Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

MỤC LỤC
I/Lý do chọn đề tài:
1. Đặt vấn đề
2. Mục đích đề tài
3. Lịch sử đề tài
4. Phạm vi đề tài
II/ Nội dung cơng việc đã làm:
1. Thực trạng đề tài
2. Nội dung cần giải quyết
3. Biện pháp giải quyết
4. Kết quả chuyển biến của đối tượng
III/ Kết luận:
1. Tóm lược giải pháp
2. Phạm vi đối tượng áp dụng
3. Kiến nghị với các cấp về điều kiện thực hiện( nếu có)
IV/ Phụ lục: (nếu có)
1.Bảng thống kê số liệu, phiếu khảo sát, biên bản tọa đàm, hội nghị,
hội thảo khoa học( nếu có)
2. Tư liệu tham khảo( tên tư liệu, tên tác giả, tên nhà xuất bản,năm
xuất bản)
3. Các sản phẩm đã làm phục vụ việc thực hiện đề tài( ĐDDH tự
làm…)
4. Bảng phân cơng cụ thể( nếu là loại đề tài làm tập thể)

1


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5


và học sinh lớp 5 nói riêng u thích học phân mơn tập làm văn và có ý thức
tích cực học tập rèn luyện kĩ năng viết văn tả cảnh cho HS lớp 5.
3. Lịch sử đề tài:
Bản thân đã nghiên cứu và áp dụng đề tài trong năm học 2015-2016
này tại trường Tiểu học Phước Vân đã mang lại hiệu quả cao.
4.Phạm vi đề tài:
Trong năm học này, tơi tiếp tục nghiên cứu, bổ sung để nhằm rèn kỹ
năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 với đối tượng là học sinh lớp Năm/1
trường tiểu học Phước Vân.
2


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

II/ NỘI DUNG CƠNG VIỆC LÀM:
1. Thực trạng đề tài
Kiến thức và kĩ năng về tập làm văn của học sinh còn khó khăn, chậm,
các em chưa tự tin, chưa mạnh dạn, chưa có hứng thú học, nói chưa tự nhiên,
nói như đọc, viết khơng mạch lạc thiếu cảm xúc. Học sinh làm bài thường
theo một cơng thức nhất định, có sẵn mà khơng sáng tạo.
Ví dụ:
-Tả mẹ: Các học sinh trong lớp phần lớn đều có bài văn tả mẹ gần
giống nhau.
-Tả con mèo: cũng chung chung, theo khn mẫu như: mắt sáng, lơng
mượt, đi dài, biết bắt chuột…
Học sinh và cả giáo viên đơi khi chưa quan tâm đến quan sát vật thật,
cảnh thật để phát hiện ra những cái mới về thế giới xung quanh ta.
Học sinh còn hạn chế khi vận dụng kiến thức từ bài đọc, câu chuyện
kể…để làm văn. Bài làm của học sinh chưa thiết thực với đời sống thực tế
của xã hội.

Thời gian

Sĩ số

Đầu năm

34

Bài viết đảm bảo bố cục,
câu văn gãy gọn, sử dụng
hình ảnh so sánh, từ ngữ
hay, ít mắc lỗi chính tả,
…

Bài viết chưa đảm
bảo bố cục, câu
văn còn lủng
củng, hay mắc lỗi
chính tả

15(44%)

19 ( 56%)

2. Nội dung cần giải quyết:
-GV cần nắm vị trí nhiệm vụ của phân mơn tập làm văn thể loại tả
cảnh.
- Các kĩ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5.
- Mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc
thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh.

bản (nói, viết). Nhờ vậy Tiếng Việt khơng chỉ là một hệ thống cấu trúc được
xem xét từng phần, từng mặt qua từng phân mơn mà trở thành cơng cụ sinh
động trong q trình giao tiếp, tư duy, học tập. Nói cách khác, phân mơn tập
làm văn đã góp phần hiện thực hố mục tiêu quan trọng bậc nhất của việc dạy
và học Tiếng Việt, là dạy học sinh sử dụng Tiếng Việt trong đời sống sinh
hoạt, trong q trình lĩnh hội các tri thức khoa học…
Sản phẩm của phân mơn tập làm văn là các bài văn viết hoặc nói theo
các kiểu bài do chương trình quy định. Để làm được các bài văn này, học sinh
phải có thêm nhiều kĩ năng khác ngồi các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng
Việt, kĩ năng dùng từ, đặt câu. Đó là các kĩ năng phân tích đề, tìm ý và lựa
chọn ý, kĩ năng lập dàn ý, viết đoạn và liên kết đoạn… các kĩ năng này khơng
được phân vào trong tiếng Việt rèn luyện và phát triển ngồi phân mơn tập
làm văn. Cho nên có thể nói nhiệm vụ cơ bản và chủ yếu của phân mơn tập
làm văn là giúp học sinh sau một q trình luyện tập lâu dài và có ý thức, dần
dần nắm được cách viết các bài văn theo nhiều loại phong cách khác nhau do
chương trình quy định.
Thực hiện nhiệm vụ rèn luyện kĩ năng sản sinh văn bản ở dạng nói hay
viết, phân mơn tập làm văn đồng thời góp phần cùng các mơn học khác rèn
luyện tư duy, phát triển ngơn ngữ và hình thành nhân cách cho học sinh. Phân
mơn tập làm văn ở tiểu học còn góp phần rèn luyện tư duy hình tượng; từ óc
quan sát tới trí tưởng tượng từ khả năng tái hiện các chi tiết đã quan sát được
tới khả năng nhào nặn các vật liệu có thực trong đời sống để xây dựng nên
nhân vật, xây dựng cốt truyện. Khả năng tư duy lơgic của học sinh cũng được
phát triển trong các q trình học các kiểu bài có phong cách nghệ thuật, việc
phân tích đề, lập dàn ý… giúp cho khả năng phân tích, tổng hợp, phân loại,
lựa chọn… của học sinh được rèn luyện trở nên sắc bén hơn. Đồng thời giúp
học sinh phát triển vốn động từ, tính từ, tập vận dụng các biện pháp tu từ, so
sánh, nhân hố, hốn dụ…Từ đó tâm hồn và nhân cách của các em được hình
thành và phát triển.
Nếu như tả người, tả cây cối, con vật, đồ vật, giáo viên có thể hình

+ Nhóm kĩ năng chuẩn bị cho việc sinh sản văn bản bao gồm:
- Kĩ năng phân tích đề bài.
- Kĩ năng tìm ý và lựa chọn ý.
- Kĩ năng xây dựng dàn ý.
+ Nhóm kĩ năng viết văn bản bao gồm:
- Các kĩ năng dùng từ, đặt câu.
- Các kĩ năng viết đoạn văn, liên kết đoạn thành bài.
Trong 4 kĩ năng trên thì 2 kĩ năng sau chủ yếu của phân mơn tập làm
văn, còn 2 kĩ năng trước là sự thừa hưởng kết quả của các phân mơn khác.
+ Nhóm kĩ năng kiểm tra kết quả bao gồm:
- Các kĩ năng phát hiện lỗi .
- Các kĩ năng sửa chữa lỗi.
Các kĩ năng sản sinh văn bản thường gắn với thao tác tư duy nên khó
kiểm sốt, khó hướng dẫn rèn luyện, khó đánh giá hơn. Biện pháp hữu hiệu là
tìm cách xác định sản phẩm của từng thao tác, từ đó nhận xét uốn nắn để học
sinh có thể học được các thao tác đúng, rèn được các kĩ năng.
Nhiều kĩ năng sản sinh văn bản có quan hệ với đặc điểm phong cách
bài văn, chịu ảnh hưởng của vốn hiểu biết và vốn sống của học sinh. Ở đây kĩ
năng và kiến thức gắn với nhau rất chặt chẽ, hồ quyện vào nhau.
6


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

Người giáo viên muốn dạy tốt phân mơn tập làm văn khơng những cần
quan tâm rèn luyện các kĩ năng làm bài mà còn cần quan tâm đến việc bồi
dưỡng tâm hồn, cảm xúc, mở rộng và nâng cao vốn hiểu biết, vốn sống cho
các em. Chỉ có như vậy các kĩ năng mới có nội dung phong phú và việc làm
mới thuận lợi, đạt hiệu quả cao.
+ Phân mơn tập làm văn sử dụng tồn bộ các kĩ năng hình thành và

thể hiện mối quan hệ với cộng đồng. Những cơ hội đó làm cho tình cảm u
mến, gắn bó với thiên nhiên, con người và việc xung quanh của trẻ nảy nở,
7


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

tâm hồn, tình cảm của trẻ thêm phong phú. Đó là những nhân tố quan trọng
góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp của trẻ.
3.4/ Đổi mới phương pháp dạy tập làm văn lớp 5 nói chung và kiểu bài
tả cảnh nói riêng
Nội dung dạy học:
Trang bị kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm văn.
Kiểu bài tập làm văn tả cảnh có 18 tiết, nhiều nhất so với các kiểu bài
khác ở lớp 5. Nó bao gồm các loại bài lý thuyết, thực hành. Nó rèn luyện cho
học sinh các kỹ năng viết các phần mở bài ,thân bài , kết bài và kỹ năng viết
các đoạn văn.
Để hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu và làm bài tập thực hành,
giáo viên áp dụng các biện pháp sau:
a) Giúp học sinh nắm vững u cầu của bài tập
- Cho học sinh đọc thầm rồi trình bày lại u cầu của bài tập.
- Giáo viên giải thích thêm cho rõ u cầu bài tập.
- Tổ chức cho học sinh thực hiện làm mẫu một phần của bài tập để học
sinh nắm được u cầu của bài tập đó.
b) Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập
- Tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân hoặc theo cặp, nhóm để thực
hiện bài tập.
- Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả bằng nhiều hình thức khác
nhau.
- Trao đổi, sửa lỗi cho học sinh hoặc tổ chức cho học sinh góp ý cho

- Kết bài.
 Viết thành bài hồn chỉnh
Đây là khâu rất quan trọng trong q trình làm văn. Trên cơ sở dàn ý
vừa lập, học sinh viết thành câu, thành đoạn, thành bài viết hồn chỉnh. Lời
văn diễn đạt phải rõ ràng, rành mạch, trong sáng, đúng ngữ pháp; diễn đạt có
hình ảnh, linh hoạt, sinh động và có cảm xúc. Cần tránh lối đạt câu sai ngữ
pháp, lộn xộn,…. Nội dung đúng, lời văn trong sáng và cảm xúc chân thực sẽ
tạo nên chất lượng tốt của bài văn.
Chính vì vậy mà rất nhiều học sinh ln dành thời gian thích đáng để
viết nháp hoặc chuẩn bị chu đáo trước khi viết bài chính thức. Và đó là một
việc làm tốt cần phát huy (tất nhiên chỉ có thể viết nháp trong một khoảng
thời gian cho phép hoặc đọc dò lại bài chuẩn bị trước để việc làm bài hồn
chỉnh đảm bảo đúng thời gian quy định).
 Đọc sốt lại bài làm
Để tránh những sơ suất trong việc dùng từ và đặt câu, đồng thời để
tránh những lỗi chính tả, học sinh cần đọc lại bài viết của mình để sửa chữa
những chỗ sai, xóa bỏ những chữ thừa hoặc bổ sung những từ ngữ do vơ tình
đã bị thiếu khi viết. Việc làm này là cần thiết để “tu chỉnh” cho bài văn đạt
kết quả tốt hơn.
b) Đối với loại bài thực hành:
- Giới thiệu bài
- Hướng dẫn thực hành
- Củng cố, dặn dò

9


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

Văn miêu tả là loại văn thể hiện sự vật, sự việc, con người, cảnh

Xác định mục đích bài tả cảnh .
Ví dụ : Tả ngơi trường của em .
. Bài tả cảnh gì?
. Bài tả cảnh cho ai đọc?
. Bài tả cảnh nhằm mục đích gì?
10


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

Tìm ý:
. Quan sát: Giáo viên phải hướng dẫn học sinh cách quan sát và chọn
lọc những chi tiết quan sát được. Khi quan sát cần chú ý:
+ Nhìn cảnh vật theo quan niệm thẩm mỹ, đạo đức và tâm trạng của
mình.
+ Phải quan sát tỉ mỉ nhiều lần, mài sắc các giác quan.
+ Vị trí của người quan sát ảnh hưởng đến kết quả quan sát và kết quả
của bài tả.
. Sau khi quan sát, học sinh phải biết hồi tưởng và tưởng tượng tồn bộ
cảnh vật đã quan sát.
- Lập dàn ý.
*Mở bài : Giới thiệu bao quát
+Trường Tiểu học ..........
+Ngơi trường khang trang nằm ở ấp ......xã ......
*Thân bài : Tả từng phần của trường
Nhìn từ xa ngơi trường như thế nào .
Tường được sơn màu ra sao.
Cởng trường ....
Sân trường ...
Lớp học

+ Sân trường rộn rã tiếng nói cười, … Những bộ đồ đồng phục áo trắng
quần tây đen nổi bật trên sân trường, trơng xa như một đàn cò trắng đang tìm
mồi.
Những hoạt động có nhiều học sinh tham gia với khơng khí sơi nơi,
thích thú, ví dụ: đá cầu, nhảy dây, bắn bi, …
Và đây là 1 đoạn trong bài văn tả cảnh trường trong giờ ra chơi của em
Lê Kim Ngọc học sinh lớp 5/1 trường TH Phước Vân.

12


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

13


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

Đề bài: Q hương em có nhiều cảnh đẹp. Hãy tả một cảnh đẹp của q
hương mà em thích nhất.

Trích bài viết của em Tuyết Phương, học sinh lớp 5/1 trường TH Phước Vân.

14


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

4/ Kết quả chuyển biến của đối tượng:
Khi áp dụng những kinh nghiệm trên vào việc giảng dạy phân mơn tập


23 ( 67%)

11 ( 33%)

Học kỳ II

34

30 (88%)

4 (12%)

Từ sự tự tin, từ năng lực chủ động, phát huy tính tích cực của mình
trong giờ học tập làm văn. Từ những kết quả đạt được nêu trên, tơi thấy dạy
học phân mơn tập làm văn ở lớp 5 khơng những chỉ giúp cho học sinh biết
vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, mà còn giúp các em
phát triển tư duy, có khả năng sáng tạo trong viết câu, viết đoạn văn hoặc viết
bài tập làm văn hay đạt kết quả.

15


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

C- PHẦN KẾT LUẬN
1/ Tóm lược đề tài
Tập làm văn là một mơn học mang tính tổng hợp. Nó đòi hỏi học sinh
phải vận dụng tồn bộ kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng tiếng Việt và cả tư
tưởng tình cảm của mình để làm bài. Bài làm tập làm văn là thước đo khá

Đặc biệt đối với kiểu bài tập làm văn tả cảnh, giáo viên cần cho học
sinh lớp 5 hiểu rõ đây là kiểu bài tổng hợp. Trong bài tả cảnh có tả người, tả
con vật và cây cối nhưng chỉ ở mức độ vừa phải, chỉ là những nét chấm phá

16


Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

để cảnh sinh động hơn. Nếu học sinh tả nhiều về hoạt động của con người
hoặc tả lan man về cây cối trong bài tả cảnh thì bài văn đó bị xa đề, lạc đề.
Khi dạy lý thuyết về tả cảnh, giáo viên phải giúp học sinh hiểu về kiểu
bài tả phong cảnh thiên nhiên này, hiểu được cấu tạo của bài văn, viết được
các đoạn mở bài, kết bài. Phần thân bài có thể viết thành 2 hoặc 3 đoạn văn.
Mỗi đoạn tả về một bộ phận hoặc một sự thay đổi của cảnh theo thời gian.
Học sinh có thể đặt tựa bài cho mỗi bài văn tả cảnh (Trường em, Cánh đồng
q em, Đường làng tơi…) để các em hứng thú hơn khi làm bài.
Khi dạy thực hành về văn tả cảnh, giáo viên cần hướng dẫn kỹ trước
khi học sinh làm bài. Giáo viên cũng cần chấm bài kỹ để tìm ra ưu, khuyết
điểm của mỗi em để động viên, khuyến khích hay sửa chữa kịp thời. Giáo
viên cần khuyến khích học sinh sáng tạo khi tả cảnh, vận dụng các giác quan
khi quan sát, sử dụng từ ngữ gợi hình, biểu cảm, sử dụng các biện pháp nhân
hóa, so sánh và có trí tưởng tượng phong phú… trong bài văn tả cảnh.
2/ Phạm vi đề tài:
Đề tài này tơi đã áp dụng rất thành cơng cho lớp 5/1 tơi phụ trách và có
thể áp dụng cho các lớp khối 4,5 tất cả các trường tiểu học trong tồn tỉnh.
Phước Vân, ngày 11 tháng 5 năm 2016
Người viết

Trần Thị Ngon