MỘT VÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KHI GIẢNG DẠY BÀI AXIT NUCLÊIC VÀ TUẦN HOÀN MÁU
THEO PHƯƠNG PHÁP “ÔN – GIẢNG – LUYỆN”
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Dạy học Sinh học là nhằm cung cấp cho học viên hiểu được quá trình sinh lý, các
qui luật sinh học cũng như sự tác động của môi trường vào các quá trình đó. Từ những
kiến thức đó giúp học viên vận dụng vào đời sống và thực tiễn sản xuất.
Tuy nhiên để hiểu được các quá trình sinh lí các qui luật sinh học thì phải hiểu
được bản chất của nó như thế nào, chúng chịu tác động của các yếu tố gì? Khi hiểu được
rồi thì học viên dễ dàng vận dụng vào đời sống thực tiễn mới đạt hiệu quả cao.
Mặt khác, cuộc sống hiện đại, vấn đề ăn uống, việc làm,… ảnh hưởng rất lớn đến
các hoạt động sinh lý trong cơ thể dẫn đến phát sinh nhiều bênh tật, đặc biệt là các bệnh
về tim mạch. Do đó giáo viên cần cung cấp cho học viên một số kiến thức về hệ tuần
hoàn để từ đó học viên nắm được kiến thức khoa học của hệ tuần hoàn mà vận dụng vào
trong cuộc sống để tự bảo vệ cơ thể tránh các tác nhân gây hại cho hệ tuần hoàn nói riêng
và cơ thể nói chung.
Để thực hiện được mục đích này, người giáo viên cần phải có một phương pháp
truyền đạt kiến thức như thế nào đó mà giúp học viên dễ nhớ dễ hiểu và dễ vận dụng.
Đối tượng học viên là những người vừa đi học vừa đi làm nên việc học ở nhà rất
hạn chế. Mặt khác nhiều học viên nghỉ học quá lâu hoặc việc học bị gián đoạn do đó vấn
đề tiếp thu bài tương đối chậm. Vì vậy trong quá trình giáo dục, công việc của giáo viên
là phải hệ thống hóa kiến thức cũ, xây dựng kiến thức mới, kết hợp ôn tập, bổ sung kiến
thức và tìm cách truyền thụ kiến thức một cách khoa học, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ là
vấn đề rất cần thiết với đối tượng học viên này.
Xuất phát từ thực tế đó, bản thân tôi đã lựa chọn thực hiện đề tài này để giảm bớt
việc học ở nhà, nhưng học viên vẫn nắm được kiến thức cơ bản, giành nhiều thời gian
cho công tác, góp phần nâng cao chất lượng học tập của học viên và giảng dạy của giáo
viên.
II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lí luận:
- Qua nhiều năm giảng dạy, so sánh các hình thức truyền thụ kiến thức cho học viên

Cấu trúc đa phân, đơn phân là nucleotit.
Một axit amin có 3 thành phần:
+ Nhóm amin NH4.
+ Nhóm cacboxyl COOH.
+ Gốc R

Một nucleotit gồm 3 thành phần:
+ Đường pentozo.
+ Bazo nitơ.
+ Nhóm phốt phát.

Có 20 loại axit amin cấu tạo nên.

Có 4 loại nucleotit cấu tạo nên.

Các axit amin liên kết với nhau bằng liên Các nucleotit liên kết với nhau nhờ liên kết
kết peptit tạo thành chuỗi polipeptit.
cộng hóa trị tạo nên chuỗi polinucleotit.
Giáo viên hướng dẫn học viên cách học tương tự: phân biệt cấu trúc và chức năng
AND và ARN  giúp học viên dễ nhớ, rút ngắn thời gian học bài. Dựa trên hệ thống câu
2


hỏi giáo viên đưa ra vừa ôn bài cũ (lớp 9) vừa hệ thống kiến thức tổng quát để xây dựng
nội dung bài học.
 Phân biệt cấu trúc và chức năng của AND và ARN
ADN
ARN
- Có 4 loại nucleotit: A, T, G, X.
- Có 4 loại nucleotit: A, U, G, X.

+ Thông tin di truyền được lưu trữ - tARN một đầu mang bộ ba đối mã, một
trong ADN dưới dạng số lượng, đầu mang axit amin tương ứng, vận
thành phần và trình tự các nucleotit chuyển axit amin đến riboxom để tổng
 qui định trình tự các axit amin hợp protêin.
trong chuỗi polipeptit do đó trình tự - rARN: cùng với protêin cấu tạo
trên ADN qui định các đặc điểm riboxom.
của cơ thể sinh vật.
+ Thông tin di truyền trên ADN
được bảo quản chặt chẽ nhờ hệ
thống enzim sửa sai trong tế bào
sửa chữa.
+ Thông tin di truyền trên ADN
được truyền từ tế bào này sang tế
3


bào khác nhờ sự nhân đôi ADN.
Kết thúc bài học, giáo viên dùng một số câu hỏi trắc nghiệm để củng cố kiến thức.
 Câu hỏi củng cố:
Hãy chọn phương án đúng cho các câu sau:
Câu 1: Điền vào đúng khi nói về liên kết H trong ADN.
a.
b.
c.
d.

A liên kết với T bằng 2 liên kết H.
A liên kết với X bằng 2 liên kết H.
A liên kết với U bằng 2 liên kết H.
G liên kết với U bằng 2 liên kết H.

Nguyên tắc đa phân.
Nguyên tắc bổ sung.
Cả 3 loại nguyên tắc trên.

Bài 18: TUẦN HOÀN MÁU
Đây là bài có một số kiến thức học viên đã được học ở lớp 7, 8. Vì vậy để bài học
hấp dẫn và dễ nhớ giáo viên cần dùng hệ thống câu hỏi kiểm tra ôn lại kiến thức cũ trên
cơ sở đó để học viên nắm được kiến thức mới.

4


I. Cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn
1. Cấu tạo chung
- Giáo viên đặt câu hỏi để kiểm tra kiến thức cũ mà học viên đã học ở lớp 7.
+ Hệ tuần hoàn của động vật được cấu tạo từ những bộ phận nào? Chức năng của
từng bộ phận?
+ Phân biệt động mạch, tĩnh mạch, mao mạch.
2. Chức năng của hệ tuần hoàn
- Giáo viên đặt câu hỏi kiểm tra kiến thức cũ.
+ Hệ tuần hoàn có chức năng gì?
+ Ý nghĩa của tuần hoàn máu là gì? (Giáo viên có thể gợi ý và cho học viên thảo
luận để trả lời câu hỏi này).
II. Các dạng hệ tuần hoàn ở động vật
- Đây là nội dung trọng tâm giáo viên cần đi sâu để học viên nắm kiến thức chắc.
- Giáo viên trình bày sơ lược: động vật đa bào có thể nhỏ, dẹp và động vật đơn bào
không có hệ tuần hoàn, các chất được trao đổi qua bề mặt cơ thể.
- Đối với mục II giáo viên cần đi sâu vào 2 nội dung chính:
+ Phân biệt hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín. Ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với
hệ tuần hoàn hở.

tuần hoàn hở.
- Máu chảy trong động mạch dưới áp - Máu chảy trong động mạch dưới áp
lực thấp, tốc độ máu chảy chậm, lực cao hoặc trung bình, tốc độ máu
khả năng điều hòa và phân phối chảy nhanh, khả năng điều hòa và
máu đến các cơ quan chậm.
phân phối máu đến các cơ quan
nhanh do đó đáp ứng được nhu cầu
trao đổi khí và trao đổi chất (ưu
điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ
tuần hoàn hở).
- Vai trò của tim: như một cái máy bơm hút và đẩy máu chảy tuần hoàn trong các
mạch máu.
 Nội dung 2: Phân biệt hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép
- Giáo viên giảng phần này: dựa trên kiến thức học viên đã được học ở lớp 7, 8 để
đặt ra hệ thống câu hỏi ôn kiến thức cũ, xây dựng và nắm kiến thức tổng hợp (mới)
để giúp học viên dễ hiểu, dễ nhớ và nhớ lâu.
- Để thực hiện mục đích trên giáo viên lập bảng so sánh trên cơ sở đưa ra hệ thống
câu hỏi để học viên tìm tòi rút ra kiến thức cần đạt đến.
- Học viên quan sát hình vẽ 18-3 (A-B) và nội dung thông tin để trả lời các câu hỏi
sau:
+ Đại diện động vật có hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép?
+ Tại sao gọi là hệ tuần hoàn đơn, hệ tuần hoàn kép?
+ Số lượng vòng tuần hoàn?
+ Số lượng ngăn của tim?
+ Máu nuôi cơ thể?
+ Ưu điểm của hệ tuần hoàn kép so với hệ tuần hoàn đơn?
6


Dựa vào hình vẽ và kiến thức đã học hãy trình bày con đường đi của máu trong

bào trở thành máu giàu CO2 theo tĩnh
mạch trở về tim.
+ Vòng tuần hoàn nhỏ: máu giàu CO2
được tim bơm lên phổi để trao đổi khí
và trở thành máu giàu O2 quay trở về
tim (tâm nhĩ trái).
- Máu nuôi cơ thể là máu giàu O2 hoặc máu
pha: lưỡng cư, bò sát (trừ cá sấu).
- Khi tim co máu được bơm với 1 áp lực
cao, vận tốc máu chảy nhanh nên tăng khả
năng cung cấp chất dinh dưỡng và O2 đến
tế bào và thải nhanh các chất thải ra ngoài
(Ưu điểm của hệ tuần hoàn kép so với hệ
tuần hoàn đơn).

- Để củng cố bài, giáo viên nêu hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn để học viên nắm
chắc kiến thức:
+ Từ chưa có hệ tuần hoàn (động vật đơn bào)  có hệ tuần hoàn (động vật đa
bào).
+ Từ hệ tuần hoàn hở đến hệ tuần hoán kín.
+ Từ hệ tuần hoàn đơn đến hệ tuần hoán kép.
 Sử dụng một số câu hỏi trắc nghiệm để củng cố kiến thức bài học.
Hãy chọn phương án đúng nhất cho các câu sau:
Câu 1: Nhóm động vật không có sự pha trộn giữa máu giàu O2 và máu giàu CO2 ở tim.
A. Cá xương, chim, thú.
7


B. Lưỡng cư, thú.
C. Bò sát (trừ cá sấu), chim, thú.

Lớp không áp dụng sáng kiến

Lớp áp dụng sáng kiến

- Số học viên phát biểu: 7/40, tỉ lệ:
- Số học viên phát biểu: 19/45, tỉ
17,5%.
lệ: 42%.
- Số lượng câu trả lời đúng: 4/7, tỉ
- Số lượng câu trả lời đúng: 15/19,
lệ: 57%.
tỉ lệ: 78,9%.
- Bài kiểm tra 15’: 17/40 đạt từ
- Bài kiểm tra 15’: 35/45 đạt từ
điểm 5 trở lên chiếm tỉ lệ: 42,5%
điểm 5 trở lên chiếm tỉ lệ: 77,7%

Bài TUẦN HOÀN MÁU:
Lớp không áp dụng sáng kiến

Lớp áp dụng sáng kiến

- Số học viên phát biểu: 9/36, tỉ lệ:
- Số học viên phát biểu: 28/64, tỉ
25%.
lệ: 43,7%.
- Số lượng câu trả lời đúng: 5/9, tỉ
- Số lượng câu trả lời đúng: 22/28,
lệ: 55,5%.
tỉ lệ: 78,5%.

Quản lý giáo dục



Phương pháp dạy học bộ môn



Phương pháp giáo dục



Lĩnh vực khác



1. Tính mới:
- Có giải pháp hoàn toàn mới.

- Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có.

2. Hiệu quả:
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao.

- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng
trong toàn ngành có hiệu quả cao.

- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao.

- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng