TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC GIÁO DỤC



Nguyễn Thị Tường Vy

THỰC TRẠNG
QUẢN LÝ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2016


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nguyễn Thị Tường Vy

THỰC TRẠNG
QUẢN LÝ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................... 5
DANH MỤC BẢNG – SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ ......................................................... 6
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
1.

Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1

2.

Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 2

3.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................... 2

4.

Giả thuyết nghiên cứu ............................................................................... 2

5.

Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 3

6.

Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 3

7.

Phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 4

2.2.1 Mẫu khảo sát ..................................................................................... 27
2.2.2 Cách đánh giá: ................................................................................... 29
2.3 Thực trạng sử dụng TBDH và quản lý sử dụng TBDH ở các trường
THCS huyện Củ Chi, TPHCM: ....................................................................... 30
2.3.1 Nhận thức về việc sử dụng và quản lý sử dụng TBDH: .................. 30
2.3.2 Tần suất sử dụng: .............................................................................. 33
2.3.3 Hiệu quả sử dụng: ............................................................................. 36


2.3.4 Thực trạng quản lý sử dụng TBDH................................................... 45
2.4 Đánh giá thực trạng và nguyên nhân của thực trạng quản lý sử dụng
thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Củ Chi: ....................................... 56
2.4.1 Ưu điểm ............................................................................................. 56
2.4.2 Hạn chế .............................................................................................. 57
2.4.3 Nguyên nhân: .................................................................................... 58
2.5 Đề xuất một số biện pháp quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các
trường Trung học cơ sở huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh: ................. 60
2.5.1 Cơ sở đề xuất biện pháp .................................................................... 60
2.5.2 Các biện pháp quản lý sử dụng TBDH ở các trường THCS huyện
Củ Chi, TPHCM: .......................................................................................... 62
Tiểu kết chương II ............................................................................................ 67
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................ 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 70
PHỤ LỤC .............................................................................................................. 1


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

QL


TL

Tỉ lệ

ĐLC

Độ lệch chuẩn

TCCN

Trung cấp chuyên nghiệp

GD

Giáo dục

KH

Kế hoạch

XH

Xã hội


DANH MỤC BẢNG – SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ
Kí hiệu

Nội dung


Cách tính điểm các câu đánh giá mức độ quan trọng – tần
suất – hiệu quả
Thống kê đánh giá của CBQL – GV – HS về tầm quan
trọng việc sử dụng TBDH
Thống kê đánh giá của CBQL – GV về tầm quan trọng của
việc quản lý sử dụng TBDH

27

28

29

31

Bảng 2.8

Thống kê nhận xét về tần suất sử dụng TBDH

33

Bảng 2.9

Thống kê tần suất sử dụng TBDH trong các tiết dạy

34

Nhận xét, thái độ của HS về tiết học sử dụng TBDH và
Bảng 2.10


Thống kê đánh giá về hiệu quả sử dụng TBDH

44

Bảng 2.17

Đánh giá của CBQL về năng lực của người phụ trách

46


quản lý sử dụng TBDH
Bảng 2.18
Bảng 2.19

Bảng 2.20

Bảng 2.21

Bảng 2.22

Thời điểm lập kế hoạch QL, sử dụng TBDH
Đánh giá việc thực hiện công tác lập kế hoạch quản lý sử
dụng TBDH
Đánh giá của CBQL và GV về công tác tổ chức quản lý sử
dụng TBDH
Đánh giá của CBQL và GV về hình thức tập huấn sử dụng
TBDH
Đánh giá của CBQL và GV về công tác chỉ đạo quản lý sử dụng TBDH


Sơ đồ 1.2

Mối quan hệ tương tác giữa TBDH và các yếu tố khác

14

Biểu đồ 2.1

Đánh giá của CBQL về tầm quan trọng của QL TBDH

31

Biểu đồ 2.2

Đánh giá của GV về tầm quan trọng của QL TBDH

31

Biểu đồ 2.3

Đánh giá của GV và HS về tần suất sử dụng TBDH trong
các tiết dạy

34


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, đất nước ta đang ngày càng phát triển với mục tiêu trở thành một

quá trình sử dụng, do nhiều yếu tố chủ quan cũng như khách quan đã làm giảm hiệu
quả của các thiết bị dạy học như: ý thức kém trong việc bảo vệ tài sản của nhà trường,
đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh THCS; thiếu kiến thức, kỹ năng sử dụng TBDH hoặc
các TBDH được trang bị nhưng không được sử dụng đúng mức để phục vụ cho hoạt
động dạy và học, không những gây ra sự lãng phí về tài chính mà còn làm cho việc
dạy và học kém hiệu quả.
Chính vì những lý do trên và mong muốn đóng góp cho sự phát triển giáo dục
địa phương, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu: “Thực trạng quản lý sử dụng thiết bị
dạy học ở các trường THCS huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài
Khóa luận tốt nghiệp đại học chuyên ngành Quản lý giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Xác định được thực trạng quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các trường Trung
học cơ sở huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất một số biện pháp nhằm
cải thiện công tác quản lý sử dụng TBDH.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1.

Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở

trường trung học cơ sở.
3.2.

Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các

trường Trung học cơ sở huyện Củ Chi, TPHCM.
4. Giả thuyết nghiên cứu
- Công tác quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các trường Trung học cơ sở trên địa
bàn huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh đã được quan tâm, cải thiện; tuy nhiên
vẫn còn nhiều hạn chế.
- Quá trình quản lý sử dụng thiết bị chưa chặt chẽ và chưa có kế hoạch cụ thể, hợp

thể; bên cạnh đó giúp tác giả trình bày nội dung nghiên cứu hợp lý, trình tự logic.

6.2 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu, phân tích, hệ thống hóa các tài liệu, sách báo, văn bản có liên quan
đến vấn đề quản lý TBDH nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.


4
6.3 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp phỏng vấn: thu thập thông tin từ việc trao đổi với Hiệu trưởng,
Phó Hiệu trưởng và cán bộ quản lý thiết bị dạy học về thực trạng quản lý sử dụng thiết
bị dạy học của trường THCS.
- Phương pháp quan sát: quan sát hiện trạng hoạt động, sử dụng và quản lý
thiết bị dạy học và một số giờ tiết học có sử dụng các TBDH để đánh giá được hiệu
quả sử dụng TBDH.
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi:
Đối tượng khảo sát: Cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, Tổ trưởng
chuyên môn), giáo viên bộ môn.
Phiếu điều tra được xây dựng trên cơ sở lý luận, mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: tham khảo ý kiến các nhà quản lý, chuyên
gia về công tác quản lý sử dụng thiết bị dạy học và các biện pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng TBDH.

6.4 Phương pháp thống kê
Sử dụng phần mềm SPSS để tính tỉ lệ phần trăm, giá trị trung bình và độ lệch
chuẩn.
7. Phạm vi nghiên cứu
Vấn đề quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở 4 trường trung học cơ sở huyện Củ Chi,
Thành phố Hồ Chí Minh: THCS Trung An; THCS Tân Thạnh Tây; THCS Hòa Phú;
THCS Phước Vĩnh An; trong thời gian 2 năm học: năm học 2014 – 2015 và năm học

dạy học ở trường trung học phổ thông tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay”.
Nội dung chính của luận văn thạc sĩ này đã trình bày cụ thể cơ sở lý luận của vấn đề
quản lý sử dụng TBDH của trường THPT; trên cơ sở đó, tác giả đã tiến hành khảo sát


6
thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH ở
trường THPT tỉnh Quảng Ngãi.[10]
Tác giả Kiều Thị Thùy Trang với đề tài “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả
quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn quận 11, thành phố
Hồ Chí Minh” đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý
thiết bị dạy học trên cơ sở phân tích, nghiên cứu những lý luận cơ bản và đánh giá việc
quản lý TBDH ở các trường THCS trong quận 11, TPHCM.[19]
Tác giả Lê Thanh Giang đã chọn đề tài tìm hiểu về thực trạng và đề xuất các
giải pháp quản lý việc sử dụng TBDH của GV trường THPT tỉnh Cà Mau làm đề tài
luận văn Thạc sĩ. Đề tài đã cung cấp cơ sở lý luận cụ thể về TBDH và công tác quản lý
sử dụng TBDH, các nội dung khảo sát thực trạng quản lý sử dụng TBDH; từ đó, đề
xuất các biện pháp phù hợp nhằm cải thiện công tác quản lý sử dụng TBDH.[6]
Tác giả Đặng Phúc Tịnh đã chọn nghiên cứu về thiết bị dạy học cho luận văn
Thạc sĩ của mình. Nội dung của luận văn dựa là kết quả nghiên cứu lý luận của tác giả
về quản lý TBDH và khảo sát thực trạng quản lý TBDH ở các trường THCS huyện
Phong Điền, Thành phố Cần Thơ. Từ đó, đề xuất một số biện pháp quản lý TBDH,
khai thác tối đa hiệu quả sử dụng TBDH nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và
học của các trường THSC tại địa phương. [18]
Tác giả Phan Thượng Tòng, Phó Hiệu Trường trường THPT Buôn Ma Thuột đã
chọn tìm hiểu vấn đề về một số nguyên tắc và giải pháp quản lý CSVC và TBDH làm
đề tài sáng kiến kinh nghiệm. Nội dung của đề tài là làm rõ thực trạng việc quản lý
CSVC, khai thác và sử dụng TBDH kém hiệu quả ở trường THPT Buôn Ma Thuột;
làm rõ nguyên nhân tồn tại, đề ra một số nguyên tắc và giải pháp trong công tác quản
lý nhằm góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC và TBDH trong trường THPT.

khiển để duy trì trạng thái ổn định và phát triển của đối tượng quản lý; “Lý” là sửa
sang, đổi mới, tạo điều kiện phát triển. Vậy có thể hiểu “Quản lý” theo cách giải thích
này là quá trình điều khiển để duy trì trạng thái ổn định của hoạt động và hướng hoạt
động đó đến sự phát triển.
Theo F.W Taylor (1856 – 1915) là một trong những người đầu tiên khai sinh ra
khoa học quản lý; với cách tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật đã cho rằng:


8
Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được một
cách chính xác họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất.
Theo James Stoner cho rằng quản lý là “quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh
đạo và kiểm tra công việc của các thành viên trong tổ chức và sử dụng mọi nguồn lực
sẵn có của tổ chức để đạt những mục tiêu của tổ chức”.
Tác giả Trần Kiểm định nghĩa: “Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể
người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong suốt quá trình lao động”. [13]
Hiện nay, đa số các nhà nghiên cứu đều thống nhất khái niệm như sau: Quản lý
là quá trình tác động có chủ định, hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản
lý nhằm tạo ra các hoạt động hướng tới đạt mục đích chung của tổ chức dưới sự tác
động của môi trường.
Từ các định nghĩa trên về quản lý, ta có thể đưa ra kết luận chung về thuật ngữ
“Quản lý”, đó là “Quá trình tác động có ý thức, hướng đích của chủ thể quản lý lên
đối tượng và khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu với hiệu quả cao nhất”.
1.2.2

Quản lý giáo dục

Giáo dục cũng giống như bất cứ hoạt động có ý thức nào khác của con người,
muốn hoạt động có hiệu quả cao đòi hỏi có sự tác động của quản lý để hoạt động giáo
dục hướng đến mục đích giáo dục đã được đặt ra và đó cũng là cơ sở để hình thành

đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà
trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào
tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh”. [13, tr11]
Theo giáo sư Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục là tổ chức
hoạt động dạy học… Có tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất
của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức
là cụ thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp
ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước”. [13, tr12]
Quản lý nhà trường được thực hiện dựa trên những nguyên tắc chung của quản
lý, đồng thời mang những nét đặc thù của giáo dục. Có thể nói quản lý nhà trường thực
chất là quản lý con người và các hoạt động mà họ thực hiện nhằm đạt được mục tiêu
giáo dục của nhà trường: bao gồm hoạt động dạy của giáo viên, hoạt động học của học
sinh và các hoạt động khác phục vụ cho việc dạy và học trong nhà trường.
Từ những quan điểm về khái niệm quản lý nhà trường nói trên, có thể định
nghĩa rằng: “Quản lý nhà trường là quản lý toàn diện các hoạt động và nhân lực của


10
nhà trường, trong đó trọng tâm là hoạt động dạy và hoạt động học nhằm đạt được
chất lượng giáo dục cao nhất, thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường”.
1.2.4 Thiết bị dạy học
Cơ sở vật chất nói chung và thiết bị dạy học nói riêng là một trong những thành
tố cơ bản của quá trình dạy học. Nếu không có thành tố cơ bản này hoạt động dạy học
không thể diễn ra một cách thuận lợi và đạt được hiệu quả cao.
Cơ sở vật chất trường học là tất cả phương tiện vật chất được huy động vào việc
giảng dạy, học tập và các hoạt động mang tính chất giáo dục khác nhằm đạt được mục
đích giáo dục. Cơ sở vật chất trường học bao gồm:
- Trường sở;
- Thiết bị dạy học;
- Thư viện.

học sinh lĩnh hội tri thứ, hình thành kĩ năng đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu dạy
học.”
1.2.5 Quản lý sử dụng thiết bị dạy học
Khái niệm thiết bị dạy học đã thể hiện một phần vai trò của nó đối với quá trình
dạy học và giáo dục học sinh. Vì vậy, sử dụng TBDH đòi hỏi có sự quản lý để hoạt
động này diễn ra đúng mục đích, tạo điều kiện cho TBDH phát huy vai trò quan trọng
vốn có của nó nhằm đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy và học.
Từ các khái niệm đã tìm hiểu ở trên, có thể phát biểu khái niệm như sau: “Quản
lý sử dụng thiết bị dạy học là quá trình tác động có mục đích của cán bộ quản lý lên
quá trình sử dụng hệ thống TBDH nhằm sử dụng có hiệu quả TBDH, đáp ứng mục tiêu
dạy học và giáo dục, phát huy tốt vai trò của TBDH trong hoạt động dạy và học.”
1.3 Một số lý luận về thiết bị dạy học
1.3.1 Phân loại thiết bị dạy học
Thiết bị dạy học được phân loại nhằm mục đích thuận tiện cho công tác quản lý và
sử dụng. Việc phân loại thiết bị dạy học dựa trên nhiều căn cứ như: theo cách sử dụng,
vai trò…
Một số cách phân loại thiết bị dạy học:
a. Căn cứ vào thời gian xuất hiện:
- Thiết bị dạy và học truyền thống, là những phương tiện đã được dùng từ xưa
tới nay trong dạy học; ví dụ bảng viết, tranh vẽ, mô hình…


12
- Thiết bị dạy và học hiện đại, là những thiết bị dạy và học mới được đưa vào
nhà trường; ví dụ các sản phẩm công nghệ điện tử viễn thông như camera số, máy
chiếu đa phương tiện…
b. Căn cứ theo cách sử dụng:
Theo tác giả Tô Xuân Giáp, căn cứ theo cách sử dụng mà TBDH được chia làm
2 nhóm: Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học và phương tiện dùng để chuẩn bị và
điều khiển lớp học

Ngoài ra, TBDH còn được phân chia theo một số cách thường gặp như sau:
a) Theo đặc tính tác động đến các giác quan
-

Các phương tiện nghe;

-

Các phương tiện nhìn;

-

Các phương tiện nghe – nhìn.


13
b) Theo thành phần người học
-

Các phương tiện dành cho cá nhân;

-

Các phương tiện dành cho nhóm học tập;

-

Các phương tiện dành cho tập thể lớp.

c) Về phía giáo viên thì phân loại theo dạng sản phẩm là phổ biến nhất:

các đoạn phim minh họa;
-

Máy móc, hóa chất và dụng cụ thí nghiệm: là phương tiện đặc trưng cho các

môn khoa học thực nghiệm như vật lý, hóa học, sinh học, kỹ thuật công nghiệp.
1.3.2 Vị trí và vai trò của thiết bị dạy học
Thiết bị dạy học là một trong những điều kiện vật chất của nhà trường, là một
thành tố không thể thiếu trong hoạt động dạy học và giáo dục. Vị trí cụ thể của TBDH
– phương tiện GD được thể hiện cụ thể trong sơ đồ 1.1 như sau:


14

Mục đích, nhiệm vụ giáo dục

Nhà giáo dục
Phương pháp,

Môi

Môi

PHƯƠNG TIỆN,

trường

Kinh tế

hình thức tổ chức

trực quan mới giải quyết được những vấn đề trừu tượng. Theo nguyên lý “Học đi đôi


15
với hành”, người học rất cần được trực tiếp thực hành dựa trên những kiến thức lý
thuyết đã học bằng các dụng cụ, thiết bị cụ thể. [9]
Dạy học tích cực yêu cầu người học tham gia có ý thức vào các hoạt động tự
khám phá, học hỏi để chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng cần thiết. Như vậy, TBDH
là điều kiện và phương tiện tất yếu để có thể tiến hành phương pháp dạy học tích cực.
Thiết bị dạy học là cầu nối để giáo viên, học sinh cùng hành động tương hợp
với nhau chiếm lĩnh được nội dung dạy học, thực hiện mục tiêu dạy học, sử dụng
phương pháp dạy học. Có thể sơ đồ hóa mối quan hệ giữa TBDH và các yếu tố trên
như sau:
Mục tiêu
dạy học

Học sinh

Giáo viên

Phương pháp

Nội dung
dạy học

dạy học
Thiết bị
dạy học

Sơ đồ 1.2: : Mối quan hệ tương tác giữa TBDH và các yếu tố khác

Việc sử dụng TBDH trong nhà trường có khả năng giúp ích nhiều cho việc giáo
dục tư tưởng – đạo đức, giáo dục lao động, giáo dục nhân cách của người lao động
mới cho học sinh. “Đối với học sinh, nhất là các cấp học nhỏ, yếu tố đạo đức chủ yếu
nhất và trước nhất cần rèn luyện là ý thức bổn phận, ý thức trách nhiệm mà trước hết là
trách nhiệm, bổn phận học tập tốt”. [5]. Giáo dục lao động cho các em cũng bắt đầu và
thực hiện trong lao động chủ yếu nhất của các em: học tập, vượt khó học tập, hăng say
và sáng tạo trong học tập. Đó cũng là những nét cần thiết bước đầu của người lao động
mới. Vai trò của TBDH được thể hiện khi đáp ứng được yêu cầu này, TBDH có thể
gây ra được hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em nắm vững kiến thức, phát huy
tính sáng tạo, hình thành phẩm chất đạo đức nói trên.
Chính vì những lý do trên, chúng ta có thể thấy rằng TBDH có vai trò vô cùng
quan trọng và không thể thiếu trong hoạt động dạy học, giáo dục của nhà trường, thậm
chí là ở bất cứ nơi nào có diễn ra hoạt động dạy học nếu muốn đạt được chất lượng và
hiệu quả cao thì cần phải sử dụng TBDH.
1.3.3 Yêu cầu chung khi sử dụng thiết bị dạy học
Việc sử dụng thiết bị dạy học phải đảm bảo đạt được hiệu quả giáo dục của tiết
học có sử dụng nó. Có khả năng, việc sử dụng TBDH không đúng nguyên tắc dẫn đến
phản tác dụng, làm giảm chất lượng của quá trình dạy và học. Chính vì vậy, cần phải
tuân thủ những yêu cầu, nguyên tắc khi sử dụng TBDH để đạt được kết quả như mong
muốn.
Để nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH trong quá trình dạy và học cần đảm bảo
thực hiện những yêu cầu cơ bản sau đây: