữa các lưỡng cực tạm thời trong những phân tử có momen lưỡng cực bằng 0. Lưỡng cực tạm thời
hình thành do dao động hay chuyển động…của phân tử làm lệch tức thời tâm điện tích dương và tâm
điện tích âm.
Công thức : Năng lượng của tương tác khếch tán tính theo hệ thức do Lônđôn đưa ra :
U
kt
= -

· Đối với những phân tử có cực càng lớn, tương tác định hướng có vai trò càng lớn
· Các phân tử có độ phân cực thấp hay không phân cực ( như H
2
, HI..) lực tác dụng căn
bản là lực khếch tán.
c/ Tính chất
+ Lực Van de Van cũng có bản chất điện
+ Có một số đặc điểm khác với lực liên kết hóa học :
· Thể hiện ở trên những khoảng cách tương đối lớn
· Có năng lượng rất bé. Thật vậy năng lượng của tương tác giữa các phân tử bé hơn nhiều so với
năng lượng của liên kết hóa học. Thực tế cho thấy rằng những chất mà tinh thể của chúng có
kiến trúc ion, trong đó các ion liên kết với nhau bằng liên kết ion có nhiệt độ sôi cao. Còn những
chất trong đó nguyên tử hay phân tử hút nhau bằng lực Van de Van, là những chất ở trạng thái
khí ở nhiệt độ thường và thường có nhiệt độ sôi rất thấp, ví dụ như khí hiếm chẳng hạn. Để so
sánh lực Van de Van với lực liên kết hóa học ta có thể lấy nhiệt thăng hoa của clo (≃
20kJ/mol) và năng lượng của liên kết Cl-Cl (242kJ/mol) trong phân tử Cl
2
. Rõ ràng là lực hút
giữa phân tử Cl
2
này với phân tử Cl
2
kia là bé hơn nhiều so với lực liên kết cộng hóa trị giữa
hai nguyên tử Cl trong phân tử Cl
2
.
4.3. Liên kết hiđro
Lực Van de Van không thể giải thích được sự bất thường về một số tính chất như nhiệt độ sôi, nhiệt
hóa hơi…của những hợp chất HF, H
2

- Liên kết hiđro càng bền khi : nguyên tử phi kim liên kết với hiđro có độ âm điện càng lớn và kích
thước càng nhỏ.
VD
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.com
Trang: 5
Liên kết hiđro Năng lượng liên kết (kJ/mol) Độ dài liên kết
(H-F)
n
28 2,44
(NH
3
)
n
18,4 3,1
(H
2
O)
2
20,9 2,75
- Liên kết hiđro có ảnh hưởng đến tính chất lí, hóa học của các chất :
+
VD : Rượu etylic (M = 46đvC) sôi ở 78,3
0
C còn propan (M = 44đvC) sôi ở -42
0
C
+ Làm giảm độ điện li của axit
+
VD : Rượu etylic tan vô hạn trong nước, amoniac tan vô hạn trong nước vì tạo liên kết hiđro với
nước.

b phản ánh thể tích riêng của các phân tử ( a và b được gọi là những hằng số Van de Van)