BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

LỮ CẨM THẢO

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : QUẢN TRỊ DỊCH VỤ DU LỊCH VÀ LỮ HÀNH
Mã số ngành: 60340103

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, tháng
8/2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

LỮ CẨM THẢO

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : QUẢN TRỊ DỊCH VỤ DU LỊCH VÀ LỮ HÀNH
Mã số ngành: 60340103
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN VĂN
LƯU

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, tháng

Xin chân thành cảm ơn Thầy giáo, TS. Nguyễn Quyết Thắng – Trưởng khoa
Quản trị du lịch – Nhà hàng – Khách sạn trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ
Chí Minh, Quý Anh, Chị Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh và các đồng nghiệp
cùng làm việc trong Công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn Một Thành viên Dịch vụ Lữ
hành Saigontourist đã nhiệt tình giúp đỡ và cung cấp tài liệu cho tác giả hoàn thành
luận văn
này.
Xin chân thành cảm ơn ba mẹ và các bạn lớp 15SDL21 đã luôn bên cạnh ủng
hộ và chia sẽ trong lúc tác giả gặp khó khăn.
Đặc biệt, tác giả luận văn xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc nhất đến Thầy giáo,
TS. Nguyễn Văn Lưu, người đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ tác giả nghiên cứu đề
tài và hoàn chỉnh luận văn này.

LỮ CẨM THẢO


3

TÓM TẮT
Nghiên cứu Đề tài “Giải pháp phát triển du lịch đường sông tại Thành phố
Hồ Chí Minh’’ nhằm mục đích đề xuất các giải pháp phát triển loại hình du lịch
đường sông, tạo điểm nhấn du lịch đặc biệt của TP. Hồ Chí Minh.
Thế mạnh của du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh vốn được thiên nhiên
ưu đãi với hai con sông Sài Gòn và Đồng Nai chảy qua, cùng hệ thống kênh rạch kết
nối, tạo đà phát triển du lịch đường thủy nội đô. Điều này thuận lợi cho việc thúc
đẩy việc phát triển tour tham quan du lịch đường sông với những nét đặc thù về cảnh
quan sông nước, đô thị và lối sống của cư dân vùng Đông Nam bộ ở dọc hai bên bờ;
cũng như khả năng liên kết với các sản phẩm du lịch làng nghề, những vườn cây
trái, hoa, cây cảnh của Hóc Môn, Củ Chi, Lái Thiêu và tạo sự kết nối du lịch truyền
thống (địa đạo Củ Chi), điểm du lịch hiện đại (khu du lịch Đại Nam, Bình Dương);

Besides that, the research has analyse the factors influencing river tourism
such as facilities, products, the quality of supply services and the satisfaction of
domestic and foreign tourists. Clarify the current status of river cruises. The thesis
also analyzes comparative types of river cruises in some parts of the world and in
Vietnam.
From then to find out the reasons for river tourism in Ho Chi Minh City
development limited with potential of river system. I hope the solutions set out will
contribute to develop river tousirm as special tourism product in Ho Chi Minh City.


5

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................. ii
TÓM TẮT.................................................................................................................. iii
ABSTRACT .............................................................................................................. iv
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................. ix
DANH

MỤC

HÌNH

..............................................................................................x

VẼ
PHẦN

MỞ

6

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến du lịch đường sông ..............................................11
1.2.1. An ninh, chính trị và an toàn xã hội.........................................................11
1.2.2.Cơ chế, chính sách nhà nước về phát triển du lịch đường sông ...............12
1.2.3.Cơ sở hạ tầng kỹ thuật ..............................................................................12
1.2.4.Nguồn nhân lực.........................................................................................13
1.2.5.Tài nguyên du lịch ....................................................................................13
1.4. Kinh nghiệm phát triển du lịch đường sông tại một số nước trên thế giới và
Việt Nam, bài học vận dụng cho TP. Hồ Chí Minh ..............................................14
1.4.1. Kinh nghiệm phát triển du lịch đường sông một số nước trên thế giới ...14
1.4.2. Kinh nghiệm phát triển du lịch đường sông một số nơi của Việt Nam ...17
1.4.3. Bài học vận dụng cho Thành phố Hồ Chí Minh ......................................19
Tiểu kết chương 1 ..................................................................................................21
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG..................22
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH..........................................................................22
2.1. Tổng quan du lịch đường sông Thành phố Hồ Chí Minh ..............................22
2.1.1. Đôi nét về sông Sài Gòn ......................................................................22
2.1.1.1. Hệ thống thủy văn Thành phố Hồ Chí Minh ....................................22
2.1.1.2. Hệ thống kệnh rạch tại Thành phố Hồ Chí Minh..............................23
2.1.1.3. Đánh giá chế độ bán nhật triều trên sông Sài Gòn............................24
2.1.2. Tổng quan về tài nguyên du lịch nhân văn tại thành phố Hồ Chí Minh..24
2.2. Thực trạng du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh ....................................26
2.2.1. Tình hình khách du lịch đến TP. Hồ Chí Minh .......................................26
2.2.2. Các tuyến du lịch đường sông đã và đang được khai thác ......................27
2.2.2.1. Tuyến tầm ngắn.................................................................................27
2.2.2.2. Tuyến tầm trung ................................................................................30
2.2.2.3. Tuyến tầm xa.....................................................................................33
2.2.3. Cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ du lịch đường sông ............................33
2.2.4. Cái nhìn của du khách về du lịch đường sông .........................................36

3.2.6. Giải pháp về quảng cáo tiếp thị du lịch đường sông ...............................70
3.3. Kiến nghị ........................................................................................................71
3.3.1. Kiến nghị với Thành phố .........................................................................71
3.3.2. Kiến nghị với các công ty tham gia hoạt động du lịch đường sông ........72


8

Tiểu kết chương 3 ..................................................................................................74
KẾT LUẬN ...............................................................................................................75
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................................77
PHỤ LỤC ......................................................................................................................


9

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Lượng du khách quốc tế đến Tp. HCM giai đoạn 2012 – 2016 ...............26
Bảng 2.2. Lượng du khách nội địa đến Tp. HCM giai đoạn 2012 – 2016................27
Bảng 2.3. Thu nhập từ du lịch Tp. HCM giai đoạn 2012 – 2016. ............................27


10

DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 2.1. Đánh giá của du khách nội địa ..................................................................36
Hình 2.2. Đánh giá của du khách nội địa về các yếu tố hấp dẫn ..............................38
Hình 2.3. Đánh giá của du khách quốc tế về các yếu tố hấp dẫn ..............................38
Hinh 2.4. Lao động trực tiếp trong du lịch tại TP. HCM giai đoạn 2010-2016.......39
Hình 2.5. Thống kê đánh giá về đội ngũ phục vụ du lịch .........................................40

trang, một trong những con đường đẹp nhất của thành phố là xa lộ Đông – Tây và
đường Nguyễn Văn Linh cùng với đại lộ Võ Văn Kiệt chạy song song sẽ tạo ra cảnh
quan, sinh hoạt hai bên bờ. Đây chính là cơ sở để Du lịch Thành phố phát triển các
tour du lịch đường thuỷ nội đô. Bên cạnh đó có thể phát triển thêm tuyến sông Đồng
Nai – Sài Gòn và khu vực Cần Giờ sẽ rất hấp dẫn du khách, người dân cũng có


thêm cơ hội giải trí, hóng mát Sài Gòn về đêm,... Chính quyền thành phố và nhất là
ngành Du lịch rất nên đầu tư khai thác lợi thế sẵn có, làm phong phú thêm sản phẩm
du lịch phục vụ du khách, đáp ứng như cầu ngày càng cao của du khách trong và
ngoài nước.
Chính vì những lợi thế trên của TP. Hồ Chí Minh nên rất cần có những công
trình nghiên cứu đi sâu vào việc làm thế nào để tìm ra các giải pháp nâng cao chất
lượng dịch vụ, nâng cao khả năng phục vụ, chiến lược quảng bá và thay đổi hình
ảnh loại hình du lịch đường sông tại TP.Hồ Chí Minh. Đề tài luận văn “GIẢI
PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH” với mong muốn định hướng và giải pháp để góp phần phát triển tuyến du
lịch đường sông của thành phố như một điểm đến không thể thiếu cho du khách
trong và ngoài nước khi đến TP. Hồ Chí Minh.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu tổng quát
Trên cơ sở phân tích và đánh giá thực trạng phát triển du lịch đường sông tại
Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó đề xuất các giải pháp góp phần phát triển loại hình
du lịch đường sông nói riêng và đa dạng hóa sản phẩm du lịch tại TP. Hồ Chí Minh
nói chung.
2.2. Mục tiêu cụ thể
Hệ thống hóa chọn lọc các lý thuyết liên quan đến phát triển du lịch đường
sông.
Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động du lịch đường sông tại Thành phố
Hồ Chí Minh.

Du lịch đường sông đã phát triển lâu đời tại nhiều nơi trên thế và cũng đã thu
hút được sự quan tâm của giới học giả với những công trình giá trị như:
Nhóm tác giả Bruce Prideaux và Malcolm Cooper, (2009) “River Tourism” đề
cập đến khám phá du lịch đường sông bằng nhiều cách nhìn, bao gồm sử dụng sông,
di sản, quản lý, mối quan tâm về môi trường và tiếp thị.
Tác giả Steve Cheseborough (2009), “Cruise Tourism – Current Situation and
Trends ” viết về nguồn cung hiện tại và nhu cầu du lịch trên biển, đặc điểm và xu


hướng của nó. Một yếu tố mới bao gồm mối quan hệ giữa điểm đến và tuyến tàu,
phân tích các yếu tố chính như luật pháp, khuyến mãi và tác động kinh tế của du
lịch trên biển thông qua các trường hợp tham chiếu. Công trình nghiên cứu cũng
trình bày các xu hướng hiện tại trong ngành về đổi mới, an toàn và an ninh, tính bền
vững.
Tác giả Juan Gabriel Brida, (2009), “Cruise Tourism: Economic, Socio Cultural and Environmental Impacts” viết về vai trò và những tác động đến kinh
tế, xã hội văn hóa và môi trường của du lịch đường thủy nhưng chưa đề cập sâu đến
việc làm thế nào để khai thác hiệu quả du lịch đường thủy cũng như xây dựng sản
phẩm hấp dẫn du khách.
Còn nhiều công trình khác của nước ngoài nghiên cứu du lịch đường sông ở
nhiều góc độ khác nhau như văn hóa, lịch sử, ẩm thực.
5.2. Trong nước
Du lịch đường sông và các phương tiện giao thông đường thuỷ phục vụ du lịch
tại Việt Nam được nhiều người quan tâm và đã có bài báo, tạp chí trên
mạng và khóa luận đã khai thác vấn đề này. Tuy nhiên, du lịch đường sông tại
TP. Hồ Chí Minh còn là một đề tài còn khá mới. Theo tìm hiểu của học viên có
Châu Văn Bình (2015), nghiên cứu về “Phát triển sản phẩm du lịch đường sông
tại Thành phố Hồ Chí Minh” nhưng vẫn chưa định vị được vị thế của du lịch
đường sông, chưa nhận dạng rõ nguyên nhân dẫn đến việc khai thác du lịch đường
sông chưa hiệu và chưa định hướng cụ thể. Hiện nay vẫn chưa có nhiều công trình
nghiên cứu chuyên sâu về du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh, đây cũng là tính

trung tâm kết nối nhiều điểm tham quan hấp dẫn như đền, chùa, di tích lịch sử, văn
hóa,... là lợi thế để đưa vào hoạt động du lịch.
1.1.1.2. Phân loại du lịch đường thủy
Theo Đỗ Quốc Thông (2009), du lịch đường thủy được chia thành các loại hình
như sau:
Du lịch đường biển: Là loại hình du lịch tham quan tìm hiểu có quy mô quốc tế,
di chuyển bằng tàu biển sang trọng, đi qua những vùng biển rộng lớn, kết nối các
quốc gia, thậm chí kết nối các châu lục. Hiện nay, du lịch tàu biển đón một lượng
khách lớn trên phạm vi thế giới. Du lịch biển với các chức năng chính là chữa bệnh
và thể thao... nên có thể gọi đây là loại hình du lịch tổng hợp (du lịch nghỉ dưỡng và
du lịch thể thao). Ngày nay, nhiều hãng du lịch tàu biển có các loại tàu lớn chứa
hàng nghìn khách với chất lượng tương đương khách sạn 5 sao với nhiều loại dịch
vụ phong phú có thể đáp ứng nhu cầu cao của du khách, đặc biệt là những người có
thu nhập cao.


Du lịch trên hồ, đầm, phá: Là hình thức tổ chức các chuyến du lịch tham quan,
tìm hiểu, giải trí trên các khu vực hồ nước, đầm, phá có cảnh quan thiên nhiên thu
hút, có các công trình văn hóa phục vụ du lịch. Du lịch trên hồ, đầm, phá chủ yếu
thực hiện bằng phương tiện di chuyển là thuyền, với quy mô nhỏ, di chuyển theo
nhóm từ 5-10 người. Du lịch trên hồ, đầm, phá giúp du khách thư giãn, ngắm cảnh
tự nhiên của hồ.
Du lịch trên sông, kênh, rạch: Là hình thức tổ chức các chuyến du lịch tham
quan, tìm hiểu, giải trí trên các sông, kênh, rạch ngắm cảnh quan hai bờ và trên
sông, kênh, rạch…Du lịch trên sông, kênh, rạch chủ yếu thực hiện bằng phương tiện
di chuyển là thuyền, tàu. Đây là loại hình du lịch đường thủy khá phổ biến và là đối
tượng nghiên cứu của luận văn này, nên sẽ phân tích kỹ ở tiểu mục tiếp theo.
1.1.2. Khái niệm về du lịch đường sông
Tùy theo những mục đích nghiên cứu khác nhau mà có những khái niệm du lịch
đường sông khác nhau, sau đây là một số khái niệm cơ bản:

sông. Cũng như các tuyến du lịch khác, tuyến du lịch đường sông phải đảm bảo đầy
đủ các yếu tố về lực hút của các điểm tham quan, các cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ
thuật phục vụ du lịch, các dịch vụ du lịch, các yếu tố đảm bảo an toàn giao thông
đường thủy. (Đỗ Quốc Thông (2009).
Các tuyến du lịch đường sông thường là những tuyến ngắn ngày, từ 1 đến 2
ngày. Tuy nhiên, cũng có những tuyến dài ngày, kết hợp với việc tham quan các
vùng hay các nước lân cận dựa vào những con sông lớn mang tính khu vực, thuyền
có sức hấp dẫn khá lớn và đang được ưa chuộng.
1.3.2.2. Các yếu tố hình thành tuyến du lịch đường sông
a) Thành phần tạo lực hút
Lực hút khách du lịch đường sông là cảnh quan ven bờ, cảnh quan trên sông,
nguồn nước và thủy văn. Cảnh quan ven bờ bao gồm cảnh quan thiên nhiên và cảnh
quan nhân văn càng đa dạng, phong phú, càng hấp dẫn du khách. Các công trình tôn
tạo cảnh quan hai bên bờ sông, công trình kiến trúc đặc sắc, độc đáo; các điểm, khu
du lịch sinh thái ven bờ; các làng nghề thủ công truyền thống; vườn cây trái,... chính
là những nét thu hút của tuyến du lịch đường sông. Cảnh quan trên sông với những


sinh hoạt của cư dân miền sông nước, có những công trình nổi trên sông, những
vườn trái cây trên cù lao rất hấp dẫn khách du lịch. Bên cạnh hai yếu tố trên, thì
nguồn nước sông và chế độ thủy văn của sông cũng đóng vai trò rất quan trọng
trong việc thu hút, hấp dẫn khách. Nguồn nước sông không bị ô nhiễm, không bốc
mùi hôi thối, không có rác thải hữu cơ gây tắt nghẽn đường giao thông thủy thuận
lợi cho hoạt động du lịch đường sông. Tuyến sông phải đảm bảo cho các loại
phương tiện giao thông phục vụ du lịch đường sông có thể hoạt động được, độ sâu
của mực nước phải đạt từ 3 m trở lên khi nước ở trạng thái thấp nhất, để loại tàu có
bánh lái thấp vẫn có thể hoạt động được, cường độ dòng chảy phải tương đối ổn
định, ít có các dòng xoáy nước nguy hiểm, nhật triều ổn định.
b)Cơ sở du lịch và phương tiện du lịch đường sông:
Theo Luật Du lịch (2017), cơ sở du lịch và phương tiện du lịch được sông được

như những người dân địa phương, dịch vụ cho thuê tàu thuyền có vai trò rất quan
trọng. Các tàu thuyền cho thuê cần được thiết kế phù hợp với từng địa phương thể
hiện được văn hóa đặt trưng như miền Tây Nam Bộ có xuồng ba lá, khu vực tây
Nguyên có thuyền độc mộc, kayak, thuyền Gondola ở Venice - Ý, ... Bên cạnh đó,
có thể sáng tạo tàu thuyền mang tính hiện tượng nhằm thu hút sự tò mò của du
khách như thuyền kayak đáy kính ở Mỹ là ví dụ tiêu biểu.
- Dịch vụ vui chơi giải trí: Bên cạnh những khoảnh khắc tĩnh lặng, chiêm
ngưỡng thiên nhiên hai bên bờ sông, du lịch đường sông cần phong phú hơn những
hoạt động mang tính giải trí như văn nghệ trên thuyền, câu cá, những điểm dừng
chân trên tuyến đường sông như mua sắm quà lưu niệm, tham quan vườn cây, nông
trại, cánh đồng,....
- Dịch vụ ăn uống: Thưởng thức đặc sản trên thuyền sẽ mang lại cảm xúc trọn
vẹn, khó quên trong lòng mỗi du khách khi thuyền trôi giữa sông nước mênh mông,
gió mát. Đây là dịch vụ không thể thiếu trong mỗi hành trình của khách du lịch.
- Dịch vụ tổ chức các hoạt động theo yêu cầu: Bên cạnh các hoạt động tham
quan được các đơn vị lữ hành chủ động tổ chức, cần linh động đáp ứng thêm những
hoạt động du khách yêu cầu. Thông qua đó, các đơn vị lữ hành có cơ hội làm phong
phú hơn sản phẩm cung ứng của chính mình.


1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến du lịch đường sông
Tất cả các ngành từ kinh tế đến khoa học, xã hội muốn phát triển đều chịu ảnh
hưởng bởi các điều kiện, hoàn cảnh nhất định và đó cũng là lực đẩy nhiều niềm
năng. Ngành Du lịch nói chung và loại hình du lịch đường sông tại Thành phố Hồ
Chí Minh nói riêng cũng không nằm ngoài quy luật đó. Tuy nhiên, là một hoạt động
đặc trưng, du lịch đường sông chỉ có thể phát triển được trong những điều kiện mà
nó cho phép. Trong những điều kiện này có những điều kiện mang đặc tính chung
thuộc về các mặt của đời sống xã hội, điều kiện tự nhiên, hệ thống sông ngòi tạo
nên nét đa dạng cho du lịch đường sông và đích cuối cùng là thu hút khách du lịch.
Tuy có sự phân chia giữa các nhóm nhưng những điều kiện này có mối quan hệ

Lan có được chỗ đứng như hôm nay. Trãi qua suốt thời gian dài, nhà nước có chính
sách hỗ trợ giá để các doanh nghiệp kinh doanh du lịch vững vàng kinh doanh.
Theo Tổng cục Du lịch Thái Lan, lượt khách quốc tế đến Thái Lan năm 2016 đạt kỷ
lục là 32,59 triệu lượt, doanh thu khoảng 71,4 tỷ USD tăng 11% so với năm 2015,
một con số vô cùng ấn tượng khiến nhiều quốc gia khác chỉ có ước ao. Bên cạnh
chính sách hỗ trợ giá, Thái Lan còn tăng cường an ninh, cảnh sát du lịch luôn hỗ trợ
và bảo vệ an toàn cho du khách. Đến thời điểm hiện tại, có thể nói Thái Lan đã
thành công trong chiến lượt phát triển du lịch dù rằng tài nguyên du lịch Thái Lan
còn thua xa tài nguyên du lịch Việt Nam. Đối với Việt Nam nói chung và Thành
phố Hồ Chí Minh nói riêng cần xây dựng cơ chế, chính sách và luật pháp tạo điều
kiện thuận lợi cho hoạt động du lịch như chính sách thu hút đầu tư, liên doanh, liên
kết hoặc độc quyền khai thác nhằm tạo ra môi trường pháp lý hoạt động du lịch và
cả hoạt động du lịch đường sông.
1.2.3. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật
Cơ sở hạ tầng kỹ thuật là điều kiện cơ bản cho sự phát triển du lịch nói chung và
phát triển du lịch đường sông nói riêng. Đó là hệ thống bến cảng, tàu thuyền, khu
nghỉ dưỡng, nhà hàng, các khu vui chơi giải trí cho việc kết nối tuyến điểm tham
quan, các công trình tạo điểm nhấn,… trên lộ trình tham quan. Để thu hút khách du
lịch cơ sở vật chất cần hoàn thiện nhằm bảo an toàn cho du khách khi di chuyển trên
sông, tạo không gian thái và hấp dẫn trên tuyến điểm đường sông. Hầu hết các nước


trên thế giới đều có hệ thống bến cảng rất chỉnh chu cho phát triển du lịch đường
sông, các bến cảng đều được xây dựng ngay điểm tham quan rất thuận tiện cho du
khách di chuyển như Veice - Ý, Sydney – Úc,…. Điều mà hiện nay đối với Việt
Nam, một quốc gia có thế mạnh về tiềm năng du lịch còn là vấn đề nan giải, vẫn
loay hoay chưa có lời giải.
1.2.4. Nguồn nhân lực
Du lịch là ngành dịch vụ đặc thù con người đóng vai trò rất quan trọng trong
sự hài lòng của du khách. Vì vậy, nhân lực hoạt động trong ngành du lịch đòi hỏi