PHÁT TRỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH
NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DỰA VÀO NGHIÊN CỨU
TRƯỜNG HỢP TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
Nguyễn Khải Hoàn
1

Tóm tắt: Thực hành nghiệp vụ sư phạm là một hình thức tổ chức các hoạt động dạy học
nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên gắn với thực tiễn dạy học và giáo dục như: thực hành
phương pháp giảng dạy các bộ môn, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên, thực tập sư
phạm cuối khóa. Bài viết này đưa ra một số biện pháp nhằm phát triển năng lực thực hành
nghiệp vụ sư phạm dựa vào nghiên cứu trường hợp trong đào tạo giáo viên tiểu học.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chương trình đào tạo giáo viên tiểu học trình độ đại học, cao đẳng do Bộ Giáo dục và
Đào tạo qui định được xây dựng theo hướng đa môn truyền thống. Mục tiêu của chương trình
là đào tạo người giáo viên tiểu học có tư tưởng, phẩm chất đạo đức tốt, có đủ sức khoẻ, có
năng lực giáo dục, dạy học theo yêu cầu của chuẩn giáo viên tiểu học, có khả năng dạy tốt
chương trình tiểu học mới cũng như có khả năng đáp ứng được những thay đổi của giáo dục
tiểu học trong tương lai; có kĩ năng nghiên cứu, tự bồi dưỡng khoa học giáo dục.
Với nghiệp vụ sư phạm cũng vậy, các kiến thức nghiệp vụ sư phạm được chia nhỏ theo
từng học kì, dựa trên các điều kiện tiên quyết của học phần/môn học từ năm thứ nhất đến năm
cuối khóa. Theo đó, nghiệp vụ sư phạm được hợp thành bởi những thành phần sau: 1/ Tâm lí
học: bồi dưỡng cho sinh viên những quy luật tâm lí chung và đặc điểm tâm lí theo từng độ
tuổi. 2/ Hệ thống tri thức về giáo dục học: bao gồm những tri thức về dạy học và giáo dục con
người, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, đã được khái quát hóa thành các quy luật và có tính quy
luật. 3/ Hệ thống thực hành: bao gồm những kĩ năng cần thiết để giáo dục và dạy học; các kĩ
năng xã hội khác trong đó có các kĩ năng giao tiếp và ứng xử đối với học sinh và những lực
lượng giáo dục khác; các kĩ thuật dạy học, phương pháp dạy học Qua ba lần cải cách giáo
dục, nhưng cả ba lần chương trình nghiệp vụ sư phạm nói riêng và chương trình đào tạo giáo
viên tiểu học đều được kết cấu riêng rẽ theo các học phần/môn học: học xong kiến thức cơ
bản rồi mới học phương pháp dạy học, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên và thực

Hoạt động thực hành nghiệp vụ sư phạm là hoạt động cơ bản trong quá trình đào tạo, là
một bộ phận cấu thành của nội dung và phương pháp đào tạo ở các trường sư phạm. Các hoạt
động thực hành nghiệp vụ sư phạm giúp sinh viên tập vận dụng kiến thức tâm lí học, giáo dục
học để giải quyết các tình huống xảy ra trong thực tiễn giáo dục. Nhờ vậy, hình thành được
các phẩm chất nhà giáo, các kĩ năng dạy học và giáo dục, kĩ năng giao tiếp, ứng xử đối với
học sinh và những người khác.
2.1.2. Nghiên cứu trường hợp
Theo Đặng Thành Hưng và các cộng sự [2], nghiên cứu trường hợp là một trong số các
phương pháp nghiên cứu khoa học có chức năng mô tả, phân tích, giải thích và đánh giá
chuyên sâu bản chất, các nhân tố phát triển của đối tượng cụ thể trong hoàn cảnh tồn tại cụ
thể của đối tượng đó và phán đoán triển vọng của nó dựa trên những phát hiện về nó qua dữ
liệu, đánh giá các liên hệ phụ thuộc và nhân quả theo quan niệm nhất định của nhà nghiên
cứu.
Nghiên cứu trường hợp trong dạy học là chiến lược hay kiểu dạy học có tính hệ thống
dựa vào nguyên tắc, thủ tục và kĩ thuật của phương pháp nghiên cứu trường hợp trong khoa
học, trong đó nhà giáo phải xử lí nội dung học tập thành các Trường hợp (Cases) khác nhau,
thiết kế chúng thích hợp với mục tiêu, nhiệm vụ và môi trường học tập, sử dụng các trường
hợp này để thiết kế và tổ chức quá trình học tập như là quá trình nghiên cứu khoa học trong
đó sinh viên là những nhà nghiên cứu, giáo viên là cố vấn và chỉ đạo khoa học, trong môi
trường giàu trải nghiệm, giàu tính học thuật, đòi hỏi hoạt động trí tuệ và hành động thực tiễn,
hướng tới giải quyết vấn đề.
2.2. Vai trò của hoạt động thực hành nghiệp vụ sư phạm đối với sinh viên ngành giáo
dục tiểu học
2.2.1. Thực hành nghiệp vụ sư phạm là bộ phận nòng cốt trong chương trình đào
tạo giáo viên tiểu học, là hoạt động đóng vai trò chủ yếu trong việc hình thành tay nghề
sư phạm cho sinh viên
Đây là hoạt động diễn ra trong suốt quá trình đào tạo giáo viên tiểu học với nhiều nội dung
khác nhau, từ thực hành phương pháp giảng dạy bộ môn, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường
xuyên, đến thực tập sư phạm. Thông qua tổ chức các hoạt động này, nhà trường sư phạm giúp
cho sinh viên có được những hiểu biết sâu sắc về quan điểm, đường lối đổi mới của Đảng và

phát triển. Tình cảm nghề nghiệp, tình yêu trẻ em và tinh thần trách nhiệm được nâng lên một
bước đáng kể. Đây là con đường cơ bản để hình thành nên các phẩm chất đạo đức và văn hóa
nghề nghiệp cho sinh viên [3].
2.3. Một số biện pháp phát triển năng lực thực hành nghiệp vụ sư phạm dựa vào nghiên
cứu trường hợp trong đào tạo giáo viên tiểu học
2.3.1. Bản chất và đặc điểm của dạy học nghiệp vụ sư phạm dựa vào nghiên cứu
trường hợp
Trong dạy học nói chung và dạy học nghiệp vụ sư phạm nói riêng, nghiên cứu trường
hợp được sử dụng như là một chiến lược dạy học và một môi trường dạy học tích cực. Theo
Vũ Thị Lan, nghiên cứu trường hợp trong dạy học chú trọng nhiều tới phương pháp học của
sinh viên, nhằm nhấn mạnh vào khả năng nghiên cứu và ra quyết định của sinh viên; tạo cơ
hội phát triển những kĩ năng cơ bản: giao tiếp, làm việc theo nhóm và giải quyết vấn đề [7].
Nghiên cứu trường hợp được ứng dụng trong dạy học nghiệp vụ sư phạm dưới các hình thức:
thảo luận, dạy học theo nhóm hợp tác, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học kĩ năng sư phạm và
dạy học bằng/ thông qua trái nghiệm Như vậy, bản chất của dạy học nghiệp vụ sư phạm
dựa vào nghiên cứu trường hợp là hoạt động dạy và học được giáo viên tổ chức với sự tích
hợp các phương pháp dạy học tích cực, trong đó sinh viên tự lực nghiên cứu Trường hợp và
giải quyết các vấn đề của Trường hợp đặt ra, dưới sự điều phối của giáo viên nhằm đạt mục
tiêu bài học.
Dạy học nghiệp vụ sư phạm dựa vào nghiên cứu trường hợp có những đặc điểm chủ yếu
sau:
- Giáo viên phải biết cách nghiên cứu người học của mình và chia nhóm học tập theo
nhiều cách khác nhau để tổ chức việc học phù hợp nhất với cá nhân hoặc nhóm.
- Sinh viên nhận diện đúng nội dung và nhiệm vụ học tập có tính nghiên cứu và biết
hướng dẫn người khác học tập theo kiểu nghiên cứu.
- Giáo viên hướng dẫn sinh viên thiết kế được các Trường hợp dựa trên phân tích nội
dung học tập cần thiết trong chương trình đào tạo nghiệp vụ sư phạm.
- Giáo viên sử dụng các biện pháp và kĩ thuật dạy học cụ thể thích hợp để khuyến khích
và hướng dẫn sinh viên nghiên cứu dựa vào Trường hợp đã định.
- Sinh viên có kĩ năng thiết kế các mẫu hoạt động học tập thích hợp với yêu cầu và môi

việc, sinh viên nắm được nội dung, bản chất của môn học nghiệp vụ sư phạm và quan trọng
hơn, đó là được tham gia vào thực tiễn nghiên cứu khoa học, thực tiễn cuộc sống, nghề
nghiệp ngay trong khi còn ngồi trên ghế nhà trường đại học, cao đẳng. Sau này các em có thể
áp dụng nghiên cứu trường hợp vào dạy học.
- Phải thay đổi cốt lõi các chiến lược dạy học từ phía giáo viên - phải xác định dạy sinh
viên cái gì, dạy như thế nào và nhằm mục đích gì. Tập trung chú ý đến tính liên tục trong quá
trình phát triển nhận thức của sinh viên, từ việc tăng cường kiến thức nội dung và những kĩ
năng sư phạm cơ bản cho đến việc trau dồi tu dưỡng năng lực và những phương pháp thực
hành chung của một xã hội tri thức.
- Chú trọng hình thành kĩ năng tự học, tự nghiên cứu của sinh viên, để sinh viên có thể
tiếp tục trưởng thành trong nghề nghiệp, điều này liên quan mật thiết đến yêu cầu đổi mới
phương pháp giảng dạy, đổi mới về kiểm tra, đánh giá và tiếp cận được những vấn đề mới
trong giáo dục.
3. KẾT LUẬN
3.1. Hoạt động thực hành nghiệp vụ sư phạm có vai trò, vị trí rất quan trọng trong quá
trình đào tạo cử nhân giáo dục tiểu học. Nó là con đường chủ yếu và cơ bản nhất để hình
thành nên những phẩm chất, nhân cách nhà giáo ở người sinh viên sư phạm. Do đó, nhiệm vụ
hàng đầu của nhà trường sư phạm là phải tổ chức có hiệu quả hoạt động thực hành nghiệp vụ
sư phạm của sinh viên.
3.2. Phát triển năng lực thực hành nghiệp vụ sư phạm dựa vào nghiên cứu trường hợp
trong đào tạo giáo viên tiểu học là một hướng đi đúng và phù hợp nhằm giúp sinh viên có
được những hành trang cần thiết của người giáo viên tương lai như: phương pháp làm việc
khoa học, khả năng phát hiện và giải quyết được những vấn đề trong thực tiễn dạy học, giáo
dục và thực tiễn cuộc sống đặt ra để có thể dạy học trong một xã hội tri thức như ngày nay.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đặng Thành Hưng, Dạy học hiện đại (Lí luận - Biện pháp - Kĩ thuật), Nxb Đại học Quốc
gia, H., 2002.
2. Đặng Thành Hưng, Trịnh Thị Hồng Hà, Nguyễn Khải Hoàn, Trần Vũ Khánh, Lí thuyết
Phương pháp dạy học, Nxb Đại học Thái Nguyên, 2012.