1

L IC M

N

Lu n v n “Nghiên c u, l p quy trình v n hành tiêu n
th y l i huy n Yên Phong, t nh B c Ninh” đ

c cho h th ng

c hoàn thành t i Tr

ng

i

h c Thu l i.
Sau m t th i gian mi t mài nghiên c u d

is h

ng d n t n tình c a th y

giáo TS Nguy n V n Tài, cùng giúp đ c a b n bè, đ ng nghi p và các c quan
ban ngành Lu n v n c a tôi đã đ

c hoàn thành.

Xin c m t t m lòng nh ng ng
đ và g i g m

H c viên cao h c l p: 21Q21
Ng

ih

ng d n khoa h c: TS. Nguy n V n Tài

Tên đ tài lu n v n: “Nghiên c u, l p quy trình v n hành tiêu n

c

cho h th ng th y l i huy n Yên Phong, t nh B c Ninh”
Tác gi xin cam đoan đ tài lu n v n đ

c d a trên s li u, t li u thu th p

t ngu n g c th c t , công b trên báo cáo c a các c quan nhà n

c, t p chí

chuyên ngành…đ làm c s nghiên c u. Tác gi không sao chép b t k m t
lu n v n ho c m t đ tài khoa h c nào nghiên c u tr

c đó.

Hà N i, ngày 22 tháng 6 n m 2015
TÁC GI

inh Th Thu H ng


1.4.1. Th c tr ng khu t
1.4.2.

i ......................................................................................29

c đi m các khu tiêu ..................................................................................31

1.5. C c u s d ng đ t trong h th ng..................................................................32
1.6. Hi n tr ng v môi tr

ng n

c trong h th ng ...............................................37

1.7. Hi n tr ng ng p úng trong h th ng ................................................................37
1.8. Các ch tiêu phát tri n c a các ngành c n tiêu n

c ......................................38

1.8.1. Hi n tr ng phát tri n c a các ngành .............................................................38
1.8.2. Phát tri n các ngành tiêu n

c .....................................................................41

1.9. ánh giá quy trình v n hành tiêu hi n tr ng c a h th ng th y l i huy n
Yên Phong .................................................................................................................43
1.10. So sánh kh n ng tiêu thoát n

c ph c v c a h th ng so v i quy ho ch


ng h

ng phát tri n kinh t c a vùng ..................................................48

2.2. Phân tích và xác đ nh nhu c u tiêu n

c c a các ngành kinh t trong h

th ng th y l i huy n Yên Phong-t nh B c Ninh.......................................................51
2.2.1. Nhu c u tiêu n

c m t .................................................................................51

2.2.2. Nhu c u tiêu n

c th i .................................................................................52

2.3. Phân tích và đánh giá kh n ng tiêu n

c c a h th ng .................................53

2.3.1. Mô hình m a tiêu thi t k ............................................................................53
2.3.2. Mô hình m c n

c tiêu thi t k ...................................................................53

2.3.3. Tính toán th y l c ........................................................................................54
2.4. Phân tích đánh giá kh n ng tiêu thoát n

c c a h th ng và yêu c u phát

3.1. Phân vùng - phân khu tiêu n

c, đánh giá kh n ng tiêu n

c ......................92

3.1.1. C s l p quy trình v n hành và phân vùng tiêu ..........................................92
3.1.2. K t qu phân vùng tiêu c a huy n Yên Phong ............................................92
3.2. Tính toán đ xu t quy trình v n hành tiêu n
tr

c cho h th ng ng v i các

ng h p tính toán ..................................................................................................95
3.2.1. V n hành tiêu n

c trong mùa khô ..............................................................95

3.2.2. V n hành tiêu n

c trong mùa m a .............................................................97

K T LU N VÀ KI N NGH ...........................................................................101
TÀI LI U THAM KH O .................................................................................103
PH L C ............................................................................................................104


5

DANH M C HÌNH V

B ng 1.6. T c đ gió trung bình tháng tr m B c Ninh ..........................................22
B ng 1.7. L

ng m a trung bình tháng và n m tr m áp C u .............................22

B ng 1.8. L

ng m a trung bình l n nh t đã quan tr c đ

B ng 1.9. M c n

c trung bình đo đ

c

c

tr m áp C u.....22

tr m áp C u.....................................22

B ng 1.10. Di n tích t nhiên - Dân s - M t đ dân s và các đ n v hành
chính huy n Yên Phong n m 2013 ...........................................................................24
B ng 1.11. T ng h p hi n tr ng công trình tiêu huy n Yên Phong.......................27
B ng 1.13. T ng h p di n tích t
B ng 1.14. Th ng kê kênh t

i toàn huy n Yên Phong ..................................29

i c p I huy n Yên Phong .......................................30


ng v i t n su t 5%, 10%,

15% ...........................................................................................................................54
B ng 2.5. Mô hình m c n

c 7 ngày min thi t k

ng v i t n su t 5%, 10%,

15% ...........................................................................................................................54
B ng s 2.7. S đ m ng sông tính toán th y l c ..................................................57
B ng s 2.8. H th ng nút tiêu th xã T S n ........................................................59
B ng s 2.9. H th ng nút tiêu huy n Yên Phong .................................................60
B ng s 2.10. H th ng nút tiêu huy n Tiên Du ....................................................60
B ng s 2.11. H th ng nút tiêu huy n Qu Võ.....................................................61
B ng s 2.12. H th ng nút tiêu thành ph B c Ninh ............................................63
B ng s 2.13. S li u đ a hình lòng d n sông .......................................................64
B ng s 2.16. S li u h th ng tr m b m tiêu đ u m i .........................................69
B ng 2.17. K t qu tính toán m c n

c l n nh t tính toán và th c đo .................72

B ng 2.18. K t qu tính toán m c n

c t i đ u các nút tiêu (xem ph l c trang

105) ...........................................................................................................................75
B ng 2.19. K t qu tính toán l u l


ng n

c và th i gian tiêu trong tr

ng h p...............90

thi t k v i t n su t p=10% ....................................................................................90
B ng 3.1. S li u các công trình đ u m i h th ng công trình tiêu huy n Yên
Phong.........................................................................................................................93
B ng 3.2. S li u các thông s c a c ng đ u m i trên kênh tiêu ...........................94
B ng 3.3. K t qu tính toán l
B ng 3.4. Mô hình l

ng n

B ng 3.7. Mô hình l

B ng 3.10. L

ng n
ng n

c thi t k 7 ngày max, v i t n su t p=15% ...............97

c và th i gian tiêu khi m a nh h n m a thi t k ...............98
ng m a thi t k 5 ngày max, v i t n su t p = 5% .............98

B ng 3.8. Mô hình m c n
B ng 3.9. L


i h c th y l i
i u ti t

GDP

T ng s n ph m n i đ a (Gross domestic product)

GPMB

Gi i phóng m t b ng

HTX

H p tác xã

HTCTTL

H th ng công trình th y l i

KTCTTL

Khai thác công trình th y l i

KCN

Khu công nghi p

MTV

M t thành viên


y ban nhân dân

TB

Tr m b m

TNHH MTV

Trách nhi m h u h n m t thành viên

OECD

T ch c h p tác và phát tri n kinh t


10

M
1. S

U

C N THI T C A Ê TÀI

H th ng th y l i huy n Yên Phong - t nh B c Ninh do Công ty TNHH
MTV KTCTTL B c u ng (g i t t là Công ty B c u ng) ph trách thu c vùng
đ ng b ng B c B có nhi m v tiêu cho 8.696ha đ t t nhiên, n m g n trong
vùng châu th Sông H ng nên m i ho t đ ng c a l u v c sông H ng đ u nh
h

nhi u khu công nghi p và khu đô th m i hình thành, di n tích đ t nông nghi p
b thu h p, chuy n cho các lo i hình s d ng đ t khác, san l p nhi u ao h và các
khu tr n

c. Chính đi u này làm gi m hi u qu tiêu thoát n

c c a h th ng

d n đ n tình tr ng ng p úng ngày càng gia t ng;
+ Do ch u s

nh h

ng c a bi n đ i khí h u nói chung, nên khí h u c a

vùng nghiên c u ngày càng kh c nhi t: Khô h n thì kéo dài và ng p l t thì
nghiêm tr ng h n và m a phân b không đ u theo th i gian và các khu v c
trong vùng. Tình hình ng p úng c a vùng ph thu c vào l
l sông. Khi m c n

ng m a k t h p v i

c l lên đ n báo đ ng 3 thì trong đ ng n

c dâng lên cao,

vi c tiêu t ch y b h n ch lúc này ch tiêu b ng đ ng l c là chính;


11

Phong;
-

xu t đ

c nh ng gi i pháp nh m nâng cao kh n ng tiêu thoát n

c

ch đ ng ph c v s n xu t nông nghi p và khu v c dân sinh, gi m thi u tác h i
c a vi c ô nhi m và b o v môi tr

ng theo h

ng phát tri n b n v ng;

- L p quy trình qu n lý v n hành tiêu h p lý và khoa h c cho h th ng thu
l i huy n Yên Phong, t nh B c Ninh.
3. PH M VI NGHIÊN C U
H th ng kênh sông trong h th ng Th y l i B c u ng nói chung. Chi ti t
tính toán cho h th ng th y l i huy n Yên Phong.
4. N I DUNG NGHIÊN C U
- Tính toán các thông s v khí t

ng, th y v n;

- Ki m tra l i n ng l c và yêu c u tiêu n

c trong h th ng;


ng h p m a nh h n m a thi t k ;

- Tr

ng h p m a l n h n m a thi t k ;

- Tr

ng h p tiêu n

nh h

c đ m khi có tin bão và áp th p nhi t đ i và m a l n

ng đ n h th ng.

5. PH

NG PHÁP NGHIÊN C U

5.1. Cách ti p c n
Cách ti p c n theo các b

c sau:

a. Nghiên c u t ng quan
Thu th p tài li u liên quan đ n vùng nghiên c u:
+ Tài li u v đ c đi m t nhiên có nh h
đ ng và bi n đ i n
nh

c u, tính toán, tìm nguyên nhân c a v n đ , hi n t

ng đ t đó đ xu t và l a

ch n gi i pháp gi i quy t.
5.2. Ph

ng pháp nghiên c u

- K th a áp d ng có ch n l c các s n ph m khoa h c, công ngh hi n có
trên th gi i và

Vi t Nam;


13

h

i u tra kh o sát th c đ a, thu th p tài li u (tài li u hi n tr ng và ph

ng

ng phát tri n dân sinh kinh t - xã h i, hi n tr ng các h th ng công trình tiêu

úng;
- Ph
t

ng pháp phân tích th ng kê các tài li u dân sinh kinh t , tài li u khí

ng h p tính toán khác nhau, ph c v t t cho s n xu t

nông nghi p, dân sinh c ng nh phát tri n kinh t theo m c tiêu quy ho ch phát
tri n chung c a t nh B c Ninh.


14

CH

NG I . T NG QUAN CÁC V N

TIÊU THOÁT L VÀ H

TH NG TH Y L I HUY N YÊN PHONG -T NH B C NINH
1.1. T ng quan các nghiên c u v tiêu thoát l đã áp d ng t tr

c đ n nay

1.1.1. T ng quan các nghiên c u trên th gi i
* nh h

ng c a ng p l t do bi n đ i khí h u đ n đ i s ng ng

Do ch u s

nh h

i dân



B c C c đã khi n cho

mùa ông l nh h n. B ng tan trên dãy Hymalaya đe d a c Châu Á;
châu M s bi n đ i th i ti t th hi n rõ ràng nh t t i n
ông đ n s m, nhi t đ xu ng th p t i m c k l c, nhi u bang

c M . Mùa

phía Tây n

c

M xu t hi n nh ng màn m a tuy t d y đ c.
châu Á, tình hình m a bão di n ra r t nghiêm tr ng

nhi u vùng qu c

gia và lãnh th nh : Siêu bão Haiyan xu t hi n ngày 3/11/2013 đã tràn qua
Philiphin phá h y g n nh toàn b thành ph Tacloban.
* M t s nghiên c u phòng ch ng ng p l t gi m nh thiên tai đã áp d ng
trên th gi i
Tr

c th c tr ng thiên tai này nhi u qu c gia đã đ ra gi i pháp nh m

phòng ch ng thiên tai đ c bi t là l l t. Hà Lan là n
m cn

c bi n vì v y h đã đi đ u trong công tác phòng ch ng ng p l t; h đã

c hi u qu và

c các thông tin chính xác, k p th i. Nhi u mô hình đã đ

c xây

d ng và áp d ng cho d báo h ch a, d báo l cho h th ng sông, cho các quy
ho ch phòng ch ng l . M t s mô hình đã đ

c ng d ng cho công tác mô

ph ng và d báo dòng ch y cho các l u v c sông nh :
Vi n th y l c

an M ch xây d ng ph n m m d báo l nh : Mô hình

NAM tính toán và d báo dòng ch y mùa m a, mô hình MIKE tính toán th y
l c, d báo dòng ch y trong sông và c nh báo ng p l t. Mô hình này đã đ
d ng r ng rãi và r t thành công
Tr

nhi u n

c áp

c trên th gi i;

ng Wallingford (Anh) k t h p v i Công ty Hacrow đã xây d ng ph n

m m ISIS tính toán th y l c, d báo dòng ch y trong sông và c nh báo ng p l t.


gi i;…
T nh ng nghiên c u trên tùy thu c vào đ a hình, đ a ch t, th y v n c a
t ng qu c gia mà có nh ng ng d ng ch
phù h p t đó đ a ra nh ng ph

ng trình tính toán d báo cho mình đ

ng án tiêu cho phù h p.

K t h p v i các bi n pháp nghiên c u phòng ch ng ng p l t và gi m nh
thiên tai, nhi u Qu c gia đã đ t ra quy trình v n hành h p lý các công trình hay
h th ng các công trình trong m t khu v c nh t đ nh đ c t l , gi m t i thi u kh
n ng ng p l t, an toàn cho tính m ng, tài s n ng

i dân.


16

1.1.2. T ng quan các nghiên c u
* nh h

Vi t Nam

ng c a ng p l t đ n đ i s ng ng

i dân

Vi t Nam n m trong vùng nhi t đ i gió mùa, phân b thành ba vùng khí


c.

n nay Chính Ph r t chú

tr ng các chính sách phòng ch ng bão l . Các b , ngành, các đ a ph

ng đã đ

ra nhi u gi i pháp đ đ i phó v i tình hình bi n đ i khí h u và di n bi n m a l
nh sau:
- Xây d ng các h ch a đ c t l cho h du, b o đ m ch ng l cho h th ng
đê đi u h du, ph i gi n

c h du không v

t qua m c n

c quy đ nh;

- Gia c , nâng cao và xây m i nhi u tuy n đê tr ng đi m nh : M r ng, gia
c đê sông H ng; m r ng, gia c đê sông à; m r ng, gia c đê sông Mã;…
- Tr

c n m 2011, m c a x đ đ a n

khu phân l , ch m l khi m c n
là m t trong nh ng gi i pháp đ

c l sông H ng, sông à vào các

đ ng b ng c a sông;
-

ng d ng mô hình DHM trong tính toán nguy c ng p l t h l u l u v c

sông Thu B n-V Gia; tính toán th y l c h l u sông H ng trong tr

ng h p v

đ p Hòa Bình, đ p S n La v.v…
K t qu c a vi c ng d ng các mô hình đ tính toán th y v n, th y l c cho
các h th ng sông
n ng ng p l t

n

c ta đã mang l i đ

c nhi u k t qu nh : Bi t đ

c kh

h l u sông H ng khi v đ p Hòa Bình, S n La; kh n ng xâm

nh p m n c a vùng tri u;...t đó có các bi n pháp c th cho t ng tr

ng h p

nh m gi m thi t h i xu ng m c th p nh t có th ;
Nh ng nghiên c u g n đây t i Vi t Nam đã ph n nào đánh giá đ

ng h p c th .


18

1.2. T ng quan v h th ng th y l i huy n Yên Phong
1.2.1.

c đi m t nhiên

1. V trí đ a lý
Huy n Yên Phong n m

phía Tây B c c a t nh B c Ninh, toàn huy n có

di n tích t nhiên 9.686 ha. To đ đ a lý:
- T 21010’04” đ n 21015’50” v đ B c.
- T 105050’04” đ n 10602’28” kinh đ
Huy n đ

ông.

c gi i h n b i: Phía B c là sông C u giáp v i huy n Hi p Hòa

t nh B c Giang. Phía Nam là sông Ng Huy n Khê giáp Th xã T S n. Phía
ông giáp Thành ph B c Ninh. Phía Tây giáp v i huy n Sóc S n và ông Anh
c a Hà N i. Qu c l 18 đi qua huy n, còn đ
N i Bài, giao v i qu c l 1

Võ C

ông B c đ

ng d c t Tây B c sang

ông và

c th hi n qua các dòng ch y m t đ v sông C u và sông Ng

Huy n Khê.
c đi m đ a ch t

3.

c đi m đ a ch t huy n Yên Phong t nh B c Ninh mang nh ng nét đ c
tr ng c a c u trúc đ a ch t thu c s t tr ng sông H ng, b dày tr m tích đ t
ch u nh h

ng rõ r t c a c u trúc m ng. Do n m trong mi n ki n t o ông B c,

B c B nên c u trúc đ a ch t còn mang tính ch t c a vòng cung

ông Tri u

vùng ông B c.
Trên đ a bàn huy n Yên Phong có đ a t ng sau:
* H t ng Nà Khu t (T 2 nk): Thành ph n ch y u là đá phi n sét, xen b t
k t, cát k t, sét vôi. Các đá c a h t ng này l ra r i rác

khu v c Yên Ph , Th



20

c đi m khí h u

5.

T nh B c Ninh nói chung và huy n Yên Phong nói riêng thu c vùng khí
h u nhi t đ i gió mùa, mùa đông b t đ u t tháng 11 đ n tháng 4, mùa hè t
tháng 5 đ n tháng 10.
a. M ng l

c tr ng th i ti t là nóng m và m a nhi u.

i tr m khí t

ng và đo m a

Trong t nh có tr m sau:
Tr m B c Ninh là quan tr c đ y đ các y u t khí t
nhi t đ , đ

ng nh n ng, gió,

m, b c h i, m a. Tr m có s li u liên t c t n m 1960 đ n nay.

Tr m áp C u có s li u đo m a, m c n
Tr m đo m c n

c


B c Ninh

21011’

10505’

2

áp C u

21012’

105057’

3

ng Xá

ng và đo m a.

Y u t quan tr c

Kinh đ

B c

V

E

m, V t c đ gió, E b c h i, S s gi n ng, X

c

Nhìn chung tài li u t n m 1960 tr l i đây đã đ

c ki m đ nh, ch nh biên

đ m b o đ tin c y đ đ đánh giá các đ c tr ng y u t khí t
n

Th i gian

S

x

Ghi chú: T nhi t đ , U đ
m a, H m c n

i tr m khí t

ng, đo m a, m c

c.
b. Nhi t đ

Nhi t đ l n nh t quan tr c đ c t i tr m B c Ninh là 39,70C vào ngày
20/VII/2001. Bi n đ ng nhi t đ r t l n, chênh l ch gi a nhi t đ cao nh t và
th p nh t th ng trên 350C th m chí t i 400C. Nhi t đ th p nh t quan tr c đ c


N m

12

16,0 17,2 20,0 23,7 27,3 28,8 29,1 28,3 27,3 24,7 21,2 17,8 23,5
c.

m
m không khí có quan h ch t ch v i nhi t đ không khí và l ng
m a. Vào các tháng mùa m a đ m có th đ t 80 ÷ 90%. Các tháng mùa khô đ
m ch t 70 ÷ 80%.
B ng 1.3.
m t ng đ i trung bình tháng tr m B c Ninh
Tháng

1

m (%)

2

3

4

5

6


c th hi n b ng 1.4

B ng 1.4. B c h i trung bình tháng tr m B c Ninh
Tháng
B ch i
(mm)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

N m

7

8

9

10

11

12

44,5

47,4

91,0

192,8 175,5 205,5 180,8 191,8 175,8 154,2 122,8

N m
1660,1

f. Gió, bão
H
h

ng gió th nh hành vào mùa hè là gió Nam và ông Nam, vào mùa đông

ng gió th nh hành là gió mùa


9

10

11

12

N m

2,0

2,2

2,1

2,2

2,1

2,1

2,3

1,7

1,6

1,7


1

ng

2

3

ng m a trung bình tháng và n m tr m áp C u
4

5

6

7

8

9

10

11

N m

12


172,12

201,0

234,2

B ng 1.9. M c n
Tháng
M cn

c

(mm)

I

II

III

IV

74

64

65

86



c

390

IX

c l n nh t t i

X

áp C u x y ra ngày

ng l l n nh t theo tính toán là 1.780 m3/s.
c trong ngày 16/3/1962 ch

m c 5 cm còn


23

l ul

ng ki t nh t đo đ

c có 34 m3/s. T i

áp C u m c n

c báo đ ng c p I

L

c nhanh, d ng l nh n, th i gian l ng n.

ng L lòng sông r ng h n. T i tr m Phú C

là 9,14m vào tháng 8/1971, do có n
th

ng đo đ

o n t Ph L v

cm cn

c l n nh t

c v c a sông C u v mùa l n

c sông

ng cao h n n i đ ng, vi c tiêu úng ra sông Cà L b ng t ch y khó, nên

không b trí các c a tiêu ra sông này, n

c trong đ ng có xu th d n v phía

sông C u tiêu ra c ng V ng Nguy t ho c b m ra Ng Huy n Khê r i tiêu ra
sông C u qua tr m b m



c

ng Xá chênh l ch nhau

không đáng k . Do đê sông Ng Huy n Khê th p, m ng và y u nên khi m c
n

c trong sông lên t i 6,9m thì các tr m b m tiêu ph i ng ng ho t đ ng, lúc

này nó nh m t h ch a.


24

1.2.2. Dân sinh kinh t xã h i c a vùng
1. T ch c hành chính
Huy n Yên Phong có 14 đ n v hành chính v i t ng di n tích t nhiên
c a toàn huy n là 9.686 ha
B ng 1.10. Di n tích t nhiên - Dân s - M t đ dân s và các đ n v hành chính
huy n Yên Phong n m 2013
TT

Xã, th tr n

Di n tích t

Dân s

nhiên (km2)

8,27

8.773

1.060

3

Tam a

8,19

11.315

1.381

4

Tam Giang

8,65

11.070

1.279

5

Yên Trung


1.334

8

ông Ti n

9

Yên Ph

5,54

10.956

1.977

10

Trung Ngh a

7,77

10.378

1.335

11

ông Phong


5,48

7.819

1.426

Ngu n: Niên giám th ng kê huy n Yên Phong n m 2013
2. Dân c và lao đ ng
a. Dân s
Theo s li u th ng kê n m 2013 toàn huy n có 151.736 ng
dân s 1,06%,
ng

c n m 2020 đ t 170.491 ng

i, t l t ng

i. Dân s thành th kho ng 15.258

i, chi m 10,06% dân s c a toàn huy n. M t đ dân s toàn huy n n m


25

2013 là 1.519 ng
h

i/km2. T l t ng dân s t nhiên c a toàn huy n đã có xu

ng gi m trong nh ng n m g n đây.

Theo t ng giai đo n phát tri n kinh t - xã h i khác nhau, yêu c u và nhi m
v tiêu úng ngày càng t ng, h th ng công trình tiêu b ng đ ng l c ngày càng
m r ng v ph m vi và quy mô. Tính đ n th i đi m n m 2010 h th ng công
trình tiêu đ ng l c c a toàn huy n bao g m:
- T ng s có 48 tr m b m ph c v tiêu các lo i, trong đó Xí nghi p qu n lý
11 công trình, đ a ph

ng qu n lý 37 công trình;

- Theo s li u th ng kê c a Xí nghi p khai thác th y l i Yên Phong. Trong
giai đo n t n m 2010 -2013, bình quân di n tích b

nh h

ng úng hàng n m

c a toàn huy n là 1.495 ha chi m 16,6% di n tích c n tiêu, so v i di n tích đ t
canh tác hàng n m c a huy n chi m t i 26,2%;
Vùng tiêu có tr c tiêu chính là sông Ng Huy n Khê chi u dài 27 km. Tr c
tiêu có m t c t ngang đo n l n, đo n nh , đ d c không đ u, nhi u đo n hi n t i
b b i l ng nhi u…vv d n đ n kh n ng t i n

c gi m.

H th ng kênh tiêu c p I dài h n 33 km, nhi u n m nay ít đ

c tu s a, ch

n o vét c c b t ng đo n. Hi n nay có nhi u đo n b b i l ng, ách t c, nh t là
khu v c qua khu dân c : Dân xây d ng nhà l n chi m lòng kênh, m t s n i