SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THỪA THIÊN HUẾ
TRƯỜNG THPT A LƯỚI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
“MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC
ĐẠO ĐỨC-KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA MÔN GDCD Ở TRƯỜNG
THPH ”

Lĩnh vực:
Tên tác giả:
Chức vụ:

A Lưới, tháng 3 năm 2016
1


MỤC LỤC

Mục lục

Trang
Phần I. Đặt vấn đề……………………………………………………………………...4
1. Lý do chọn đề tài ………………………………………………………………………....4
2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu. …………………….......................................................5
2.1. Mục tiêu nghiên cứu. ………………………………………………………………..….5
2.2. Phạm vi nghiên cứu. …………………………………………………………………....5
2.3. Đối tượng nghiên cứu. ………………………………………………………….....5
2.4. Nhiệm vụ nghiên cứu. …………………………………………………………......5
2.5. Phương pháp nghiên cứu. ………………………………………………........................5
Phần II. Giải quyết vấn đề ………………………………………….…...……………..6

3


1. Lý do chọn đề tài

Hiện nay, trong xã hội hiện đại luôn nảy sinh những vấn đề phức tạp và những
vấn đề bất định đối với con người. Nếu con người không có năng lực để ứng phó vượt
qua những thách thức đó và hành động theo cảm tính thì rất dễ gặp rủi ro. Chính vì
vậy, trong Diễn đàn thế giới về giáo dục cho mọi người họp tại Senegan (2000) chương
trình hành động Dakar đã đề ra 6 mục tiêu, trong đó, mục tiêu 3 nói rằng “Mỗi quốc
gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục đạo đức-kĩ năng
sống phù hợp và kĩ năng sống được coi như một nội dung của chất lượng giáo dục”.
Do đó, việc giáo dục đạo đức-kĩ năng sống đang trở thành nhiệm vụ quan trọng đối với
giáo dục các nước. Giáo dục mang lại cho mọi người không chỉ kiến thức mà cả kĩ
năng sống để sống trong xã hội.
Ở Việt Nam những năm gần đây, khi thực hiện chính sách mở cửa hội nhập quốc
tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của
những yếu tố tích cực lẫn tiêu cực, luôn được đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những
giá trị, đương đầu với những khó khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực. Nếu không
được giáo dục tốt đạo đức-kĩ năng sống, thoái hóa đạo đức, không có kĩ năng sống, các
em sẽ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích kỷ, lai căng, thực
dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách.
Hiện nay trên thực tế cho thấy, nhiều nhà trường, giáo viên chưa thực sự quan tâm
việc giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học, được thể hiện
rất rõ trong chất lượng dạy học. Giáo viên chưa có những biện pháp nhằm tích hợp
giáo dục đạo đức-kĩ năng sống vào trong hoạt động dạy học, do đó nhiều học sinh
không có những kĩ năng sống cần thiết nên gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống. Việc
giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh đang là vấn đề cấp thiết, đáp ứng nhu cầu
ngày càng phát triển của xã hội. Qua đó, hình thành cho học sinh thành những người
đáp ứng những yêu cầu của biến đổi xã hội hiện nay.

sống cho học sinh ở môn GDCD.

Phần II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
5


I. Cơ sở lý luận của vấn đề.
1. Khái niệm giáo dục đạo đức-kĩ năng sống.
Giáo dục đạo đức-kĩ năng sống là hình thành một hệ thống những qui tắc, những
chuẩn mực mà qua đó con người tự nhận thức và điều chỉnh những hành vi của minh
vì hạnh phúc của cá nhân, lợi ích của tập thể và cộng đồng. Hình thành cách sống tích
cực trong xã hội hiện đại, xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành
vi, thói quen tiêu cực, trên cơ sở giúp người học có cả kiến thức, giá trị, thái độ và các
kĩ năng thích hợp.
2. Giáo dục đạo đức-kĩ năng sống qua dạy học môn Giáo dục công dân.

Các môn học ở nhà trường phổ thông Việt Nam đều có khả năng thực hiện giáo
dục đạo đức-kĩ năng sống. Trong đó, môn GDCD ở trường THPT A Lưới có vai trò
quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục, góp phần hình thành nhân cách toàn
diện cho học sinh, là một môn học có nhiều khả năng giáo dục đạo đức-kĩ năng sống
cho học sinh. Bởi vì, mục tiêu và nội dung môn GDCD vốn đã mang các yếu tố của
giáo dục đạo đức-kĩ năng sống, rất thuận lợi cho việc giáo dục tất cả các chuẩn mực
đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh. Vì vậy, có thể giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
trong tất cả các bài học mà không cần phải đưa thêm các thông tin, kiến thức và tăng
thời gian tiết học. Tuy nhiên, tùy vào từng bài học khác nhau, giáo viên có thể lựa chọn
số lượng và phương pháp tích hợp giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho phù hợp.
Thông qua tích hợp giáo dục đạo đức-kĩ năng sống trong môn GDCD nhằm trang bị
cho học sinh những kĩ năng sống cần thiết qua môn học, phù hợp với lứa tuổi học sinh
THPT, giúp các em biết sống và ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ giữa những
người thân trong gia đình, giữa thầy cô, bạn bè và những người xung quanh. Qua đó,

cộng đồng trong cùng mục tiêu, giúp các em có được những kĩ năng thiết thực cần thiết
cho cuộc sống hiện tại và tương lai sau này.
4. Đạo đức và các kĩ năng sống có thể giáo dục cho HS qua dạy học môn GDCD.

Dựa trên cơ sở phân tích kinh nghiệm quốc tế và thực trạng giáo dục đạo đức-kĩ
năng sống ở Việt Nam nói chung ở trường THPT A Lưới nói riêng những năm qua, có
thể đề xuất nội dung giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh qua đề tài báo cáo
sáng kiến kinh nghiệm như sau:
7


Giáo dục đạo đức.
Giáo dục “Tiên học lễ, hậu học văn”: Nhằm điều chỉnh, cân bằng mục đích giáo
dục. Ai cũng hiểu rằng trong quá trình giáo dục không có một quy trình máy móc, ngắt
quãng trước là phải dạy học “lễ phép đạo đức”, sau rồi mới dạy học “văn hóa kiến
thức”. Ngược lại, chỉ có thông qua con đường dạy học văn hóa, kiến thức mới hình
thành được thế giới quan một cách vững vàng, trên cơ sở đó mới phát triển nhân sinh
quan tức là tư tưởng, đạo đức đúng đắn. Đó chính là con đường biện chứng trong quá
trình dạy học-giáo dục phát triển hài hòa nhân cách và năng lực người học sinh.
Giáo dục phương châm “Dạy người, dạy chữ, dạy nghề” cũng thể hiện rõ của
hoạt động giáo dục đạo đức.
Bác Hồ đã dạy: “Dạy cũng như học, phải chú trọng cả tài lẫn đức. Đức là đạo đức
cách mạng, đó là cái gốc quan trọng. Nếu thiếu đạo đức, con người sẽ không phải là
con người bình thường và cuộc sống xã hội sẽ không phải là cuộc sống xã hội bình
thường, ổn định…”
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã từng nói: “Có tài mà không có đức chỉ là người vô
dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”
Đảng ta đã chủ trương “Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng lòng
yêu nước, chủ nghĩa Mác – Lên nin, đưa việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà
trường phù hợp với từng lứa tuổi và bậc học…” Bởi vậy, tu dưỡng và rèn luyện bản

- Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm
- Kĩ năng đặt mục tiêu
- Kĩ năng quản lí thời gian
- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
II. Cơ sở thực tiễn

9


1. Cần xác định đúng hệ thống những tư tưởng đạo đức-kĩ năng sống cần thiết đối với
mỗi bài dạy.

Đây là kinh nghiệm đầu tiên được rút ra. Có thể nói, để tiến hành giáo dục đạo
đức-kĩ năng sống qua mỗi bài dạy, người giáo viên cần căn cứ vào nội dung tri thức
của từng bài để xác định một cách chính xác hệ thống những kĩ năng sống cần thiết cần
tích hợp, lồng ghép trong quá trình thiết kế giáo án và tổ chức dạy học trên lớp. Đối
với môn GDCD, việc làm này không mấy khó khăn vì bản thân nội dung tri thức đã
chứa đựng rất nhiều kĩ năng sống. Giáo viên có thể sử dụng những kết quả có được từ
các đợt tập huấn do Sở tổ chức và tham khảo các tài liệu liên quan đến vấn đề giáo dục
lồng ghép nội dung đạo đức-kĩ năng sống qua các bài dạy môn GDCD.
2. Tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để hình thành và rèn luyện
đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh.

Có thể nói đây là biện pháp quan trọng nhất, quyết định nhất đối với hiệu quả của
việc giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh qua môn GDCD. Bởi vì, chính trong
quá trình học tập theo các phương pháp dạy học mới dưới sự hướng dẫn của giáo viên,
học sinh sẽ trực tiếp rèn luyện những kĩ năng cơ bản và cần thiết rất có ý nghĩa đối với
cuộc sống. Một số phương pháp dạy học mới cần được giáo viên ưu tiên sử dụng như:
Phương pháp động não (để hình thành và rèn luyện kĩ năng phán đoán, kĩ năng
tư duy sáng tạo, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng quản lí thời gian, kĩ năng tìm kiếm và

quan và tư duy đạo đức, kĩ năng cần được giải đáp và rèn luyện. Khi đó, ngoài cha mẹ
thì giáo viên chính là người được các em tin tưởng để bày tỏ và mong chờ sự chia sẻ,
thông cảm và định hướng. Trong đó đặc biệt là người giáo viên giáo dục công dân.
Nguyên nhân là do, đối với các em, người giáo viên GDCD là giáo viên có nhiều hiểu
biết sâu rộng nhất, đặc biệt là đối với những vấn đề về cảm xúc giới tính, tình yêu, hôn
nhân, việc làm…đó cũng là những vấn đề gần với nội dung tri thức của bài học. Từ đó,
người giáo viên dạy môn GDCD cần xác định được đây chính là cơ hội để tiếp cận và
tăng cường sự lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh. Bằng
những lời chỉ bảo tận tình và thái độ tôn trọng, giáo viên có thể trực tiếp đưa ra những
lời khuyên, qua đó, giúp học sinh thấy được tầm quan trọng của những giá trị đạo đức
xã hội, kĩ năng sống đối với mỗi người.
Để khai thác được biện pháp này, người giáo viên môn GDCD cần phải có thái độ
dịu dàng, gần gũi, luôn luôn lắng nghe và luôn luôn thấu hiểu những tâm tư, tình cảm
11


của học sinh. Trong quá trình giao tiếp, giáo viên cũng cần biết liên hệ với những nội
dung tri thức của môn học mà mình đã truyền đạt để quá trình giáo dục tư tưởng đạo
đức - kĩ năng sống có được chiều sâu tri thức.
4. Thường xuyên tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, (ngoại khóa, tham quan).

Ngoài kiến thức được lĩnh hội trong các bài giảng trên lớp học thì việc giáo dục
đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp có vai
trò rất quan trọng. Đây là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, là cầu nối giữa lý
thuyết và thực hành, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động. Với ưu thế
của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, khả năng giáo dục qua các hoạt động ngoài
giờ lên lớp rất đa dạng, học sinh có dịp rèn luyện các kĩ năng cơ bản mà mục tiêu giáo
dục đã đề ra; trong đó có các kĩ năng sống và lí tưởng cao thượng, đạo đức trong sáng
cho học sinh là rất lớn.
Nội dung chương trình hoạt động rất đa dạng, đề cập đến các vấn đề cần thiết để

- Bảng phân biệt đạo đức với pháp luật, phong tục, tập quán trong điều chỉnh
hành vi của con người.
II. Phương pháp:
- Thuyết trình, đặt vấn đề, kể chuyện, thảo luận nhóm, đàm thoại…
IV. Trọng tâm:
-Làm cho học sinh hiểu được khái niệm đạo đức và vai trò của đạo đức trong
đời sống xã hội.
V. Tiến trình dạy học
1. Kiểm tra kiến thức đã học (5 phút)
Câu 1: Vì sao nói con người là mục tiêu của sự phát triển xã hội? (5.0 điểm)
Câu 2: Vì sao nói chỉ có chủ nghĩa xã hội mới thật sự coi con người là mục tiêu
phát triển của xã hội? (5.0 điểm)
2. Giới thiệu bài mới (2 phút)
Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đạo đức của con người như gốc của cây, như nguồn
của sông. Người luôn nhấn mạnh vai trò quan trọng và tích cực của đạo đức trong đời

13


sống xã hội. Vì sao đạo đức lại quan trọng như vậy? Để trả lời cho câu hỏi này thì
chúng ta tìm hiểu nội dung bài 10. Quan niệm về đạo đức

3. Giảng bài mới (30 phút)

14


Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của

=> Giúp người hay nhặt của
rơi trả lại, đó là các hành vi
đạo đức vì phù hợp với các
quy tắc, chuẩn mực xã hội.
Vậy, đạo đức là gì?
- Nhận xét, chốt lại.
GV: Một hành vi đạo đức

Đạo đức là hệ thống các
quy tắc chuẩn mực xã hội mà
nhờ đó con người tự giác điều
chỉnh hành vi của mình cho
phù hợp với lợi ích của cộng
đồng, của xã hội.

phải được xã hội thừa nhận và
hình thành một cách tự giác,

Ví dụ: Đưa cụ già qua đường
là hành vi đạo đức.

luôn được củng cố bằng “sức
mạnh” của các tấm gương
quần chúng.
“Trăm năm bia đá thì mòn
Ngàn năm bia miệng vẫn còn

15



+ Vì sao người có lương tâm được xã hội đánh giá cao?
+ Nhân phẩm và danh dự có vai trò thế nào đối với đạo đức cá nhân?
+ Hãy phân biệt tự trọng với tự ái.
+ Có người cho rằng hạnh phúc là “Cầu được, ước thấy”. Em có đồng ý với ý
kiến trên không? Vì sao?

III. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TRONG QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC-KĨ NĂNG
SỐNG CHO HS TRƯỜNG THPT A LƯỚI.

Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân được rút ra trong quá trình thực
hiện việc giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh qua môn GDCD ở trường THPT
A Lưới. Trong quá trình vận dụng những biện pháp trên, quá trình giáo dục đạo đức-kĩ
năng sống cho học sinh của tôi đã đem lại các kết quả sau đây:
Thực hiện đầy đủ và hiệu quả những yêu cầu của cấp trên về việc triển khai nội
dung giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh qua dạy học môn GDCD.
Triển khai đầy đủ và hiệu quả những kết quả của các lớp tập huấn về giáo dục
đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh do cấp trên tổ chức.
Đã hình thành và rèn luyện cho học sinh hệ thống những tư tưởng cao đẹp, đạo
đức trong sáng, kĩ năng năng sống cần thiết cho cuộc sống qua mỗi bài dạy trên lớp.

17


Đã kích thích được hứng thú học tập môn GDCD. Qua phiếu điều tra về năng
lực của giáo viên từ HS, chúng tôi nhận thấy học sinh đã đánh giá rất cao các giờ dạy
môn GDCD. Các em thấy bài học dễ nhớ, thú vị, đặc biệt là hầu hết các em đều cho
rằng môn học chứa đựng rất nhiều bài học có ý nghĩa về cuộc sống. Các em cũng cho
biết nhờ có môn GDCD mà các em tích cực hơn trong các phong trào hoạt động của
đoàn-câu lạc bộ môi trường, HLHTN Việt Nam ở trường THPT A Lưới, học hành
chăm chỉ hơn, ít vi phạm nề nếp học tập hơn. Qua đó cải thiện được kết quả học tập và

giáo viên trường khác về giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cho HS. (Nhất là đối với giáo
viên trực tiếp dạy những HS đựơc tuyển đầu vào vào học trường THPT A Lưới).
Thành lập phòng tham vấn học đường tại trường, đưa nội dung giáo dục đạo đứckĩ năng sống vào chương trình ngoại khóa, lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức-kĩ
năng sống vào các môn học chính khóa như: Ngữ văn, GDCD, Lịch sử, Địa lý...
Tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí nhằm tăng cường tình đoàn kết cho học
sinh trong trường, tạo cơ hội khuyến khích các em kết bạn, nhất là mối quan hệ thân
thiết, biến trường học là nơi để các em cảm thấy cuộc sống tươi vui, có ý nghĩa.
Cần trang bị đầy đủ về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học.
3. Đối với giáo viên

Không ngừng bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ để có hiểu biết đầy đủ,
sâu sắc về những phương pháp giáo dục đạo đức-kĩ năng sống cần thiết.
Thường xuyên lựa chọn các phương pháp dạy học mới để tăng cường rèn luyện
lối sống đạo đức-kĩ năng sống cho học sinh. Muốn thế, bản thân giáo viên phải là
chuyên gia về phương pháp dạy học, có tâm huyết với nghề trồng người.
Tăng cường tổ chức các hoạt động tương tác giữa giáo viên-học sinh-Nhà trường.
Chẳng hạn như tổ chức cho học sinh thể hiện, trình bày sản phẩm của mình trước tập
thể, cho tập thể trao đổi, nhận xét...
19


Là bạn đồng hành trong quá trình học tập của học sinh; là cố vấn, trọng tài, kết
luận về các cuộc tranh luận, đối thoại giữa học sinh–học sinh, giữa giáo viên–học sinh.
Tham gia nhiệt tình và có hiệu quả những đợt tập huấn về giáo dục đạo đức-kĩ
năng sống do cấp trên và các chuyên gia tổ chức.
“Hãy là một người cha trước khi trở thành là một người thầy” của các em HS.
4. Đối với học sinh.

Cần nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của giáo dục đạo đức-kĩ năng sống đối
với bản thân cả trong học tập, hoạt động thường ngày và cả với nghề nghiệp của bản


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ giáo dục và Đào tạo – GDCD lớp 10, sách giáo viên, Nhà xuất bản giáo dục.
2. Giáo trình đạo đức học Mác – Lênin – NXB chính trị Quốc gia, Hà nội, 2005.
3. Ngô Công Hoàn, Hoàng Anh, giao tiếp sư phạm, NXB giáo dục, 1998.
4. Đặng Vũ Hoạt, HĐNGLL ở trường THPT, NXB giáo dục, 1997.
5. Một số vấn đề đổi mới dạy học, GDCD lớp 10.
6. Sách giáo khoa GDCD lớp 10, NXB giáo dục.

21