SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯNG YÊN
TRƯỜNG: THPT KHOÁI CHÂU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:

“Giáo dục nghĩa vụ công dân
với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm “Truyện An Dương Vương và
Mị Châu – Trọng Thủy””.

Môn: Ngữ văn.
Họ và tên: Đỗ Thị Minh Hiếu.
Giáo viên Ngữ văn – Trường THPT Khoái Châu.

Năm học 2015 - 2016

Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

1


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

LÍ LỊCH
Họ và tên tác giả: Đỗ Thị Minh Hiếu.
Chức danh: Giáo viên Ngữ văn – Tổ trưởng tổ Ngữ văn

Phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Phương pháp tiến hành:
Cơ sở lí luận và thực tiễn:
* Cơ sở lí luận hướng cho việc nghiên cứu đề tài .
* Cơ sở thực tiễn.
Các phương pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp.
Phần nội dung.

5
6
7
8
8
8
9
11

I
II

Mục tiêu.
Giải pháp của đề tài.

13

1

Nắm chắc nội dung chương trình học liên quan đến vấn đề

13


Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy
3 Khả năng ứng dụng của đề tài
4 Kết quả thử nghiệm .
5 Lợi ích và hiệu quả.
6 Bài học tổng kết, kinh nghiệm rút ra.
Phần kết luận
I Nhận định chung.
II Điều kiện để áp dụng kinh nghiệm.
III Những đề xuất của người viết.
Lời kết.
Tài liệu tham khảo.
Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

54
54
65
65
68
68
68
69
69
70
3


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”


chưa tích cực trong các hoạt động học. Học sinh vẫn chưa bỏ thói quen chỉ
chú trọng đến việc nghe thầy giảng, ghi chép, làm theo sự định hướng của
thầy một cách máy móc, thiếu chủ động, sáng tạo. Vì thế nhiều kĩ năng của
học sinh không được rèn luyện, dẫn đến học sinh thiếu tự tin, ngại suy nghĩ ,
ngại làm việc, không thích sự thay đổi, nhầm lẫn trong việc xác định giá trị,
lúng túng trong việc xử lí tình huống, thiếu kĩ năng ứng phó với hoàn cảnh...
Đối với việc học bộ môn Ngữ văn, đặc biệt là với các tác phẩm văn học
ra đời từ xa xưa, khoảng cách thời gian, lịch sử, văn hóa, thời đại là rào cản
lớn khiến học sinh không tha thiết với các bài học này.
Vậy nên việc tìm phương pháp dạy học thích hợp nhằm lôi cuốn học
sinh vào các hoạt động học nhằm phát triển các năng lực giúp các em nhận
thấy quá trình học bộ môn cũng là quá trình khám phá, đánh thức các năng
lực của bản thân, đem tri thức trong sách vở ứng dụng vào thực tiễn phục vụ
cho cuộc sống của chính mình là việc làm tối quan trọng, cần thiết của quá
trình dạy học. Trong đó có việc rất quan trọng là giáo dục nghĩa vụ công dân
với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc qua từng bài học.
Với ý nghĩa đó, tôi chọn đề tài: “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc qua tác phẩm Truyện An Dương
Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”. Trong đó tôi lựa chọn các giải pháp,
phương pháp dạy học nhằm hướng học sinh vào hoạt động học tập, để học
sinh thấy được ý nghĩa của các tác phẩm văn học nói chung, văn học dân gian
Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

5


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

nói riêng trong việc xác định các giá trị sống. Đồng thời làm tư liệu phục vụ

SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

Cụ thể: Người viết sẽ xuất phát từ đặc trưng của thể loại truyền thuyết
Việt Nam; sử dụng một số phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học, hướng
dẫn học sinh các hoạt động học để tìm hiểu nội dung, nghệ thuật và giá trị của
tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy.
Đặc biệt là giúp học sinh qua giờ học, tích hợp với kiến thức của một
số môn học khác như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân,Giáo dục quốc
phòng an ninh, Hoạt động ngoài giờ lên lớp để hiểu được bài học lịch sử mà
tác giả dân gian muốn nhắn nhủ cho muôn đời sau về ý thức đề cao cảnh giác
với âm mưu kẻ thù xâm lược trong công cuộc dựng xây và bảo vệ đất nước.
Từ đó học sinh áp dụng vào thực tiễn cuộc sống của cá nhân, của cộng đồng,
nhận thức được ý thức trách nhiệm của mình trong việc xây dựng và bảo vệ
Tổ Quốc.

II. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH:
II.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÓ TÍNH ĐỊNH HƯỚNG CHO
VIỆC NGHIÊN CỨU, TÌM GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI
II.1.1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN.
Một số nguyên tắc cụ thể trong việc dạy Ngữ văn.
• Thứ nhất: Nguyên tắc mục tiêu:
Nhận diện -> Lí giải -> Vận dụng.
• Thứ hai: Nguyên tắc kết hợp lí thuyết với thực hành.
Lí thuyết <-> Thực hành.
• Thứ ba: Nguyên tắc sư phạm:
Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

7


II.1.2.1.1. Thực trạng:
- Học sinh trong các giờ học bài Đọc văn nói chung và đọc văn phần
truyền thuyết dân gian nói riêng chủ yếu nghe giáo viên giảng bài và ghi
chép.
- Kiểm tra phần chuẩn bị bài trước khi đến lớp của học sinh, tôi thấy
chủ yếu học sinh trả lời câu hỏi sách giáo khoa một cách chiếu lệ cốt cho đủ
bài. Một số học sinh thì không chuẩn bị bài.

Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

8


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

- Trong giờ học, học sinh ít tham gia vào hoạt động học, giáo viên phát
vấn thì có rất ít học sinh giơ tay xung phong phát biểu, chủ yếu là giáo viên
phải chủ động gọi học sinh trình bày. Phần trình bày của học sinh thường là
thể hiện sự thiếu tự tin, kém sức thuyết phục và mất nhiều thời gian. Học sinh
còn lại thì nghe nhưng không có ý kiến phản đối hay bổ sung, chỉ khi giáo
viên gọi thì mới trình bày ý kiến của mình, nhưng cũng lúng túng.
II.1.2.1.2. Kết quả khảo sát tình hình thực tế:
• Đối tượng khảo sát:
- 2 lớp thuộc khối 10. Đó là các lớp: 10A9, 10A10
- Sĩ số lớp 10 A9: 39 học sinh, 10 A10: 37 học sinh
- Đặc điểm: Học chương trình chuẩn.
- Điều kiện học tập như nhau.
• Hình thức khảo sát:
- Kiểm tra vở soạn văn.

giảng và ghi chép mà không muốn trình bày ý kiến của mình. Thậm chí có em
không quan tâm đến bài học.
+ Số học sinh tích cực phát biểu xây dựng bài là rất ít.
+ Nếu giáo viên có chia nhóm hoạt động thì chỉ có số ít trong nhóm là
làm việc, số còn lại ngồi chờ bạn thực hiện; có nhóm chưa hoàn thành công
việc thì hết thời gian. Nhìn chung hiệu quả làm việc nhóm không cao, giờ học
vẫn chưa có nhiều thay đổi.
II.1.2.2. Nguyên nhân của thực trạng
Nguyên nhân của tình trạng học sinh chưa say mê với giờ đọc văn, đặc
biệt là đối với thể loại văn học dân gian, cách học chưa đạt hiệu quả cao:
- Học sinh nắm kiến thức chưa chắc chắn, chưa nhớ rõ bản chất của vấn
đề.
- Học sinh chưa tích cực tham gia vào các hoạt động học tập để khám phá
kiến thức, kĩ năng, đánh thức năng lực tiềm ẩn của bản thân.
- Do ý thức học bộ môn của học sinh chưa tốt, việc chuẩn bị bài chưa chu
đáo.
- Trong giờ dạy đọc văn về thể loại văn học dân gian, giáo viên chưa thực
sự đổi mới phương pháp. Vấn đề giao nhiệm vụ cụ thể cho học sinh trước khi
đến lớp và kiểm tra việc thực hiện của học sinh chưa được chú trọng.
- Việc giảng dạy còn chưa chú trọng đến việc tích hợp các kiến thức thuộc
các bộ môn liên quan nên sức hấp dẫn của bài học đối với học sinh chưa cao.
Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

10


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

II.2. CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH, THỜI GIAN TẠO RA GIẢI

SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

PHẦN NỘI DUNG (GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ)
I. MỤC TIÊU:
Thông qua việc áp dụng các phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học
tích cực, nhằm đem lại hiệu quả cao trong giờ dạy bài học: Tiết 10 và 11
Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thuỷ thuộc chương trình Ngữ
văn lớp 10 Trung học phổ thông.
Qua giờ học, học sinh hiểu rõ đặc trưng của thể loại truyền thuyết, biết
cách đọc hiểu thể loại văn học này.
Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

12


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

Học sinh hiểu được bài học lịch sử mà tác giả dân gian muốn nhắn nhủ
cho muôn đời sau về ý thức đề cao cảnh giác với âm mưu kẻ thù xâm lược.
Từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm của mình trong việc xây dựng và bảo vệ
Tổ Quốc.

II. GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI
II.1. NẮM CHẮC NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN
VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trong chương trình phổ thông học sinh được học các bài thuộc thể loại
truyền thuyết là:
- Truyền thuyết “ Con Rồng cháu Tiên” (Lớp 6)

- Hiểu đặc trưng cơ bản của truyền thuyết.
- Hiểu được giá trị ý nghĩa của Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng
Thuỷ: Từ bi kịch mất nước của hai cha con An Dương Vương và bi kich tình
yêu của Mị Châu - Trọng Thuỷ, nhân dân muốn rút ra bài học lịch sử cho
muôn đời về ý thức đề cao cảnh giác với âm mưu kẻ thù xâm lược trong công
cuộc dựng xây và bảo vệ đất nước.
2. Về kĩ năng : Rèn kĩ năng tóm tắt và đọc hiểu văn bản tự sự dân gian, kĩ
năng phân tích truyện dân gian theo đặc trưng thể loại để có thể hiểu đúng ý
nghĩa của những hư cấu nghệ thuật trong truyền thuyết và dụng ý sâu xa mà
các tác giả dân gian đã giử gắm trong truyện.
3. Về thái độ :
- Bồi dưỡng cho học sinh niềm tự hào về truyền thống văn hoá của dân tộc
qua di sản văn học các em được học. Từ đó, học sinh có lòng say mê với văn
học dân gian nói riêng, văn học Việt Nam nói chung, có ý thức giữ gìn và
sáng tạo làm phong phú thêm cho nền văn học của dân tộc
- Khắc sâu bài học giữ nước mà tác giả dân gian muốn nhắn nhủ cho đời sau.
Điều đáng lưu ý là bài học lịch sử đó cần được đặt trong bối cảnh hiện tại đất
nước ta vừa cần mở rộng sự hội nhập cùng các nước trên thế giới, vừa phải
giữ vững an ninh, chủ quyền đất nước.
4. Về phát triển các năng lực và kĩ năng sống cho học sinh:
- Bỗi dưỡng và phát triển các năng lực chung : năng lực tự học, năng lực giao
tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực
Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

14


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”


nươc Âu Lạc

việc xây dựng nhà nước Âu
Lạc, xây thành Cổ Loa, chế tạo
vũ khí, và cả sự thất bại của An

Dương Vương.
12: - Thế nào là tình Giúp học sinh hiểu rõ bi kịch

Giáo dục Bài
công dân Công
- lớp 10

dân yêu

của Mị Châu, biết cắt nghĩa,

với tình yêu, - Bản chất của tình đánh giá thái độ của nhân dân
hôn nhân và yêu chân chính

và bài học nhân dân gửi gắm

gia đình
trong tác phẩm
Giáo dục Bài
14: - Nguồn cội của - Giúp học sinh thấy được ý
công dân Công
- lớp 10

với


Giáo dục Bài 2:
công dân Thực
- lớp 12

hiện vệ bí mật nhà nước quan, tổ chức và mọi công dân

pháp luật

(điều 2, điều 5)

đều có nghĩa vụ, trách nhiệm

bảo vệ bí mật Nhà nước.
Giáo dục Bài 9: Trách - Nhiệm vụ bảo vệ Học sinh có ý thức sâu sắc về
quốc

nhiệm

của an ninh quốc gia

phòng

học sinh với - Bảo vệ an ninh trong đó có an ninh thông tin.

an ninh nhiệm
– lớp 12

bảo vệ an
ninh

việc bảo vệ an ninh quốc gia

12. sự

nghiệp

xây tinh thần sẵn sàng đem hết khả

đàn dựng và bảo vệ Tổ năng của mình phục vụ lợi ích

thanh niên

Quốc

của Tổ Quốc

– lớp 10

II.2.3: Xác định phương pháp, phương tiện thực hiện trong giờ dạy học :
• Phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học sử dụng trong bài
PP DH, KT DH

Nội dung bài dạy

Mục đích hướng tới (phát triển

sử dụng

học được áp dụng


tác phẩm

- Giáo dục kĩ năng tự nhận thức,

- Nội dung tích hợp

kĩ năng tư duy, kĩ năng giao tiếp

trong các môn Sử,

hiệu quả, kĩ năng ra quyết định, kĩ

Địa, GDCD...

năng thể hiện sự tự tin.

PP thảo luận nhóm - Quá trình xây

- Phát triển năng lực hợp tác, năng

thành, chế nỏ, đánh

lực giải quyết vấn đề, năng lực

giặc của An Dương

sáng tạo, năng lực sử dụng ngôn

Vương



loại, so sánh, phân tích, chứng

mạng

- Tìm hiểu về thời

minh,suy luận, kết luận.

đại An Dương

- Phát triển năng lực sử dụng công

Vương

nghệ thông tin và truyền thông,
năng lực tự quản, kĩ năng ra quyết
định, kĩ năng xác định giá trị.

KT giao nhiệm vụ

- Nội dung chuẩn bị

- Phát triển năng lực giải quyết

cho cả bài, cho từng

vấn đề, năng lực sáng tạo, năng

phần của bài học.

- Tóm tắt tác phẩm.

lực giải quyết vấn đề, năng lực

- Trình bày nội dung sáng tạo, năng lực hợp tác, năng
lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực
phần đọc hiểu.
- Khái quát nội dung
từng phần.
- Tổng kết bài học

sử dụng công nghệ thông tin và
truyền thông
- Giáo dục kĩ năng tự nhận thức,
kĩ năng tư duy, kĩ năng giao tiếp
hiệu quả, kĩ năng ra quyết định

Kĩ thuật đặt câu -Khái quát về truyền - Phát triển năng lực tự học, năng
hỏi: câu hỏi biết, thuyết

lực giải quyết vấn đề, năng lực

câu hỏi hiểu, câu -Đánh giá về An sáng tạo, năng lực sử dụng ngôn
hỏi phân tích, câu Dương Vương

ngữ, năng lực giao tiếp

hỏi áp dụng,câu -Suy nghĩ về vai trò - Giáo dục kĩ năng tự nhận thức,
hỏi đánh giá, câu người lãnh đạo
kĩ năng tư duy, kí năng xác định

của tác phẩm

- Giáo dục kĩ năng tự nhận thức,

- Liên hệ thực tế, rút kĩ năng tư duy, kĩ năng ra quyết
ta bài học

định, kĩ năng thể hiện sự tự tin...

• Phương tiện sử dụng trong giờ dạy học:
- Phấn, bảng, SGK.
- Máy tính, máy chiếu, màn hình
- Giấy khổ lớn, bút dạ, nam châm...

II.2.4: Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
• Chuẩn bị của giáo viên
- Giáo án word, giáo án điện tử, phiếu học tập
- Phấn, bảng, SGK, giấy khổ A0, bút dạ, nam châm...
Máy tính, máy chiếu, màn hình

-

• Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài trước khi học
- Học sinh đọc SGK.
- Tham khảo tài liệu về truyền thuyết, về di tích Cổ Loa (mạng internet,
sánh báo...)
-

Tìm hiểu kiến thức liên quan đến truyền thuyết An Dương Vương và


1.Truyền thuyết:

- Kể tên một số truyền
thuyết Việt Nam?
- Nêu đặc trưng cơ bản + Đặc trưng:
của truyền thuyết?
2. Tìm thông tin và hình 2. Giới thiệu cụm di tích Cổ Loa:
ảnh liên quan đến truyền
thuyết và cụm di tích
thành Cổ Loa?
3. Văn bản: Xuất xứ của VB?
- Ôn lại kiến thức lịch sử
về thời đại An Dương
Vương để thấy cái lõi sự
thật lịch sử trong tác
phẩm
II. Đoc hiểu
1.

Đọc,Tóm

II. Đọc- hiểu
tắt

TP: 1. Tóm tắt

Truyền thuyết chia làm
mấy phần? Nội dung
từng phần nói gì?
Sơ đồ hóa nội dung

21


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

nhà vua như thế nào?
(CH1 SGK)

- Tác dụng:

- Ôn lại kiến thức môn * Bài học về vai trò của người lãnh đạo.
giáo dục công dân về vai
trò của người lãnh đạo.
- Các kĩ năng cần thiết để
có thành công trong mọi
công việc là gì?

* Các kĩ năng cần thiết để có thành công trong
mọi công việc

Tiết 2

PHIẾU HỌC TẬP Tiết 11
BÀI “Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thủy”

Họ và tên:

Lớp:


2 cách đánh giá trong
CH2 sgk)
3. Từ bi kịch trên TP gủi - Bài học từ bi kịch trên (vai trò của người lãnh
gắm cho thế hệ sau bài đạo, về trách nhiệm của công dân với sự nghiệp
học gì?

dựng xây, bảo vệ Tổ Quốc)

- Ôn lại kiến thức môn
Đỗ Thị Minh Hiếu – Trường THPT Khoái Châu.

23


SKKN “Giáo dục nghĩa vụ công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
qua tác phẩm Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

giáo dục công dân và
môn

Giáo

dục

Quốc

phòng an ninh về vai trò
của người lãnh đạo, về
trách nhiệm của công dân
với sự nghiệp dựng xây,

thể hiện thái độ của
người đời xưa như thế
nào đối với MC?và nhắn
nhủ điều gì đối với thế hệ
trẻ đời sau?
( CH3 sgk)

6. Đối với Âu Lạc, Trọng * Thái độ của nhân dân đối với Trọng Thủy? Lí
Thủy là người ntn?

giải?

Chi tiết'' ngọc trai giếng nước '' có phải
khẳng

định

tình

yêu

chung thuỷ ở Trọng Thủy
hay không? thái độ của
tác giả dân gian đối với
Trọng Thủy?
(CH4 sgk)

7. Từ sự phân tích trên * Cái lõi lịch sử của truyền thuyết này là:
hãy cho biết đâu là cốt lõi
lịch sử của truyện ? Cốt