ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

CHÂU VĂN BÌNH

PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH ĐƢỜNG SÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

CHÂU VĂN BÌNH

PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH ĐƢỜNG SÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Du lịch
(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. NGUYỄN ĐÌNH HÒE

Hà Nội - 2015



MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu về sản phẩm du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh ..........2
3. Mục đích nghiên cứu .................................................................................................. 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................................2
5. Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu ............................................................3
6. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................................................4
7. Bố cục đề tài.................................................................................................................5
NỘI DUNG ....................................................................................................................6
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SẢN PHẨM DU LỊCH ĐƢỜNG
SÔNG ............................................................................................................................. 6
1.1. Cơ sở lý luận về sản phẩm du lịch đƣờng sông (River Tourism
Products) .......................................................................................................................6
1.1.1. Khái niệm về sản phẩm du lịch ............................................................................6
1.1.2. Khái niệm về du lịch đường sông (River Tourism) và sản phẩm du lịch đường
sông (River Tourism Products) ......................................................................................7
1.1.3. Khái niệm tuyến du lịch đường sông ...................................................................9
1.1.4. Vai trò của sản phẩm du lịch đường sông trong sự phát triển du lịch .............9
1.1.5. Các nhóm sản phẩm du lịch đường sông ........................................................ 10
1.1.6. Các yếu tố cấu thành sản phẩm du lịch đường sông ...................................... 10
1.1.7. Quan điểm phát triển sản phẩm du lịch đường sông ...................................... 12
1.2. Du lịch đƣờng sông trên thế giới và Việt Nam .............................................. 13
1.2.1. Du lịch đường sông trên thế giới ...................................................................... 13
1.2.2. Du lịch đường sông tại Việt Nam ..................................................................... 18
1.2.3. Một số kinh nghiệm phát triển cho sản phẩm du lịch đường sông TP. Hồ Chí
Minh.............................................................................................................................. 22
Tiểu kết chương 1 ....................................................................................................... 24





CHƢƠNG 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU
LỊCH ĐƢỜNG SÔNG TẠI TP. HỒ CHÍ MINH ............................................... 69
3.1. Định hƣớng phát triển sản phẩm du lịch đƣờng sông TP.Hồ Chí Minh .. 69
3.1.1. Những cơ sở cho việc định hướng .................................................................... 69
3.1.2. Những định hướng chính cho các SPDLĐS .................................................... 70
3.1.3. Định hướng phát triển sản phẩm du lịch đường sông theo các tiêu chuẩn du
lịch bền vững ................................................................................................................ 77
3.2. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển sản phẩm du lịch đƣờng sông
TP. Hồ Chí Minh ....................................................................................................... 79
3.2.1. Giải pháp về cơ chế chính sách đầu tư ............................................................ 79
3.2.2. Giải pháp hoàn thiện nhân lực phục vụ cho du lịch đường sông .................. 81
3.2.3. Giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật ..................................... 82
3.2.4. Giải pháp về đảm bảo an toàn cho du khách .................................................. 84
3.2.5. Giải pháp về bảo vệ môi trường, tài nguyên du lịch đường sông .................. 85
3.2.6. Giải pháp về quảng cáo, tiếp thị sản phẩm du lịch đường sông .................... 86
Tiểu kết chương 3 ....................................................................................................... 88
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................. 89
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 92
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1. Tiếng Việt
TP: Thành Phố
SPDL: sản phẩm du lịch
DLĐS: du lịch đường sông
SPDLĐS: sản phẩm du lịch đường sông
UBND: Ủy Ban Nhân Dân

1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay du lịch được nhà nước ta xác định là ngành kinh tế mũi nhọn
trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội đến năm 2020. Vì vậy mục tiêu của
ngành du lịch Việt Nam là phải hoạt động có hiệu quả, phù hợp với xu hướng
phát triển của khu vực. Trong bối cảnh kinh tế thời mở cửa, ngành du lịch
Việt Nam đã thu được những thành công đáng kể. Nhiều sản phẩm du lịch
được đưa vào khai thác thu hút nhiều khách du lịch trong và ngoài nước chủ
yếu là các sản phẩm du lịch đường bộ và đường biển.
TP. Hồ Chí Minh với vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, khí hậu thuận lợi
đã trở thành là trung tâm kinh tế, chính trị và du lịch lớn nhất cả nước. Đặc
biệt ở TP. Hồ Chí Minh có hệ thống sông ngòi và kênh rạch dày đặc rất thuận
lợi để phát triển du lịch đường sông. Ngoài con sông chính là sông Sài Gòn có
giá trị về mặt giao thông hàng hải và nguồn nước, bên cạnh đó kênh Nhiêu
Lộc - Thị Nghè vừa hoàn tất, kênh Bến Nghé, kênh Tàu Hủ, kênh Đôi, kênh
Tẻ được nạo vét, 2 bên bờ được chỉnh trang; một trong những con đường đẹp
nhất của Thành Phố là đại lộ Đông - Tây và đường Nguyễn Văn Linh cùng
với đại lộ Võ Văn Kiệt chạy song song sẽ tạo ra cảnh quan, sinh hoạt hai bên
bờ sông có giá trị du lịch rất lớn. Đây chính là cơ sở để ngành du lịch Thành
Phố phát triển các tour du lịch đường thuỷ nội đô.
Tuy nhiên, du lịch đường sông tại TP.Hồ Chí Minh phát triển còn chưa
tương xứng với tiềm năng sẵn có, mặc dù thời gian gần đây chính quyền
Thành Phố đã chú trọng khai thác tiềm năng du lịch đường sông bằng việc:
xây dựng các chiến lược cụ thể cho từng giai đoạn phát triển, đầu tư cơ sở hạ
tầng, bến cảng, khảo sát các tuyến đường sông trên địa bàn Thành Phố và các
tuyến du lịch đường sông nối dài nhằm xây dựng những số liệu cụ thể, tiến
hành quy hoạch và sớm đưa vào khai thác các tuyến du lịch trên sông. Với
những lý do trên đề tài “ Phát triển sản phẩm du lịch đường sông tại Thành

1


2


- Nghiên cứu về tiềm năng và thực trạng phát triển sản phẩm du lịch đường
sông tại TP.Hồ Chí Minh.
- Đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm phát triển sản phẩm du lịch
đường sông cho Thành Phố.
5. Đối tƣợng, phạm vi và nội dung nghiên cứu
+ Đối tượng nghiên cứu là “Sản phẩm du lịch đường sông”: du lịch đường
sông là một sản phẩm du lịch tổng hợp, được cấu thành bởi nhiều yếu tố: cơ
sở hạ tầng vật chất kỹ thuật, dịch vụ du lịch, các điểm tham quan...
Sản phẩm du lịch đường sông được khai thác tại TP. Hồ Chí Minh gồm: ăn
tối và ngắm cảnh trên du thuyền; tham quan trên sông bằng ca nô, kết hợp nối
tuyến với các điểm du lịch nội đô và các tỉnh lân cận. Thị trường khách của
sản phẩm du lịch đường sông Thành Phố tập trung vào khách du lịch nước
ngoài như Nhật, Hàn Quốc, Đài Loan, Pháp, Mỹ và khách du lịch trong nước.
+ Phạm vi nghiên cứu: tập trung khảo sát ở trục chính sông Sài Gòn, những
tuyến kênh và một số điểm du lịch được đưa vào khai thác phục vụ du lịch
đường sông tại TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt là các tuyến du lịch đường sông
tầm ngắn. Vì đặc trưng của du lịch đường sông là kết hợp nối tuyến nên có
thể mở rộng phạm vi nghiên cứu sang một số tỉnh lân cận. Thời gian nghiên
cứu và thực hiện luận văn từ năm 2014 đến năm 2015.
+ Nội dung nghiên cứu
• Thu thập, xử lý, phân tích đánh giá và thừa kế các tài liệu có liên quan
đến sản phẩm du lịch đường sông để làm rõ cơ sở lý luận cho sản phẩm du
lịch còn khá mới này.
• Phân tích và đánh giá thực trạng khai thác sản phẩm du lịch đường
sông Thành Phố. Qua đó thấy được những thuận lợi và khó khăn của sản
phẩm du lịch này.
• Đưa ra những quan điểm nhằm phát triển sản phẩm du lịch đường

chính thức.
• Tham vấn chuyên gia bằng phỏng vấn bán chính thức.

4


• Quan sát các dấu hiệu đặc trưng của sản phẩm du lịch đường sông
trên thực địa.
+ Phương pháp tổng hợp, phân tích số liệu: dựa vào các số liệu, tài liệu đã thu
thập được tiến hành tổng hợp, so sánh và đưa ra những nhận xét và kết luận
phù hợp.
+ Phương pháp chung xây dựng sản phẩm du lịch:
• Xác định sản phẩm du lịch cần xây dựng
• Nghiên cứu nhu cầu của thị trường
• Nghiên cứu khả năng đáp ứng của sản phẩm
• Chi tiết hóa chương trình cho sản phẩm
• Xây dựng phương án dự phòng cho sản phẩm
• Xác định mức giá bán cho sản phẩm
7. Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung của luận văn được trình bày
trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về sản phẩm du lịch đường sông
Chương 2: Thực trạng khai thác sản phẩm du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí
Minh
Chương 3: Phát triển sản phẩm du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh
Ngoài ra trong luận văn còn có phục lục, bảng số liệu, hình ảnh, danh
mục gồm tài liệu tham khảo.

5




+ SPDL là sản phẩm vừa hữu hình vừa vô hình.
+ Thông thường thì khách du lịch mua SPDL trước khi thấy SPDL.
+ SPDL thường ở xa khách hàng.
+ Thời gian kéo dài giữa mua, thấy và sử dụng SPDL.
+ Thông thường SPDL không thể dịch chuyển trừ hàng hóa lưu niệm.
+ SPDL không dự trữ, tồn kho được như phòng khách sạn, chỗ ngồi trên máy
bay…
+ Giữa cung và cầu thường không đồng nhất: cung thường cố định, cầu có thể
tăng hoặc giảm.
+ Khách mua SPDL thường ít trung thành với SPDL mà mình đã sử dụng như
khách sạn, tour du lịch, điểm đến du lịch...do du khách có xu hướng tìm hiểu
những cái mới lạ và muốn được sử dụng các dịch vụ tốt hơn trong hành trình
khám phá của mình.
+ SPDL dễ bị thay đổi do biến động về chính trị, kinh tế, tự nhiên như tiền
mất giá, bãi biển xói mòn, chiến tranh…
+ SPDL thường là một kinh nghiệm nên dễ bị bắt chước chủ yếu là các
chương trình du lịch.
1.1.2. Khái niệm về du lịch đường sông (River Tourism) và sản phẩm
du lịch đường sông (River Tourism Products)
* Du lịch đường sông
Tùy theo những mục đích nghiên cứu khác nhau mà có những khái niệm
du lịch đường sông khác nhau, sau đây là một số khái niệm cơ bản:
- Theo quan điểm châu Âu: “Du lịch đường sông là là một loại hình du lịch
mà trong đó chúng ta dùng thuyền, cano để di chuyển trên những con sông,
những con kênh, con rạch nhỏ; thưởng thức những phong cảnh đẹp trên sông,
gặp gỡ những người dân sống ở đây, trò chuyện với họ để có thể cảm nhận
được cuộc sống của họ; tìm hiểu nền kinh tế xã hội của những quốc gia và
những vấn đề về môi trường sinh thái mà hằng ngày vẫn liên quan đến cuộc

Bởi vì nó là sự kết hợp của nhiều yếu tố du lịch cấu tạo nên như: cơ sở hạ
tầng, vật chất kỹ thuật, các điểm du lịch, các dịch vụ du lịch.

8


Mục đích lâu dài của SPDLĐS là hướng tới việc cải thiện và nâng cao
đời sống của người dân, góp phần vào việc phát triển du lịch của mỗi địa
phương, nơi có sản phẩm du lịch đường sông.
Về khía cạnh môi trường: sông nước là nơi các loài động thực vật sinh
sống và phát triển, những cảnh quan ven sông cũng có giá trị du lịch rất cao
do đó vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái phải được quan tâm và quản lý chặt
chẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững.
1.1.3. Khái niệm tuyến du lịch đường sông
Theo Trần Văn Thông: “Tuyến du lịch đường sông là lộ trình liên kết
các khu du lịch, điểm du lịch ven sông và trên bờ, cơ sở cung cấp dịch vụ du
lịch gắn với các tuyến giao thông đường sông”. [10, tr.15]
Các tuyến du lịch đường sông thường là những tuyến ngắn ngày, từ 1-2
ngày. Tuy nhiên, cũng có những tuyến dài ngày, kết hợp với việc tham quan
các nước lân cận dựa vào những con sông lớn mang tính khu vực.
Cũng như các tuyến du lịch khác, tuyến du lịch đường sông cũng phải
đảm bảo đầy đủ các yếu tố về sức hấp dẫn của các điểm tham quan, các cơ sở
hạ tầng, vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch, các dịch vụ du lịch, các yếu tố đảm
bảo an toàn giao thông đường thủy.
1.1.4. Vai trò của sản phẩm du lịch đường sông trong sự phát triển du lịch
Trước hết, SPDLĐS mang lại cho du khách nhiều điều thú vị, nhất là
đối với những du khách thích khám phá nét văn hoá của dân cư hai bên bờ
sông hay cũng như những loại hình nghệ thuật đặc trưng của vùng sông nước.
SPDLĐS mang lại cảm giác gần gũi quê hương, thư giản cùng với những món
ăn được phục vụ trên những du thuyền sang trọng. SPDLĐS mang lại lợi ích

1.1.6. Các yếu tố cấu thành sản phẩm du lịch đường sông
* Cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch đường sông
- Cơ sở hạ tầng của du lịch đường sông bao gồm: hệ thống cầu đường, hệ
thống bến tàu du lịch, hệ thống thông tin liên lạc, công trình điện nước…
Cảng, bến phục vụ tàu du lịch: là các cảng, bến thủy nội địa có đủ điều
kiện theo quy định, dùng để đón, trả khách du lịch và thực hiện các dịch vụ
khác; bao gồm cảng, bến đậu trong đất liền và tại các điểm tham quan du lịch.

10


- Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch đường sông bao gồm: hệ
thống các phương tiện vận chuyển khách, cơ sở phục vụ ăn uống, lưu trú,
mạng lưới cửa hàng thương nghiệp, các cơ sở y tế, các cơ sở phục vụ các dịch
vụ bổ sung khác.
Các phương tiện vận chuyển du khách trong du lịch đường sông gồm:
+ Du thuyền là phương tiện vận tải hành khách đường thủy nội địa, đảm
bảo các điều kiện, tiêu chuẩn, chất lượng dịch vụ phục vụ du lịch đường thủy,
sức chở hàng trăm khách du lịch. Tàu được thiết kế sang trọng, đáp ứng đầy
đủ các dịch vụ nghỉ ngơi, ăn uống, giải trí của du khách.
+ Tàu nhà hàng là phương tiện vận tải hành khách đường thủy nội địa, đảm
bảo các điều kiện, tiêu chuẩn, chất lượng dịch vụ về hoạt động ăn uống cho
du khách trên tàu, từ 1 tầng trở lên, sức chở 100 khách trở lên.
+ Canô là phương tiện vận tải hành khách đường thủy nội địa, có kết cấu
gọn nhẹ, chất liệu bằng sắt và composite, sức chở từ 2 đến 10 người.
+ Tàu cánh ngầm là dạng tàu có cánh bằng composite hình chiếc lá lắp trên
các thanh giằng phía dưới thân. Khi tàu tăng tốc, các cánh ngầm tạo ra lực
nâng nâng thân tàu lên khỏi mặt nước giúp làm giảm lực cản và gia tăng tốc
độ.
* Yếu tố tạo sức hấp dẫn của du lịch đường sông

vụ du lịch đường sông…kết hợp với sự tăng trưởng về doanh thu, số lượng
khách du lịch kể cả trong nước và quốc tế, mà chuyển trọng tâm sang nâng
cao chất lượng dịch vụ du lịch để hoàn thiện SPDLĐS. Bên cạnh đó, cần quan
tâm đến chất lượng nguồn nhân lực du lịch, công tác quản lý điểm đến. Đặc
biệt tập trung phát triển bền vững cho SPDLĐS Thành Phố.
* Nội dung phát triển
Phát triển SPDLĐS không chỉ phát triển về số lượng mà phải coi trọng
chất lượng và được đặt lên hàng đầu, phải có chất lượng và giá trị gia tăng
cao. Nội dung phát triển SPDLĐS TP. Hồ Chí Minh:
+ Xây dựng chiến lược phát triển SPDLĐS.
+ Phát triển quy mô SPDLĐS.
+ Nâng cao chất lượng SPDLĐS.

12


* Các yêu cầu và nguyên tắc
Yêu cầu chủ đạo và xuyên suốt quá trình xã hội và phát triển SPDLĐS,
đó là phát triển bền vững: thỏa mãn các nhu cầu du lịch của thị trường, đem
lại hiệu quả kinh tế, xã hội lớn cho điểm đến mà không làm suy giảm quá
nhiều chất lượng của tài nguyên và môi trường trong tương lai. Để bảo đảm
được yêu cầu này, phát triển SPDLĐS phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
+ Nguyên tắc phát triển hệ thống.
+ Nguyên tắc kinh tế thị trường
+ Nguyên tắc bền vững môi trường (bao gồm cả môi trường tự nhiên và xã
hội.)
* Các tiêu chí phát triển
Du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp có tính liên ngành, liên vùng và
xã hội hóa cao với sự tham gia của nhiều thành phần xã hội. Sự phát triển của
du lịch phụ thuộc nhiều và các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội…của đất

du thuyền đầy đủ tiện nghi cùng với cảnh ven sông đẹp, những điểm đến du
lịch hấp dẫn. Du khách được thưởng thức những món ăn ngon với sự phục vụ
nhiệt tình của đội ngũ nhân viên. Điểm vượt trội của DLĐS tại đây là sự quy
hoạch rất hợp lý, môi trường sông nước được bảo vệ rất tốt tạo ấn tượng với
du khách.
1.2.1.2. Du lịch trên sông Brisbane của Australia
Sông Brisbane là con sông rộng được bao phủ bởi những cây đước,
chảy qua khu trung tâm thành phố Brisbane. Con sông đẹp, yên bình này làm
nền cho hàng loạt các cuộc phiêu lưu ngoài trời hấp dẫn. Đi xuồng kayak qua
đường chân trời Brisbane lấp lánh về đêm hoặc nhìn toàn cảnh thành phố làm
cho du khách kinh ngạc và vùng lân cận từ trên Cầu Story. Với khí hậu ấm,
cận nhiệt đới, dòng sông yên ả và một chuỗi các cảnh đẹp bên sông, Brisbane
là địa điểm hoàn hảo để chèo thuyền. Những chuyến đi bằng ca nô và xuồng
kayak đều được điều hành bởi những hướng dẫn viên chuyên nghiệp, vì thế
du khách thậm chí không cần phải có kinh nghiệm. Du khách bắt đầu chuyến

14


hành trình buổi trưa qua những công viên xanh tốt, những tòa nhà kính cao
chọc trời, những ngôi nhà cổ bằng gỗ và những tòa nhà lịch sử. Hoặc thưởng
thức điều kỳ diệu của thành phố - bao gồm hình bóng nạm ngọc của Cầu
Story - vào buổi tối hoặc lúc hoàng hôn. Sau đó, thưởng thức bữa tối với hải
sản, thịt nướng ở bờ sông hoặc pho mát ban đêm, một phần trong chuyến đi
của du khách.
Kangaroo Point cũng là một điểm để những người leo núi trèo lên và
xuống vách đá cao 20m. Leo lên những bức tường dốc bị bào mòn bởi thời
gian trong một chuyến leo núi, nơi mà cái nhìn chóng mặt về Brisbane và
dòng sông đang chờ đợi du khách trên đỉnh. Những hướng dẫn viên giàu kinh
nghiệm hướng dẫn cho các đoàn khách với tất cả các mức độ kỹ năng, từ bắt đầu

Schiphol Airport của Hà Lan vừa được đưa vào hoạt động thậm chí khiến du
khách quên luôn cả chuyến bay. Điểm thú vị của Floating Dutchman là khai
thác một loại phương tiện giao thông rất khác lạ bằng sự kết hợp của tàu thuỷ
trong hình hài của chiếc xe buýt, chạy được trên cả đường thuỷ lẫn đường bộ.
Dịch vụ này có sự phối hợp tổ chức của cả sân bay, chính quyền thành phố
Amsterdam và một công ty hải hành địa phương. Chiếc xe buýt “lưỡng cư”
này có thể chở theo 48 hành khách và chạy trên mặt nước nhờ nguồn năng
lượng pin nạp sẵn. Floating Dutchman đưa du khách rời khỏi sân bay để lướt
đến các con kênh xanh, vi vu trên sóng nước biếc, dạo qua những công trình
kiến trúc cổ kính của Thành Phố rồi sau đó quay về bằng đường quốc lộ. Mô
hình du lịch Floating Dutchman có vẻ cũng giống với dịch vụ Duck Tours,
xuất hiện ở khá nhiều Thành Phố Mỹ nhưng được trang hoàng cực kì sang
trọng với đầy đủ các tiện nghi. Floating Dutchman được cấp giấy phép và
bằng chứng nhận hải trình để có thể đưa du khách dạo lướt khắp các vùng
sông nước ở Amsterdam. Trong khi đó, Duck Tours thường sử dụng các
phương tiện cũ kĩ của quân đội, chạy rất ồn và chỉ được phép đi một vài khu
vực hạn chế.
Đi xe buýt lưỡng cư Floating Dutchman thực sự là một trong những cách
tuyệt vời và nhanh gọn nhất để khám phá trọn vẹn thủ đô Amsterdam của Hà

16