BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

LỮ CẨM THẢO

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : QUẢN TRỊ DỊCH VỤ DU LỊCH VÀ LỮ HÀNH
Mã số ngành: 60340103

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, tháng 8/2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

LỮ CẨM THẢO

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : QUẢN TRỊ DỊCH VỤ DU LỊCH VÀ LỮ HÀNH
Mã số ngành: 60340103
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN VĂN LƯU

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, tháng 8/2017



làm việc trong Công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn Một Thành viên Dịch vụ Lữ hành
Saigontourist đã nhiệt tình giúp đỡ và cung cấp tài liệu cho tác giả hoàn thành luận văn
này.
Xin chân thành cảm ơn ba mẹ và các bạn lớp 15SDL21 đã luôn bên cạnh ủng hộ
và chia sẽ trong lúc tác giả gặp khó khăn.
Đặc biệt, tác giả luận văn xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc nhất đến Thầy giáo, TS.
Nguyễn Văn Lưu, người đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ tác giả nghiên cứu đề tài và
hoàn chỉnh luận văn này.

LỮ CẨM THẢO


iii

TÓM TẮT
Nghiên cứu Đề tài “Giải pháp phát triển du lịch đường sông tại Thành phố
Hồ Chí Minh’’ nhằm mục đích đề xuất các giải pháp phát triển loại hình du lịch đường
sông, tạo điểm nhấn du lịch đặc biệt của TP. Hồ Chí Minh.
Thế mạnh của du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh vốn được thiên nhiên ưu
đãi với hai con sông Sài Gòn và Đồng Nai chảy qua, cùng hệ thống kênh rạch kết nối,
tạo đà phát triển du lịch đường thủy nội đô. Điều này thuận lợi cho việc thúc đẩy việc
phát triển tour tham quan du lịch đường sông với những nét đặc thù về cảnh quan sông
nước, đô thị và lối sống của cư dân vùng Đông Nam bộ ở dọc hai bên bờ; cũng như khả
năng liên kết với các sản phẩm du lịch làng nghề, những vườn cây trái, hoa, cây cảnh
của Hóc Môn, Củ Chi, Lái Thiêu và tạo sự kết nối du lịch truyền thống (địa đạo Củ
Chi), điểm du lịch hiện đại (khu du lịch Đại Nam, Bình Dương); liên kết, nối tuyến với
các tỉnh lân cận như Đồng Nai, Bình Dương (tuyến tầm trung) và các tỉnh đồng bằng
sông Cửu Long, sang tận Campuchia (tuyến tầm xa).
Bên cạnh đó, luận văn xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động du lịch
đường sông như: cơ sở vật chất, sản phẩm, chất lượng dịch vụ cung cung ứng và sự hài

From then to find out the reasons for river tourism in Ho Chi Minh City
development limited with potential of river system. I hope the solutions set out will
contribute to develop river tousirm as special tourism product in Ho Chi Minh City.


v

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................. ii
TÓM TẮT.................................................................................................................. iii
ABSTRACT .............................................................................................................. iv
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................. ix
DANH MỤC HÌNH VẼ ..............................................................................................x
PHẦN MỞ ĐẦU .........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................2
2.1. Mục tiêu tổng quát ........................................................................................2
2.2. Mục tiêu cụ thể .............................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................2
3.1. Đối tượng nghiên cứu .......................................................................................2
3.2. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................3
4. Phương pháp nghiên cứu .....................................................................................3
5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ...................................................................................3
5.1. Nước ngoài....................................................................................................3
6. Bố cục luận văn ...................................................................................................4
Chương 1: CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM ..................................................6
PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC .................6
1.1.


2.1.1.2. Hệ thống kệnh rạch tại Thành phố Hồ Chí Minh..............................23
2.1.1.3. Đánh giá chế độ bán nhật triều trên sông Sài Gòn ............................24
2.1.2. Tổng quan về tài nguyên du lịch nhân văn tại thành phố Hồ Chí Minh ..24
2.2. Thực trạng du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh ....................................26
2.2.1. Tình hình khách du lịch đến TP. Hồ Chí Minh .......................................26
2.2.2. Các tuyến du lịch đường sông đã và đang được khai thác ......................27
2.2.2.1. Tuyến tầm ngắn .................................................................................27
2.2.2.2. Tuyến tầm trung ................................................................................30
2.2.2.3. Tuyến tầm xa .....................................................................................33
2.2.3. Cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ du lịch đường sông ............................33
2.2.4. Cái nhìn của du khách về du lịch đường sông .........................................36
2.2.5.Nguồn nhân lực phục vụ du lịch đường sông ...........................................38


vii

2.2.6. Hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch đường sông Thành phố Hồ Chí Minh
....................................................................................................................40
2.3. Đánh giá thực trạng phát triển du lịch đường sông Thành phố Hồ Chí Minh42
2.3.1. Những thành công và nguyên nhân .........................................................42
2.3.1.1. Những thành công .............................................................................42
2.3.1.2. Nguyên nhân .....................................................................................43
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân...............................................................43
2.3.2.1. Những hạn chế ..................................................................................43
Tiểu kết chương 2 ..................................................................................................47
Chương 3:MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ....................49
DU LỊCH ĐƯỜNG SÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .............................49
3.1. Định hướng phát triển du lịch đường sông tại Thành phố Hồ Chí Minh .......49
3.1.1. Cơ sở định hướng phát triển du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh ..49
3.1.2. Định hướng phát triển tuyến, điểm du lịch đường sông tại TP. HCM ....50

Bảng 2.3. Thu nhập từ du lịch Tp. HCM giai đoạn 2012 – 2016. ............................27


x

DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 2.1. Đánh giá của du khách nội địa ..................................................................36
Hình 2.2. Đánh giá của du khách nội địa về các yếu tố hấp dẫn ..............................38
Hình 2.3. Đánh giá của du khách quốc tế về các yếu tố hấp dẫn ..............................38
Hinh 2.4. Lao động trực tiếp trong du lịch tại TP. HCM giai đoạn 2010-2016.......39
Hình 2.5. Thống kê đánh giá về đội ngũ phục vụ du lịch .........................................40
Hình 2.6. Tỷ lệ các kênh thông tin về du lịch đường sông đối với khách nội địa ....41
Hình 2.7. Tỷ lệ các kênh thông tin về du lịch đường sông đối với khách quốc tế ....42


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sông là nơi hấp dẫn, thể hiện cả sự quyến rũ tự nhiên và hữu ích cho mọi hoạt
động của con người. Vai trò của các con sông trong hoạt động du lịch từ lâu đã
được khẳng định tại nhiều nơi trên thế giới. Hầu hết các đô thị ven sông hoặc biển
đều có du thuyền (River Cruise). Ở New York với sông Hudson và bến cảng tự
nhiên giúp New York phát triển nổi bật trong vai trò thành phố thương mại và du
lịch. Hay Brisbane với dòng sông cùng tên luôn tấp nập du khách, hay Melbourne
với sông Yarra – là khu vực du lịch và giải trí sầm uất nhất thành phố. Châu Âu có
London với sông Thames, còn Amsterdam nổi tiếng với đô thị trên mặt nước, hay
như Venise của Ý với những chiếc thuyền Gondoles thơ mộng. Khi nhắc đến điểm
du lịch Paris thì quá nổi tiếng với những chuyến Bateaux Mouches (giống như phà)
chạy dọc sông Seine, Đức có du thuyền trên sông Rheine, Áo có du thuyền trên

lịch đường sông của thành phố như một điểm đến không thể thiếu cho du khách
trong và ngoài nước khi đến TP. Hồ Chí Minh.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu tổng quát
Trên cơ sở phân tích và đánh giá thực trạng phát triển du lịch đường sông tại
Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó đề xuất các giải pháp góp phần phát triển loại hình
du lịch đường sông nói riêng và đa dạng hóa sản phẩm du lịch tại TP. Hồ Chí Minh
nói chung.
2.2. Mục tiêu cụ thể
Hệ thống hóa chọn lọc các lý thuyết liên quan đến phát triển du lịch đường
sông.
Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động du lịch đường sông tại Thành phố
Hồ Chí Minh.
Đề xuất các giải pháp nhằm góp phần phát triển sản phẩm du lịch đường sông
tại thành phố Hồ Chí Minh.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng chính của đề tài nghiên cứu là những giải pháp góp phần phát triển
du lịch đường sông tại Thành phố Hồ Chí Minh.


3

3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về không gian: Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Về thời gian: Thực trạng phát triển du lịch đường sông trong giai đoạn 5 năm
vừa qua; Đề xuất giải pháp cho 5 năm tới.
Về nội dung: Tập trung phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động du lịch
đường sông tại Thành phố Hồ Chí Minh nhằm đề ra giải pháp góp phần phát triển
du lịch đường sông tại Thành phố Hồ Chí Minh.

vững.
Tác giả Juan Gabriel Brida, (2009), “Cruise Tourism: Economic, Socio Cultural and Environmental Impacts” viết về vai trò và những tác động đến kinh
tế, xã hội văn hóa và môi trường của du lịch đường thủy nhưng chưa đề cập sâu đến
việc làm thế nào để khai thác hiệu quả du lịch đường thủy cũng như xây dựng sản
phẩm hấp dẫn du khách.
Còn nhiều công trình khác của nước ngoài nghiên cứu du lịch đường sông ở
nhiều góc độ khác nhau như văn hóa, lịch sử, ẩm thực.
5.2. Trong nước
Du lịch đường sông và các phương tiện giao thông đường thuỷ phục vụ du lịch
tại Việt Nam được nhiều người quan tâm và đã có bài báo, tạp chí trên
mạng và khóa luận đã khai thác vấn đề này. Tuy nhiên, du lịch đường sông tại
TP. Hồ Chí Minh còn là một đề tài còn khá mới. Theo tìm hiểu của học viên có
Châu Văn Bình (2015), nghiên cứu về “Phát triển sản phẩm du lịch đường sông
tại Thành phố Hồ Chí Minh” nhưng vẫn chưa định vị được vị thế của du lịch
đường sông, chưa nhận dạng rõ nguyên nhân dẫn đến việc khai thác du lịch đường
sông chưa hiệu và chưa định hướng cụ thể. Hiện nay vẫn chưa có nhiều công trình
nghiên cứu chuyên sâu về du lịch đường sông tại TP. Hồ Chí Minh, đây cũng là tính
cấp thiết của đề tài.
6. Bố cục luận văn
Kết cấu đề cương theo hướng luận văn giải pháp, ngoài lời mở đầu, kết luận, tài
liệu tham khảo, phục lục, nội dung chính của luận văn có kế cấu 03 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm phát triển du lịch đường sông trong và
ngoài ước trình bày các khái niệm và vấn đề lý luận liên quan; kinh nghiệm phát
triển du lịch đường sông trong và ngoài nước làm cơ sở cho nghiên cứu loại hình du


5

lịch đường sông TP. Hồ Chí Minh; Chương 2. Thực trạng hoạt động du lịch đường
sông tại TP. Hồ Chí Minh phân tích thế mạnh, thực trạng hoạt động và các yếu tố

và thể thao... nên có thể gọi đây là loại hình du lịch tổng hợp (du lịch nghỉ dưỡng và
du lịch thể thao). Ngày nay, nhiều hãng du lịch tàu biển có các loại tàu lớn chứa
hàng nghìn khách với chất lượng tương đương khách sạn 5 sao với nhiều loại dịch
vụ phong phú có thể đáp ứng nhu cầu cao của du khách, đặc biệt là những người có
thu nhập cao.


7

Du lịch trên hồ, đầm, phá: Là hình thức tổ chức các chuyến du lịch tham quan,
tìm hiểu, giải trí trên các khu vực hồ nước, đầm, phá có cảnh quan thiên nhiên thu
hút, có các công trình văn hóa phục vụ du lịch. Du lịch trên hồ, đầm, phá chủ yếu
thực hiện bằng phương tiện di chuyển là thuyền, với quy mô nhỏ, di chuyển theo
nhóm từ 5-10 người. Du lịch trên hồ, đầm, phá giúp du khách thư giãn, ngắm cảnh
tự nhiên của hồ.
Du lịch trên sông, kênh, rạch: Là hình thức tổ chức các chuyến du lịch tham
quan, tìm hiểu, giải trí trên các sông, kênh, rạch ngắm cảnh quan hai bờ và trên
sông, kênh, rạch…Du lịch trên sông, kênh, rạch chủ yếu thực hiện bằng phương tiện
di chuyển là thuyền, tàu. Đây là loại hình du lịch đường thủy khá phổ biến và là đối
tượng nghiên cứu của luận văn này, nên sẽ phân tích kỹ ở tiểu mục tiếp theo.
1.1.2. Khái niệm về du lịch đường sông
Tùy theo những mục đích nghiên cứu khác nhau mà có những khái niệm du lịch
đường sông khác nhau, sau đây là một số khái niệm cơ bản:
- Theo Đỗ Quốc Thông (2009): Du lịch đường sông là là một loại hình du
lịch mà trong đó người ta dùng thuyền, cano để di chuyển trên những con sông tự
nhiên, sông đào, những con kênh, con rạch nhỏ; thưởng thức những phong cảnh đẹp
trên sông, gặp gỡ những người dân sống ở đây, trò chuyện với họ để có thể cảm
nhận được cuộc sống của họ; tìm hiểu nền kinh tế xã hội của những quốc gia
và những vấn đề về môi trường sinh thái mà hằng ngày vẫn liên quan đến cuộc sống
của người dân địa phương.

ngày. Tuy nhiên, cũng có những tuyến dài ngày, kết hợp với việc tham quan các
vùng hay các nước lân cận dựa vào những con sông lớn mang tính khu vực, thuyền
có sức hấp dẫn khá lớn và đang được ưa chuộng.
1.3.2.2. Các yếu tố hình thành tuyến du lịch đường sông
a) Thành phần tạo lực hút
Lực hút khách du lịch đường sông là cảnh quan ven bờ, cảnh quan trên sông,
nguồn nước và thủy văn. Cảnh quan ven bờ bao gồm cảnh quan thiên nhiên và cảnh
quan nhân văn càng đa dạng, phong phú, càng hấp dẫn du khách. Các công trình tôn
tạo cảnh quan hai bên bờ sông, công trình kiến trúc đặc sắc, độc đáo; các điểm, khu
du lịch sinh thái ven bờ; các làng nghề thủ công truyền thống; vườn cây trái,... chính
là những nét thu hút của tuyến du lịch đường sông. Cảnh quan trên sông với những


9

sinh hoạt của cư dân miền sông nước, có những công trình nổi trên sông, những
vườn trái cây trên cù lao rất hấp dẫn khách du lịch. Bên cạnh hai yếu tố trên, thì
nguồn nước sông và chế độ thủy văn của sông cũng đóng vai trò rất quan trọng
trong việc thu hút, hấp dẫn khách. Nguồn nước sông không bị ô nhiễm, không bốc
mùi hôi thối, không có rác thải hữu cơ gây tắt nghẽn đường giao thông thủy thuận
lợi cho hoạt động du lịch đường sông. Tuyến sông phải đảm bảo cho các loại
phương tiện giao thông phục vụ du lịch đường sông có thể hoạt động được, độ sâu
của mực nước phải đạt từ 3 m trở lên khi nước ở trạng thái thấp nhất, để loại tàu có
bánh lái thấp vẫn có thể hoạt động được, cường độ dòng chảy phải tương đối ổn
định, ít có các dòng xoáy nước nguy hiểm, nhật triều ổn định.
b)Cơ sở du lịch và phương tiện du lịch đường sông:
Theo Luật Du lịch (2017), cơ sở du lịch và phương tiện du lịch được sông được
hiểu như sau:
- Cơ sở du lịch: Cơ sở du lịch là một trong những yếu tố cấu thành sản phẩm du
lịch. Với loại hình du lịch đường sông thì các cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật

trọng. Các tàu thuyền cho thuê cần được thiết kế phù hợp với từng địa phương thể
hiện được văn hóa đặt trưng như miền Tây Nam Bộ có xuồng ba lá, khu vực tây
Nguyên có thuyền độc mộc, kayak, thuyền Gondola ở Venice - Ý, ... Bên cạnh đó,
có thể sáng tạo tàu thuyền mang tính hiện tượng nhằm thu hút sự tò mò của du
khách như thuyền kayak đáy kính ở Mỹ là ví dụ tiêu biểu.
- Dịch vụ vui chơi giải trí: Bên cạnh những khoảnh khắc tĩnh lặng, chiêm
ngưỡng thiên nhiên hai bên bờ sông, du lịch đường sông cần phong phú hơn những
hoạt động mang tính giải trí như văn nghệ trên thuyền, câu cá, những điểm dừng
chân trên tuyến đường sông như mua sắm quà lưu niệm, tham quan vườn cây, nông
trại, cánh đồng,....
- Dịch vụ ăn uống: Thưởng thức đặc sản trên thuyền sẽ mang lại cảm xúc trọn
vẹn, khó quên trong lòng mỗi du khách khi thuyền trôi giữa sông nước mênh mông,
gió mát. Đây là dịch vụ không thể thiếu trong mỗi hành trình của khách du lịch.
- Dịch vụ tổ chức các hoạt động theo yêu cầu: Bên cạnh các hoạt động tham
quan được các đơn vị lữ hành chủ động tổ chức, cần linh động đáp ứng thêm những
hoạt động du khách yêu cầu. Thông qua đó, các đơn vị lữ hành có cơ hội làm phong
phú hơn sản phẩm cung ứng của chính mình.


11

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến du lịch đường sông
Tất cả các ngành từ kinh tế đến khoa học, xã hội muốn phát triển đều chịu ảnh
hưởng bởi các điều kiện, hoàn cảnh nhất định và đó cũng là lực đẩy nhiều niềm
năng. Ngành Du lịch nói chung và loại hình du lịch đường sông tại Thành phố Hồ
Chí Minh nói riêng cũng không nằm ngoài quy luật đó. Tuy nhiên, là một hoạt động
đặc trưng, du lịch đường sông chỉ có thể phát triển được trong những điều kiện mà
nó cho phép. Trong những điều kiện này có những điều kiện mang đặc tính chung
thuộc về các mặt của đời sống xã hội, điều kiện tự nhiên, hệ thống sông ngòi tạo
nên nét đa dạng cho du lịch đường sông và đích cuối cùng là thu hút khách du lịch.

Nhận thức vai trò quan trọng của du lịch, nhiều quốc gia trên thế đã có những cơ
chế, chính sách kịp thời, phù hợp nhằm đẩy mạnh hoạt động du lịch. Thái Lan là
quốc gia điển hình có cơ chế, chính sách nhà nước thuận lợi để ngành Du lịch Thái
Lan có được chỗ đứng như hôm nay. Trãi qua suốt thời gian dài, nhà nước có chính
sách hỗ trợ giá để các doanh nghiệp kinh doanh du lịch vững vàng kinh doanh.
Theo Tổng cục Du lịch Thái Lan, lượt khách quốc tế đến Thái Lan năm 2016 đạt kỷ
lục là 32,59 triệu lượt, doanh thu khoảng 71,4 tỷ USD tăng 11% so với năm 2015,
một con số vô cùng ấn tượng khiến nhiều quốc gia khác chỉ có ước ao. Bên cạnh
chính sách hỗ trợ giá, Thái Lan còn tăng cường an ninh, cảnh sát du lịch luôn hỗ trợ
và bảo vệ an toàn cho du khách. Đến thời điểm hiện tại, có thể nói Thái Lan đã
thành công trong chiến lượt phát triển du lịch dù rằng tài nguyên du lịch Thái Lan
còn thua xa tài nguyên du lịch Việt Nam. Đối với Việt Nam nói chung và Thành
phố Hồ Chí Minh nói riêng cần xây dựng cơ chế, chính sách và luật pháp tạo điều
kiện thuận lợi cho hoạt động du lịch như chính sách thu hút đầu tư, liên doanh, liên
kết hoặc độc quyền khai thác nhằm tạo ra môi trường pháp lý hoạt động du lịch và
cả hoạt động du lịch đường sông.
1.2.3. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật
Cơ sở hạ tầng kỹ thuật là điều kiện cơ bản cho sự phát triển du lịch nói chung và
phát triển du lịch đường sông nói riêng. Đó là hệ thống bến cảng, tàu thuyền, khu
nghỉ dưỡng, nhà hàng, các khu vui chơi giải trí cho việc kết nối tuyến điểm tham
quan, các công trình tạo điểm nhấn,… trên lộ trình tham quan. Để thu hút khách du
lịch cơ sở vật chất cần hoàn thiện nhằm bảo an toàn cho du khách khi di chuyển trên
sông, tạo không gian thái và hấp dẫn trên tuyến điểm đường sông. Hầu hết các nước


13

trên thế giới đều có hệ thống bến cảng rất chỉnh chu cho phát triển du lịch đường
sông, các bến cảng đều được xây dựng ngay điểm tham quan rất thuận tiện cho du
khách di chuyển như Veice - Ý, Sydney – Úc,…. Điều mà hiện nay đối với Việt