64

Di n đàn xã h i h c

Xã h i h c S 4 (52), 1995

Chung quanh ch đ :

Xã h i h c gia đình

Vai trò c a gia t c trong s phát tri n v n hóa dân t c
NGUY N ÌNH CHÚ

1 . H n là m i ng i Vi t Nam có hi u bi t hôm nay khi ngh v đ t n c th k
XXI, đ u mong c hai đi u l n nh t: m t là giàu có trên c s phát tri n kinh t hàng
hoá, phát tri n khoa h c k thu t theo con đ ng hi n đ i hóa và công nghi p hóa tiên
ti n. Hai là xây d ng nh ng tr c h t là gi v ng đ c m t đ i s ng v n hóa, tinh th n,
đ o lý, dù có là hi n đ i đ n đâu, c ng ph i d a trên truy n th ng v n hóa, tinh th n,
đ o lý đã đ c vun đ p, ch n l c. k t tinh trong su t quá trình d ng n c, gi n c,
c u n c c a dân t c.
Trong th c t , ng và Nhà n c Vi t Nam ta đã có nhi u ch tr ng, bi n pháp,
ngh quy t phát tri n đ t n c nh m th a mãn hai đi u mong c cháy b ng trên đây.
Nh ng c ng trong th c t , hi n t ng không hài hòa, vênh nhau, ch y theo phát tri n
kinh t mà coi nh v n hóa, tinh th n, đ o lý, đ n m c làm cho nhi u ng i Vi t Nam
có l ng tri l ng tâm ph i b n kho n, suy ngh , th m chí là xót xa, c ng là s th t. Cái
s th t n y đã đi đôi v i cái s th t là trên ph ng di n xây d ng, phát tri n v n hóa,
tinh th n, đ o lý Vi t Nam theo yêu c u đi lên trong th k XXI, không ít nh ng v n đ
l n v quan ni m, v nh n th c, trong đó có v n đ qu n ni m, nh n th c đ i v i v n
hóa, đ o lý truy n th ng ch a đ đ t ng minh c n thi t.
Có th nói, chúng ta đã không sa vào ch ngh a prolecul trên ph ng di n v n hóa,
nh ng s h n ch trong trình đ nh n th c, trình đ khoa h c nhân v n, k c tinh th n

lý không ph i là không v ng đ ng m t cái gì đó g i là huy t th ng. Và đây là nét khu bi t dù
ít dù nhi u gi a gia t c v i các hình thái c ng đ ng mang tính xã h i đ n thu n khác nh giai
c p, nghi p đoàn, ph ng h i, k c dân t c m c dù trong m t dân t c có gi ng nòi chung.
Gia t c đã có qui lu t hình thành, t n t i, v n đ ng, phát tri n, th ng tr m, th nh suy, suy
th nh, có quan h t i v n m nh c a làng xã, c a khu v c, c a dân t c trên m i lãnh v c kinh t ,
xã h i, l ch s , v n hóa, đ o đ c... và hi n gi thì ch a th hình dung r ng m t ngày nào đó,
trong s s ng c a đ t n c, s không còn hi n t ng gia t c, dòng h .
Cho nên, đúng là mu n nh n th c đ y đ , sâu s c cu c s ng Vi t Nam, v n hóa Vi t Nam,
trong l ch s dã đành, mà c trong hi n t i và t ng lai, không th b v n đ dòng h , v n đ
gia t c. Ti c r ng, m t th i Khoa h c Xã h i Vi t Nam đã l đãng, n u không mu n nói là b
qua, và cho đ n hôm nay, có l c ng ch a chú ý đúng m c v n đ dòng h trong công cu c xây
d ng và phát tri n đ t n c.
3. V y thì vai trò c a gia t c (dòng h ) trong s phát tri n c a v n hóa dân t c là nh th
nào?

66.

Di n đàn…
B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


3. 1. V n hóa tr c h t là s n ph m cá nhân, đ c bi t là cá nhân l i l c ví nh : Nguy n
Trái, Nguy n B nh Khiêm, Lê Quí ôn, Lê H u Trác, Nguy n Du, Cao Bá Quát, Nguy n ình
Chi u, Nguy n Tr ng T , Phan B i Châu, H Chí Minh, ào Duy Anh,
ng Thai Mai, Cao
Xuân Huy... và... T đó mà có v n hóa c a m t làng xã, ví nh v n hóa c a làng Tiên i n, v n
hóa làng Tr ng L u, v n hóa làng Xuân H , Xuân Li u, v n hoá làng Qu nh ôi... x
Ngh (bao g m c Ngh An và Hà T nh) và nhi u, nhi u làng xã khác đã t ng n i ti ng trên
đ t n c ta kh p Nam Trung B c; v n hóa m t vùng, m t x (t c là không gian đã r ng l n
h n làng xã) ví nh v n hóa S n Nam, v n hóa Kinh B c, v n hóa x Thanh, v n hóa x Ngh ,

ki n, c ng đã th y khá rõ cái qui lu t v a nói trên. Và theo đu i cho t n cùng thì còn th y ít
nhi u có hi n t ng v n hóa dòng h đã lan ra kh i ph m vi v n hóa dân t c đ có m t trong
n n v n hóa n c này n c khác (Ví d : Pháp, M , Canada, Úc...), ngh a là đã v n t i ph m
vi th gi i. Cái g i là v n hóa c a ng i Vi t n c ngoài, rõ ràng là c liên quan r t l n đ n
v n hoá dòng h trong ph m vi v n hóa dân t c mà trong chính sách phát tri n toàn di n đ t
n c c a Nhà n c ta đã và đang tích c c khai thác.
3.2. Nói đ n v n hóa c a m t dòng h , d th ng s ngh đ n truy n th ng, đ n trình đ h c
v n, mà h c v , b ng c p d i các ch đ thi c c a các hình thái xã h i đã là tiêu chí d th y
và không ph i là không chu n xác; d th ng s ngh đ n các sách v bao g m các lo i thu c
v v n ch ng, kh o c u, h c thu t, ngh thu t c a các cá nhân thu c dòng h A ho c B, ho c
C này khác đã đ l i cho đ t n c. Nh ng th c ra,

Xã h i h c

67

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


cái g i là v n hóa c a m t dòng h , m t gia t c không ch là s th hi n theo nh ng tiêu chí,
theo thành ph m v n hóa nh th mà quan tr ng h n còn là s xây d ng đ i s ng tinh th n,
đ o đ c mang tinh truy n th ng c a dòng h , k c truy n th ng giáo d c bao g m giáo d c
đ o đ c và giáo d c v n hóa, truy n th ng tín ng ng, đây là truy n th ng th ph ng, tri ân
tri đ c c a t tiên, ông bà, cha m ; truy n th ng đoàn k t gia t c v n có y u t tâm lý huy t
th ng nâng đ lâu dài, truy n th ng coi "gi t máu đào h n ao n c lã". Cái g i là gia đ o, gia
phong, gia th , gia truy n, gia hu n... v n đ c coi là thiêng liêng trong n p s ng c a ng i
Vi t Nam x a, không ch là chuy n c a m t ti u gia đình, mà ít nhi u còn là chuy n c a m t
gia đình, m t gia t c, m t dòng h . Và nh trên đã nói, chính nh ng th đó là thành t quan
tr ng b c nh t c a vãn hóa dòng h . Có thành t đó làm n n m i t o ra truy n th ng h c v n,
truy n th ng đ u đ t, có h c v l ng danh cho dòng h .

c Nghi L c… là thu c tr ng
h p sau. Khuynh h ng n i dung phát tri n trong v n hóa dòng h c ng không đ ng đ u. Có
dòng h thiên vào vãn ch ng ki u

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


68

Di n đàn ...

nh h Nguy n Tiên i n Nghi Xuân, h Nguy n Huy Can L c, h Nguy n
c
Nghi L c… (h Nguy n
c thu c xà Nghi Trung, Nghi L c hi n có kho ng g n ch c h i
viên h i nhà v n Vi t Nam, ngoài ra còn nhi u ng i không là h i viên nh ng tài n ng v n
ch ng không thi u). Có dòng h thiên vào khoa h c t nhiên, k thu t ví nh h Nguy n
C nh
ô L ng, h Hoàng Xuân
c Th ...
T t nhiên khuynh h ng v n hóa c a dòng h trong s phát tri n đã liên quan m t thi t t i
các b c ti n c a v n hóa dân t c cho nên, bên c nh thiên h ng v n hóa riêng, còn có s đa
d ng hóa khuynh h ng v n hóa trong n i b m t dòng h . h Nguy n
c (Nghi L c)
không ph i không có nh ng ng i n i lên v khoa h c k thu t.
C ng c n nói thêm v m i quan h gi a các dòng h trên ph ng di n v n hóa c a vùng,
tr c h t là qua quan h thông gia, quan h n i ngo i c a các nhà v n hóa. ã có tr ng h p
có s chuy n d ch nh h ng v n hóa t h này sang h kia do vai trò c a nàng dâu đ r i sinh
h con cháu đã làm nên truy n th ng và hóa cho phía h nhà ch ng. D nhiên, nàng dâu này
ph i là ng i thông minh, mang đ c cái gien di truy n v v n hóa c a chính dòng h mình đ

4.2. Tr c th c ti n đang có chi u phát tri n nh th , ph i ch ng là Nhà n c ta, tr c
h t là c quan có ch c n ng đi u khi n ch đ o khoa h c xã h i, v n hóa c n có s ti n
hành nghiên c u khoa h c v v n đ dòng h nói chung, v n đ vai trò v n hóa c a dòng
h nói riêng m t cách th c s nghiêm túc, đ t đó có chính sách thích đáng và ch đ ng
tr c v n đ mà cu c s ng đã đ t ra.
Khoa h c v v n đ đòng h nói chung, v n hóa dòng h nói riêng h n là có nhi u đi u
ph i quan tâm, nh ng ta ph i quan tâm nh ng v n đ sau đây: qui lu t hình thành và t n
t i c a các gia t c; các hình th i gia t c đã t ng có m t Vi t Nam t x a t i nay (trong
ph m vi ng i Kinh và các dân t c ít ng i); n i dung thi t ch v t ch t và tinh th n
mang tính xã h i trong các lo i hình gia t c đã t ng t n t i và di n bi n trong l ch s ; m i
quan h gi a các gia t c v i nhau, gi a gia t c v i làng xã, v i: m t vùng, v i dân t c; m i
quan h gia t c m t s gia t c có liên quan t i n c ngoài (ví nh v i Trung Hoa); m i
quan h gia t . gi a ng i Vi t hi n trong n c và n c ngoài; th c tr ng c a v n đ
gia t c hi n nay trên đ t n c; v trí, vai trò và các chính sách c n thi t, h p lý trong vi c
khai thác, t n d ng vai trò c a dòng h trong công cu c phát tri n kinh t xã h i, giáo d c,
v n hóa hi n nay và lâu dài c a đ t n c …
Nói riêng v lãnh v c v n hóa thì đó là các v n đ : l ch s v n hóa c a các dòng h
Vi t Nam x a trong ph m vi ng i Kinh và các dân t c ít ng i; qui lu t hình thành v n
đ ng c a v n hóa các dòng h có truy n th ng v n hóa; m i quan h giao l u v n hóa gi a
các dòng h có truy n th ng v n hóa; gi a v n hoá dòng h v i v n hóa làng xã, v n hóa
vùng, v n hóa dân t c; đ ng h ng và các chính sách khai thác v n trò c a v n hóa dòng
h nh m xây d ng phát tri n v n hóa chung c a đ t n c hi n nay và mai sau... đây,
tr ng tâm là nghiên c u nh ng v n đ thu c v v n hóa c a dòng h , nh ng không th
không nghiên c u nh ng v n đ thu c dòng h nói chung.
Trên đây là nh ng ý ki n có suy ngh nh ng xin đ c coi nh là b c đ u và có tinh
ch t g i ý. Mong đ c trao đ i và ch b o thêm.

Ph n và gi i ch c n ng giáo d c
c a thi t ch gia đình hi n nay
NG THANH LÊ

Ng i ph n ngày nay còn có nhi u đi u ki n thu n l i đ th c hi n đ c trách nhi m xã h i
m i m đã đ c xã h i giao phó. Tuy t đ i b ph n ph n đã đ c đào t o v các ph ng di n
tri th c khoa h c, v n hóa, ngh nghi p. Ng i ph n đã đ c trang b m t trình đ v n hoá
nh t đ nh đ có th có kh n ng th c hi n công tác giáo d c gia đình. Hi n t ng "n hóa ngành
s ph m" đã khi n m t s l ng l n ph n tr thành "Ng i m - Giáo viên" có r t nhi u đi u
ki n và kh n ng t i u đ th c hi n ch c n ng giáo d c con cái.
Trong quan h gia đình, các thành viên khác c ng th a nh n vai trò giáo d c c a ng i ph
n . Nh ng đ a con phát hi n đ c r ng m c a chúng có kh n ng ti n hành m t ho t đ ng
khác" 1 (ngoài n công gia chánh) do đó, c ng th a nh n và ti p nh n s giáo d c t h ng ng i
m .
Tuy nhiên, v n đ tham lu n mu n đi sâu là nh ng khó kh n, nh ng thách th c c a hi n t i
đ t ra đ i v i công tác giáo d c gia đình và đ i v i ng i ph n th c hi n ch c n ng giáo d c
gia đình.
Trong c ch th tr ng đã xu t hi n khuynh h ng ch y theo l i ích kinh t thu n túy, m t
chi u. Hi n tr ng này nhi u n c trên th gi i có kh n ng đ a đ n m t "hình thái nô l hóa
m i" ng i ph n . V n đ này có v nh là phi lôgic nh ng th c là m t v n đ c n đ c đ t ra
đ nghiên c u nh có ý ki n đã nêu lên "Nh ng ý ni m v ng i ph n đang thay đ i. Ngày
nay ng i ph n đ c coi là b n ch không ph i là đ y t c a ch ng, nh ng có l th m chí h
b bi n thành nô l vì con cái h n tr c đây". "Có m t s va ch m th c s gi a quy n m t ng i
ph n ph i đ c đ i x nh m t ng i t do và bi t t tr ng v i quy n m t đ a bé đòi h i đ c
nuôi n ng ch m sóc” .Các nhà xã h i h c đã nêu lên khái ni m “ng i ch ng v ng nhà”. Nh t
B n đã là m t d n ch ng n i b t v v n đ này. M t con s đi u tra cho bi t ng i ch ng Nh t
B n b ra 8 phút trong 1 ngày vào vi c ch m sóc con cái (Các bà v là 3 gi 30 phút). Con s c a
m t cu c đi u tra khác l i cho th y kho ng 70% ng i ch ng Nh t B n không n c m t i v i gia
đình và có kho ng 90% không n c m tr a và c m sáng v i gia đình. C ng theo đi u tra, v
ch ng Nh t B n nói chuy n v i nhau bình quân 5 phút m t ngày!
Vi t Nam c ng có th có m t khuynh h ng t ng t . Con ng i xã h i v i ý th c c ng
đ ng, ý th c công dân đã khi n m t phân s nam gi i lo hoàn thành trách v c a b n thân đ i v i
c quan, v i chính quy n, ng và đoàn th nên ít có đi u ki n ch m sóc con cái.


chính tr , giáo d c và đ c bi t là ngh nghi p - nh đàn ông" 7.
Nh v y, s tham gia c a ph n vào ch c n ng giáo d c c a thi t ch gia đình hi n nay v i ý
ngh a là m t bi u hi n, m t giá tr có ý ngh a phát tri n trong n i dung cu c s ng th i đ i - t thân n l i
ch a đ ng nhi u mâu thu n. T đó, gi i nghiên c u đã đ t ra nhi u ph ng h ng x lý đ có th gi i
phóng ng i ph n kh i m t gánh n ng - sinh ra t m t mong mu n gi i phóng h - khi trao cho h
quy n đ c tham gia vào ch c n ng giáo d c c a thi t ch gia đình. ó là cách đ t v p đ "T i sao cha
m sinh h c bao gi c ng ph i là cha m xã h i" 8 . ó c ng có th là gi i pháp v m t "công xã giáo
d c" 9 mà chính nhà lý lu n tri t h c c a ph n - Simone d Beauvoir c ng đã nói đ n: "Tôi ngh r ng
ph i lo i b gia đình. Tôi hoàn toàn đ ng ý v i nh ng d đ nh do nh ng ng i ph n t o ra và th nh
tho ng c ng do nh ng ng i đàn ông t o ra - là thay th gia đình ho c b i nh ng công xã ho c b i
nh ng hình th c khác còn

4

Nhi u tác gi . Tìm hi u Nh t B n. T p II, b n d ch V H u Ngh , Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i - Hà N i,
1991.
5
Theo T p chí Khoa h c và Ph n . S 2(8), 1992.
6
sách đã d n.
7
sách đã d n.
8
Sách đã d n
9
Sách đã d n

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn



ng i b là hai hình nh t o nên hình t ng, t o nên g ng m t hoàn ch nh, đ p đ c a giáo d c
gia đình. Có th so sánh s k t h p gi i trong giáo d c v i khái ni m “đ i thân" c a m t chuyên
gia v v n minh L ng Hà khi phân tích hình t ng s thi Gilgamesh v vua mu n làm ng i b t
t , đã nói đ n nhân v t Enkidu nh là "m t đ i thân, m t phiên b n c a Gilgamesh, m t đ i th
cùng m t t m vóc và s c m nh nh Gilgamesh". ó là m t "hi n thân th hai" c a Gilgamesh đ
b khuy t nh ng ch y u và phát huy nh ng đi m m nh c a nhân v t này... S giáo d c gia đình
ch có th đ c "hoàn ch nh hóa", "cân đ i hóa", "hài hòa hóa" b i s k t h p gi a nhân cách
nhà giáo d c c a c ng i cha l n nhân cách nhà giáo d c và ng i m . S tham gia c a ng i
ch ng, ng i cha vào giáo d c gia đình là m t gi i pháp c n đ c quan ni m và th c hi n đúng
đ n.
M t trong nh ng ch đi m c a Di n đàn M.60 B c Kinh 95 là "Trao quy n giáo d c cho ng i
m b ng cách giáo d c b m ". ây chính là m t bi n pháp có th góp ph n th c hi n gi i
pháp Gi i mà chúng tôi xin đ c đ t ra v i H i th o khoa h c qua tham lu n này.

M t s v n đ v gia đình và s ti n b c a ph n
LÊ MINH
V i quan đi m m i, nh n th c m i v vai trò và v trí c a ph n Vi t Nam trong ch c
n ng n c công dân và ch c n ng "Ng i th y đ u tiên c a con ng i", v i nhu c u đ y m nh
s ti n b c a ph n Vi t Nam làm ti n đ cho gi i ph n b c vào th k th XXI m t cách
v ng ch c, t tin và có hi u qu , x ng đáng v i các th h ti n

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c

75

b i góp ph n xây d ng đ t n c ngày m t v n minh, gi u đ p, gia đình m no, bình đ ng, ti n b , h nh
phúc. T k t qu kh o sát th c tr ng: "Gia đình và s ti n b c a ph n Vi t Nam trong th i k đ i

xu ng chi có 6,5%
Xu th gia đình h t nhân, có th h ông bà g n (đ giúp đ l n nhau, đ quây qu n đ m m), đó
là mô hình gia đình truy n th ng - cách tân mà xã h i ta c n h ng t i c ng nh tr giúp đ phát tri n.
Chúng ta đ u đã bi t, v n hóa gia đình là cái n n t o d ng và nuôi d ng con ng i, nó đ c
truy n n i và phát tri n qua các th h . Th h tr đ c h ng n n v n hóa gia đình qua s truy n th
c a cha m và c c a ông bà n a, s có đ c nh ng hi u bi t đ y đ h n v truy n th ng gia đình mình,
v làng quê mình, v dòng h huy t th ng c a mình. Do là nh ng bài h c s ng v s g n bó gi a ng i
v i ng i, v i quê h ng, v i nh ng giá tr tâm linh, v ý th c trách nhi m v i nh ng th h đi tr c,
và c ng t c là g n bó trách nhi m v i l ch s , v i T qu c, v i Dân t c c th nh t.
Cu c s ng g n g i gi a tr và già, không ch là già cho tr n ng bóng, cho tr kinh nghi m, mà
ng c l i ng i già c ng r t c n có trê đ cu c s ng khi cao tu i không b cô đ n không b khô c n,
không ng i h i han s n sóc. M t xã h i lý t ng, đó là m t xã h i mà tr nh đ c nhi u ng i l n
ôm p, ch m chút. Ng i này b n b u đã có ng i khác đ tay. Ng i này nóng n y, đã có ng i khác
d u ng t v v , chia s . Và ng i già thì ngày ngày có c m ngon canh ng t, có tr qu n quýt đem đ n
ni m vui và cái m i, đ đ n, đ m m bên mình. Hi n nay m t s xã h i có đ i s ng cao h n Vi t
Nam, v n đ ng i già cô đ n đang là m t bi k ch. Trong khi đó thì th h tr , d ng nh vì s t do
tho i mái c a riêng mình, đã quên đi t t c công n sinh thành c a ông bà cha m , quên r ng làm ng i
r i ai c ng có lúc b c t i tu i già b t l c và cô đ n, không hi u r ng m t đi cái tình c m c a ng i cao
tu i
m, t c là c t đ t s i dây huy t m ch t đó đã t o nên mình, truy n n i cho mình s c m nh. Và
trong m t xã h i, khi tr già không có s chuy n giao l n cho nhau, s t o nên r t nhi u m t cân b ng
cho s phát tri n. S ng i tr y đang ra s c đ cao t do cá nhân tuy t đ i, d n đ n nh ng c c đoan
trong l i s ng và ng x , t đó đ o đ c làm ng i b đ v . S quên mình vì ng i khác, ý th c t o
ni m vui cho ng i khác c ng là t o ni m vui cho chính mình, đã hoàn toàn v ng bóng trong cu c s ng
nh ng gia đình y. Con ng i tr nên thô thi n th c d ng, ch nhìn th y cái m ng manh nguýt tr c
m t, không ti p nh n đ c cái sâu s c, cái b n v ng. Và khi anh huênh hoang v k n y sinh chi m h u
con ng i v i l i s ng g p, s ng ng n, ch đ th a mãn s h ng th cho riêng mình, ph i s ch m i giá
tr mà nh ng ng i đi tr c đã cho mình, s kéo theo hàng lo t đ v trong m i quan h gi a ng i v i
ng i, quan h ru t th t trong gia đình. T đó, gia đình r n n t, m t s c t n t i. Và khi nhà tan thì đ t
n c s th nào, khó ai có th l ng h t đ c s chao đ o ng nghiêng và nguy c tan v .

nh n th c, đ n tâm lý c a các thành viên, nh t là đ n s phát tri n c a th h tr . B t k đi u gì
không bình th ng k o quá dài trong đ i s ng c ng gây nh ng h u qu không hay đ n con ng i,
đ n gia đình và h u qu cu i cùng là gây h n lo n cho xã h i.
ã đ n lúc chúng ta ph i th c s nghiên c u v n đ này m t cách đ y đ và nghiêm túc đ
có ph ng án tích c c gi i quy t, phù h p v i hoàn c nh riêng c a xã h i ta, đ c bi t vì t ng lai
c a th h tr . Chúng ta c n ph i tìm nhi u bi n pháp và t o d ng nhi u lo i hình ho t đ ng xã h i
đ cân b ng s phát tri n c a th h tr , đ c bi t quan tâm nh ng tr s ng trong nh ng gia đình
khuy t thi u ho c gia đình cha m ph i s ng phân ly. ( tài "V n hóa gia đình Vi t Nam" đã có
m t kh o sát v lo i gia đình này, ch ng minh nh ng nh n xét trên là đúng).
2-N i c trú c a gia đình c ch t l ng, có ti n nghi, có n i ng nghi riêng bi t cho các
thành viên đang là nhu c u c a các gia đình, không phân bi t vùng mi n. Nhu c u đó th hi n trình
đ v n minh c a các gia đình, dù m c s ng kinh t còn đang th p kém. vùng đ ng bào H'mông
đ c kh o sát, t l gia đình v ch ng có bu ng riêng r t cao (88,6%), th m chí v ch ng con trai
c ng có bu ng riêng (96,4%) . Trong khi Hai Phòng, Qu ng Tr , Thái Bình, nh ng gia đình đ c
kh o sát có bu ng riêng cho v ch ng chi m t l r t th p (10- 17%), ph n l n ch có gi ng
chung v i các con nh .
Gi a con trai và con gái không có s đ i x phân bi t: đ ng bào H'mông - Lao Cai, con trai
có gi ng riêng 75% thì con gái c ng 70,5%. V n đ đ t ra ô đây l i là di n tích c trú c a các gia
đình không th đ quá th p (TP H Chí Minh: 52,2% gia đình đ c kh o sát vào di n tích 15 m2.
H i Phòng: 52,6% gia đình công nhân đ c kh o sát vào di n tích 15- 19 m2) . Di n tích sông
quá ch t ch i mà v n ph i có nh ng kho ng riêng đ đ m b o s t do c a m i thành viên, qu là
m t con tính nan gi i. Song th c t kh c nghi t đó v n đ t tr c ng i ph n trong gia đình ph i
bi t khéo léo s p x p n i n ch n , t o đ c m t không gian g n gàng, ng n n p, th m m mà v n
gi đ c nh ng kho ng cách c n thi t cho các thành viên. i u đó đòi h i tr c tiên ng i ph
n ph i có trình đ v n hóa nh t đ nh, trình đ th m m và s hi u bi t v tâm lý c a các thành
viên trong gia đình. Ch m sóc gia đình ngày hôm nay, không th ch c n có đ c tính ch t chiu, ch u

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn



không đ c p đ n đ a con.
a con tu i choai choai là đ i t ng mà hôm nay xã h i c n đ c bi t
quan tâm tr giúp các gia đình trong vi c nuôi và d y. Nhà ch t, tr ph i ra ph ch i. B m b n
công vi c, thì tr h c h i đ ng ph .
ng ph trong m t xã h i đ y bi n đ ng thì không ph i
là môi tr ng trong lành cho tr phát tri n.
ã có bi t bao bi k ch đang x y ra trong nh ng gia đình mà nguyên nhân là b t đ u t đ a
con choai choai. Trong khi lu t pháp n c ta l i thi u s kiên quy t và nghiêm minh. Thí d
nh ng t đi m Karaoke, nhà hàng đèn m (th c ch t là đ a d t tr nh làm quen, n m mùi d n
nh ng qu c m, đ n không lìa b đ c) . Sao lu t pháp không có đi u c m thanh thi u niên d i
20 tu i d t nhau vào nh ng t đi m k trên, th c đ n thâu đêm, ho c c m tr hút thu c lá… Xa đo
và bi n ch t th h tr , s ng không lý t ng, không bán linh, chi tôn th s phá qu y vô l ng tâm,
đang là m c tiêu chính tr c a nh ng l c l ng thù đ ch v i ch đ chúng ta. Ch m lo cho l a tu i
thanh thi u niên, Nhà n c và ng đã l p ra không thi u các t ch c. Nh ng nh ng ch ng trình
hành đ ng vi thanh thi u niên, thì d ng nh n ng n v b n i mang tính hình th c, h n là nh ng
gi i pháp r t c th , r t thi t th c.
3 - Lao đ ng s n xu t và lao đ ng gia đình, v i s gi lao đ ng ki m s ng c a ch ng và c a
v trong các gia đình đ c kh o sát đ u x p x ngang nhau, trong khi lao đ ng gia đình c a ng i
v đ u cao h n ch ng r t nhi u, nh h ng không nh đ n s ti n b c a.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c 79
ng i ph n . C n l u ý m t đi u, duy vùng H'mông đ c kh o sát, thì t l v và ch ng tham gia
lao đ ng gia đình g n nh ngang nhau. V y t c là ý th c cùng gánh vác vi c nhà gi a v và ch ng
không h ph thu c vào m c s ng, vào trình đ h c v n. Nh k t qu c a đ t kh o sát này thì bi u hi n
tr ng nam khinh n trong các gia đình tr chi m t l r t th p, v y thì sao gánh n ng gia đình v n trên
đôi vai ph n là chính ? M t bi u hi n n a c ng c n đ c xem xét. Hôm nay đã xu t hi n, ph n l n là
thành ph , nh ng ph n không thông th o vi c nhà, thích đ a h t vi c nhà cho ch ng con ho c cha

h ng quan tr ng. Nh ng, qua k t qu kh o sát thì không gi t h c đ nâng cao, chi m t l g n nh
tuy t đ i c ch ng và v (ch ng 96%, v 85,9%, trong đó n nông dân 98,8%, n công nhân 88,9%.
T l đ c đào t o t p hu n r i vào con s không, c ng r t l n (v 81,5%, ch ng 86,4%). Ch riêng
Thái Bình có đ c 58,8% ng i v đ c t p hu n k thu t cây, con, vài ba ngày.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


80

Di n đàn ...

H ng th v n hoá ngh thu t đ nâng cao tâm h n, th m m , nhân cách thì t l không gi r t cao,
c ch ng và v (Lào Cai, ch ng 83,1% - v 91%, TP H Chí Minh, ch ng: 46,3% - v 33%, Thái Bình,
ch ng: 38,2% - v 30,9%).
Th c t đó cho ta m t nh n xét, trong gia đình, gi a ch ng và v , s chênh l ch v h ng th v n
hóa ngh -thu t không đáng k , t c là không có v n đ tr ng nam khinh n . đây xu t hi n m t v n đ
khác, xã h i ta ch a làm đ c bao nhiêu cho các gia đình, trong khi s đóng góp c a các gia đình, nh t là
nông dân, vô cùng to l n và c b n. Nông nghi p là n n tâng c a kinh t n c ta. Ng i nông dân ph i
s m đ c trang b ki n th c đ đ a n n nông nghi p thoát kh i l c h u, đ sân ph m nông nghi p tr
thành hàng hóa c nh tranh đ i v i th tr ng th gi i. Ng i buôn bán ch y ch , hàng ngày ph i ti p c n
v i th tr ng, đ đ ng ti n ch huy t t c . H ph i đ c nâng cao ki n th c, đ c h ng th v n hoá
ngh thu t, đ t thân bi t lo i tr nh ng nh h ng c a m t trái kinh t th tr ng, không làm v n đ c
môi tr ng xã h i và gia đình mình.
3- n đây chúng ta đã b c sang m t v n đ khác n a v m i quan h gi a các thành viên gia đình
và v n đ k ho ch hóa gia đình . Dù trình đ h c v n và trình đ ngh nghi p c a các thành viên gia
đình còn th p, dù m c h ng th v n hóa ngh thu t đ nâng cao con ng i còn ch a đ c nh chúng ta
mong m i, song m i quan h gi a ch ng và v đã t l t t đ p r t đông gia đình không có xung đ t
(77,6%). N u có xung đ t, thì ch th hi n d i d ng to ti ng mà cao nh t là nông thôn. ánh nhau t
l r t th p, ch có 1% gây th ng tích có 0,2%. Nguyên nhân c a nh ng s to ti ng do s ng chung nhi u

Gia đình và s ti n b c a ph n là hai v n đ r t kh ng khít v i nhau. Ng i ph n mu n
ti n b , không th không gi i quy t b t đ u t gia đình. Ng i ph n có ti n h thì m i làm
đ c nhi m v xây d ng gia đình m no, ti n b , bình đ ng và h nh phúc, mà gia đình là n n
t ng c a xã h i. Ng i ph n có ti n b m i góp đ c ph n đ c l c ng n ch n nh ng t n n xã
h i. B i ng n ch n t n n xã h i có hi u l c nh t là b t đ u t t ng con ng i. Mà con ng i
nào c ng b t đ u t gia đình. Ng i ph n có ti n b m i làm đ c xu t s c ch c n ng Ng i
th y đ u tiên c a con ng i, t o th h t ng lai phát tri n cao đ p ...
Rõ ràng s ti n b c a ph n không còn ph i ch vì quy n l i c a riêng gi i ph n , mà vì
s phát tri n chung c a gia đình, c a xã h i và t ng lai.
T s nhìn nh n v n đ gia đình và s ti n b c a ph n theo quan đi m nh đã k trên, t
đ t v n đ đ n chi n l c xã h i Vi t Nam c n b t đ u t ng i ph n và t gia đình, chúng ta
s tìm ra đ c m t h th ng v n đ c n đ c nghiên c u (chuyên sâu) ti p t c nh trên đã đ
xu t.
t nghiên c u 1000 gia đình l n này là ti n đ , là c s khoa h c ban đ u, t đó s đ ng
ký m t ch ng trình c p Nhà n c v "Gia đình và s ti n b c a ph n Vi t Nam".
Trong bài vi t này, khi đi m qua t ng đo n đã nêu nh ng quan đi m nh ng đánh giá nh n xét
và đ xu t nh ng ki n ngh c th xung quanh các v n đ : mô hình gia đình hai th h
g nv i
ông bà, gia đình s ng phân ly, ng i già và th h tr , lao đ ng gia đình và v n hóa gia đình,
nâng cao dân trí và k ho ch hóa gia đình .... n đây xin ch nêu m t s ki n ngh mang tính
t ng h p đ y ban qu c gia "Vì s ti n b c a ph n Vi t Nam" xem xét và có th đ a vào
ch ng trình ho t đ ng dài h n c a mình trong n m nay và nh ng n m t i .
I -Nghiên c u đ xây đ ng m t ch ng trình đ ng b v giáo d c v n hoá gia đình (trong
đó có giáo d c tình yêu, tình d c v i các c p v ch ng, giáo d c đ o đ c hi u đ v i con cái,
giáo d c tính v n hoá trong các m i quan h gia đình và trong đ i s ng gia đình ...). Nghiên c u
đ đ nh h ng nh ng thi t ch , quy c trong phông t c t p quán liên quan đ n gia đình, theo
h ng truy n th ng - cách tân. T t c đ u ph i phù h p v i t ng vùng mi n khác nhau và th
hi n d i nhi u hình th c ph c p phù h p v i vùng mi n.
2 - Nâng cao dân trí, b t đ u t xóa mù ch , nh t là v i ph n . V n đ ch vi t cho các dân
t c thi u s ph i đ c s m đ t ra, b i trong s ng i dân t c thi u s mù ch , r t đông là vì h