1
LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình
nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu số liệu
trích dẫn trong luận án đều trung thực và có
xuất xứ rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Đắc Tuyền


2
MỤC LỤC

Trang
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ
MỞ ĐẦU
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM "HUẤN
LUYỆN CỐT THIẾT THỰC, CHU ĐÁO HƠN THAM NHIỀU" CỦA
HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI
VÀ NHÂN VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI
1.1.
Cơ sở xuất phát và thực chất quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu
đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh

3.2.
Hoàn thiện chương trình, nội dung dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn
theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, đảm bảo tính hệ thống, cơ bản, thiết thực
3.3.
Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát triển
năng lực nghề nghiệp và năng lực tư duy lý luận cho học viên
3.4.
Tối ưu hóa điều kiện sư phạm cơ bản trong quá trình dạy học các môn
khoa học xã hội và nhân văn
Chương 4 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
4.1.
Những vấn đề chung về quá trình thực nghiệm
4.2.
Tiến trình thực nghiệm
4.3.
Phân tích kết quả thực nghiệm
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

7
14

32
32
48

54


Các trường đại học

CTĐH

02

Cán bộ quản lý

CBQL

03

Cơ sở thực nghiệm

CSTN

04

Đội ngũ giảng viên

ĐNGV

05

Giáo dục và đào tạo

GD&ĐT

06


Nội dung dạy học

NDDH

12

Phương pháp dạy học

PPDH

13

Quá trình dạy học

QTDH


4
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
TT

Tên bảng

Nội dung

Trang

1
2

động trong học tập của học viên
Bảng thống kê tần xuất phân phối tích lũy về tính tích
cực, chủ động trong học tập của học viên
Bảng phân phối các tham số đặc trưng về tính tích cực,
chủ động của học viên qua thực nghiệm
Bảng thống kê kết quả điểm kiểm tra nhận thức học viên
sau khi thực nghiệm
Bảng thống kê tần xuất phân phối về kết quả trong học tập
của học viên
Bảng thống kê tần xuất phân phối tích lũy về kết quả học

76

3
4
5
6
7

8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

149
152
152
155
156
156
159
161
161
161


5
tập của học viên
20
4.12.
Bảng phân phối các tham số đặc trưng về kết quả học
tập của học viên qua thực nghiệm
21
4.13.
Bảng so sánh sự tiến bộ về tính tích cực, chủ động và chất
lượng học tập của học viên trước và sau khi thực nghiệm
TT Tênbiểuđồ
Nội dung
22
2.1
Biểu đồ mức độ đánh giá về MTDH các môn KHXH&NV
ở CTĐH trong quân đội hiện nay
23
2.2

khi tiến hành thực nghiệm

164
168

85
89
89

95

158

158

163

163


6
DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ
TT
1
2
3
4

TT
5


Tên sơ

Nội dung

đồ
3.1

Sơ đồ những căn cứ để xây dựng, hoàn thiện MTDH các

3.2

môn KHXH&NV ở CTĐH trong quân đội hiện nay
Sơ đồ quy trình xây dựng MTDH

MỞ ĐẦU

Trang

108
109


7
1. Giới thiệu khái quát về luận án
Vận dụng các quan điểm giáo dục của Hồ Chí Minh vào trong
GD&ĐT là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng trước bối cảnh nền giáo dục
nước ta hiện nay. Chính vì vậy, đề tài luận án “Vận dụng quan điểm
“Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh
trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường quân

thì cũng không nói gì đến kinh tế, văn hóa”[79, tr.345]. Do đó, trong suốt quá
trình hoạt động cách mạng, Người luôn coi trọng đến phát triển nền giáo dục,
xác định giáo dục chính là động lực, yếu tố quyết định tới thành công của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ nước nhà... Để giáo dục ngày càng đáp ứng tốt với
các yêu cầu trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều quan điểm chỉ đạo khác
nhau, trong đó “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” được coi
là một trong những quan điểm chủ đạo, nổi bật, xuyên suốt trong hệ thống các
quan điểm giáo dục của Người.
Quán triệt sâu sắc quan điểm trên, trong giai đoạn hiện nay, Đảng ta luôn
xác định: GD&ĐT là quốc sách hàng đầu; đổi mới toàn diện GD&ĐT là vấn đề
mang tính quyết định đến thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước. Chính vì vậy, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của
Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng
bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển
phẩm chất, năng lực người học. Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục theo
hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành
nghề”[41, tr.115]. Trong đó, “Đối với giáo dục đại học, tập trung đào tạo nhân
lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học,
tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học” [42, tr.4].
Nhận thức rõ điều đó, trong những năm qua, cùng với các nhà trường đại
học trong cả nước, NTQĐ đã và đang tích cực đổi mới toàn diện QTDH nhằm
không ngừng nâng cao chất lượng GD&ĐT; đồng thời, xác định việc đổi mới
mạnh mẽ QTDH các môn KHXH&NV vừa là mục tiêu, nhưng cũng là vấn đề
mang tính đột phá nhằm đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội có đầy đủ năng lực; thế
giới quan khoa học, “phẩm chất chính trị vững vàng và đạo đức cách mạng trong
sáng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân...” [45, tr.12], sẵn
sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.


9


10
dụng quan điểm “Huấn luyện cốt thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Người
vào trong dạy học các môn KHXH&NV là một hướng đi cơ bản, cần thiết.
Xuất phát từ những vấn đề trên, tác giả lựa chọn vấn đề “Vận dụng quan
điểm "Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh
trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường quân đội
hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn việc vận dụng quan điểm
"Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh trong
dạy học các môn KHXH&NV ở NTQĐ; trên cơ sở đó, đề xuất những biện
pháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV theo quan điểm trên của Hồ
Chí Minh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở NTQĐ đáp ứng với yêu
cầu đổi mới GD&ĐT đã và đang đặt ra hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở xuất phát và thực chất quan điểm “Huấn luyện cốt thiết
thực, chu đáo hơn tham nhiều" của Hồ Chí Minh; những vấn đề lý luận về vận
dụng quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều” trong dạy
học các môn KHXH&NV ở NTQĐ.
- Khảo cứu kinh nghiệm, đánh giá thực trạng việc dạy học các môn
KHXH&NV ở NTQĐ hiện nay theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực,
chu đáo hơn tham nhiều” của Hồ Chí Minh.
- Đề xuất các biện pháp hoàn thiện QTDH các môn KHXH&NV ở
NTQĐ hiện nay theo quan điểm “Huấn luyện cốt thiết thực, chu đáo hơn
tham nhiều” của Hồ Chí Minh.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá, khẳng định tính đúng
đắn, khả thi của các biện pháp mà luận án đề xuất.


trọng trong nâng cao chất lượng đào tạo ở NTQĐ hiện nay.


12
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận nghiên cứu
Đề tài luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy
vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin; quán triệt sâu sắc các quan điểm
của Hồ Chí Minh, của Đảng ta về GD&ĐT, nhất là trong giai đoạn hiện nay.
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả tiếp cận vấn đề theo quan điểm hệ thống cấu trúc; quan điểm phức hợp: hoạt động - giá trị - nhân cách; quan điểm lịch
sử - lô gíc và quan điểm thực tiễn.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong luận án, tác giả vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu
khác nhau, cụ thể là các phương pháp:
* Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm các phương pháp:
phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát, hệ thống vấn đề nghiên cứu
thông qua các tài liệu lý luận, chuyên khảo, các bài báo khoa học thuộc phạm
vi nghiên cứu của đề tài.
* Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn, bao gồm các phương pháp:
- Tổng kết kinh nghiệm: Nghiên cứu các văn bản, báo cáo tổng kết của
cơ quan đào tạo ở các trường đại học trong quân đội hiện nay.
- Quan sát sư phạm: Tiến hành quan sát quá trình giáo dục, huấn luyện
các môn KHXH&NV ở các trường đại học trong quân đội hiện nay.
- Điều tra và tiến hành tọa đàm, trao đổi với 03 đối tượng là giảng viên
(155 đồng chí), CBQL (95 đồng chí), học viên (800 đồng chí) ở 05 trường đại
học tiêu biểu trong quân đội là: Sĩ quan Chính trị, Sĩ quan Lục quân 1, Sĩ
quan Tăng Thiết giáp, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Quân y.
- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của các nhà khoa học trong
và ngoài quân đội.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Xây dựng kế hoạch và tổ chức

8. Kết cấu của luận án
Luận án gồm : Phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu có liên
quan đến đề tài, 4 chương, kết luận, kiến nghị, danh mục các công trình khoa
học của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục.


14
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ
TÀI “VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM “HUẤN LUYỆN CỐT THIẾT THỰC,
CHU ĐÁO HƠN THAM NHIỀU” CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY
HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở
NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY”
1. Những công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh
Trong lịch sử nhân loại, Chủ tịch Hồ Chí Minh được coi là một trong
những số ít cá nhân kiệt xuất được cả thế giới tôn vinh, coi đó là một hình
tượng tiêu biểu về sự cao đẹp và những đóng góp lớn lao cho tiến trình phát
triển xã hội loài người. Chính vì thế, đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về
cuộc đời, sự nghiệp, khẳng định những giá trị lớn lao trên mọi phương diện
mà Người đã để lại dân tộc Việt Nam cũng như toàn thể nhân loại. Mặc dù, số
lượng người nghiên cứu về Hồ Chí Minh, những cuốn sách, bài viết về Người
của các tác giả vẫn chưa xác định chính xác và đầy đủ. Tuy vậy, đến đầu thế
kỷ 21, đối với các tác giả nước ngoài “Theo con số thống kê đã có trên 200
tác phẩm và công trình nghiên cứu, hàng trăm tạp chí, hàng ngàn bài báo của
các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, triết học, tâm lý học, nhân chủng học,
văn hóa học, các nhà thơ, phóng viên của các tờ báo lớn trên thế giới...viết về
Hồ Chí Minh...” [116, tr.161]. Còn riêng ở nước ta, cho đến hiện nay khó có thể
thống kê được hết những công trình nghiên cứu về tư tưởng của Người. Đặc biệt,
sau khi Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ra chỉ thị tổ chức cuộc
vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" ngày
07/01/2007, việc nghiên cứu về tư tưởng của Người được đặt lên tầm cao mới;

chỗ đứng trang trọng trong ngôi đền tưởng niệm các anh hùng cách mạng
đã từng tranh đấu quyết liệt để gióng lên tiếng nói trung thực của những
con người cùng khổ trên toàn thế giới. Người là một sự kết hợp sinh động:
nửa Lênin, nửa Gana...” [32, tr.6].
Năm 2015, tác giả Claude Pomonti đã chủ biên cuốn sách “Hồ Chí
Minh - Nhân vật giành lại độc lập cho Việt Nam” [111]. Đây là cuốn sách tập
thứ 11 trong bộ sách lịch sử gồm 20 tập mang tên "Những người làm thay đổi
thế giới". Với độ dày 104 trang, cuốn sách này là sự tập hợp bởi tất cả các bài
viết tiêu biểu của nhiều tác giả khác nhau trên thế giới nói về những đóng góp to
lớn của Hồ Chí Minh đối với dân tộc Việt Nam cũng như của nhân loại. Nhìn
chung, tất cả các bài viết trong cuốn sách đều nhất quán khẳng định: Mặc dù,
Chủ tịch Hồ Chí Minh không còn sống đến ngày toàn thắng, nhưng tư tưởng của
Người về độc lập dân tộc và thống nhất đất nước vẫn luôn hiện hữu trong lòng
mọi người dân Việt Nam. Trong con mắt của nhân dân Việt Nam và nhân dân
thế giới, Người là hiện thân của tinh thần giải phóng dân tộc và độc lập tự do.


16
Ở Việt Nam, trong những năm cuối của thế kỷ XX, Đại tướng Võ
Nguyên Giáp chủ nhiệm đề tài NCKH cấp Nhà nước “Tư tưởng Hồ Chí Minh
và con đường cách mạng Việt Nam” (mã số KX.02.01) thuộc chương trình
khoa học và công nghệ cấp Nhà nước KX.02. Ngay sau đó, trên cơ sở kết quả
nghiên cứu của đề tài, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chủ biên cuốn sách “Tư
tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” [52]. Đây là một
công trình nghiên cứu lớn, công phu, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, đánh
dấu một bước phát triển mới trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh. Với dung
lượng gồm 404 trang, được chia làm 3 phần, 10 chương, cuốn sách đã trình bày
một cách có căn cứ khoa học, toàn diện những vấn đề lý luận cơ bản về tư tưởng
Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam; làm rõ và có những đóng góp
mới về quá trình hình thành, phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh, nhất là những

Gần đây nhất, trong năm 2015, Nxb Chính trị Quốc gia đã tái bản cuốn
sách “Hồ Chí Minh - vĩ đại một con người” [53] của GS Trần Văn Giàu. Đây
là cuốn sách tập hợp nhiều bài viết khác nhau của tác giả trong thời gian
chuẩn bị kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và được trình
bày trong dung lượng 180 trang. Với cuốn sách này, tác giả đã thể hiện được
cách tiếp cận vấn đề mới, sâu sắc và trình bày khá rõ nét được cuộc đời, sự
nghiệp, tư tưởng, những cống hiến vô cùng to lớn đối với dân tộc Việt Nam
và nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới. Đặc biệt, trong nội dung cuốn sách, tác
giả đã có sự liên hệ, đối chiếu tình hình biến chuyển mạnh mẽ của cách
mạng vô sản, nhất là ảnh hưởng sâu sắc của Cách mạng Tháng Mười Nga
theo các chiều hướng khác nhau trên phạm vi thế giới ngày nay, trong đó có
Việt Nam; khẳng định thêm tầm vóc, giá trị tư tưởng của Người trong mọi
thời kỳ cách mạng, nhất là trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay. Trên
cơ sở đó, theo tác giả: “Tư tưởng Hồ Chí Minh cho đến hiện nay vẫn còn
nguyên giá trị, là tài sản vô giá mà Người đã để lại cho chúng ta. Nó như
chiếc cẩm nang để tiến hành đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vì mục
tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, tiến lên chủ
nghĩa xã hội…Do đó, chúng ta cần phải tiếp tục, thường xuyên nghiên cứu
tư tưởng Hồ Chí Minh; bổ sung những nội dung mới cho phù hợp với thực
tiễn của đất nước…” [53, tr.125].
Đi sâu vào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh trong lĩnh vực quân sự,
trong cuốn sách “Góp phần tìm hiểu tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh”[136]
của tác giả Nguyễn Huy Toàn bước đầu đi vào chọn lọc, hệ thống và phân
tích những quan điểm nổi bật của Hồ Chí Minh về vấn đề quân sự; trên cơ sở
đó, tác giả đã nghiên cứu, khái quát, đánh giá thực tiễn việc vận dụng tư
tưởng quân sự của Người trong chiến tranh cách mạng Việt Nam. Tác giả
khái quát: “Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo học


18

“Văn hóa Hồ Chí Minh” của tập thể tác giả Nguyễn Hữu Đăng, Lê Ngọc Y
và Trần Thị Hồng Nhung [46]; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và
giải phóng con người” [29] của tập thể tác giả Lương Minh Cừ và Nguyễn


19
Trung Dũng; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lực lượng vũ trang ba
thứ quân” [128] của tác giả Nguyễn Văn Thế và Lê Huy Bình; “Tư tưởng
Hồ Chí Minh về tâm lý học quân sự” [137] của tác giả Đỗ Mạnh Tôn… Tất
cả những công trình này, mặc dù nghiên cứu, tiếp cận dưới góc độ khác
nhau, tuy nhiên, nhìn chung đều chỉ rõ được nguồn gốc, sự hình thành tư
tưởng Hồ Chí Minh, nêu bật được tư tưởng của Người trong từng lĩnh vực,
phạm vi nghiên cứu; những giá trên cả phương diện lý luận cũng như thực
tiễn mà Người đã để lại cho dân tộc, thời đại…
2. Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
Năm 1990, tác giả Katherine Muller Marin - Đại diện UNESCO tại
Việt Nam trong bài tham luận “Những đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí
Minh trong các lĩnh vực hoạt động của UNESCO” [101] nhân kỷ niệm
100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Trong
lĩnh vực giáo dục, tôi nhận thấy điều thú vị là Người cho rằng xóa bỏ nạn
mù chữ có nghĩa là tạo nên một phong trào giáo dục đại chúng. Người chỉ
ra rằng học đọc và học viết có thể được tiến hành ở bất cứ đâu, dùng than,
mặt đất, hoặc lá chuối làm bút và giấy. Người sáng suốt khi chỉ ra rằng
một người đã biết đọc, người đó cần tiếp tục học tập bởi người biết chữ có
thể quên cách đọc nếu họ không có gì đễ đọc. Người tuyên bố rõ ràng
rằng Chính phủ và Bộ Giáo dục có nhiệm vụ cung cấp sách báo phù hợp
với từng cấp độ của người đọc” [101, tr.4]. Kết thúc bài tham luận, tác giả
cho rằng: “Có được một vị Chủ tịch như Hồ Chí Minh, người được nhiều
người không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới tôn vinh như anh hùng
dân tộc, giống như có được một biểu tượng giúp chúng ta có được một

giáo dục thiếu nhi; giáo dục thanh niên; giáo dục cán bộ…
Nhân kỷ niệm 35 năm ngày Bác Hồ gửi bức thư cuối cùng cho Ngành
Giáo dục Việt Nam (15/10/1968 - 15/10/2003), Bảo tàng Hồ Chí Minh và Đại
học Sư phạm Hà Nội phối hợp tổ chức Hội thảo và biện soạn thành kỷ yếu cùng
tên“Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục” [11]. Trong hội thảo này đã
có nhiều bài viết, bài nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục của các nhà
khoa học như: GS, viện sỹ Nguyễn Cảnh Toàn, Vũ Đình Hòe, GS.TS Phạm
Minh Hạc, GS Đinh Xuân Lâm, PGS Lê Mậu Hãn, GS Phan Ngọc Liên… Nhìn
chung, các công trình đã đi sâu nghiên cứu từng khía cạnh tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục trên các vấn đề như: vai trò, nội dung, phương pháp giáo dục...
Trên cơ sở đó, các tác giả đều nhất quán khẳng định giá trị tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục đối với thực tiễn phát triển nền giáo dục nước nhà; đồng thời
cho rằng chúng ta cần phải quán triệt sâu sắc các tư tưởng của Người; phải biết
vận dụng sáng tạo vào trong từng bối cảnh lịch sử cụ thể…


21
Đi sâu vào nghiên cứu có tính chất bao trùm cơ bản toàn bộ những tư
tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục, năm 2008, tác giả Nghiêm Đình Vỳ đã
xuất bản cuốn sách “Hồ Chí Minh về giáo dục toàn thư” [156]. Đây được coi
là công trình nghiên cứu công phu, với nội dung rộng lớn hơn nhiều so với
các tài liệu khác đã được công bố. Nội dung cuốn sách này được trình bày
trong 864 trang, bao gồm phần mở đầu, dẫn luận và phần kết. Trong cuốn
sách, tác giả đã dẫn luận ngắn gọn, súc tích cơ bản toàn diện, gần như tất cả
những câu nói, bài viết của Người liên quan đến vấn đề giáo dục nói chung
như: giáo dục tư tưởng, phẩm chất, đạo đức cho các tầng lớp nhân dân, cán
bộ, đảng viên. Bên cạnh đó, tác giả cũng trích dẫn những câu nói, bài viết của
Người liên quan đến vấn đề công tác giáo dục trong nhà trường.
Tiếp cận dưới góc độ chú trọng vào việc tìm hiểu tư tưởng của Hồ Chí
Minh về giáo dục thông qua những bài nói, bài viết, đoạn trích trong các tác

đời” mà Đảng ta đã xác định” [12, tr.13].
Cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục” [146] của tác giả Trần
Đình Tuấn có cách tiếp cận tương đối toàn diện, hệ thống, khoa học tư tưởng Hồ
Chí Minh về giáo dục. Trong cuốn sách, tác giả đã chia làm 9 chương khác nhau,
trình bày theo mạch logic từ nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển tư
tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục; khái quát tư tưởng của Người về giáo dục trên
tất cả các khía cạnh như: vai trò của giáo dục, về giáo dục con người phát triển
toàn diện, về tự học, tự giáo dục… cho đến vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về
giáo dục trong tình hình mới. Theo đó, tác giả đã khái quát: “Nội dung cơ bản
của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là xây dựng một nền giáo dục dân tộc,
dân chủ, nhân dân, giáo dục cho tất cả mọi người” [146, tr.5].
Tiếp cận dưới góc độ khác, tác giả Vũ Thị Kim Yến, Nguyễn Văn Toàn
có công trình nghiên cứu “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập” [159].
Đây là cuốn sách được trình bày trong dung lượng 172 trang, tiếp cận vấn đề
nghiên cứu trên các khía cạnh như: Khái quát các quan điểm của Hồ Chí
Minh về GD&ĐT; trình bày một số bài viết có giá trị của các nhà khoa học
nghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh. Ngoài ra, cuốn sách cũng
đi vào trình bày các câu chuyện kể về Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp
GD&ĐT; biên niên những hoạt động của Người với ngành GD&ĐT trong
giai đoạn 1954-1969. Dựa trên những vấn đề đó, các tác giả đã khái quát và
đưa ra những nhận định: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, đặt nền
móng và chỉ đạo việc xây dựng nền giáo dục mới của Việt Nam. Những tư
tưởng của Người về giáo dục chính là cơ sở lý luận vững chắc cho việc xác
định chiến lược đào tạo con người; xác định các chủ trương, đường lối chỉ
đạo phát triển nền giáo dục của Đảng ta qua các thời kỳ cách mạng; đồng
thời, đây cũng là những bài học, những kinh nghiệm thực tiễn giáo dục hết


23
sức sinh động, thiết thực và hiệu quả đối với người làm công tác giáo dục nói

trình “Lịch sử giáo dục quân sự Việt Nam” [126] đã dành một phần lớn nội
dung khái quát các tư tưởng của Hồ Chí Minh về huấn luyện, giáo dục quân


24
nhân, cụ thể trên các vấn đề như: vị trí, vai trò của huấn luyện, giáo dục đối với
sự hình thành, phát triển nhân cách quân nhân; mục tiêu, nội dung, hình thức,
phương pháp… trong tiến hành huấn luyện, giáo dục quân nhân. Khi đánh giá
những tư tưởng này, tác giả cho rằng: “Tư tưởng giáo dục quân sự của Hồ Chí
Minh là di sản vô giá, đòi hỏi chúng ta phải hết sức giữ gìn, trân trọng, nghiên
cứu và vận dụng trong thực tiễn cách mạng, thực tiễn xây dựng Quân đội ta
hiện nay. Đối với hoạt động giáo dục và đào tạo của Quân đội ta hiện nay thì
việc nghiên cứu, học tập và vận dụng đúng đắn, sáng tạo những quan điểm, tư
tưởng của Người về giáo dục quân sự càng là vấn đề có giá trị hiện thực to lớn;
góp phần thiết thực thực hiện thắng lợi chiến lược “trồng người” của toàn
Đảng, toàn quân, toàn dân ta trong giai đoạn mới” [126, tr.161].
Trong bài viết của tác giả Nguyễn Trọng Thắng “Chủ tịch Hồ Chí Minh
với sự nghiệp đào tạo cán bộ quân đội nhân dân Việt Nam” [18, tr.156 - 172],
bên cạnh việc khái quát các tư tưởng của Người về đào tạo người cán bộ
quân đội; khẳng định giá trị những tư tưởng đó trong sự nghiệp GD&ĐT
quân đội hiện nay, tác giả nhấn mạnh: các nhà trường trong quân đội cần
phải thấm nhuần và thực hiện đúng tư tưởng “Cán bộ là cái gốc của mọi
công việc”,“Cán bộ là tiền vốn của các đoàn thể, có vốn mới làm ra lãi”. Từ
đó, tập trung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quân đội có đủ đức, tài, có
cơ cấu đồng bộ, có lớp kế tiếp vững chắc ở từng cấp, góp phần xây dựng
Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước
hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa…
Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên, trong lĩnh vực quân sự còn có
các công trình nghiên cứu tiêu biểu khác như: : “Chủ tịch Hồ Chí Minh với
công tác đào tạo cán bộ quân sự - sĩ quan quân đội” của tác giả Nguyễn Xuân

điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ; thực tiễn quá trình Bác đào tạo, rèn
luyện và sử dụng cán bộ, sử dụng nhân tài qua các giai đoạn cách mạng... Với
dung lượng gồm 9 chương, 554 trang, cuốn sách đã dành phần lớn nội dung để
khẳng định giá trị lớn lao cả về lý luận, thực tiễn trong hoạt động GD&ĐT mà
Người đã để lại cho Đảng, Nhà nước ta, nhất là Ngành Giáo dục có những biện
pháp vận dụng hiệu quả vào thực tiễn đào tạo cán bộ, nguồn nhân lực trong giai
đoạn mới. Theo đó, tác giả đã chỉ ra yêu cầu có tính chất khái quát: “Đảng, Nhà
nước ta cần phải xác định được vấn đề đào tạo, huấn luyện cán bộ sao cho đúng,
cho tốt. Muốn đào tạo tốt phải biết phát hiện người có thể làm được cán bộ, từ đó
đưa họ đi đào tạo tại các trường, lớp chính quy, hoặc có thể bổ túc thường xuyên
cho cán bộ, đây được coi là cái rễ sâu nhất trong đào tạo ra những người công
dân tốt, cán bộ tốt cho nước nhà” [155, tr.538].
Nhận thức rõ sự cần thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về
người thầy giáo trong xây dựng đội ngũ giáo viên hiện nay, tác giả Ngô Văn