UBND HUYỆN TÂN THẠNH
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

MỘT VÀI KINH NGHIỆM
GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
QUA MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 3

Tên tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Diễm
Đơn vị: Trường Tiểu học Tân Hòa A

Tân Thạnh, năm 2016


NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC GIÁO DỤC
-CẤP CƠ SỞ:
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Tân Hòa, ngày 11 tháng 4 năm 2015
CT.HĐKHGD

Đặng Hữu Mẫn
-CẤP HUYỆN:
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

hoặc thay đổi hành vi của trẻ theo hướng tích cực nhằm góp phần phát triển
nhân cách toàn diện; giúp học sinh có thể sông an toàn, khỏe mạnh và tích
cực, chủ động,… trong cuộc sống hằng ngày. Giáo dục kĩ năng sống cho học
sinh là giáo dục cho các em có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây
dựng hoặc thay đổi ở các em các hành vi theo hướng tích cực phù hợp với
mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách người học trên cơ sở giúp học sinh có
tri thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp.
Kĩ năng sống được hình thành thông qua một quá trình sống, rèn luyện,
học tập trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội. Vì vậy, kĩ năng sống của
mỗi người vừa có tính cá nhân, vừa có tính xã hội và chịu ảnh hưởng của gia
đình, cộng đồng, dân tộc.
Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết
của xã hội, các em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được tôi
luyện những kĩ năng sống qua đó tạo cho các em một môi trường lành mạnh,
an toàn, tích cực, vui vẻ để trang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị
sống để bước vào đời tự tin hơn. Xuất phát từ mục tiêu của môn học, dạy Đạo
đức là dạy học sinh những hành vi ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo
đức xã hội và quyền trẻ em trong các tình huống đơn giản cụ thể của cuộc
sống hàng ngày. Nội dung của môn Đạo đức kết hợp giữa giáo dục quyền với
giáo dục trách nhiệm bổn phận của học sinh. Chính vì vậy tôi luôn lồng ghép
vào trong các giờ học để rèn kĩ năng sống cho các em.
Qua quá trình dạy môn Đạo đức ở lớp 3 tôi nhận thấy đa số học sinh
còn nhiều lúng túng về cách xử lý tình huống, kĩ năng thực hành, kĩ năng
nhận xét các hành vi, chuẩn mực đạo đức. Để nâng cao việc giáo dục và rèn kĩ

3


năng sống cho học sinh tiểu học, với cương vị là người giáo viên, tôi hết sức
băn khoăn và trăn trở: Làm thế nào để nâng cao việc giáo dục và rèn kĩ năng

Đề tài về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đã được nhiều sách báo,
anh chị đồng nghiệp đã nghiên cứu. Đối với đề tài này, bản thân tôi nghiên
cứu và áp dụng trong năm học 2014-2015. Trong năm học 2015-2016 tôi tiếp
tục áp dụng nhằm giáo dục và rèn kĩ năng sống cho học sinh qua môn Đạo
đức lớp 3 do tôi giảng dạy ở trường Tiểu học Tân Hòa A, xã Tân Hòa, huyện
Tân Thạnh, tỉnh Long An.
Đề tài không đi sâu tất cả những nội dung giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh mà chỉ đưa ra những kinh nghiệm trong việc thực hiện giáo dục kĩ
năng sống cho học sinh thông qua các bài học trong môn Đạo đức lớp 3.

5


NỘI DUNG
PHẦN 1: THỰC TRẠNG
Trong quá trình giảng dạy ở lớp 3, trường Tiểu học Tân Hoà A, tôi thấy
kĩ năng sống của các em chưa cao. Bên cạnh một số học sinh có kĩ năng sống
tốt. Còn có một số học sinh kĩ năng sống còn hạn chế thể hiện qua các hành vi
thái độ học tập.
Qua quá trình theo dõi tìm hiểu các kĩ năng sống của học sinh thể hiện
thông qua môn Đạo đức ở cuối năm học 2013- 2014 và đầu năm học 20142015, đầu năm học 2015-2016 (2 năm này sĩ số học sinh đều là 22 học sinh),
tôi ghi nhận được kết quả như sau:
Tổng
số

Thời gian

học
sinh


18

39,1

17

37

22

5

22,7

9

40,9

8

36,4

22

6

27,3

9


*Đầu năm học 2015- 2016: ( Qua 5 tiết học ở môn Đạo đức)
-Có 27,3% học sinh có kĩ năng sống tốt.
-Có 40,9% học sinh có hình thành kĩ năng sống.
-Còn 31,8.% học sinh có kĩ năng sống còn nhiều hạn chế.
Như vậy việc học sinh có kĩ năng sống còn hạn chế chiếm tỉ lệ khá cao.
Qua thực tế giảng dạy ở trường, đặc biệt là việc dạy môn Đạo đức tôi nhận
thấy kĩ năng sống của học sinh chưa tốt là do những nguyên nhân sau:
*Về giáo viên:
-Giáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh mà chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa nên các hình
thức và phương pháp tổ chức cho các hoạt động chưa gây hứng thú cho học
sinh.
-Bản thân giáo viên cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình soạn
giảng những bài có giáo dục kĩ năng sống.
*Về học sinh:
-Việc ứng xử các chuẩn mực hành vi đạo đức của các em còn hạn chế.
-Các em thực hiện các hành vi nhưng khả năng vận dụng các kĩ năng
sống còn lúng túng.
*Về phụ huynh học sinh:
-Phụ huynh học sinh chỉ khuyến khích các con tìm kiến thức mà quên
hướng cho con em mình các kĩ năng giao tiếp trong cuộc sống.

7


-Các bậc cha mẹ chưa chú trọng giáo dục và rèn kĩ năng sống cho các
em ở nhà. Cho nên học sinh gặp khó khăn trong ứng xử với tình huống thực
của cuộc sống.
Từ những nguyên nhân vừa nêu trên, tôi nhận thấy cần phải có những
giải pháp cụ thể để giáo dục và rèn kĩ năng sống cho học sinh là một việc cần

ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình.
Bài 5: Chia sẻ vui buồn cùng bạn.

9


-Giáo dục kĩ năng sống: Chia sẻ vui buồn cùng bạn; Phê phán những ai
không quan tâm đến bạn bè.
Bài 6: Tích cực tham gia việc lớp, việc trường.
-Giáo dục kĩ năng sống:Tích cực tham gia việc lớp, việc trường; Ủng
hộ, noi gương những bạn tích cực.
Bài 7: Quan tâm, giúp đỡ hàng xóm láng giềng.
-Giáo dục kĩ năng sống: Tôn trọng, quan tâm, giúp đỡ hàng xóm láng
giềng; Đồng tình với những ai biết quan tâm đến hàng xóm láng giềng.
Bài 8: Biết ơn thương binh, liệt sĩ.
-Giáo dục kĩ năng sống: Tôn trọng, biết ơn các thương binh, liệt sĩ; Sẳn
sàng tham gia các phong trào đền ơn, đáp nghĩa; phê bình và nhắc nhở những
ai không kính trọng, giúp đỡ các cô chú thương binh,liệt sĩ.
Bài 9: Đoàn kết với thiếu nhi quốc tế.
-Giáo dục kĩ năng sống: tôn trọng, giúp đỡ các bạn thiếu nhi ở các dân
tộc khác nhau.
Bài 10: Tôn trọng đám tang.
-Giáo dục kĩ năng sống: Cảm thông, chia buồn với người trong gia đình
có tang; nghiêm túc, lịch sự trong đám tang.
Bài 11: Tôn trọng thư từ, tài sản của người khác.
-Giáo dục kĩ năng sống: Tôn trọng, thư từ, tài sản của người khác.
Bài 12: Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước.
-Giáo dục kĩ năng sống: Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước; Đồng tình
những người biết tiết kiệm nước.
Bài 13: Chăm sóc cây trồng, vật nuôi.

em có những hành vi đúng đắn đối với bản thân, quan hệ bạn bè, gia đình và
xã hội. Nên việc giáo dục đạo đức cho học sinh ngay từ khi bước vào trường
học là vô cùng quan trọng. Chính vì thế môn học Đạo đức cung cấp cho các
em những hiểu biết ban đầu về các kĩ năng giao tiếp, ứng xử lễ phép trong
cuộc sống hàng ngày, đó là những kĩ năng sống cần thiết cho mỗi con người,

11


góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho các em mai sau. Nội dung ở mỗi
bài được rèn các kĩ năng khác nhau, giáo dục tự nhiên, nhẹ nhàng tạo sự hứng
thú của các em trong học tập và rèn luyện. Tôi luôn luôn chú ý nhắc nhở các
em thực hành các hành vi đã học.
Ví dụ: Học sinh ở lớp chưa có cử chỉ thể hiện đúng hành vi đạo đức
như: Chưa biết giữ lời hứa với bạn, chưa biết chia sẻ niềm vui hay những nỗi
buồn của bạn. Trong các giờ học tôi đều hướng dẫn các hành vi đúng cho các
em phải thể hiện lời hứa của mình với bạn với mọi người xung quanh; đặc
biệt các em phải biết cảm thông chia sẻ những nỗi buồn hay niềm vui của
bạn. Từ đó tình cảm của các em ngày được thân thích, gần gũi và là bạn tốt
của nhau hơn. Trong quan hệ giao tiếp với gia đình, xã hội các em cũng biết
thể hiện các hành vi chuẩn mực của mình.
Vì vậy lựa chọn các phương pháp dạy thích hợp với từng bài dạy gây
hứng thú học tập cho học sinh. Không rập khuôn máy móc, không áp đặt tình
huống, cần sáng tạo theo từng tiết dạy. Qua từng bài tập trò chơi, kể chuyện
theo tranh, quan sát tranh và trả lời câu hỏi, đánh giá và tự đánh giá hành vi
của bản thân và những người xung quanh, đóng vai theo tranh theo tình
huống... Học sinh tự khám phá và chiếm lĩnh kiến thức mới, kĩ năng mới giáo
viên kết luận hành vi đạo đức đúng.
Ví dụ: Khi dạy bài 5 “Chia sẻ vui buồn cùng bạn” môn Đạo đức, tôi
cho học sinh thực hành đóng vai: Chia sẻ vui buồn cùng bạn và tổng

thực hành các hành vi cùng các bạn một cách tự giác, tích cực các công việc.
Ví dụ: Khi thực hành bài 12:“Tôn trọng thư từ, tài sản của người khác".
Tôi cho học sinh sắm vai tình huống:
-Tình huống 1: Bạn em có quyển truyện tranh mới để trong cặp. Giờ ra
chơi, em muốn mượn xem nhưng chẳng thấy bạn đâu.
-Tình huống 2: Giờ ra chơi, Thịnh chạy làm rơi mũ. Thấy vậy, mấy bạn
liền lấy mũ làm bóng đá. Nếu có mặt ở đó, em sẽ làm gì ?
Tôi chia lớp thành 4 nhóm giao nhiệm vụ cho các nhóm.

13


Nhóm 1 - nhóm 3 sắm vai tình huống 1.
Nhóm 2 - nhóm 4 sắm vai tình huống 2.
-Các nhóm chuẩn bị.
-Các nhóm thể hiện vai diễn trước lớp.
Với mỗi tình huống, nên cho nhiều học sinh lên sắm vai để các em
được luyện tập kĩ năng ứng xử và có thể nhận xét những cách ứng xử khác
nhau trong cùng một tình huống.
Tôi cho học sinh thảo luận đánh giá cách ứng xử của các bạn trong vai
vừa sắm có phải là đúng không, đúng ở mức nào.
Tôi nhận xét kết luận hành vi đúng. Khen ngợi các nhóm đã thực hiện
tốt việc tôn trọng thư từ, tài sản của người khác. Động viên, nhắc nhở nhóm
chưa thực hiện hành vi việc tôn trọng thư từ, tài sản của người khác.
Tôi chọn những tình huống cụ thể có nội dung phù hợp với bài dạy, sau
đó cho học sinh thảo luận (tôi nên tạo không khí thảo luận cởi mở, đặc biệt
chú ý đến những em còn nhút nhát giúp các em mạnh dạn hơn). Các em được
tự do trình bày quan điểm của mình. Trước khi kết luận tôi dùng một câu hỏi
giáo dục kĩ năng sống để học sinh ghi nhớ, hoặc có thể thực hành bằng hành
động.

+ Dọn dẹp lên giá sách cẩn thận hoặc dọn dẹp vào cặp sách...
Tôi tuyên dương những em có ý kiến trả lời hay.
Qua các giờ học Đạo đức nội dung giáo dục cho các em một cách tự
nhiên, nhẹ nhàng được hình thành các kĩ năng cần thiết: biết giữ lời hứa, biết
chia sẻ vui buồn cùng bạn, có khả năng tự làm lấy công việc của mình, hành
vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các tình huống đơn giản, cụ thể. Ngoài ra
biết thực hành các hành vi cùng các bạn một cách tự giác, tích cực các công
việc gần gũi với các em trong cuộc sống hàng ngày đó là vốn sống của các
em.
3-Rèn kĩ năng sống thực hiện các hành vi đạo đức qua việc tích hợp vào
các môn học.

15


Để giáo dục kĩ năng sống về các hành vi đạo đức cho học sinh có hiệu
quả tôi vận dụng vào các môn học, tiết học, nhất là các môn như: Tiếng Việt,
Đạo đức, Tự nhiên và xã hội, An toàn giao thông ...
Qua các môn này học sinh được giáo dục và rèn một số kĩ năng cơ bản
cần thiết về các hành vi đạo đức.
Trong chương trình lớp ba, ở môn Tiếng Việt phân môn Tập đọc chủ
điểm Mái ấm: “Chiếc áo len”; “Quạt cho bà ngủ” được lồng giáo dục các
hành vi cụ thể qua các bài đọc. Tôi chỉ gợi mở bằng những câu hỏi như: Qua
bài trong truyện “Chiếc áo len” anh em phải đối xử với nhau như thế nào?
Bài “Quạt cho bà ngủ” con cháu đối xử với bà như thế nào? Sau đó cho các
em tự nói một cách tự nhiên hoàn toàn không gò bó áp đặt.
Giáo dục và rèn kĩ năng sống có hiệu quả còn được tôi vận dụng khá
nhiều trong môn học thông qua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có
nội dung gần gũi với cuộc sống hằng ngày của các em. Rèn kĩ năng sống có
hiệu quả còn được tôi vận dụng khá nhiều trong trong các môn học thông qua

môn học. Tôi nhận thấy học sinh dần dần hình thành được các kĩ năng hành vi
đạo đức một cách hiệu quả.
4-Sử dụng phương pháp trò chơi sắm vai trong môn Đạo đức tích hợp
với giáo dục kĩ năng sống.
Trò chơi là nhu cầu tất yếu của trẻ. Thông qua trò chơi, các em nhỏ
nhất là tiểu học như được thâm nhập vào một xã hội có niềm vui và có nhu
cầu sáng tạo, có luật chơi, có sự khen chê...Trò chơi trực tiếp tạo ra thú vui
cho trẻ và gián tiếp hình thành cho trẻ năng lực nhận thức các tình huống, đề
ra phép cư xử, hành động để giải quyết.
Qua chơi mà luyện tập và tập luyện những thao tác, những hành vi đạo
đức phù hợp với chuẩn mực đã học một cách tự nhiên, hứng thú. Từ đó giáo
dục kĩ năng sống cho các em.
Qua chơi mà phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo trong học
tập (như nảy sinh những thao tác, những cách ứng xử...ngoài những điều giáo
viên đã dạy).
Nhiệm vụ chủ yếu là tổ chức luyện tập giáo dục kĩ năng sống về các
hành vi đạo đức cho học sinh có:

18


-Kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi, chuẩn mực đạo đức.
-Kĩ năng lựa chọn cách ứng xử trong một tình huống cụ thể.
-Kĩ năng thực hiện chuẩn mực đạo đức.
Nêu chỉ nêu tình huống để học sinh phát biểu phải xử lý tình huống đó
như thế nào và nhận xét về hành vi đạo đức mà các bạn nêu trong cách xử lý
đó thì sự thu hút số đông học sinh vào bài học không cao, giờ học dễ tẻ nhạt,
không gây được ấn tượng sâu sắc về thái độ và hành vi đạo đức phải có cần
luyện tập để xử lý tình huống.
Trò chơi sắm vai được sử dụng trên cơ sở học sinh đã học bài đạo đức

19


- Tránh nhàm chán, tôi sưu tầm cụ thể những mẩu chuyện nhỏ cho học
sinh đóng vai để các bạn nhận xét vai diễn hoặc bổ sung thêm cho bài học.
Ví dụ: Qua tiểu phẩm đó cần học tập ai ? Vì sao ?
Không học ai ? Vì sao ?
Từ đó học sinh thêm khắc sâu bài học.
- Số học sinh còn lại của lớp theo dõi, nhận xét từng vai, bổ sung "Nên
nói hoặc làm (cử chỉ, hành động, thái độ...) như thế nào cho hay hơn đúng
hơn.
Từ đó các em rút ra được kinh nghiệm ứng xử trong những tình huống
cụ thể.
Quá trình điều khiển trò chơi sắm vai:
- Giáo viên phổ biến tình huống.
- Yêu cầu học sinh nhắc lại tình huống, các vai trong tình huống.
- Học sinh xung phong sắm vai (thêm trang phục đơn giản).
- Lời nhận xét, giáo viên bổ sung thêm.
- Giáo viên chốt: + Phân tích rút ra bài học gì ?
+ Mỗi tình huống cần ứng xử như thế nào ?
Qua bài tập các em đã hiểu và biết cách ứng xử một số tình huống cụ
thể về chủ đề: Chăm sóc ông bà, cha mẹ. Bây giờ cô sẽ hướng dẫn lớp mình
chơi trò chơi sắm vai các em có thích không ?
Tình huống 1: Em đang ngồi học, nếu em của em chạy vào khóc vì ngã
bẩn quần áo thì em sẽ hành động như thế nào ?
- Trang phục: Em bé quần áo xộc xệch và cởi áo khoác ngoài để anh
chị thay cho em.
Tình huống 2: Chiều nay đi học về, thấy chị mình bị ốm nằm ở giường,
em sẽ ứng xử như thế nào ?
- Trang phục: 2 ghế cho học sinh ngồi, gối, khăn đắp trên trán, cốc


Có kĩ năng

số học

sống tốt

Có hình

Kĩ năng sống

thành kĩ năng

còn nhiều

sống

hạn chế

sinh
SL

TL%

SL

TL%

SL


22

6

27,3

9

40,9

7

31,8

22
14
2015-2016 (tuần 30)
Từ bảng số liệu trên cho thấy:

63,6

8

36,4

0

0

Cuối năm học

kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện, học tập phấn đấu vươn lên đáp
ứng được phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích
cực.”

23


KẾT LUẬN
Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết
của xã hội, các em không chỉ biết học tốt về kiến thức mà còn phải được tôi
luyện những kĩ năng sống qua đó tạo cho các em một môi trường lành mạnh,
an toàn, tích cực, vui vẻ. Việc giáo dục kĩ năng sống ngay từ lớp nhỏ sẽ rút
ngắn thời gian để trang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị sống để
làm hành trang bước vào đời. Vì thế theo tôi để làm tốt việc rèn kĩ năng sống
cho học sinh thông qua môn Đạo đức lớp 3 như sau:
Đầu tiên tôi xác định nội dung giáo dục kĩ năng sống hiệu quả vào môn
học Đạo đức lớp 3. Những bài trong chương trình Đạo đức lớp 3 được cấu
trúc theo 5 mối quan hệ của học sinh với bản thân, gia đình, nhà trường, cộng
đồng và môi trường tự nhiên. Mỗi nội dung bài được giáo dục từng kĩ năng
khác nhau, phù hợp với lứa tuổi các em. Như vậy, việc xác định đúng nội
dung giáo dục kĩ năng sống trong môn Đạo đức đã giúp cho tôi định hướng
việc giáo dục các em một cách phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học
sinh lớp 3.
Tiếp theo cần rèn kĩ năng sống hiệu quả qua các giờ học Đạo đức. Vì
qua các giờ học Đạo đức, đã hình thành các kĩ năng cần thiết cho các em một
cách tự nhiên, nhẹ nhàng được hình thành các kĩ năng cần thiết như: biết giữ
lời hứa, biết chia sẻ vui buồn cùng bạn, có khả năng tự làm lấy công việc của
mình, hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các tình huống đơn giản, cụ
thể. Ngoài biết thực hành các hành vi cùng các bạn một cách tự giác, tích cực
các công việc gần gũi với các em trong cuộc sống hàng ngày đó là vốn sống