MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ...........................................................................................trang 4
PHẦN MỞ ĐẦU...........................................................................................trang
1. Lý do chọn đề tài......................................................................................trang 5
2. Mục đích nghiên cứu ..............................................................................trang 5
3. Nhiệm vụ nghiên cứu...............................................................................trang 6
4. Phương pháp nghiên cứu..........................................................................trang 6
NỘI DUNG ĐỀ TÀI....................................................................................trang
CHƯƠNG I: Cơ sở lý luận của “Dạy học theo thuyết tình huống”.......trang
1/ Một số khái niệm......................................................................................trang 8
2. Hệ thống dạy học tối thiểu.......................................................................trang 9
3/ Tình huống học tập lí tưởng và tình huống dạy học…..........................trang 10
4/ Các mục tiêu của phương pháp dạy học.................................................trang 13
5/ Những thành tố cơ sở của phương pháp dạy học …..............................trang 14
CHƯƠNG II: Dạy học theo thuyết tình huống sử dụng vào việc dạy bài:
“Tạo và sử dụng bảng” ở trường THPT....................................................trang
A/ Tình hình thực tiễn…………………………………..........................trang 16
B/ Nội dung và giải pháp thực hiện ...........................................................trang
1/ Nội dung.................................................................................................trang 16
2/ Giải pháp thực hiện ...............................................................................trang 17
CHƯƠNG III: Kết quả ứng dụng của đề tài.............................................trang
1/ Ứng dụng của đề tài...............................................................................trang 21
2/ Thuận lợi khi thực hiện đề tài................................................................trang 21
3/ Khó khăn khi thực hiện đề tài................................................................trang 21
4/ Kết quả đạt được của đề tài....................................................................trang 21
5/ Đề xuất cho đề tài...................................................................................trang 22
KẾT LUẬN...............................................................................................trang 23
PHỤ LỤC: GIÁO ÁN..............................................................................trang 25
Phiếu bài tập của các nhóm:....................................................................trang 34
TÀI LIỆU KHAM KHẢO.......................................................................trang 36


1


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ ngày nay, việc thực hiện các
thao tác soạn thảo, định dạng văn bản, lập bảng biểu là không thể thiếu trên
thực tế. Các thao tác vi tính văn phòng giúp các em có thêm một định hướng,
niềm đam mê về tin học, dùng tin học để giải quyết các công việc trong thực
tế và có thêm lựa chọn cho nghề nghiệp sau này.
Hiện nay giáo viên của chúng ta mới chỉ tập trung vào việc trang bị kiến
thức mà chưa quan tâm đúng mức đến việc phát triển toàn diện cho học sinh.
Vì vậy, việc đổi mới PPDH để đáp ứng mục tiêu giáo dục hiện nay là nhiệm
vụ cấp thiết.
Xuất phát từ cơ sở trên, tôi đã chọn đề tài “Dạy học theo thuyết tình
huống sử dụng vào việc dạy bài: “Định dạng văn bản” ở trường Trung học
Phổ thông” nhằm giúp các em học sinh khối 10 có thể thực hiện các thao tác
định dạng văn bản khoa học, sáng tạo để ứng dụng vào thực tế khi soạn thảo
văn bản. Đồng thời giúp học sinh rèn luyện tư duy và tiếp cận với chương
trình Word, bảng tính Exel hay chương trình quản trị cơ sở dữ liệu sẽ học ở
các lớp sau.
2. Mục đích nghiên cứu.
Để nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường, thì phải nâng cao
được chất lượng từ các bộ môn, trong đó có môn tin học. Làm thế nào để học
sinh lĩnh hội được kiến thức từ nhiều hướng, nhiều khía cạnh khác nhau từ lý
thuyết và từ thực tế thực hành học sinh hiểu được kiến thức, có những tư duy,
sáng tạo dẫn tới ham học hỏi, yêu thích môn học. Với mong muốn giúp học
sinh nhận ra và khắc phục những sai lầm hay mắc phải trong quá trình định
dạng văn bản, giúp các em nắm vững, nắm chắc những kiến thức cơ bản về
định dạng văn bản, có thể tự thực hiện những bài tập định dạng văn bản cơ

phương pháp dạy học theo thuyết tình huống.

3


- Phương pháp tạo tình huống kết hợp việc vấn đáp gợi mở, hướng dẫn
trực quan bằng các slide mô phỏng giúp học sinh tham gia tích cực vào giờ
học.
- Trong bài học này giáo viên chia thành 3 nhóm lớn ( từ 12 đến 15 em)
và trong mỗi nhóm lớn lại chia thành các nhóm nhỏ từ 3 đến 4 em và mỗi
nhóm phải có một máy tính. Mỗi nhóm phải phối hợp với nhau để chuẩn bị
trước các kiến thức, bài tập được giao đồng thời phải cử được người thuyết
trình phần chuẩn bị của cả nhóm.

4


NỘI DUNG ĐỀ TÀI
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC THEO THUYẾT TÌNH HUỐNG
1/ Một số khái niệm.
1.1/ Hoạt động học:
Hoạt động học là hoạt động của HS trong quá trình người học hướng tới
mục đích là chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, phương pháp nào
đó. Như vậy, chỉ những hoạt động nhằm hướng tới mục đích chiếm lĩnh tri
thức, hình thành kỹ năng hay phương pháp nào đó mới gọi là hoạt động
học. Hoạt động học của HS được tiến hành dưới sự tổ chức có dụng ý
sư phạm của GV trong một môi trường dạy học với thời gian và địa điểm cụ
thể nhằm giúp HS đạt được mục tiêu dạy học. Mục tiêu của hoạt động học
là những tri thức, kĩ năng, phương pháp nảy sinh và giải quyết một nhiệm


Học trò

Môi trường

Tri thức

Hệ thống dạy học tối thiểu
Sơ đồ trên biểu thị những tương tác giữa thầy giáo - học trò - môi trường
đối với tri thức trong hệ thống dạy học.
2.1) Tri thức
Về thành phần tri thức, trong lí luận dạy học Yves Chevallard đã phân
tích lần đầu tiên quá trình tổng quát của sự biến đổi từ tri thức khoa học thành
tri thức dạy học và gọi là sự chuyển hoá sư phạm (Chevallard 1985 và Verret
1975). Trong quá trình này tri thức được xét theo 3 cấp độ: tri thức khoa học,
tri thức chương trình và tri thức dạy học.
2.2) Thầy giáo

6


Theo lí thuyết tình huống, trong quá trình dạy học, trò phải hoạt động
tích cực, chủ động và sáng tạo, nhưng vai trò của thầy vẫn rất quan trọng thể
hiện đặc biệt ở các chức năng là:
- Thiết kế: là lập kế hoạch, chuẩn bị quá trình dạy học cả về mặt mục
đích, nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức;
- Uỷ thác: là biến ý đồ dạy của thầy thành nhiệm vụ học tập tự nguyện,
tự giác của trò, là chuyển giao cho trò không phải những tri thức dưới dạng có
sẵn mà là những tình huống để trò hoạt động và thích nghi;
- Điều khiển: kể cả điều khiển về mặt tâm lí, bao gồm sự động viên,

- Chiến thuật ban đầu phải chưa đầy đủ, kém hoặc hoặc không hiệu
quả.
- Môi trường có khả năng phản hồi để người học tự đánh giá được kết
quả hoạt động của mình.
- Bản thân tình huống thúc đẩy, lôi cuốn hoạt động của học sinh chứ
không phải là học sinh làm theo ý thích của thầy giáo.
3.2) Các kiểu tình huống học tập lí tưởng
Để tiếp cận những vấn đề về dạy học, cần phân biệt các kiểu tình
huống học tập lí tưởng xuất phát từ các chức năng khác nhau của tri thức
tin học. Tri thức tin học có 3 chức năng:
• Chức năng phương tiện điều khiển hành động cho phép thực hiện
những quyết định trong quá trình hành động;
• Chức năng phương tiện giao lưu cho phép trao đổi thông tin trong
tình huống;

8


• Chức năng phương tiện kiểm chứng cho phép xác nhận hay bác bỏ
một kiến thức.
Vì vậy có ba kiểu tình huống học tập lí tưởng: tình huống hành động,
tình huống giao lưu (còn gọi là tình huống diễn đạt), tình huống kiểm
chứng (còn gọi là tình huống xác nhận).
3.2.1/ Tình huống hành động
Trong tình huống kiểu này có tác động qua lại của học sinh với môi
trường: Học sinh biểu thị những sự lựa chọn và quyết định của mình bằng
những hành động lên môi trường mà không sử dụng một ngôn ngữ.
Những điều kiện cần của tình huống kiểu này chính là bốn điều kiện
cần của tình huống học tập lí tưởng đã được nêu ở trên.
3.2.2/ Tình huống giao lưu

• Vị trí đối xứng của những người học trên các bình diện: phương tiện
hành động trên môi trường, thông tin, quy tắc tranh luận.
• Có phản hồi từ thông báo và sự đánh giá của người đối thoại (cùng
với phản hồi từ môi trường hành động).
3.3. Tình huống dạy học
Tình huống dạy học là tình huống mà vai trò của giáo viên được thể
hiện tường minh với mục tiêu để học sinh học tập một tri thức nào đó.
Nhiều khi học trò không thể giải quyết ngay vấn đề trong một tình
huống học tập lí tưởng. Khi đó thầy giáo phải giúp đỡ học sinh, điều đó
dẫn tới một tình huống dạy học.
Việc dạy học có thể đạt kết quả tốt nếu ta tạo được một tình huống
dạy học mà hạt nhân là một tình huống học tập lí tưởng theo cách sau:
- Thầy giáo tìm cách uỷ thác cho học sinh một tình huống học tập lí
tưởng. Bản thân tình huống này gợi ra tương tác độc lập tối đa giữa người
học với môi trường và đem lại hiệu quả tối đa có thể được. Khi học sinh bế
tắc, tuỳ từng trường hợp, thầy giáo có thể thông báo những thông tin,
10


những câu hỏi, những phương pháp học tập, những quy tắc tìm đoán, v.v...
Như vậy thầy giáo được lôi cuốn vào tình huống với hệ thống tương tác
giữa học trò và môi trường làm cho tình huống đó trở thành một tình
huống dạy học.
- Đương nhiên, trong tình huống dạy học, sự giúp đỡ của thầy cần
được kiềm chế tối đa có thể được và thực hiện dần dần với liều lượng tăng
dần tùy theo mức độ cần thiết.
- Cũng như trường hợp tình huống học tập lí tưởng, người ta phân biệt
ba kiểu tình huống dạy học: tình huống hành động, tình huống giao lưu và
tình huống kiểm chứng. Những điều kiện cần của mỗi kiểu tình huống này
cũng giống như các điều kiện cần của tình huống học tập lí tưởng tương

và giáo dục nhân sinh quan.
5/ Những thành tố cơ sở của phương pháp dạy học
- Hoạt động và hoạt động thành phần.
- Động cơ hoạt động.
- Tri thức hoạt động.
- Phân bậc hoạt động.
Chúng được coi là những thành tố cơ sở của PPDH bởi vì mọi PPDH
đều hướng vào chúng và bản thân chúng là những yếu tố PPDH mà dựa vào
chúng ta có thể tổ chức cho chủ thể học sinh hoạt động một cách tự giác, tích
cực và sáng tạo, đảm bảo sự phát triển nói chung và kết quả học tập nói riêng.
Kết luận
Dạy học tình huống là một hình thức dạy học gây hứng thú và
có tính thực tiễn cao. Thông qua các tình huống, người học có thể học được
cách đưa ra những câu hỏi chuyên biệt, cách tìm ra giải pháp và chứng
minh được câu trả lời của họ bằng học thuyết hay nghiên cứu.

12


CHƯƠNG II
DẠY HỌC THEO THUYẾT TÌNH HUỐNG SỬ DỤNG
VÀO VIỆC DẠY BÀI: “ĐỊNH DẠNG VĂN BẢN”
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
A/ Tình hình thực tiễn
Đối với việc giảng dạy các môn Tin học nói chung và định dạng văn bản,
việc sử dụng các tình huống là rất cần thiết. Bởi lẽ, văn bản gần gũi với các
công việc cụ thể như văn bản hành chính hay đơn từ, .... Bên cạnh đó, việc ghi
nhớ các thao tác định dạng không phải là vấn đề đơn giản đối với người học.
Chính vì vậy, việc kết hợp các phương pháp dạy học khác, đặc biệt là phương
pháp tình huống trong giảng dạy sẽ tạo được sự hứng thú, tâm lý thoải mái và

phương pháp thảo luận nhóm tập trung thì giáo viên cần đến từng nhóm để
theo dõi quá trình thảo luận, thúc đẩy việc thảo luận, định hướng kịp thời cho
việc thảo luận. Sau khi kết thúc thời gian làm bài, các nhóm trình bày ý kiến
của mình. Giáo viên nên tạo điều kiện để các nhóm khác đưa ra ý kiến nhận
xét của mình trước khi đi đến kết luận cuối cùng về tình huống. Trong quá
trình điều hành thảo luận, giáo viên cần chú ý các nhóm khác nhau có thể đưa
ra các ý kiến khác nhau mà không ý kiến nào là sai cả. Cần quan sát thái độ
của người học trong quá trình thảo luận và luôn động viên, ghi nhận những ý
kiến đóng góp của người học.
- Tổng kết: Giáo viên yêu cầu người học tóm lại những vấn đề quan
trọng nhất mà mình đã tiếp thu được qua việc thảo luận tình huống. Giáo viên
nên có kết luận về những vấn đề trọng tâm mà người học đang quan tâm.
2/ Giải pháp thực hiện.
Dạy các thao tác làm việc với máy tính theo lí thuyết tình huống (thông
qua bài 16: Định dạng văn bản – Tin học lớp 10)

14


- Dùng PPDH theo lí thuyết tình huống để dạy học các thao tác làm việc
với máy tính nhằm hình thành những kỹ năng cơ bản cho tất cả các học sinh,
những học sinh khá, giỏi sẽ hướng dẫn các học sinh yếu hơn trong nhóm thực
hiện được các thao tác cơ bản theo yêu cầu.
- Giáo viên xây dựng tình huống hành động hợp tác cho học sinh, tổ
chức cho mỗi nhóm một máy tính (không nhiều hơn) để các em phát huy
được tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau.
2.1. Mục tiêu, chuẩn kiến thức, kĩ năng
- Hiểu nội dung của việc định dạng kí tự, định dạng đoạn văn bản và
định dạng trang văn bản.
- Biết soạn thảo và trình bày văn bản hành chính thông thường với ba

- Chấm điểm kỹ năng trình bày và hiệu quả học tập hợp tác trong nhóm
bằng việc kiểm tra khả năng thực hiện các thao tác của tất cả thành viên ở
mỗi nhóm.
- Tổng kết và đánh giá.
* Học sinh:
- Tự bầu nhóm trưởng, thư ký, …phân công cá nhân ôn tập và chuẩn bị
bài trước ở nhà;
- Tìm hiểu và thực hiện các thao tác cơ bản, hướng dẫn cho bạn nào
trong nhóm chưa làm được và trình bày trước lớp các nội dung trong phiếu
học tập;
- Trả lời và bảo vệ các nội dung đã trình bày.
2.6. Quá trình điều hành:
- Tổ chức cho từng nhóm tìm hiểu và thực hiện các thao trên văn bản có
sẵn trong máy tính.
16


- Mỗi nhóm tự hướng dẫn, giúp đỡ nhau để ai cũng nắm được các kỹ
năng thao tác trên văn bản.
- Yêu cầu các nhóm khác theo dõi, đặt câu hỏi, nhận xét và bổ nhóm vừa
trình bày về nội dung và kỹ năng trình bày.
- Cuối cùng giáo viên tổng kết, nhận xét và đánh giá, cho điểm, rút kinh
nghiệm cho học sinh trong quá trình học hợp tác nhóm.
* Các hoạt động cơ bản:
Hoạt động 1: Định dạng kí tự
- Trình chiếu hai văn bản và yêu cầu HS so sánh văn bản

- Từ đó đưa ra khái niệm định dạng văn bản
+ Định dạng kí tự cơ bản gồm phông chữ, kiểu chữ, cỡ chữ...
+ Định dạng kí tự bằng một trong hai cách sau:

LỜI KẾT
Năng lực ứng dụng tin học vào thực tiễn là một trong những năng lực
cơ bản quan trọng trong hệ thống các năng lực cần hình thành và rèn luyện
cho HS trong quá trình dạy học tin học ở trường THPT.

18


CHƯƠNG III
KẾT QUẢ ỨNG DỤNG CỦA ĐỀ TÀI.
3.1/ Ứng dụng của đề tài.
Với phương pháp dạy học theo thuyết tình huống áp dụng vào bài học
này học sinh đã nắm vững ngay được các khái niệm: định dạng kí tự và định
dạng văn bản. Học sinh nắm chắc các định dang và áp dụng vào thực hành
một cách nhanh chóng và có hiệu quả rõ rệt. Qua bài học giáo dục cho học
sinh lòng ham mê học hỏi. Học sinh phát huy tính tích cực chủ động sáng tao
của mình. Từ đó tiếp thu bài học một cách có hiệu quả hơn.
3.2/ Thuận lợi khi thực hiện đề tài.
- Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực từ lâu đã nhận
được sự quan tâm, giúp đỡ từ nhà trường, tổ chuyên môn
- Phương pháp dạy học này phát huy được sự sáng tạo trong suy nghĩ và,
tăng khả năng làm việc nhóm của học sinh, từ đó tạo hứng thú học tập cho các
em.
3.3/ Khó khăn khi thực hiện đề tài.
- Sĩ số học sinh trong một lớp khá đông thường từ 40 đến 45 học sinh
nên việc hướng dẫn, chữa lỗi cho các em khá khó khăn.
- Điều kiện cơ sở vật chất của trường còn hạn chế: số lượng máy tính ít,
máy tính không đồng bộ, tiến hành trên phòng máy thì việc đi lại của giáo
viên và học sinh bị hạn chế. Dạy trên lớp học bình thường thì chỉ có một máy
tính, máy chiếu của giáo viên. Do ở vùng sâu nên học sinh ít tiếp với máy tính


20


KẾT LUẬN
Định dạng văn bản và thao tác với văn bản là yêu cầu không thể thiếu
đối với môn tin học nói riêng và với cuộc sống thực tế nói chung. Với yêu cầu
giúp học sinh nắm vững các thao tác cơ bản khi làm việc với văn bản như tạo
một văn bản, trình bày định dạng văn bản đối với đối tượng học sinh trung
bình, yếu đã thấy hứng thú hơn với môn học, học sinh khá, giỏi cũng thấy
mình còn nhiều sai sót trong quá trình định dạng văn bản cần khắc phục,
không gây tính chủ quan, bỏ qua ở các em. Tuy nhiên, nếu với những đối
tượng học sinh khá, giỏi nhiều hơn, giáo viên phải luôn tích cực tự học, tự
nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo thường xuyên bổ sung kiến thức và tích lũy kinh
nghiệm về vấn đề này.
- Qua việc nghiên cứu cả về nội dung lẫn phương pháp dạy học ngoài
việc giúp cho bản thân nâng cao nghiệp vụ, quá trình giảng dạy mang lại hiệu
quả như mong muốn còn giúp bản thân người giáo viên nâng cao phương
pháp tự học, tự nghiên cứu để có thể tiếp tục nghiên cứu các vấn đề khác tốt
hơn trong suốt quá trình dạy học của mình.
- Trong quá trình giảng dạy và thực hiện bài của mình, bản thân tôi rút ra
một số kinh nghiệm sau:
+ Những ví dụ và bài tập cho học sinh phải thực tế, dễ hiểu, gợi mở giúp
kích thích sự tư duy và tính logic của các em, tránh những định dạng màu sắc
lè lẹc đủ các loại phông trong một văn bản.
+ Giáo viên nên hướng dẫn, phân tích cho học sinh để tìm nhiều phương
pháp thực hiện để đi tới phương pháp thông minh và tối ưu.
+ Giáo viên nên giao thêm một số bài tập về nhà mang tính chất tương tự
hoặc mở rộng hơn để các em có thể tự làm ở nhà, kích thích sự tìm tòi và kết
hợp làm việc nhóm cũng như chủ động hơn khi tiếp nhận kiến thức mới.

* Kiến thức
- Hiểu nội dung của việc định dạng kí tự, định dạng đoạn văn bản và
định dạng trang văn bản.
- Biết soạn thảo và trình bày văn bản hành chính thông thường với ba
kiểu định dạng trên.
* Kĩ năng
- Biết vận dụng các thao tác trên máy tính
II. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH.
- Giáo viên: Máy tính, máy chiếu, giáo án.
- Học sinh: Xem trước bài ở nhà.
III. NỘI DUNG
1. Kiểm tra bài cũ.
2. Tiến trình tổ chức.
a. Ổn định tổ chức: Ổn định lớp, kiểm tra sỉ số.
b. Nội dung bài mới:

23


Nội Dung

Hoạt Động HS

Hoạt Động GV

- Định dạng văn bản là trình bày các - Hoạt động nhóm

- Trình chiếu hai

phần văn bản nhằm mục đích cho - Trả lời.

- Ta có thể đặt các thuộc tính định
dạng kí tự bằng một trong hai cách
sau:
C1: sử dụng lệnh Format Font…
để mở hộp thoại Font.

- Để định dạng kí
- Hoạt động nhóm
- Trả lời.
- Hoạt động nhóm

tự ta thực hiện như
thế nào?
- Nhận xét trả lời
HS rút ra nội dung

C2: Sử dụng nút lệnh trên thanh - Trả lời.

và hướng dẫn nội

công cụ định dạng.

dung

định

dạng

trên hộp thoại Font.
2.Định Dạng Đoạn Văn Bản