Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

MỤC LỤC
I/Lý do chọn đề tài:
1. Đặt vấn đề
2. Mục đích đề tài
3. Lịch sử đề tài
4. Phạm vi đề tài
II/ Nội dung công việc đã làm:
1. Thực trạng đề tài
2. Nội dung cần giải quyết
3. Biện pháp giải quyết
4. Kết quả chuyển biến của đối tượng
III/ Kết luận:
1. Tóm lược giải pháp
2. Phạm vi đối tượng áp dụng
3. Kiến nghị với các cấp về điều kiện thực hiện( nếu có)
IV/ Phụ lục: (nếu có)
1.Bảng thống kê số liệu, phiếu khảo sát, biên bản tọa đàm, hội nghị,
hội thảo khoa học( nếu có)
2. Tư liệu tham khảo( tên tư liệu, tên tác giả, tên nhà xuất bản,năm
xuất bản)
3. Các sản phẩm đã làm phục vụ việc thực hiện đề tài( ĐDDH tự
làm…)
4. Bảng phân công cụ thể( nếu là loại đề tài làm tập thể)

I.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1/ Đặt vấn đề
1



và học sinh lớp 5 nói riêng yêu thích học phân môn tập làm văn và có ý thức
tích cực học tập rèn luyện kĩ năng viết văn tả cảnh cho HS lớp 5.
3. Lịch sử đề tài:
Bản thân đã nghiên cứu và áp dụng đề tài trong năm học 2015-2016
này tại trường Tiểu học Phước Vân đã mang lại hiệu quả cao.
4.Phạm vi đề tài:
Trong năm học này, tôi tiếp tục nghiên cứu, bổ sung để nhằm rèn kỹ
năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 với đối tượng là học sinh lớp Năm/1
trường tiểu học Phước Vân.
II/ NỘI DUNG CÔNG VIỆC LÀM:

2


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

1. Thực trạng đề tài
Kiến thức và kĩ năng về tập làm văn của học sinh còn khó khăn, chậm,
các em chưa tự tin, chưa mạnh dạn, chưa có hứng thú học, nói chưa tự nhiên,
nói như đọc, viết không mạch lạc thiếu cảm xúc. Học sinh làm bài thường
theo một công thức nhất định, có sẵn mà không sáng tạo.
Ví dụ:
-Tả mẹ: Các học sinh trong lớp phần lớn đều có bài văn tả mẹ gần
giống nhau.
-Tả con mèo: cũng chung chung, theo khuôn mẫu như: mắt sáng, lông
mượt, đuôi dài, biết bắt chuột…
Học sinh và cả giáo viên đôi khi chưa quan tâm đến quan sát vật thật,
cảnh thật để phát hiện ra những cái mới về thế giới xung quanh ta.
Học sinh còn hạn chế khi vận dụng kiến thức từ bài đọc, câu chuyện
kể…để làm văn. Bài làm của học sinh chưa thiết thực với đời sống thực tế của

 Thống kê chất lượng môn Tập làm văn đầu năm
Thời gian

Sĩ số

Đầu năm

34

Bài viết đảm bảo bố cục,
câu văn gãy gọn, sử dụng
hình ảnh so sánh, từ ngữ
hay, ít mắc lỗi chính
tả,…

Bài viết chưa
đảm bảo bố cục,
câu văn còn lủng
củng, hay mắc lỗi
chính tả

15(44%)

19 ( 56%)

2. Nội dung cần giải quyết:
-GV cần nắm vị trí nhiệm vụ của phân môn tập làm văn thể loại tả
cảnh.
- Các kĩ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5.
- Mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc


Phân môn tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kĩ năng sản sinh văn
bản (nói, viết). Nhờ vậy Tiếng Việt không chỉ là một hệ thống cấu trúc được
xem xét từng phần, từng mặt qua từng phân môn mà trở thành công cụ sinh
động trong quá trình giao tiếp, tư duy, học tập. Nói cách khác, phân môn tập
làm văn đã góp phần hiện thực hoá mục tiêu quan trọng bậc nhất của việc dạy
và học Tiếng Việt, là dạy học sinh sử dụng Tiếng Việt trong đời sống sinh
hoạt, trong quá trình lĩnh hội các tri thức khoa học…
Sản phẩm của phân môn tập làm văn là các bài văn viết hoặc nói theo
các kiểu bài do chương trình quy định. Để làm được các bài văn này, học sinh
phải có thêm nhiều kĩ năng khác ngoài các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng
Việt, kĩ năng dùng từ, đặt câu. Đó là các kĩ năng phân tích đề, tìm ý và lựa
chọn ý, kĩ năng lập dàn ý, viết đoạn và liên kết đoạn… các kĩ năng này không
được phân vào trong tiếng Việt rèn luyện và phát triển ngoài phân môn tập
làm văn. Cho nên có thể nói nhiệm vụ cơ bản và chủ yếu của phân môn tập
làm văn là giúp học sinh sau một quá trình luyện tập lâu dài và có ý thức, dần
dần nắm được cách viết các bài văn theo nhiều loại phong cách khác nhau do
chương trình quy định.
Thực hiện nhiệm vụ rèn luyện kĩ năng sản sinh văn bản ở dạng nói hay
viết, phân môn tập làm văn đồng thời góp phần cùng các môn học khác rèn
luyện tư duy, phát triển ngôn ngữ và hình thành nhân cách cho học sinh. Phân
môn tập làm văn ở tiểu học còn góp phần rèn luyện tư duy hình tượng; từ óc
quan sát tới trí tưởng tượng từ khả năng tái hiện các chi tiết đã quan sát được
tới khả năng nhào nặn các vật liệu có thực trong đời sống để xây dựng nên
nhân vật, xây dựng cốt truyện. Khả năng tư duy lôgic của học sinh cũng được
phát triển trong các quá trình học các kiểu bài có phong cách nghệ thuật, việc
phân tích đề, lập dàn ý… giúp cho khả năng phân tích, tổng hợp, phân loại,
lựa chọn… của học sinh được rèn luyện trở nên sắc bén hơn. Đồng thời giúp
học sinh phát triển vốn động từ, tính từ, tập vận dụng các biện pháp tu từ, so
sánh, nhân hoá, hoán dụ…Từ đó tâm hồn và nhân cách của các em được hình

hỏi một số kĩ năng tương ứng. Có thể thấy các nhóm kĩ năng tương ứng như
sau:
+ Nhóm kĩ năng chuẩn bị cho việc sinh sản văn bản bao gồm:
- Kĩ năng phân tích đề bài.
- Kĩ năng tìm ý và lựa chọn ý.
- Kĩ năng xây dựng dàn ý.
+ Nhóm kĩ năng viết văn bản bao gồm:
- Các kĩ năng dùng từ, đặt câu.
- Các kĩ năng viết đoạn văn, liên kết đoạn thành bài.
Trong 4 kĩ năng trên thì 2 kĩ năng sau chủ yếu của phân môn tập làm
văn, còn 2 kĩ năng trước là sự thừa hưởng kết quả của các phân môn khác.
+ Nhóm kĩ năng kiểm tra kết quả bao gồm:
- Các kĩ năng phát hiện lỗi .
- Các kĩ năng sửa chữa lỗi.
Các kĩ năng sản sinh văn bản thường gắn với thao tác tư duy nên khó
kiểm soát, khó hướng dẫn rèn luyện, khó đánh giá hơn. Biện pháp hữu hiệu là
tìm cách xác định sản phẩm của từng thao tác, từ đó nhận xét uốn nắn để học
sinh có thể học được các thao tác đúng, rèn được các kĩ năng.
Nhiều kĩ năng sản sinh văn bản có quan hệ với đặc điểm phong cách
bài văn, chịu ảnh hưởng của vốn hiểu biết và vốn sống của học sinh. Ở đây kĩ
năng và kiến thức gắn với nhau rất chặt chẽ, hoà quyện vào nhau.
Người giáo viên muốn dạy tốt phân môn tập làm văn không những cần
quan tâm rèn luyện các kĩ năng làm bài mà còn cần quan tâm đến việc bồi
6


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

dưỡng tâm hồn, cảm xúc, mở rộng và nâng cao vốn hiểu biết, vốn sống cho
các em. Chỉ có như vậy các kĩ năng mới có nội dung phong phú và việc làm

định hướng trong các đề bài. Các bài luyện tập làm báo cáo thống kê, làm
đơn, làm biên bản, lập chương trình hoạt động… cũng tạo cơ hội cho học sinh
thể hiện mối quan hệ với cộng đồng. Những cơ hội đó làm cho tình cảm yêu
mến, gắn bó với thiên nhiên, con người và việc xung quanh của trẻ nảy nở,
tâm hồn, tình cảm của trẻ thêm phong phú. Đó là những nhân tố quan trọng
góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp của trẻ.

7


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

3.4/ Đổi mới phương pháp dạy tập làm văn lớp 5 nói chung và kiểu bài
tả cảnh nói riêng
Nội dung dạy học:
Trang bị kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm văn.
Kiểu bài tập làm văn tả cảnh có 18 tiết, nhiều nhất so với các kiểu bài
khác ở lớp 5. Nó bao gồm các loại bài lý thuyết, thực hành. Nó rèn luyện cho
học sinh các kỹ năng viết các phần mở bài ,thân bài , kết bài và kỹ năng viết
các đoạn văn.
Để hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu và làm bài tập thực hành,
giáo viên áp dụng các biện pháp sau:
a) Giúp học sinh nắm vững yêu cầu của bài tập
- Cho học sinh đọc thầm rồi trình bày lại yêu cầu của bài tập.
- Giáo viên giải thích thêm cho rõ yêu cầu bài tập.
- Tổ chức cho học sinh thực hiện làm mẫu một phần của bài tập để học
sinh nắm được yêu cầu của bài tập đó.
b) Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập
- Tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân hoặc theo cặp, nhóm để thực
hiện bài tập.

Và dàn bài của một bài tập làm văn thường có ba phần:
- Mở bài.
- Thân bài.
- Kết bài.
 Viết thành bài hoàn chỉnh
Đây là khâu rất quan trọng trong quá trình làm văn. Trên cơ sở dàn ý
vừa lập, học sinh viết thành câu, thành đoạn, thành bài viết hoàn chỉnh. Lời
văn diễn đạt phải rõ ràng, rành mạch, trong sáng, đúng ngữ pháp; diễn đạt có
hình ảnh, linh hoạt, sinh động và có cảm xúc. Cần tránh lối đạt câu sai ngữ
pháp, lộn xộn,…. Nội dung đúng, lời văn trong sáng và cảm xúc chân thực sẽ
tạo nên chất lượng tốt của bài văn.
Chính vì vậy mà rất nhiều học sinh luôn dành thời gian thích đáng để
viết nháp hoặc chuẩn bị chu đáo trước khi viết bài chính thức. Và đó là một
việc làm tốt cần phát huy (tất nhiên chỉ có thể viết nháp trong một khoảng
thời gian cho phép hoặc đọc dò lại bài chuẩn bị trước để việc làm bài hoàn
chỉnh đảm bảo đúng thời gian quy định).
 Đọc soát lại bài làm
Để tránh những sơ suất trong việc dùng từ và đặt câu, đồng thời để
tránh những lỗi chính tả, học sinh cần đọc lại bài viết của mình để sửa chữa
những chỗ sai, xóa bỏ những chữ thừa hoặc bổ sung những từ ngữ do vô tình
đã bị thiếu khi viết. Việc làm này là cần thiết để “tu chỉnh” cho bài văn đạt
kết quả tốt hơn.
b) Đối với loại bài thực hành:
- Giới thiệu bài
- Hướng dẫn thực hành
- Củng cố, dặn dò
Văn miêu tả là loại văn thể hiện sự vật, sự việc, con người, cảnh
vật… một cách sinh động, cụ thể như nó vốn có trong đời sống. Đây là loại
văn giàu cảm xúc, giàu trí tưởng tượng và sự đánh giá thẩm mỹ của người
viết với đối tượng miêu tả.

của cuộc sống. Kiểu bài này thường sử dụng các câu có chứa các bộ phận
trạng ngữ chỉ địa điểm.
a) Phương pháp làm bài văn tả cảnh:
Xác định mục đích bài tả cảnh .
Ví dụ : Tả ngôi trường của em .
. Bài tả cảnh gì?
. Bài tả cảnh cho ai đọc?
. Bài tả cảnh nhằm mục đích gì?
Tìm ý:
. Quan sát: Giáo viên phải hướng dẫn học sinh cách quan sát và chọn
lọc những chi tiết quan sát được. Khi quan sát cần chú ý:

10


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

+ Nhìn cảnh vật theo quan niệm thẩm mỹ, đạo đức và tâm trạng của
mình.
+ Phải quan sát tỉ mỉ nhiều lần, mài sắc các giác quan.
+ Vị trí của người quan sát ảnh hưởng đến kết quả quan sát và kết quả
của bài tả.
. Sau khi quan sát, học sinh phải biết hồi tưởng và tưởng tượng toàn bộ
cảnh vật đã quan sát.
- Lập dàn ý.
*Mở bài : Giới thiệu bao quát
+Trường Tiểu học ..........
+Ngôi trường khang trang nằm ở ấp ......xã ......
*Thân bài : Tả từng phần của trường
Nhìn từ xa ngôi trường như thế nào .

Cảnh sân trường lúc này có gì nổi bật về âm thanh, màu sắc, sự hoạt động?
Nhóm hoạt động sôi nổi nhất là nhóm nào? Họ chơi những trò chơi gì?
Các bạn trong nhóm hoạt động thế nào?...
Học sinh nêu ý rất đa dạng, tôi cho học sinh phát biểu tự nhiên rồi chốt
lại:
+ Sân trường rộn rã tiếng nói cười, … Những bộ đồ đồng phục áo trắng
quần tây đen nổi bật trên sân trường, trông xa như một đàn cò trắng đang tìm
mồi.
Những hoạt động có nhiều học sinh tham gia với không khí sôi nôi,
thích thú, ví dụ: đá cầu, nhảy dây, bắn bi, …
Và đây là 1 đoạn trong bài văn tả cảnh trường trong giờ ra chơi của em
Lê Kim Ngọc học sinh lớp 5/1 trường TH Phước Vân.

12


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

13


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

Đề bài: Quê hương em có nhiều cảnh đẹp. Hãy tả một cảnh đẹp của quê
hương mà em thích nhất.

Trích bài viết của em Tuyết Phương, học sinh lớp 5/1 trường TH Phước Vân.

14


19 ( 56%)

Học kỳ I

34

23 ( 67%)

11 ( 33%)

Học kỳ II

34

30 (88%)

4 (12%)

Từ sự tự tin, từ năng lực chủ động, phát huy tính tích cực của mình
trong giờ học tập làm văn. Từ những kết quả đạt được nêu trên, tôi thấy dạy
học phân môn tập làm văn ở lớp 5 không những chỉ giúp cho học sinh biết
vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, mà còn giúp các em
phát triển tư duy, có khả năng sáng tạo trong viết câu, viết đoạn văn hoặc viết
bài tập làm văn hay đạt kết quả.

15


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5


cầu học sinh đọc nhiều sách, làm dàn bài trước khi viết…
Giáo viên phải luôn đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy
học để tiết tập làm văn không những không nhàm chán, khô khan mà còn hấp
dẫn, lý thú. Vì đây là tiết học mà học sinh được bộc lộ kiến thức tiếng Việt và
bản lĩnh của mình nhiều nhất trước thầy cô và tập thể lớp.
Đặc biệt đối với kiểu bài tập làm văn tả cảnh, giáo viên cần cho học
sinh lớp 5 hiểu rõ đây là kiểu bài tổng hợp. Trong bài tả cảnh có tả người, tả
con vật và cây cối nhưng chỉ ở mức độ vừa phải, chỉ là những nét chấm phá
để cảnh sinh động hơn. Nếu học sinh tả nhiều về hoạt động của con người
hoặc tả lan man về cây cối trong bài tả cảnh thì bài văn đó bị xa đề, lạc đề.
16


Reứn kyừ naờng vieỏt vaờn taỷ caỷnh cho hoùc sinh lụựp 5

Khi dạy lý thuyết về tả cảnh, giáo viên phải giúp học sinh hiểu về kiểu
bài tả phong cảnh thiên nhiên này, hiểu được cấu tạo của bài văn, viết được
các đoạn mở bài, kết bài. Phần thân bài có thể viết thành 2 hoặc 3 đoạn văn.
Mỗi đoạn tả về một bộ phận hoặc một sự thay đổi của cảnh theo thời gian.
Học sinh có thể đặt tựa bài cho mỗi bài văn tả cảnh (Trường em, Cánh đồng
quê em, Đường làng tôi…) để các em hứng thú hơn khi làm bài.
Khi dạy thực hành về văn tả cảnh, giáo viên cần hướng dẫn kỹ trước
khi học sinh làm bài. Giáo viên cũng cần chấm bài kỹ để tìm ra ưu, khuyết
điểm của mỗi em để động viên, khuyến khích hay sửa chữa kịp thời. Giáo
viên cần khuyến khích học sinh sáng tạo khi tả cảnh, vận dụng các giác quan
khi quan sát, sử dụng từ ngữ gợi hình, biểu cảm, sử dụng các biện pháp nhân
hóa, so sánh và có trí tưởng tượng phong phú… trong bài văn tả cảnh.
2/ Phạm vi đề tài:
Đề tài này tôi đã áp dụng rất thành công cho lớp 5/1 tôi phụ trách và có
thể áp dụng cho các lớp khối 4,5 tất cả các trường tiểu học trong toàn tỉnh.

10- Nguyễn Minh Thuyết (chủ biên) – Đỗ Việt Hùng – Nguyễn Trại
– Nguyễn Thị Hạnh – Bùi Minh Toán – Tiếng Việt 4 tập 1, 2 –
NXB GD năm 2005.

18