ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN CÔNG HOAN
NGUYỄN CÔNG HOAN

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC CÁC TRẠNG THÁI
NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC CÁC TRẠNG THÁI

THẢM THỰC VẬT THỨ SINH PHỤC HỒI TỰ NHIÊN TẠI TRẠM

THẢM THỰC VẬT THỨ SINH PHỤC HỒI TỰ NHIÊN TẠI TRẠM

ĐA DẠNG SINH HỌC MÊ LINH TỈNH VĨNH PHÚC

ĐA DẠNG SINH HỌC MÊ LINH TỈNH VĨNH PHÚC
Chuyên ngành: Lâm học
Mã số: 60.62.60

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học : TS. Nguyễn Văn Sinh

Thái Nguyên, 2008

Thái Nguyên, 2008


đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành
cuốn luận văn này.
Thái Nguyên, ngày 15 tháng 11 năm 2008
Tác giả

Nguyễn Công Hoan

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


MỤC LỤC
Trang

3.1.1. Về lý luận

27

3.1.2. Về thực tiễn

27
27

3.2. Giới hạn nghiên cứu



1.1.2. Những nghiên cứu về tái sinh

7

1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam

10

1.2.1. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng

10

1.1.2. Những nghiên cứu về tái sinh

17

Chương 2 - ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC

18

NGHIÊN CỨU
18

2.1. Điều kiện tự nhiên
2.1.1. Vị trí địa lý

18

2.1.2. Địa hình


28

3.3.4. Tương quan giữa chiều cao vút ngọn với đường kính ngang ngực

28

3.3.5. Một số đặc điểm tái sinh

28

3.4. Để xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn và

29

phát triển tài nguyên đa dạng sinh học tại khu vực nghiên cứu.
29

3.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
3.5.1. Phương pháp luận

29

3.5.2. Phương pháp thu thập số liệu

29

3.5.3. Phương pháp phân tích và sử lý số liệu

34


26

4.2.2. Đánh giá sự biến động thành phần loài giữa các nhóm cây

59

4.2.3. Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học của quần hợp cây gỗ

61

2.2. Tình hình dân sinh kinh tế
Chương 3 - MỤC TIÊU, ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG
PHÁP NGHIÊN CỨU

27

4.2.4. Đặc điểm cấu trúc tầng phiến

62

3.1. Mục tiêu nghiên cứu

27

4.3. Một số đặc điểm cấu trúc ngang

63

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
Hvn

Chiều cao vút ngọn

D1,3

Đường kính thân cây tại vị trí 1,3 m

H VN

Chiều cao vút ngọn trung bình

D 1,3

Đường kính trung bình

4.5. Quy luật tƣơng quan giữa chiều cao và đƣờng kính thân cây

73

OTC

Ô tiêu chuẩn

4.6. Đặc điểm tái sinh tự nhiên trong hai trạng thái TTV

77

ODB


G%

% tiết diện ngang

TÀI LIỆU THAM KHẢO

87

IVI

Chỉ số tổ thành sinh thái tầng cây gỗ

SI

Chỉ số tương đồng về thành phần loài cây

Shannon

Chỉ số đa dạng sinh học

TTV

Thảm thực vật

TN

Tự nhiên

NR

Trang

Hình

Nội dung

Trang

2.1

Số liệu khí tượng trạm khí tượng Vĩnh Yên

21

2.1

Bản đồ Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh, Vĩnh Phúc

19

3.1

Ký hiệu độ nhiều (độ dầy rậm) thảm tươi

38

3.1

Sơ đồ ô tiêu chuẩn cấp I với các ô cấp II và cấp III


52

4.2

Ảnh TTV sau NR đã phục hồi tự nhiên được 9 - 10 năm

44

4.4

Tổ thành, mật độ tầng cây nhỡ TTV sau NR

54

4.3

Đồ thị đường tổng góp loài trên diện tích của TTV sau KTK

45

4.5

Tổ thành, mật độ tầng cây cao TTV sau KTK

55

4.4

Ảnh TTV sau KTK đã phục hồi tự nhiên được 9 - 11 năm


60

4.7

Phân bố số loài theo nhóm tần số ở TTV sau KTK

64

4.9

Chỉ số tương đồng về thành phần loài của TTV sau KTK

60

4.8

Đồ thị phân bố số loài theo cấp đường kính ở hai TTV

67

4.10

Kết quả chỉ số đa dạng sinh học ở hai TTV

62

4.9

Đồ thị phân bố số cây theo cấp đường kính của hai TTV


70

4.12

Đồ thị tương quan H/D trạng thái TTV sau NR

77

4.14

Phân bố số loài theo cấp chiều cao ở hai TTV

72

4.13

Đồ thị tương quan H/D trạng thái TTV sau KTK

77

4.15

Kết quả các phương trình tương quan H/D hai TTV

75

4.16

76



nào, kích thước cây con là bao nhiêu và trồng bổ sung theo đám hay trồng đều

ĐẶT VẤN ĐỀ
Rừng là di sản của mỗi quốc gia, có ý nghĩa quan trọng trong đời sống con

trên khắp diện tích?

người. Ngoài khả năng cung cấp gỗ, củi, dược liệu….rừng còn có vai trò to lớn

Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh tỉnh Vĩnh Phúc thuộc Viện Sinh thái và

trong việc bảo vệ đất, nước, không khí tạo nên sự cân bằng sinh thái và sự phát

Tài nguyên sinh vật (Viện khoa học và Công nghệ Việt Nam) nằm trong những

triển bền vững của sự sống trên trái đất.

vùng đệm của Vườn quốc gia Tam Đảo. Đây là vùng đồi núi thấp phía Đông

Vai trò của rừng là rất to lớn, thế nhưng trong những năm vừa qua diện tích

Bắc Việt Nam, nơi rừng đã bị phá hủy một cách nghiêm trọng do những tác

rừng tự nhiên của chúng ta ngày càng giảm sút cả về số lượng và chất lượng.

động của con người như: đốt nương làm rẫy, chăn thả gia súc, khai thác gỗ

Theo số liệu thống kê của Viện điều tra quy hoạch rừng, năm 1945 tổng diện


rừng trồng chiếm 2 triệu ha.

và đặc điểm cấu trúc của các trạng thái thảm thực vật thứ sinh phục hồi tự nhiên

Để đạt được kết quả như trên, Chính phủ đã giao quyền sử dụng đất rừng

tại Trạm làm cơ sở khoa học đề xuất các giải pháp xúc tiến quá trình phục hồi

cho các tổ chức, các cá nhân và hộ gia đình trồng, chăm sóc và quản lý bảo vệ.

nhằm nâng cao chất lượng rừng và các quá trình diễn ra trong hệ sinh thái rừng

Những chính sách này đã góp phần tích cực trong việc làm tăng diện tích rừng,

tự nhiên.

giảm diện tích đất trống đồi trọc và rừng đã dần phục hồi trở lại. Có được kết
quả đó là do những cơ chế chính sách trên của Chính phủ đã bước đầu tạo được
sự chuyển biến theo hướng xã hội hoá nghề rừng, làm cho rừng có chủ và người
dân đã chủ động tham gia quản lý bảo vệ phát triển rừng.
Rừng tự nhiên của nước ta rất lớn, do đó việc nghiên cứu xây dựng cơ sở
khoa học cho công tác quản lý, bảo vệ, phục hồi và sử dụng hợp lý rừng tự nhiên
là rất cần thiết trong đó nghiên cứu cấu trúc thảm thực vật rừng là một khâu cơ
bản không thể thiếu. Đối với công tác phục hồi rừng tự nhiên, nghiên cứu cấu
trúc rừng cho phép đưa ra những quyết định quan trọng như: để rừng tái sinh tự
nhiên hay trồng bổ sung, nếu trồng bổ sung thì trồng loài gì, trồng với mật độ
1
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

2

thành, dạng sống và tầng phiến của rừng.
Theo tác giả G. N. Baur (1964) [64] đã nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh

các hệ sinh thái và các mối quan hệ qua lại giữa các thành phần bên trong và bên
ngoài hệ sinh thái đã được nhiều tác giả khái quát dưới dạng các mô hình.

thái nói chung và về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng nói riêng, trong

Cùng với sự phát triển của tin học, nhiều mô hình toán học từ đơn giản đến

đó đi sâu nghiên cứu cấu trúc rừng, các kiểu sử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho

phức tạp đã được đưa vào định lượng hoá các quy luật của tự nhiên. Nhưng với

rừng mưa tự nhiên. Từ đó tác giả đưa ra các nguyên lý tác động sử lý lâm sinh

hệ sinh thái rừng nhiệt đới vẫn còn là sự bí ẩn đối với các nhà nghiên cứu. Có

cải thiện rừng.
P. Odum (1971) [70] đã hoàn chỉnh học thuyết về hệ sinh thái trên cơ sở

thể điểm qua một số công trình trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài

thuật ngữ hệ sinh thái (ecosystem) của Tansley (1935). Khái niệm sinh thái được

nghiên cứu như sau.

làm sáng tỏ là cơ sở để nghiên cứu các nhân tố cấu trúc trên quan điểm sinh thái

1.1. Trên thế giới

sinh vật rừng trên cả mặt bằng và theo chiều thẳng đứng. Phương pháp vẽ biểu

1.1.1.1. Cơ sở sinh thái về cấu trúc rừng

đồ mặt cắt đứng của rừng do P.W. Richards (1952) [71] đề xướng và sử dụng

Quy luật về cấu trúc rừng là cơ sở quan trọng để nghiên cứu sinh thái học,

lần đầu tiên ở Guam đến nay vẫn là phương pháp có hiệu quả để nghiên cứu cấu

sinh thái rừng và đặc biệt là để xây dựng những mô hình lâm sinh cho hiệu quả

trúc tầng thứ của rừng. Tuy nhiên phương pháp này có nhược điểm là chỉ minh

sản xuất cao. Trong nghiên cứu cấu trúc rừng người ta chia ra làm 3 dạng cấu

họa được cách sắp xếp theo chiều thẳng đứng của các loài cây gỗ trong diện tích

trúc là: cấu trúc sinh thái, cấu trúc không gian và cấu trúc thời gian. Cấu trúc của

có hạn. Cusen (1953) đã khắc phúc bằng cách vẽ một số giải kề bên nhau và đưa

thảm thực vật là kết quả của quá trình đấu tranh sinh tồn giữa thực vật với thực

lại một hình tượng về không gian ba chiều.

3
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

4


Hiện nay, nhiều hệ thống phân loại thảm thực vật rừng đã dựa vào các đặc

giả nghiên cứu có kết quả. Vấn đề về cấu trúc không gian và thời gian được các

trưng như cấu trúc và dạng sống, độ ưu thế, kết cấu hệ thực vật hoặc năng suất

tác giả tập trung nhiều nhất như: Rollet B (1971), Brung (1970), Loeth et al

thảm thực vật. Ngay từ đầu thế kỷ 19, Humboldt và Grinsebach đã sử dụng dạng

(1976). Rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu cấu trúc không gian và thời gian

sinh trưởng của các loài cây ưu thế và kiểu môi trường sống của chúng để biểu

của rừng theo định lượng và dùng các mô hình toán học để mô phỏng các quy

thị cho các nhóm thực vật. Phương pháp của Humboldt và Grinsebach được các

luật cấu trúc (dẫn theo Trần Văn Con, 2001) [7].

nhà sinh thái học Đan Mạch (Warming, 1094; Raunkiaer, 1934) tiếp tục phát
triển.

Các tác giả F. X. Schumarcher và T. X. Coil (1960) [69] đã sử dụng hàm
Weibull để mô hình hoá cấu trúc đường kính loài . Bên cạnh đó các hàm Meyer,

Raunkiaer (1934) đã phân chia các loài cây hình thành thảm thực vật thành
các dạng sống và các phổ sinh học (phổ sinh học là tỉ lệ phần trăm các loài cây



cây rừng. Phân cấp của Kraft phản ánh được tình hình phân hoá cây rừng, tiêu

hình thành một hướng theo ngoại mạo sinh thái.

chuẩn phân cấp rõ ràng, đơn giản và dễ áp dụng nhưng chỉ phù hợp với rừng

Khác với xu hướng phân loại rừng theo cấu trúc và ngoại mạo chủ yếu mô

thuần loài đều tuổi. Việc phân cấp cây rừng cho rừng tự nhiên hỗn loài nhiệt đới

tả rừng ở trạng thái tĩnh. Trên cơ sở nghiên cứu rừng ở trạng thái động,

là một vấn đề phức tạp, cho đến nay vẫn chưa có tác giả nào đưa ra phương án

Melekhov (1950) đã nhấn mạnh sự biến đổi của rừng theo thời gian, đặc biệt là

phân cấp cây rừng cho rừng nhiệt đới tự nhiên được chấp nhận rộng rãi.

sự biến đổi của tổ thành loài cây trong lâm phần qua các giai đoạn khác nhau

Như vậy, hầu hết các tác giả khi nghiên cứu về tầng thứ thường đưa ra

trong quá trình phát sinh phát triển của rừng.

những nhận xét mang tính định tính, việc phân chia tầng thứ theo chiều cao
5
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

6


phương pháp này và mở rộng thêm những chỉ tiêu định lượng mới cho phân tích

rừng. Từ đó các nhà lâm sinh học đã xây dựng thành công nhiều phương thức

cấu trúc rừng tự nhiên như Kammesheidt (1994) [66], Nguyen Van Sinh (2000)

chặt tái sinh. Công trình của Walton, A. B. Bernard, R. C - Wyatt Smith (1950)

[72].

[76] với phương thức rừng đồng tuổi ở Mã Lai ; Taylor (1954), Jones (1960) với
Tóm lại, trên thế giới các công trình nghiên cứu về đặc điểm cấu trúc rừng

phương thức chặt dần tái sinh dưới tán rừng ở Nijêria và Gana. Nội dung hiệu

nói chung và rừng nhiệt đới nói riêng rất phong phú đa dạng, có nhiều công trình

quả của từng phương thức đối với tái sinh đã được G. N. Baur (1976) [2] tổng

nghiên cứu công phu đã đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh rừng.

kết trong tác phẩm cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng.

1.1.2. Những nghiên cứu về tái sinh rừng

Về phương pháp điều tra tái sinh tự nhiên, nhiều tác giả đã sử dụng cách lấy

Như chúng ta đã biết tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc


định bởi mật độ, tổ thành loài cây, cấu trúc tuổi, chất lượng cây con, đặc điểm

tổng kết các kết quả nghiên cứu về phân bố số cây tái sinh tự nhiên đã nhận xét:

phân bố. Sự tương đồng hay khác biệt giữa tổ thành lớp cây con và tầng cây gỗ

trong các ô có kích thước nhỏ (1 m x 1 m; 1 m x 1,5 m) cây tái sinh tự nhiên có

đã được nhiều nhà khoa học quan tâm (Mibbre-ad, 1930 ; Richards, 1952 ; Baur

dạng phân bố cụm, một số ít có phân bố Poisson. Ở Châu Phi trên cơ sở các số liệu

G.N, 1964 ; Rollet, 1969). Do tính phức tạp về tổ thành loài cây, trong đó chỉ có

thu thập Tayloer (1954), Barnard (1955) xác định số lượng cây tái sinh trong rừng

một số loài cây có giá trị nên trong thực tiễn người ta chỉ khảo sát những loài

nhiệt đới thiếu hụt cần thiết phải bổ sung bằng trồng rừng nhân tạo. Ngược lại, các

cây có ý nghĩa nhất định.

tác giả nghiên cứu về tái sinh tự nhiên rừng nhiệt đới Châu á như Budowski (1956),

Quá trình tái sinh tự nhiên ở rừng tự nhiên vô cùng phức tạp và còn ít được

Bava (1954), Atinot (1965) lại nhận định dưới tán rừng nhiệt đới nhìn chung có đủ

quan tâm nghiên cứu. Phần lớn tài liệu nghiên cứu về tái sinh tự nhiên của rừng



20 năm ở vùng Tây Bắc Ấn Độ, Ramakrishnan (1981-1992) đã cho biết chỉ số đa

(thông qua độ tàn che của rừng), độ ẩm của đất, kết cấu quần thụ, cây bụi,

dạng loài rất thấp. Chỉ số loài ưu thế đạt đỉnh cao nhất ở pha đầu của quá trình diễn

thảm tươi là những nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tái sinh rừng,

thế và giảm dần theo thời gian bỏ hoá. Long Chun và cộng sự (1993) đã nghiên cứu

cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, đề cập đến vấn đề này. Tác

đa dạng thực vật ở hệ sinh thái nương rẫy tại Xishuangbanna tỉnh Vân Nam, Trung

giả G. N. Baur (1976) [2] cho rằng, sự thiếu hụt ánh sáng ảnh hưởng đến phát

Quốc nhận xét: tại Baka khi nương rẫy bỏ hoá được 3 năm thì có 17 họ, 21 chi, 21

triển của cây con còn đối với sự nảy mầm và phát triển của cây mầm ảnh

loài thực vật, bỏ hoá 19 năm thì có 60 họ, 134 chi, 167 loài. (dẫn theo Phạm Hồng

hưởng này thường không rõ ràng và thảm cỏ, cây bụi có ảnh hưởng đến sinh

Ban, 2000) [1].

trưởng của cây tái sinh. Ở những quần thụ kín tán, thảm cỏ và cây bụi kém

Tóm lại, kết quả nghiên cứu tái sinh tự nhiên của thảm thực vật rừng trên

cứu. Saldarriaga (1991) nghiên cứu tại rừng nhiệt đới ở Colombia và Venezuela
nhận xét: Sau khi bỏ hoá, số lượng loài thực vật tăng dần từ ban đầu đến rừng thành

1.2.1. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng
Đã có nhiều công trình khoa học của nhiều tác giả tập trung vào các đặc
điểm cấu trúc của các kiểu rừng tự nhiên, rừng trồng nhằm phục vụ cho việc
kinh doanh rừng lâu dài và ổn định, nhiều tác giả đã đi sâu vào mô phỏng các
cấu trúc rừng từ đơn giản đến phức tạp bằng các mô hình.
Theo Trần Ngũ Phương (1970) [30] đã đề cập tới một hệ thống phân loại,
trong đó rất chú ý tới việc nghiên cứu quy luật diễn thế rừng.
Thái Văn Trừng (1978) [60] khi nghiên cứu kiểu rừng kín thường xanh
mưa ẩm nhiệt đới nước ta đã đưa ra mô hình cấu trúc tầng vượt tán, tầng ưu thế
sinh thái, tầng dưới tán, tầng cây bụi và tầng cỏ quyết.

9
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

10
http://www.lrc-tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


Vũ Đình Phương (1987) [32] đã đưa ra phương pháp phân chia rừng phục

Nguyễn Anh Dũng (2000) [15] đã tiến hành nghiên cứu một số đặc điểm cấu

vụ cho công tác điều chế với phân chia theo lô và dựa vào 5 nhân tố: Nhóm sinh

dạng hàm phân bố xác suất khác nhau, nổi bật là các công trình của các tác giả như

đường kính và theo chiều cao được chú ý nhiều hơn. Đây là quy luật cơ bản nhất

Đồng Sĩ Hiền (1974) [19] dùng hàm Meyer và hệ đường cong Poisson để

trong các quy luật kết cấu lâm phần. Biết được quy luật phân bố, có thể xác định

nắn phân bố thực nghiệm số cây theo cỡ đường kính cho rừng tự nhiên làm cơ sở

được số cây tương ứng từng cỡ kính hay từng cỡ chiều cao, làm cơ sở xác định

cho việc lập biểu độ thon cây đứng ở Việt Nam. Nguyễn Hải Tuất (1982, 1986)

trữ lượng lâm phần.

[48, 49] đã sử dụng hàm phân bố giảm, phân bố khoảng cách để biểu diễn cấu trúc

Nguyễn Văn Trương (1983) [59] khi nghiên cứu cấu trúc rừng hỗn loài đã
xem xét sự phân tầng theo hướng định lượng, phân tầng theo cấp chiều cao một
cách cơ giới. Từ những kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước, Vũ Đình
Phương (1987) [32] đã nhận định, việc xác định tầng thứ của rừng lá rộng thường
xanh là hoàn toàn hợp lý và cần thiết, nhưng chỉ trong trường hợp rừng có sự phân
tầng rõ rệt có nghĩa là khi rừng đã phát triển ổn định mới sử dụng phương pháp
định lượng để xác định giới hạn của các tầng cây.

rừng thứ sinh và áp dụng quá trình Poisson vào nghiên cứu cấu trúc quần thể rừng.
Trần Văn Con (1991) [6] đã áp dụng hàm Weibull để mô phỏng cấu trúc đường
kính cho rừng khộp ở Đăklăk. Lê Sáu (1995) [36] đã sử dụng hàm Weibull để mô
phỏng các quy luật phân bố đường kính, chiều cao tại khu vực Kon Hà Nừng, Tây

chiếm ưu thế rõ rệt so với lớp cây ở các cấp kích thước khác. Những loài cây gỗ

Trong các loài trên có 42 loài đặc hữu và 64 loài quý hiếm cần được bảo tồn

mềm, ưa sáng, mọc nhanh có khuynh hướng phát triển mạnh và chiếm ưu thế

như: Hoàng thảo tam đảo (Dendrobium daoensis), Trà hoa dài (Camellia

trong lớp cây tái sinh. Những loài cây gỗ cứng sinh trưởng chậm chiếm tỷ lệ

longicaudata), Trà hoa vàng tam đảo (Camellia petelotii), Hoa tiên (Asarum

thấp và phân bố tản mạn, thậm chí còn vắng bóng trong thế hệ sau trong rừng tự

petelotii), Trọng lâu kim tiền (Paris delavayi).

nhiên.

Theo PGS.TS Đặng Kim Vui (2002) [63], nghiên cứu đặc điểm cấu trúc

Trần Ngũ Phương (1970) [30] khi nghiên cứu về kiểu rừng nhiệt đới mưa

rừng phục hồi sau nương rẫy để làm cơ sở đề xuất giải pháp khoanh nuôi, làm

mùa lá rộng thường xanh đã có nhận xét: “Rừng tự nhiên dưới tác động của con

giàu rừng ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đã kết luận đối với giai đoạn

người khai thác hoặc làm nương rẫy lặp đi lặp lại nhiều lần thì kết quả cuối cùng


thác rừng đã nêu kết quả tra dặm hạt Lim xanh dưới tán rừng ở lâm trường Hữu

việc phân chia loại hình rừng ở Việt Nam là rất cần thiết đối với nghiên cứu

Lũng, Lạng Sơn. Ngay từ giai đoạn nảy mầm, bọ xít là nhân tố gây ảnh hưởng

cũng như trong sản xuất. Nhưng tùy từng mục tiêu đề ra mà xây dựng các

đáng kể đến tỷ lệ nảy mầm.

phương pháp phân chia khác nhau nhưng đều nhằm mục đích làm rõ thêm các

Phạm Đình Tam (1987) [38] đã làm sáng tỏ hiện tượng tái sinh lỗ trống ở rừng

đặc điểm của đối tượng cần quan tâm.

thứ sinh Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo tác giả, số lượng cây tái sinh xuất hiện khá

1.2.2. Những nghiên cứu về tái sinh rừng

nhiều dưới các lỗ trống khác nhau. Lỗ trống càng lớn, cây tái sinh càng nhiều và

Vấn đề tái sinh đã được Viện điều tra quy hoạch rừng tiến hành nghiên cứu
từ những năm 60 (thế kỷ XX) tại địa bàn một số tỉnh Quảng Ninh, Yên Bái,

hơn hẳn những nơi kín tán. Từ đó tác giả đề xuất phương thức khai thác chọn, tái
sinh tự nhiên cho đối tượng rừng khu vực này.

Nghệ An, Hà Tĩnh (Hương Sơn, Hương Khê), Quảng Bình....các kết quả nghiên


nhiên tại Hữu Lũng (Lạng Sơn) và vùng Ba Chẽ (Quảng Ninh) đã nhận thấy

cây tái sinh lớn hơn rừng nguyên sinh. Tác giả còn thống kê các cây tái sinh theo 6
cấp chiều cao, cây tái sinh triển vọng có chiều cao h > 1,5 m.

rằng, hệ số tổ thành tính theo % số cây của tầng tái sinh và tầng cây cao có liên

Tác giả Đỗ Hữu Thư (1995, 1997) [41, 42] và cộng sự khi nghiên cứu về

quan chặt chẽ với nhau. Các loài có hệ số tổ thành ở tầng cây cao càng lớn thì hệ

lớp cây tái sinh tự nhiên ở Phansipăng - Sa Pa - Lao Cai đã xác định được quy

số tổ thành ở tầng tái sinh cũng vậy.

luật phân bố cây tái sinh ở vùng này.

Nguyễn Ngọc Lung (1993) [28] và cộng sự khi nghiên cứu về khoanh nuôi

Khi nghiên cứu tái sinh tự nhiên sau khai thác chọn tại Lâm trường Hương

và phục hồi rừng đã cho rằng, nghiên cứu quá trình tái sinh phải nắm chắc các

Sơn - Hà Tĩnh, Trần Cẩm Tú (1998) [47] cho rằng áp dụng phương thức xúc tiến

yếu tố môi trường và các quy luật tự nhiên tác động lên thảm thực vật. Qua đó

tái sinh tự nhiên có thể đảm bảo khôi phục vốn rừng, đáp ứng mục tiêu sử dụng tài

xác định các điều kiện cần và đủ để tác động của con người đi đúng hướng, quá


phục hồi sau nương rẫy, diễn thế rừng ở nhiều vùng xuất hiện nhóm cây ưa sáng

tự nhiên trong thảm thực vật rừng. Nếu các điều kiện khác của môi trường như: đất

chịu hạn hoặc rụng lá, kích thước nhỏ và nhỡ là chủ yếu và nhóm cây lá kim rất

rừng, nhiệt độ, độ ẩm dưới tán rừng chưa thay đổi thì tổ hợp các loài cây tái sinh

khó tái sinh phục hồi trở lại do thiếu lớp cây mẹ...

không có những biến đổi lớn và cũng không diễn thế một cách tuần hoàn trong

Khi nghiên cứu quy luật phân bố cây tái sinh tự nhiên rừng lá rộng thường
xanh hỗn loại vùng Quỳ Châu Nghệ An. Nguyễn Duy Chuyên (1995) [13] đã

không gian và theo thời gian mà diễn thế theo những phương thức tái sinh có qui
luật nhân quả giữa sinh vật và môi trường.

nghiên cứu phân bố cây tái sinh theo chiều cao, phân bố tổ thành cây tái sinh, số

Trần Ngũ Phương (2000) [31] khi nghiên cứu các quy luật phát triển rừng tự

lượng cây tái sinh. Trên cơ sở phân tích toán học về phân bố cây tái sinh cho toàn

nhiên miền Bắc Việt Nam đã nhấn mạnh quá trình diễn thế thứ sinh của rừng tự

lâm phần, tác giả cho rằng loại rừng trung bình (IIIA2) cây tái sinh tự nhiên có dạng

nhiên như sau: “Trường hợp rừng tự nhiên có nhiều tầng khi tầng trên già cỗi, tàn

Chương 2

rừng cũ sẽ được phục hồi”.

ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI

Lê Đồng Tấn (1995, 1997, 1998, 1999, 2003) [40, 43, 44, 45, 46] và cộng
sự đã nghiên cứu quá trình phục hồi tự nhiên một số quần xã thực vật sau nương
rẫy tại Sơn La. Tác giả đã kết luận mật độ cây tái sinh giảm dần từ chân đồi lên
đỉnh đồi, tổ hợp loài cây ưu thế trên ba vị trí địa hình và ba cấp độ dốc là khác
nhau, sự khác nhau chính là tổ thành các loài trong tổ hợp đó.
Phạm Ngọc Thường (2001, 2003) [55, 56, 57] nghiên cứu quá trình tái sinh
tự nhiên phục hồi sau nương rẫy tại hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn đã cho
thấy khả năng tái sinh của thảm thực vật trên đất rừng còn nguyên trạng có số
lượng loài cây gỗ tái sinh nhiều nhất, chỉ số đa dạng loài của thảm cây gỗ là khá
cao.

KHU VỰC NGHIÊN CỨU
2.1. Điều kiện tự nhiên
2.1.1. Vị trí địa lý
Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh nằm trong địa phận xã Ngọc Thanh, Thị
xã Phúc Yên - Vĩnh Phúc. Khu vực Trạm ở toạ độ 210 23 57 - 210 25 35 độ vĩ
Bắc và 1050 42 40 - 1050 46 65 độ kinh Đông. Phía Bắc giáp huyện Phổ Yên Thái Nguyên, phía Đông và Nam giáp Hợp tác xã Đồng Trầm - xã Ngọc Thanh,
phía Tây giáp xã Trung Mỹ (huyện Bình Xuyên) - xã vùng đệm thuộc Vườn
quốc gia Tam Đảo.
Trạm có diện tích khoảng 171 ha (chiều dài khoảng 3000 m; chiều rộng
trung bình là 550 m, chỗ rộng nhất khoảng 800 m, chỗ hẹp nhất khoảng 300 m).
2.1.2. Địa hình
Khu vực nghiên cứu nằm ở phía Đông Nam dãy núi Tam Đảo thuộc tỉnh
Vĩnh Phúc. Là nơi có địa hình dốc, độ chia cắt mạnh với nhiều dông phụ gần

- Ở độ cao dưới 300 m là đất Feralit vàng đỏ phát triển trên nhiều loại đá
khác nhau, đất có khả năng hấp phụ không cao do có nhiều khoáng sét phổ biến
là Kaolinit.
Ngoài ra còn có đất dốc tụ phù sa ven suối ở độ cao dưới 100 m. Thành
phần cơ giới của loại đất này là trung bình, tầng đất dày, độ ẩm cao, màu mỡ, đã
được khai phá để trồng lúa và hoa màu.
Đất thuộc loại chua với độ pH 3,5 - 5,5 độ dày tầng đất trung bình 30 - 40 cm.
2.1.4. Khí hậu thuỷ văn
2.1.4.1. Khí hậu
Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh tỉnh Vĩnh Phúc nằm trong vùng khí hậu
nhiệt đới gió mùa. Số liệu quan sát từ năm 1995 - 2007 tại trạm khí tượng thủy
Hình 2.1 - Bản đồ Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh

văn Vĩnh Yên (độ cao 50 m).

19
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

20
http://www.lrc-tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


Bảng 2.1. Số liệu khí tượng trạm khí tượng Vĩnh Yên
Yếu tố

Trạm Vĩnh Yên


284,0

- Ếch nhái có 13 loài thuộc 5 họ của 1 bộ.

Độ ẩm trung bình (%)

83,0

- Côn trùng có 312 loài thuộc 43 họ của 7 bộ.

Độ ẩm cực tiểu (%)

14,0

Lượng bốc hơi (mm)

1040,1

0

thái và Tài nguyên sinh vật đã cho thấy hệ động vật của Trạm Đa dạng simh học

- Thú có 13 loài thuộc 6 họ của 4 bộ.
- Chim có 109 loài thuộc 38 họ của 12 bộ.
- Bò sát có 14 loài thuộc 7 họ của 1 bộ.

2.1.5.2. Hệ thực vật
Theo Nguyễn Tiến Bân (2005) khu vực nghiên cứu nằm trong miền địa lý
thực vật “ Đông Bắc và Bắc Trung Bộ”, trong đó chủ yếu tồn tại những nhân tố


- Nghành Mộc tặc 1 họ, 1 chi, 1 loài.
- Nghành Dương xỉ 19 họ, 34 chi, 64 loài.

Sông suối: Có một suối nhỏ nước chảy quanh năm bắt nguồn từ điểm cực

- Nghành Mộc lan 147 họ, 692 chi, 1151 loài.

Bắc, chảy dọc biên giới phía Tây giáp với Vườn quốc gia Tam Đảo và gặp suối

Trong số 171 họ có 27 họ chỉ có 1 loài; 83 họ có từ 2 - 4 loài; 24 họ có từ 5

Thanh Lộc đổ vào hồ Đại Lải. Ngoài ra còn có một số suối cạn ngắn chỉ có nước

- 9 loài; 37 họ có trên 10 loài. Trong số đó có 13 họ có từ 20 loài trở lên gồm:

sau những trận mưa.

Euphorbiaceae: 71 loài; Rubiaceae: 62 loài; Orchidaceae: 54 loài; Fabaceae: 40
loài; Cyperaceae: 37 loài; Moraceae: 29 loài; Asteraceae: 29 loài; Poaceae: 28
21

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

22
http://www.lrc-tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn

Xoan (Meliaceae) cao tới 25 m và đường kính 50 cm, Nang trứng (Hydrocarpus

Annamocarya sinensis, Taxillus gracilifolius, Aglaia spectabilis, Stephania

sp.) cao tới 20 m, đường kính 40 cm. Các cây gỗ tạo ra độ tàn che tương đối lớn

dielsiana, Tinospora sagittata, Ardisia silvestris, Embelia parviflora, Melientha

90%. Tầng cây bụi chủ yếu là cây tái sinh tự nhiên còn non, phân bố rải rác.

suavis, canthium horridum, Fagerlindia depauperata, Murraya glabra,

Thảm tươi có thành phần loài nghèo nàn các loài thuộc họ Cỏ (Poaceae), độ dầy

Madhuca pasquieri, Alniphyllum eberhartii, Aquilaria crassna, Amorphophallus

rậm. Hệ thống dây leo ít.

Dipterocarpus

retusus,

Captanopsis

tessellata,

interruptus, Calamus platyacanthus, Disporopsis longifolia, Peliosanthes teta,

+ Quần xã rừng kín ưu hợp Giang và Nứa: Phân bố ở những diện tích ven


so với mực nước biển, gồm quần xã rừng thưa cây lá rộng hỗn loài, quần xã

rừng thứ sinh kín và rừng thứ sinh thưa ngoài quần xã rừng cây lá rộng hỗn loài,

rừng thưa ưu thế Bồ đề (Styrax tonkinensis), Chẹo (Engelhardtia roxburghiana),

do nhiều loài cây gỗ cùng tham gia cấu thành nên tầng tán chiếm phần lớn diện

Giang, và quần xã rừng thưa ưu hợp Giang và Nứa. Độ tàn che trong các kiểu

tích, còn có những quần xã do một loài: Sặt (Sinobambusa sat), Nứa

thảm dao động 40 - 60%. Cây gỗ có chiều cao 5 - 15 m.

(Neohouzeaua dullooa), Giang (Ampelocalamus patellaris), Bồ đề (Styrax

+ Quần xã rừng thưa cây lá rộng hỗn loài: Bao gồm các trạng thái thảm

tonkinensis) hoặc Chẹo (Engelhardtia roxburghiana), hoặc do ưu hợp của 2 loài

khác nhau về thành phần loài, ưu hợp, cấu trúc nhưng có điểm chung là đang

(Giang và Nứa) chiếm ưu thế tuyệt đối ở tầng tán.

trong quá trình phục hồi bằng diễn thế thứ sinh. Do tầng tán thưa, ánh sáng lọt

Rừng thứ sinh kín phân bố ở độ cao từ 300 m so với mực nước biển trở lên,

xuống mặt đất nhiều nên thành phần loài cây bụi và cỏ tương đối phong phú.


linearis).
2.2. Tình hình dân sinh kinh tế
Khu vực nghiên cứu nằm trên địa bàn xã Ngọc Thanh với diện tích đất lâm
nghiệp chiếm 51,8% tổng diện tích tự nhiên của toàn xã. Mật độ dân số của xã là

+ Quần xã rừng thưa ưu thế Giang (Ampelocalamus patellaris): Có hai
quần xã nhỏ rừng thưa ưu thế Giang, một ở dưới thấp gần quần xã rừng trồng
Thông đuôi ngựa và quần xã rừng thưa ưu thế Chẹo, một ở trên độ cao gần 300
m giữa quần xã rừng thưa ưu thế Nứa và quần xã rừng thưa ưu thế Chẹo.

139 người/km2, dân tộc kinh chiếm 53%, dân tộc thiểu số chiếm 47%. Thu nhập
bình quân đầu người của xã là 3 triệu đồng/người/năm.
Trong khu vực nghiên cứu không có người dân sinh sống, tuy nhiên do tập
quán của người dân quanh vùng nên rừng trong khu vực nghiên cứu vẫn chịu

+ Quần xã rừng thưa ưu thế Nứa (Neohouzeaua dullooa): Nằm ở gần
đỉnh 300 m đầu tiên từ ngoài vào, giáp với ranh giới của Trạm với xã Ngọc
Thanh.

những tác động tiêu cực như: Thả gia súc sau mùa vụ, lấy củi, lấy măng và khai
thác lâm sản ngoài gỗ.
Những năm gần đây do có sự đổi mới các chính sách về kinh tế, xã hội của

Thảm cây bụi phân bố ở độ cao dưới 100 m so với mực nước biển. Các

Nhà nước nên đã có những tác động tích cực đến đời sống của nhân dân trong

thảm cây bụi này bao gồm các quần xã có hay không có cây gỗ với nhiều trạng

xã; tổng giá trị thu nhập tăng. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của tập quán sinh sống


fruticosa)

Hoắc

quang

(Wendlandia

paniculata),

Vỏ

dụt

(Hymenodictyon oriense). Ngoài ra còn gặp một số họ khác như: Họ Na
(Annonaceae), họ Trôm (Sterculiaceae), họ Nhài (Oleaceae), họ Cam
(Rutaceae). Cây bụi chủ yếu là các loài thuộc họ Mua (Melastomaceae), họ Sim
(Myrtaceae).

25
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

26
http://www.lrc-tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


động thích hợp nhằm từng bước đưa rừng về trạng thái có cấu trúc hợp lý, ổn

Để đạt được những mục tiêu trên, đề tài sẽ thực hiện các nội dung sau:

định hơn.

3.3.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành

3.1.2. Về thực tiễn

- Chỉ số IVI và công thức tổ thành sinh thái, mật độ tầng cây gỗ.

Trên cơ sở các quy luật cấu trúc rừng đã phát hiện từ đó đề xuất các biện

- Đánh giá sự biến động thành phần loài giữa các nhóm cây.

pháp lâm sinh hợp lý nhằm phục hồi rừng phục vụ cho công tác bảo tồn tài

- Đáng giá chỉ số đa dạng sinh học của quần hợp cây gỗ.

nguyên đa dạng sinh học tại khu vực nghiên cứu.

- Đặc điểm cấu trúc tầng phiến.

3.2. Giới hạn nghiên cứu

3.3.2. Một số đặc điểm cấu trúc ngang

3.2.1. Giới hạn về khu vực nghiên cứu


- Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học lớp cây tái sinh.
- Đặc điểm cấu trúc tổ thành mật độ cây tái sinh.
- Chất lượng và ngồn gốc cây tái sinh.

27
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

28
http://www.lrc-tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


3.4. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn và phát triển

Lamprecht (1969), Lâm Phúc Cố (1994, 1996), Lê Đồng Tấn (2003) tiến hành

tài nguyên đa dạng sinh học tại khu vực nghiên cứu.

điều tra thành phần loài cây trên diện tích OTC 400 m2; Trần Xuân Thiệp

3.5. Phƣơng pháp nghiên cứu

(1995), Phạm Ngọc Thường (2001) sử dụng OTC có diện tích từ 500 m2 trở lên.
Như vậy, mỗi tác giả khi tiến hành điều tra thu thập số liệu ngoài thực địa

3.5.1. Phƣơng pháp luận
Vận dụng quan điểm sinh thái phát sinh quần thể trong thảm thực vật rừng


mô hình đã được kiểm nghiệm, đảm bảo tính khoa học.

chủ yếu để xác định vị trí OTC theo phương pháp điển hình, có tính đại diện cao

3.5.2. Phƣơng pháp thu thập số liệu

phục vụ việc thu thập số liệu về cấu trúc cho các thảm thực vật thứ sinh phục hồi

3.5.2.1. Tính kế thừa

tự nhiên của Trạm.
Một hệ thống OTC được thiết lập bao gồm 15 OTC cấp I ở TTV sau NR và

Đề tài có kế thừa một số tư liệu:
- Những tư liệu về điều kiện tự nhiên, khí hậu, thuỷ văn, đất đai, địa hình, tài

5 OTC cấp I ở TTV sau KTK có diện tích mỗi ô là 400 m2 (20 m x 20 m) để
điều tra nhóm cây lớn có đường kính d > 5 cm và h > 1,3 m, trong mỗi OTC cấp

nguyên rừng.
- Tư liệu về điều kiện dân sinh, kinh tế, xã hội.

I ghi chép các thông tin như: Số hiệu ô, vị trí ô, độ dốc, hướng phơi, độ cao,

- Những kết quả nghiên cứu có liên quan đến đề tài như: Kết quả điều tra hệ

những tác động chính vào rừng. Ở giữa OTC cấp I lập một OTC cấp II có diện tích

thực vật và thảm thực vật rừng tại trạm Đa dạng sinh học Mê Linh năm 2006 –

héo úa, gãy đổ…).
+ Đo chiều cao vút ngọn (HVN) bằng thước sào có chia vạch cho mỗi cây đã
đo đường kính.
* Điều tra cây tái sinh
Trong OTC cấp I, bố trí 4 ô cấp III có kích thước 4 m2 (2 m x 2 m) ở 4 góc
để điều tra tất cả cây tái sinh của các loài cây gỗ có chiều cao 30 - 130 cm để
được xác định các chỉ tiêu sau:

Ô cấp II
(20x5 m)

+ Xác định tên loài cây, số lượng cây.
+ Xác đinh nguồn gốc tái sinh (cây chồi, cây hạt).
+ Đánh giá chất lượng cây tái sinh theo 3 cấp độ tốt, trung bình, xấu.
* Điều tra cây bụi, dây leo và thảm tƣơi
Điều tra lớp cây bụi, thảm tươi và dây leo được xác định cho các ô tiêu
Hình 3.1 - Sơ đồ OTC cấp I với các ô cấp II và cấp III

* Điều tra nhóm cây lớn

chuẩn cấp III diện tích 4 m2, với các chỉ tiêu sau:
+ Xác định tên loài phổ thông.

+ Trong mỗi OTC cấp I đo chu vi thân tất cả các cây có d > 5 cm (tương

+ Xác định độ che phủ.

đương với chu vi từ 16,7 cm trở lên) tại độ cao 1,3 m sau đó dùng chương trình
Excel và công thức chuyển đổi để tính đường kính:
D


http://www.lrc-tnu.edu.vn


3.4.3. Phƣơng pháp phân tích và xử lý số liệu
Các chỉ số thông dụng được tính theo các công thức đã được sử dụng rộng
rãi trong thực tiễn thống kê, quy hoạch rừng với việc sử dụng chương trình
Excel.
Các chỉ số đặc trưng cho cấu trúc quần hợp cây gỗ rừng sẽ được tính toán
bằng chương trình chuyên dụng xử lý số liệu ô tiêu chuẩn F-Structure A&S
(Nguyễn Văn Sinh, 2004). Chương trình này cho ra các thông tin sau:
- Tổng góp số loài trong các ô tiêu chuẩn: Số loài mới xuất hiện trong ô
tiêu chuẩn kế tiếp được cộng thêm vào tổng số loài đã có ở các ô tiêu chuẩn
trước. Tổng này được dùng để vẽ đường „loài/diện tích‟. Đường „loài/diện tích‟
được vẽ với các điểm có hoành độ là tổng góp diện tích các ô tiêu chuẩn và tung
độ là tổng số loài cây gỗ đã điều tra được trên các diện tích đó. Đường này cho
biết tối thiểu tổng diện tích các ô tiêu chuẩn phải là bao nhiêu để ta có thể bao
quát được cấu trúc loài của quần hợp cây gỗ rừng. Vì thường khó có thể bao
quát được tất cả các loài cây gỗ, Cain và Oliveira Castro đã đề xuất coi diện tích
đại diện tối thiểu là đã đạt được khi tăng diện tích ô tiêu chuẩn lên 10% mà số
loài tăng thêm ít hơn 10%.
- Phân bố số loài, số cây theo các cấp đường kính: Số loài và số cây được
tính cho các cấp đường kính: 6 - 10 cm; 11 - 15 cm; 16 - 20 cm,... kết quả được
thể hiện bằng đồ thị.
- Phân bố số loài, số cây theo các cấp chiều cao: Số loài và số cây được
tính cho các cấp chiều cao: 1 - 5 m; 6 - 10 m; 11 - 15 m,... kết quả được thể hiện
bằng đồ thị.
- Phân bố số loài theo các nhóm tần số xuất hiện: Tần số xuất hiện ở đây
là tần số xuất hiện tuyệt đối của loài, là tỷ lệ phần trăm số ô tiêu chuẩn có đại
diện của loài đó trên tổng số ô tiêu chuẩn đã điều tra. Số loài được tính cho 5


thành rừng thuần hoài hay hỗn loài, các lâm phần rừng có tổ thành loài khác

thực sự có ý nghĩa về mặt sinh thái trong lâm phần. Theo Thái Văn Trừng

nhau thì chức năng phòng hộ, bảo vệ môi trường sinh thái và tính đa dạng sinh

(1978) [60], trong một lâm phần nhóm loài cây nào chiếm trên 50% tổng số cá

học cũng khác nhau.

thể của tầng cây cao thì nhóm loài đó được coi là nhóm loài ưu thế. Chính vì vậy

Trong nghiên cứu, đề tài sử dụng chỉ số mức độ quan trọng (Importance

chúng tôi tính tổng IVI của những loài có trị số này lớn hơn 5%, xếp từ cao

Value Index = IVI). Chỉ số mức độ quan trọng đã được Curtis và McIntosh

xuống thấp và dừng lại khi tổng IVI đạt 50%.

(1951) đề xuất và áp dụng để biểu thị cấu trúc, mối tương quan và trật tự ưu thế

b. Mật độ

giữa các loài trong một quần thể thực vật, cho phép đánh giá mức độ quan trọng

Công thức xác định mật độ như sau:

của loài trong quần hợp cây gỗ rừng tự nhiên.

(2-1)

- n: Tổng số cá thể của loài trong các OTC.
- S: Tổng diện tích các OTC (ha).
c. Đánh giá sự bến động thành phần loài giữa các nhóm cây
Đề tài sử dụng công thức Soerensen‟s Index - SI (1948) để tính chỉ số

Trong đó:
- IVIi là chỉ số mức độ quan trọng (tỷ lệ tổ thành) của loài thứ i.
- Ai là độ phong phú tương đối của loài thứ i: được tính bằng cách lấy số
cá thể của loài thứ i chia cho tổng số cá thể của tất cả các loài rồi nhân

tương đồng về thành phần loài giữa các nhóm cây trong cùng một trạng thái
cũng như giữa các trạng thái thảm thực vật khác nhau để đánh giá sự biến động
thành phần loài cây gỗ của các tầng khác nhau trong hiện tại và tương lai.

với 100%.

SI 

- Di là độ ưu thế tương đối của loài thứ i: được tính bằng cách lấy tổng
diện tích mặt cắt thân ở độ cao 1,3 m của các cây thuộc loài thứ i chia

2*C
A B

(2-3)

Trong đó:


xuất ra rất nhiều chỉ số đa dạng: chỉ số Shannon (Magurran, 1988), chỉ số

Soc

Thực vật mọc rộng khắp che phủ 75 - 100% diện tích

Berger-Parker (Magurran, 1988), chỉ số Brillouin (Brillouin, 1962), chỉ số

Cop1

Thực vật mọc rất nhiều che phủ trên 50 - 75% diện tích

Cop2

Thực vật mọc nhiều che phủ từ 25 - 50% diện tích

Cop3

Thực vật mọc tương đối nhiều che phủ từ 5 - 25% diện tích

Sp

Thực vật mọc ít che phủ dưới 5% diện tích

Sol

Thực vật mọc rải rác phân tán

Un



thức:

- N là tổng số cá thể trong quần hợp.
e. Tƣơng quan chiều cao/đƣờng kính trong quần hợp cây gỗ rừng

n%j 

Có rất nhiều phương trình đã được các tác giả đề xuất để tính tương quan
hồi quy giữa đường kính thân và chiều cao của cây gỗ rừng tự nhiên. Qua quá

i 1

- j =1,

nhất với số liệu hai trạng thái TTV rừng thứ sinh phục hồi tự nhiên là:

- m là số thứ tự loài.

(2-5)

H2 = 1,3+D/(a+b*D)

(2-6)

n

Nếu:
- n%j  5% thì loài j được tham gia vào công thức tổ thành
- n%i < 5% thì loài j không được tham gia vào công thức tổ thành.


Trong đó:

trình thử nghiệm các phương trình, chúng tôi nhận thấy phương trình phù hợp
H1 = a*(1-exp(b-c*D))

nj
m

38
http://www.lrc-tnu.edu.vn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


- N: Tổng số cá thể điều tra.

Chương 4

b. Mật độ cây tái sinh

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Là chỉ tiêu biểu thị số lượng cây tái sinh trên một đơn vị diện tích, được xác
định theo công thức sau:

4.1. Các đặc trƣng của TTV phục hồi tự nhiên tại Trạm Đa dạng sinh học
Mê Linh


(2-11)

forests),
- Nhóm quần hệ Rừng thường xanh mưa mùa nhiệt đới và á nhiệt đới (2.
Tropical and subtropical evergreen seasonal forests),
- Quần hệ Rừng thường xanh mưa mùa nhiệt đới (hoặc á nhiệt đới) vùng

Trong đó:

thấp (a. Tropical (or subtropical) evergreen seasonal lowland forest).

- N%: Tỷ lệ phần trăm cây tốt, trung bình, hoặc xấu

Như vậy công thức phân loại theo hệ thống UNESCO cho thảm thực vật

- n: Tổng số cây tốt, trung bình, hoặc xấu

khu vực Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh là: IA, IIA.

- N: Tổng số cây tái sinh

Theo hệ thống phân loại thảm thực vật Việt Nam của Thái Văn Trừng
(2000) [61] thì thảm thực vật khu vực Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh thuộc
các đơn vị phân loại sau:
- Nhóm kiểu thảm thực vật Rừng kín vùng thấp,
- Kiểu thảm thực vật Rừng kín thường xanh mưa nhiệt đới.
Qua điều tra, chúng tôi thấy trong Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh tỉnh
Vĩnh Phúc, thảm thực vật nguyên sinh đã bị phá huỷ hoàn toàn, thay vào đó là
các trạng thái thảm thực vật thứ sinh phục hồi tự nhiên và thứ sinh nhân tác