TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC GIÁO DỤC



Nguyễn Thị Tường Vy

THỰC TRẠNG
QUẢN LÝ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2016


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nguyễn Thị Tường Vy

THỰC
TRẠNG
QUẢN LÝ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC


LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................... 5
DANH MỤC BẢNG - SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ ......................................................... 6
MỞ ĐẦU............................................................................................................... 1
Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1
1.
Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 2
2.
Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................... 2
3.
Giả thuyết nghiên cứu ............................................................................... 2
4.
Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 3
5.
Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 3
6.
Phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 4
7.
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY
HỌC....................................................................................................................... 5
1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề......................................................................... 5
1.2 Các khái niệm liên quan đến đề tài ........................................................... 7
1.2.1 Quản lý ................................................................................................ 7
1.2.2 Quản lý giáo dục ................................................................................. 8
1.2.3 Quản lý trường học ............................................................................. 9
1.2.4 Thiết bị dạy học................................................................................. 10
1.2.5 Quản lý sử dụng thiết bị dạy học ...................................................... 11
1.3 Một số lý luận về thiết bị dạy học ........................................................... 11
1.3.1 Phân loại thiết bị dạy học .................................................................. 11


2.4.2 Hạn chế.............................................................................................. 57
2.4.3 Nguyên nhân: .................................................................................... 58
2.5 Đề xuất một số biện pháp quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các
trường Trung học cơ sở huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh: ................. 60
2.5.1 Cơ sở đề xuất biện pháp .................................................................... 60
2.5.2 Các biện pháp quản lý sử dụng TBDH ở các trường THCS huyện
Củ Chi, TPHCM: .......................................................................................... 62
Tiểu kết chương II............................................................................................ 67
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................ 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................... 70
PHỤ LỤC.............................................................................................................. 1


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

QL

Quản lý

TBDH

Thiết bị dạy học

THCS

Trung học cơ sở

CBQL

Cán bộ quản lý


Giáo dục

KH

Kế hoạch

XH

Xã hội


DANH MỤC BẢNG - SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ
Nội dung

Kí hiệu

Trang

Bảng 2.1

Qui mô trường - lớp - học sinh bậc THCS qua các năm

24

Bảng 2.2

Thống kê số lượng đối tượng khảo sát

26


việc quản lý sử dụng TBDH

Bảng 2.8

Thống kê nhận xét về tần suất sử dụng TBDH

33

Bảng 2.9

Thống kê tần suất sử dụng TBDH trong các tiết dạy

34

Nhận xét, thái độ của HS về tiết học sử dụng TBDH và
Bảng 2.10

đánh giá sự chuẩn bị của GV cho tiết học có sử dụng

36

TBDH
Bảng 2.11
Bảng 2.12
Bảng 2.13
Bảng 2.14
Bảng 2.15

Đánh giá hiệu quả sử dụng TBDH trong các tiết dạy



quản lý sử dụng TBDH
Bảng 2.18
Bảng 2.19
Bảng 2.20
Bảng 2.21
Bảng 2.22

Thời điểm lập kế hoạch QL, sử dụng TBDH
Đánh giá việc thực hiện công tác lập kế hoạch quản lý sử

47
48

dụng TBDH
Đánh giá của CBQL và GV về công tác tổ chức quản lý sử

49

dụng TBDH
Đánh giá của CBQL và GV về hình thức tập huấn sử dụng

50

TBDH
Đánh giá của CBQL và GV về công tác chỉ đạo quản lý -

51


Biểu đồ 2.1

Đánh giá của CBQL về tầm quan trọng của QL TBDH

31

Biểu đồ 2.2

Đánh giá của GV về tầm quan trọng của QL TBDH

31

Đánh giá của GV và HS về tần suất sử dụng TBDH trong

34

Biểu đồ 2.3

các tiết dạy


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, đất nước ta đang ngày càng phát triển với mục tiêu trở thành một
nước công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Các mặt chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội đều
góp phần quan trọng trong quá trình phát triển này. Đặc biệt, một lĩnh vực tất yếu phải kể
đến trong việc quyết định tương lai của một quốc gia đó chính là Giáo dục.
Mục đích giáo dục hiện nay đã được khẳng định trong Văn kiện hội nghị lần thứ
4 Ban chấp hành trung ương Đảng khóa VII (1993): "Phát triển giáo dục nhằm nâng



3
- Nhiều thiết bị dạy học được đầu tư, trang bị nhưng không được sử dụng hoặc ít
được sử dụng để phục vụ cho quá trình dạy và học.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Tìm hiểu cơ sở lý luận liên quan đến đề tài.
5.2 Khảo sát thực trạng TBDH và quản lý sử dụng TBDH ở một số trường
Trung học cơ sở huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh; tìm hiểu ưu điểm, hạn chế của
thực trạng và nguyên nhân.
5.3 Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng thiết bị dạy học
ở trường Trung học cơ sở.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1 Phương pháp luận
6.1.1 Quan điểm tiếp cận hệ thống cấu trúc: quan điểm này giúp tác giả tìm hiểu
mối quan hệ giữa quản lý sử dụng thiết bị dạy học và quản lý các vấn đề khác trong hệ
thống các hoạt động sư phạm của trường học. Dựa trên mối quan hệ đó, có những biện
pháp tác động phù hợp lên các đối tượng xung quanh nhằm cải thiện việc quản lý sử
dụng TBDH.
6.1.2 Quan điểm tiếp cận thực tiễn: quan điểm này giúp tác giả phát hiện được
những khó khăn, ưu điểm, hạn chế và những mâu thuẫn của công tác quản lý sử dụng
TBDH ở các trường THCS huyện Củ Chi, TPHCM. Từ đó, đề xuất các biện pháp quản lý
phù hợp với thực trạng sử dụng TBDH.
6.1.3 Quan điểm lịch sử - logic: quan điểm này giúp tác giả tìm hiểu quá trình
phát triển của thiết bị dạy học trong điều kiện thời gian, không gian và hoàn cảnh cụ
thể; bên cạnh đó giúp tác giả trình bày nội dung nghiên cứu hợp lý, trình tự logic.

6.2 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu, phân tích, hệ thống hóa các tài liệu, sách báo, văn bản có liên quan
đến vấn đề quản lý TBDH nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.

Thiết bị dạy học là một trong những thành tố cơ bản hỗ trợ tối đa cho hoạt động
dạy học. Yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp dạy học tất yếu kéo theo việc đổi
mới cơ sở vật chất nói chung và thiết bị dạy học nói riêng, đặc biệt là hoạt động quản lý
việc sử dụng thiết bị dạy học, quá trình có tác động trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả
của hoạt động dạy và học, thể hiện cụ thể nội dung dạy học và hỗ trợ thực hiện các
phương pháp dạy học tích cực… Chính vì lý do đó, việc tìm hiểu về thiết bị dạy học cũng
được nhiều nhà nghiên cứu khoa học, nhà quản lý giáo dục trong và ngoài nước quan
tâm đến trong quá trình xây dựng và đổi mới dạy học cũng như giáo dục.
Hội nghị chuyên đề các nước Châu Á - Thái Bình Dương ở New Delhi năm 1972
về TBDH khoa học cho nhà trường đã bàn về yêu cầu sư phạm và tính kinh tế, sự cần
thiết của TBDH cho hoạt động dạy và học.
Chủ đề hội nghị "Phát triển các phương tiện thích hợp để dạy và học" được đưa ra
thảo luận giữa các nước Châu Á - Thái Bình Dương tổ chức tại Tokyo năm 1979 đề cập
đến những yêu cầu khi trang bị và sử dụng TBDH.
Tác giả Tô Xuân Giáp với tài liệu "Phương tiện dạy học" [7] của ông đã đưa ra
minh chứng cho sự phát triển của công nghệ dạy học dựa vào phương tiện dạy học,
nêu lên các đặc trưng chủ yếu của phương tiện dạy học, nhiều cách phân loại và những
nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học hiệu quả.
Tác giả Bùi Minh Hiền đã dành một chương trong tác phẩm "Quản lý giáo dục" [8]
để nói về vấn đề Quản lý thiết bị dạy học trong nhà trường. Nội dung đề cập chi tiết
đến vai trò, phân loại TBDH và đặc biệt là tác giả đã đưa ra các giải pháp thiết thực về
vấn đề sử dụng TBDH trong các trường học nhằm nâng cao được hiệu quả đào tạo trong
tình hình hiện nay.
Tác giả Trần Đức Hùng đã chọn nghiên cứu đề tài "Biện pháp quản lý thiết bị
dạy học ở trường trung học phổ thông tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay". Nội
dung chính của luận văn thạc sĩ này đã trình bày cụ thể cơ sở lý luận của vấn đề quản lý
sử dụng TBDH của trường THPT; trên cơ sở đó, tác giả đã tiến hành khảo sát


6

Huyện Củ Chi là một trong những huyện nông thôn mới đầu tiên của Thành
phố Hồ Chí Minh đang trong giai đoạn nỗ lực không ngừng để duy trì thành quả đạt
được và phát triển hơn nữa nhằm nâng cao đời sống cho người dân.
Tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội được cải thiện tất yếu dẫn đến sự đầu tư cho giáo
dục nhằm phát triển hơn nữa giáo dục địa phương, mang đến cho thế hệ trẻ một điều
kiện học tập tốt hơn. Trong đó, việc đầu tư kinh phí cho cơ sở vật chất nói chung và
TBDH nói riêng được chú trọng. Tuy nhiên, vẫn còn rất hạn chế trong vấn đề tìm hiểu
và đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hoạt động quản lý TBDH mà quan
trọng hơn hết là hoạt động quản lý sử dụng TBDH - hoạt động có ảnh hưởng trực tiếp
đến việc phát huy được vai trò của TBDH để phục vụ cho hoạt động dạy và học.
Dựa trên những lý luận đã được đúc kết từ những công trình nghiên cứu đã
được thực hiện, đề tài khóa luận tốt nghiệp này với mong muốn tìm hiểu cụ thể hơn về khía
cạnh quản lý sử dụng TBDH trong toàn bộ hoạt động quản lý TBDH ở các trường THCS
huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh.
1.2 Các khái niệm liên quan đến đề tài
1.2.1 Quản lý
Ngày nay, trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, khi con người thực hiện
các hoạt động đều cần đến quản lý. Quản lý không chỉ thu hẹp trong phạm vi cá nhân, tổ
chức mà hầu như không giới hạn phạm vi; có thể nói rằng nơi nào có hoạt động thì nơi
đó có quản lý. Chính vì vậy mà thuật ngữ "Quản lý" được đề cập rất nhiều trong các
lĩnh vực và trong đời sống hằng ngày. Như bất kì khái niệm nào, có rất nhiều định nghĩa
về thuật ngữ "quản lý".
Giải thích thuật ngữ theo gốc Hán, "Quản" là từ chỉ hoạt động trong coi, điều
khiển để duy trì trạng thái ổn định và phát triển của đối tượng quản lý; "Lý" là sửa
sang, đổi mới, tạo điều kiện phát triển. Vậy có thể hiểu "Quản lý" theo cách giải thích
này là quá trình điều khiển để duy trì trạng thái ổn định của hoạt động và hướng hoạt
động đó đến sự phát triển.
Theo F.W Taylor (1856 - 1915) là một trong những người đầu tiên khai sinh ra
khoa học quản lý; với cách tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật đã cho rằng:


Đối với cấp vi mô: Quản lý giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự
giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp qui luật) của chủ thể quản
lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực
lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục
tiêu giáo dục của nhà trường.


9
Quản lý giáo dục (vi mô) cũng có thể được định nghĩa là những tác động của
chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học
sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển
toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường.
Từ các khái niệm trên, có thể định nghĩa khái niệm "Quản lý giáo dục" như sau:
"Quản lý giáo dục là một dạng của quản lý xã hội, trong đó diễn ra các tác động có ý
thức của chủ thể quản lý lên đối tượng giáo dục và khách thể quản lý giáo dục nhằm
đưa hoạt động giáo dục đạt được mục tiêu giáo dục đã đề ra một cách hiệu quả nhất".
1.2.3 Quản lý trường học
Trường học chiếm một phần vô cùng quan trọng trong hệ thống giáo dục. Hầu
hết các hoạt động giáo dục đều được diễn ra trong nhà trường từ bậc mầm non, phổ
thông cho đến đại học và sau đại học. Chính vì vậy, khi đề cập đến quản lý giáo dục
đều đi kèm với quan niệm về quản lý trường học. Quản lý trường học có thể xem là
quản lý giáo dục trong phạm vi nhà trường, quản lý giáo dục ở cấp độ vi mô.
Theo Phó giáo sư Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý trường học là thực hiện
đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà
trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào
tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh". [13, tr11]
Theo giáo sư Phạm Minh Hạc: "Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục là tổ chức
hoạt động dạy học… Có tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà
trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể
hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp

Từ các khái niệm đã tìm hiểu ở trên, có thể phát biểu khái niệm như sau: "Quản lý sử
dụng thiết bị dạy học là quá trình tác động có mục đích của cán bộ quản lý lên quá
trình sử dụng hệ thống TBDH nhằm sử dụng có hiệu quả TBDH, đáp ứng mục tiêu
dạy học và giáo dục, phát huy tốt vai trò của TBDH trong hoạt động dạy và học."
1.3 Một số lý luận về thiết bị dạy học
1.3.1 Phân loại thiết bị dạy học
Thiết bị dạy học được phân loại nhằm mục đích thuận tiện cho công tác quản lý và
sử dụng. Việc phân loại thiết bị dạy học dựa trên nhiều căn cứ như: theo cách sử dụng,
vai trò…
Một số cách phân loại thiết bị dạy học:
a. Căn cứ vào thời gian xuất hiện:
- Thiết bị dạy và học truyền thống, là những phương tiện đã được dùng từ xưa
tới nay trong dạy học; ví dụ bảng viết, tranh vẽ, mô hình…


12
- Thiết bị dạy và học hiện đại, là những thiết bị dạy và học mới được đưa vào
nhà trường; ví dụ các sản phẩm công nghệ điện tử viễn thông như camera số, máy
chiếu đa phương tiện…
b. Căn cứ theo cách sử dụng:
Theo tác giả Tô Xuân Giáp, căn cứ theo cách sử dụng mà TBDH được chia làm
2 nhóm: Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học và phương tiện dùng để chuẩn bị và
điều khiển lớp học

• Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học được chia thành hai nhóm nhỏ:
-

Các phương tiện truyền thống là các phương tiện đã được sử dụng từ lâu đời và

ngày nay từng lúc, từng nơi vẫn còn được sử dụng;


-

Các phương tiện nghe - nhìn.


13
b) Theo thành phần người học
-

Các phương tiện dành cho cá nhân;

-

Các phương tiện dành cho nhóm học tập;

-

Các phương tiện dành cho tập thể lớp.

c) Về phía giáo viên thì phân loại theo dạng sản phẩm là phổ biến nhất:
-

Tranh, ảnh, bản đồ: loại hình được sử dụng nhiều nhất dùng để minh họa một

sự vật, một hiện tượng ở nhiều môn học;
-

Băng ghi âm, băng ghi hình: có tính năng tái hiện hiện thực thông qua âm


- phương tiện GD được thể hiện cụ thể trong sơ đồ 1.1 như sau:


14

Mục đích, nhiệm vụ giáo dục

Nhà giáo dục
Phương
pháp,

Môi
trường

Nội dung

Môi

D

Kinh tế
- XH
N


trường

KH -

c


Giáo viên

Học sinh

Nội dung

Phương pháp

dạy học

dạy học
Thiết bị
dạy học

Sơ đồ 1.2: : Mối quan hệ tương tác giữa TBDH và các yếu tố khác
Theo sơ đồ 1.2, có thể nêu ra một số vai trò chính của TBDH như sau:
-

TBDH là công cụ lao động của người giáo viên;

-

TBDH là phương tiện nhận thức của học sinh;

-

TBDH cụ thể hóa nội dung dạy học;

-