DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀ KHẢ NĂNG VẬN DỤNG
TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
Trần Vũ Khánh
1 Dạy học theo dự án là một chiến lược dạy học được sử dụng rất phổ biến
trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt là các nước phát triển.
Kiểu dạy học này có nhiều ưu thế trong việc đào tạo năng lực của người lao động
trong thế giới hiện đại như: năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải
quyết các vấn đề phức hợp, năng lực cộng tác Việc vận dụng dạy học theo dự án vào
quá trình đào tạo giáo viên tiểu học ở Việt Nam có nhiều điểm thích hợp, nhưng chưa
có những nghiên cứu chuyên biệt về vấn đề này. Bài viết này góp phần xác định rõ hơn
khái niệm dạy học theo dự án, những đặc điểm, chức năng sư phạm, đồng thời đưa ra
một số khả năng vận dụng trong đào tạo giáo viên tiểu học.

1. Vấn đề và phương pháp nghiên cứu
Dạy học theo dự án (DHTDA) là một trong những chiến lược và kiểu dạy học dựa vào người học và
các quá trình hợp tác, chia sẻ của họ. DHTDA góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành
động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng
tạo, năng lực giải quyết vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác của người học.
DHTDA ngày nay được sử dụng rất phổ biến trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt
ở những nước phát triển. Việc vận dụng DHTDA vào quá trình đào tạo giáo viên tiểu học ở Việt Nam có
nhiều điểm rất thích hợp. Tuy nhiên chưa có công trình chuyên biệt nào nghiên cứu vấn đề này.
Trong khuôn khổ một số dự án giáo dục, các kĩ thuật của DHTDA đã được tiếp thu và triển khai ở
một số trường. Tuy nhiên, ngay từ quan niệm cho đến lí thuyết về kiểu dạy học này còn chưa thực sự rõ
ràng, và được giải thích rất khác nhau. Hàng loạt vấn đề nảy sinh quanh sự kiện này, chẳng hạn:
- DHTDA là phương pháp dạy học? Vậy thì tiêu chí hay căn cứ nào cho phép khẳng định như vậy?
Nếu phương pháp dạy học là cách thức mà người dạy sử dụng để tác động đến người học và quá trình học
tập, thì việc sử dụng dự án để dạy mới là phương pháp dạy học. Khi đó bản thân DHTDA vẫn chỉ là dạy
học, một kiểu, một chiến lược, một cách làm, chứ không phải là phương pháp dạy học.

khác, kể cả các môn khoa học xã hội. Sau một thời gian phần nào bị lãng quên, hiện nay phương pháp dự
án được sử dụng phổ biến trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt là ở các nước phát
triển.
K. Frey định nghĩa: “Phương pháp dự án là một con đường giáo dục. Đó là một hình thức của hoạt
động học tập, có tác dụng giáo dục. Quyết định là ở chỗ: nhóm người học xác định một chủ đề làm việc,
thống nhất về nội dung làm việc, tự lực lập kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một sự kết thúc có
ý nghĩa, thường xuất hiện một sản phẩm có thể trình ra được”. Với định nghĩa này, phương pháp (PP) dự
án là con đường giáo dục, đồng thời là một hình thức của hoạt động học tập.
Khác với Frey, đa số các tác giả Đức hiện nay không sử dụng khái niệm PP dự án mà dùng khái
niệm dạy học (theo) dự án (Projektunterricht) và hiểu như một hình thức dạy. Khái niệm dạy học “Định
hướng dự án” cũng được sử dụng để chỉ DHTDA theo nghĩa rộng, trong đó việc vận dụng có thể ở các
mức độ khác nhau.
Trong các tài liệu giảng dạy, Nguyễn Văn Cường định nghĩa “Dạy học Project hay dạy học theo dự
án là một hình thức dạy học, trong đó học sinh dưới sự điều khiển và giúp đỡ của giáo viên tự lực giải
quyết một nhiệm vụ học tập mang tính phức hợp không chỉ về mặt lý thuyết mà đặc biệt về mặt thực hành,
thông qua đó tạo ra các sản phẩm thực hành có thể giới thiệu, công bố được”. Định nghĩa này chứa
những đặc điểm quyết định của DHTDA: tính phức hợp của nhiệm vụ học tập, tính tự lực của học sinh,
kết hợp lý thuyết và thực hành, định hướng sản phẩm.
Tài liệu bồi dưỡng theo chương trình “Đưa kỹ năng công nghệ thông tin (ICT) vào dạy và học” của
Microsoft sử dụng khái niệm “Học tập dựa vào dự án” (Project Based Learning), coi DHTDA là một mô
hình dạy học và mô tả: “đó là các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính lâu dài,
liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy học sinh làm trung tâm và hoà nhập với những vấn đề và thực
tiễn của thế giới thực tại”.
Theo chúng tôi Dạy học theo dự án là một chiến lược hay kiểu tổ chức dạy học mà đặc trưng cơ
bản là tạo ra môi trường học tập năng động, hợp tác, thân thiện, trong đó người học thực hiện một nhiệm
vụ học tập phức hợp, mang tính mở, có sự kết hợp trực tiếp lý thuyết và thực tiễn, đòi hỏi tính tự lực và
trách nhiệm cá nhân cao của người học trong toàn bộ quá trình học tập, và dẫn đến những sản phẩm có
thể trình bày, giới thiệu.
2.2. Đặc điểm của DHTDA
Trên cơ sở phân tích các tài liệu hiện có về DHTDA, chúng tôi hệ thống hóa DHTDA gồm có 7 đặc

- Thiết kế dự án học tập và kế hoạch thực hiện.
- Tổ chức nhóm học tập và thực hiện dự án.
- Thu thập kết quả và công bố sản phẩm.
- Đánh giá dự án và đánh giá kết quả học tập.
2.4. Phân loại dự án học tập
2.4.1. Phân loại theo chuyên môn
- Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung nằm trong môn học.
- Dự án liên môn: trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn khác nhau.
- Dự án ngoài chuyên môn: là các dự án không phụ thuộc trực tiếp vào các môn học.
2.4.2. Phân loại theo sự tham gia của người học
- Dự án cho nhóm học sinh
- Dự án cá nhân.
Trong đó dự án cho nhóm học sinh là chủ yếu.
2.4.3. Phân loại theo sự tham gia của giáo viên:
- Dự án dưới sự hướng dẫn của một giáo viên.
- Dự án với sự cộng tác hướng dẫn của nhiều giáo viên.
2.4.4. Phân loại theo quỹ thời gian
- Dự án nhỏ: Thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2 đến 6 giờ học.
- Dự án trung bình: Dự án thực hiện trong một số ngày (ngày dự án), nhưng giới hạn là dưới một
tuần hoặc 40 giờ học.
- Dự án lớn: Là dự án được thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần (hay 40 giờ học),
có thể kéo dài nhiều tuần (tuần dự án).
Cách phân chia theo thời gian này của Frey thường được áp dụng ở trường phổ thông. Trong đào
tạo đại học, quỹ thời gian thường lớn và các dự án thường được quy định thời gian theo số đơn vị học
trình hoặc tín chỉ.
2.4.5. Phân loại theo nhiệm vụ học tập
- Dự án tìm hiểu: Là dự án khảo sát thực trạng đối tượng.
- Dự án nghiên cứu: Nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, quá trình.
- Dự án kiến tạo: Trọng tâm là việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện các động thực
tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bày, biểu diễn, sáng tác.

Có ý thức trách nhiệm công dân, thái độ và đạo đức nghề nghiệp nhà giáo. Tận tụy với nghề; có ý
thức phấn đấu vươn lên trong nghề nghiệp. Tác phong làm việc khoa học, có ý thức tiếp cận với phương
pháp giáo dục hiện đại.
Phân tích chuẩn đào tạo và đối chiếu với những đặc điểm của DHTDA đã nêu trên, chúng tôi nhận
thấy DHTDA rất nhiều ưu thế trong việc đáp ứng chuẩn chuyên ngành:
- Do DHTDA có các đặc điểm định hướng thực tiễn, định hướng hành động nên rất thuận lợi trong
việc bồi dưỡng các kĩ năng nghề nghiệp cho sinh viên. Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa
nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành. Thông qua đó, kiểm
tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn
của người học.
- Thực tiễn dạy học và giáo dục luôn đặt ra những vấn đề phức hợp, để có thể thích nghi và giải
quyết tốt những vấn đề đó, người giáo viên tiểu học ngay từ khi ngồi trên ghế giảng đường phải được học
và rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề này. Các chủ đề dự án được xây dựng từ các vấn đề của thực tiễn
và mang tính phức hợp, để thực hiện dự án đòi hỏi phải sử dụng kiến thức từ nhiều nguồn, từ nhiều môn
học. Như vậy, có thể khẳng định DHTDA là một phương pháp quan trọng để hình thành nơi người học
khả năng giải quyết vấn đề dạy học và giáo dục mang tính phức hợp.
- Trong DHTDA, người học cần tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy
học. Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học. GV chủ yếu
đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ. Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả
năng của sinh viên và mức độ khó khăn của nhiệm vụ. Đặc điểm này tạo ra nhiều cơ hội để sinh viên thể
hiện năng lực nghiên cứu độc lập và trải nghiệm những thách thức trên con đường vào nghề nghiệp.
- Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân
công công việc giữa các thành viên trong nhóm. DHTDA đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng
cộng tác làm việc giữa các thành viên tham gia, giữa SV và GV cũng như với các lực lượng xã hội khác
tham gia trong dự án. Qua đó, phát triển nhân cách người học, hình thành các năng lực giao tiếp, ứng xử,
năng lực cộng tác làm việc, năng lực đánh giá.
Từ việc so sánh đặc điểm của DHTDA với chuẩn đào tạo giáo viên tiểu học, có thể thấy DHTDA
rất phù hợp trong việc thực hiện chuẩn đào tạo, thể hiện ở việc giúp người học phát triển tư duy bậc cao,
hình thành và rèn luyện kĩ năng nghề nghiệp, tạo ra hứng thú sáng tạo và năng lực giao tiếp ứng xử trong
cộng đồng. Đây là những mục tiêu mà những phương pháp dạy học truyền thống khác có nhiều hạn chế.

dung nghiên cứu thường chỉ giới hạn trong việc tổng hợp các tài liệu lý thuyết về một chủ đề thuộc một
môn học, không có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và hoạt động thực hành, thực tiễn. Tính chất
phức hợp, liên môn trong các đề tài tiểu luận cũng ít thể hiện. Các tiểu luận hiện nay chủ yếu cũng là các
đề tài cá nhân, chưa chú ý hình thức làm việc nhóm. Tình trạng trên đây hạn chế hiệu quả của tiểu luận
trong việc rèn luyện năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn
cũng như năng lực cộng tác làm việc của SV.
Khi chuyển các tiểu luận thành dự án học tập, có thể khắc phục các nhược điểm hiện nay của tiểu
luận. Trước hết là chú ý thể hiện các đặc điểm của dự án học tập và DHTDA ở mức độ phù hợp với điều
kiện cho phép, đặc biệt là tăng cường tính phức hợp, liên môn của đề tài nghiên cứu, tăng cường gắn việc
nghiên cứu lý thuyết với hoạt động thực tiễn, tăng cường làm việc nhóm thông qua các đề tài do nhóm
sinh viên hợp tác thực hiện
2.6. Một số phương hướng nghiên cứu và phát triển DHTDA trong đào tạo giáo viên tiểu học
trình độ đại học
Từ các kết quả nghiên cứu của lí luận dạy học về DHTDA và xác định sự phù hợp của DHTDA
trong đào tạo giáo viên tiểu học, chúng tôi nhận thấy để có thể phát triển kiểu tổ chức dạy học này trong
đào tạo giáo viên tiểu học trình độ đại học trên cơ sở những nghiên cứu khoa học chuyên sâu ở các hướng
sau đây:
- Tìm hiểu các nguyên nhân chủ quan và khách quan của việc hạn chế sử dụng DHTDA trong đào
tạo giáo viên tiểu học.
- Phân tích, tổng hợp các thành tựu nghiên cứu về DHTDA nhằm xây dựng hệ thống cơ sở lí luận
cho việc thiết kế các dự án học tập và các biện pháp thực hiện DHTDA trong đào tạo giáo viên tiểu học.
- Phân tích nội dung chi tiết các môn học trong chương trình đào tạo giáo viên tiểu học để làm rõ
các nguyên tắc, tiêu chí và kĩ thuật tiến hành DHTDA.
- Xác định các phương án DHTDA áp dụng được trong đào tạo giáo viên tiểu học.
- Xác định các nguyên tắc cơ bản của quản lí đào tạo khi thực hiện DHTDA.
- Xây dựng các tài liệu và phương tiện hướng dẫn phương pháp, kĩ năng và kĩ thuật DHTDA.
3. Kết luận
- Về nhận thức lí luận có thể thừa nhận DHTDA là một kiểu hay chiến lược tổ chức dạy học. Bản
chất của phương pháp dự án chính là phương pháp quản lí giảng dạy và học tập. Nó có những ưu thế rõ
rệt nhưng cũng chứa đựng những thách thức nhất định trong đào tạo giáo viên.