PHÒNG GD&ĐT KRÔNG ANA
TRƯỜNG THCS BUÔN TRẤP
SÁNG KIẾN
KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
VÀI KINH NGHIỆM VỀ VIỆC TÍCH HỢP
GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG
GIẢNG DẠY NGỮ VĂN LỚP 8, 9 - THCS
Họ và tên: Nguyễn Thị Hoài Sương
Đơn vị công tác: Trường THCS Buôn Trấp
Trình độ đào tạo: Đại học sư phạm
Môn đào tạo: Ngữ Văn
KrôngAna, tháng 3 năm 2015
MỤC LỤC
NỘI DUNG
TRANG
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
I. PHẦN MỞ ĐẦU
I.1. Lí do chọn đề tài
2
I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
5
c. Mặt mạnh, mặt yếu
5
d. Nguyên nhân
6
e. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra.
6
II.3. Giải pháp, biện pháp
7
a. Mục tiêu của giải pháp và biện pháp:
7
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp.
7
c. Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp.
21
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
Có thể nói trong trường kì lịch sử loài người, môn Ngữ văn là một môn học có lịch sử
lâu đời nhất trong các môn học. Trong bất kì giai đoạn nào, môn học này cũng hướng tới các
nhiệm vụ chủ yếu sau đây :
Thứ nhất giúp người học biết đọc, biết viết (biết chữ)
Thứ hai giúp người đọc thấy được cái hay, cái đẹp và biết cảm nhận, thưởng thức cái
hay, cái đẹp của văn chương, nghệ thuật.
Thứ ba thông qua hai nhiệm vụ trên mà mở mang tri thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm
và rèn luyện nhân cách cho người học sinh.
Ngày nay, khi đất nước bước sang một giai đoạn mới, mục tiêu của giáo dục nhà trường
phổ thông đã xác định rõ trong luật giáo dục:
“ Mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí
tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt
Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh
tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”
(Luật Giáo dục – Điều 23)
Việc học tập, rèn luyện tư tưởng, đạo đức, lối sống và làm theo tấm gương đạo đức Hồ
Chí Minh là việc làm hết sức cần thiết. Bởi vì tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là nền tảng của
xã hội, là động lực vượt qua khó khăn, thử thách để phát triển kinh tế đất nước, hoàn thiện
nhân cách của mỗi người.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - người con ưu tú của dân tộc, là danh nhân văn hóa của thế
giới. Người là kết tinh của tư tưởng “Đại nhân, Đại nghĩa” Người để lại cho dân tộc ta một tư
tưởng cách mạng, một nhân cách đạo đức cao cả. Người đã làm “rạng rỡ non sông ta đất
tham khảo,... để đáp ứng tốt nhất yêu cầu, mục tiêu, nhiệm vụ giảng dạy.
Tôi mạo muội viết đề tài: “Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ
Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn lớp 8,9 - THCS ”. Dẫu có niềm đam mê và nhiều trăn
trở nhưng vốn hiểu biết, kiến thức về chuyên môn còn hạn hẹp nên khó tránh khỏi những
thiếu sót. Tôi mong được sự góp ý của cấp trên và đồng nghiệp.
I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
a. Mục tiêu
Để chia sẻ với đồng nghiệp vài kinh nghiệm của bản thân về việc tích hợp giáo dục tư
tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn, từ đó có những cách thức dạy lồng ghép, tích
hợp tốt nhất, đạt hiệu quả cao nhất. Và sau mỗi bài học giúp các em có thêm những hiểu biết
về kiến thức về Bác, từ đó nâng cao làm phong phú thêm tâm hồn, tình cảm và nhận thức của
các em. Giúp các em ý thức sâu sắc việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh. Giúp mỗi chúng ta ngày càng có nhiều kinh nghiệm trong việc giảng dạy theo chủ đề
tích hợp.
b. Nhiệm vụ của đề tài
Trình bày cụ thể vài kinh nghiệm của bản thân về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ
Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn THCS, nhằm giúp giáo viên dạy tốt, học sinh ngày càng
hứng thú học và có ý thức rèn luyện đạo đức theo tấm gương của Bác.
I.3. Đối tượng nghiên cứu
Hơn 15 năm giảng dạy ở trường THCS Buôn Trấp, bản thân tôi đã trực tiếp giảng dạy
qua nhiều khối lớp. Vậy nên tôi xác định đối tượng nghiên cứu của mình là học sinh các khối
lớp 6,7,8,9 mà đặc biệt là khối lớp 8,9 trường THCS Buôn Trấp hiện đang giảng dạy.
I.4. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ nghiên cứu chương trình Ngữ văn THCS trong đó tập trung chủ yếu là
những bài có thể đưa nội dung tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh.
I.5. Phương pháp nghiên cứu
Tôi đã chọn phương pháp nghiên cứu là:
-
Tìm tòi và nghiên cứu tài liệu tham khảo.
giải pháp chung.
II. PHẦN NỘI DUNG
II.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN
- Dạy học tích hợp được hình thành trên cơ sở của những quan niệm tích cực về quá
trình dạy học, thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục sẽ góp phần phát triển tư duy tổng
hợp, làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với học sinh.
- Hiện nay, dạy tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đang được quan tâm
và là một trong những nội dung bắt buộc phải có trong các môn học đặc biệt là môn Ngữ văn.
Thực hiện tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học đây là cách làm tốt nhất để
giáo dục học sinh mang lại rất nhiều lợi ích trong việc góp phần hình thành, phát triển nhân
cách cho học sinh.
Thực hiện tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Ngữ văn có vị trí và
vai trò vô cùng to lớn trong việc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, cũng như góp phần hình
thành, giáo dục và phát triển nhân cách của người học sinh thông qua những kiến thức về văn
chương. Mà học sinh bậc trung học cơ sở đang ở lứa tuổi nhạy bén với cái hay, cái mới lạ.
Đây cũng là lứa tuổi thích tìm tòi, khám phá cái đẹp. Một đặc điểm nữa trong tâm lí học sinh
THCS là muốn khẳng định mình và tập làm người lớn, lại ở cái độ tuổi giàu cảm xúc và trí
tưởng tượng. Đây là giai đoạn tốt nhất để ta có thể giáo dục các em, giúp các em tự điều
chỉnh hành vi, nhân cách của bản thân mình theo tấm gương mà các em ngưỡng mộ.
II.2. THỰC TRẠNG
a. Thuận lợi, khó khăn
* Thuận lợi
Cùng với các môn Lịch sử, GDCD, ...giáo dục đạo đức cho học sinh qua tiết học Ngữ
văn là rất quan trọng. Vì văn chương là tâm hồn là tư tưởng của con người trước vẻ đẹp của
tình người và tạo vật. Dạy văn cũng phải dạy bằng cả tư tưởng và tâm hồn, giúp các em cảm
nhận một cách sâu sắc và hiểu được cái hay, cái đẹp của văn học, xây dựng trong các em
niềm tin vào cuộc sống, trang bị cho các em vốn sống, hướng các em đến đỉnh cao của chân,
thiện, mĩ.
Một trong những con người mang vẻ đẹp cao quí về nhân cách, tâm hồn mà mỗi chúng
ta cần phải học tập đó là chủ tịch Hồ Chí Minh vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Người đã
b. Thành công, hạn chế
* Thành công
- Sau mỗi bài dạy có lồng ghép giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, tôi cảm thấy rất tự tin và
thỏa mãn vì đã truyền đạt cho HS hệ thống kiến thức khá phong phú, đa dạng, thú vị.
- HS tỏ ra hứng thú trong giờ học. Cứ sau mỗi bài học, được giáo viên truyền thụ, HS biết
suy nghĩ, tìm tòi những thông tin, tư liệu về Bác theo yêu cầu của thầy cô giáo. Đặc biệt có ý
thức điều chỉnh hành vi của bản thân theo hướng tích cực.
- Đề tài được vận dụng rộng rãi với tất cả mọi đối tượng GV và HS.
* Hạn chế
- Đối với những GV ở vùng khó khăn, ít tài liệu tham khảo và CNTT còn hạn chế, việc
sử dụng tư liệu, liên hệ giáo dục tư tưởng HCM sẽ gặp một số khó khăn.
- Trước những biến động phức tạp của thế giới. Một bộ phận cán bộ, Đảng viên với lối
sống tha hóa, suy thoái về đạo đức, lối sống đã ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của Đảng,
niềm tin của nhân dân, học sinh. Người giáo viên sẽ gặp khó khăn nếu lập trường tư tưởng
thiếu kiên định và giải quyết các tình huống thiếu khéo léo khi tích hợp giáo dục tư tưởng
HCM.
c.
Mặt mạnh, mặt yếu
* Mặt mạnh: GV chủ động về phương pháp và kiến thức mình định tích hợp giáo
dục. HS được mở rộng tầm hiểu biết, kích thích niềm hứng thú trong học tập của học sinh.
Giúp các em chủ động, tích cực chiếm lĩnh tri thức, chuyển biến trong nhận thức và rèn luyện
đạo đức.
* Mặt yếu: Phương pháp trên sẽ khó khăn cho những giáo viên xưa nay quen dạy
những kiến thức có sẵn, không quen tìm tòi, nghiên cứu, mở rộng. Khó khăn đối với những
HS thụ động trong tiếp thu kiến thức, lười học hỏi.
d. Nguyên nhân
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
- Một phần rất nhỏ không nhiệt tình trong việc tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp Hồ
Chí Minh, mà chỉ học thuộc để trả bài.
Khi dạy học môn Ngữ văn, việc lồng ghép giáo dục đạo đức tư tưởng Hồ Chí Minh
trong các bài giảng là vô cùng cần thiết nhằm nâng cao được tư tưởng đạo đức cách mạng
cho học sinh. Bởi vì cuộc đời của Bác là một tấm gương sáng ngời. Tư tưởng của Người còn
định hướng cho mọi hoạt động của Đảng và nhà nước ta trong công cuộc đổi mới hiện nay.
Nếu giáo viên nào tiến hành bài dạy mà không nghĩ đến, quên đi phần tích hợp giáo
dục (nếu bài dạy đó có điều kiện để chúng ta thực hiện yêu cầu trên) thì tiết dạy đó không
hoàn hảo, không giáo dục được học sinh. Chính vì lẽ đó nên vấn đề tích hợp trong giáo dục là
một yêu cầu đặt ra thường xuyên và cần thiết.
- Nhưng thực tế cho thấy, nhiều giáo viên chỉ chú trọng việc cung cấp những kiến thức
mới, những phần trọng tâm của bài học chứ chưa chú trọng lồng ghép những kiến thức cần
thiết phải tích hợp, giáo viên chưa xác định được những nội dung cần phải giảng dạy tích
hợp. Bởi vì những kiến thức cần tích hợp có thể chỉ là một đơn vị kiến thức nhỏ trong một bài
hoặc có thể là một đề mục lớn hoặc cả bài học, thời gian tích hợp khoảng 2 đến 3 phút nên
giáo viên thường ít để ý hoặc lướt qua và hơn nữa các tài liệu liên quan đến nội dung cần tích
hợp chưa phong phú.
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
7
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
- Tuy nhiên không nhất thiết bài dạy nào cũng phải tích hợp, tuỳ nội dung từng bài để tích
hợp một cách có hiệu quả.
- Nội dung sách giáo khoa với việc giáo dục đạo đức tư tưởng Hồ Chí Minh ở học sinh
THCS có rất nhiều bài có nhiều nội dung nói lên vẻ đẹp tâm hồn, tình cảm và nhân cách của
Bác.
b.2. Phương pháp
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
8
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp là lồng ghép nội dung tích hợp vào các bài
dạy, tùy theo từng môn học mà lồng ghép tích hợp ở các mức độ như liên hệ, lồng ghép bộ
phận hay là toàn phần( Phần nội dung bài học, phần bài tập hay là tổng kết toàn bài...) Khi
tích hợp giáo viên cần sử dụng ngôn từ kết nối sao cho lô gic và hài hòa....từ đó giáo dục và
rèn kĩ năng sống, giá trị sống cho học sinh.
b.3. Nội dung giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ
văn THCS
Căn cứ vào chương trình theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và cụ thể các bài học trong
SGK. Trong chương trình Ngữ văn THCS tổng số có 24 bài học cụ thể có thể tích hợp nội
dung giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh cụ thể:
STT Lớp
Tên bài học
1
8
Đi đường (Hồ Chí Minh)
7
8
Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)
8
8
Nước Đại Việt ta (Nguyễn Trãi)
9
8
Thuế máu (Nguyễn Ái Quốc)
10
9
Phong cách Hồ Chí Minh (Lê Anh Trà)
11
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
Không thể lấy việc giảng giải nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh thay cho việc dạy học Ngữ
văn, mà phải tiến hành tích hợp nội dung bài học Ngữ văn với nội dung tư tưởng Hồ Chí
Minh về đạo đức cách mạng.
b.4.2/ Giáo dục tư tưởng HCM dựa theo “chuẩn kiến thức, kĩ năng và thái độ” của môn
Ngữ văn ở trường phổ thông mà Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.
- Giáo viên xác định những vấn đề cơ bản, chủ yếu nhất trong tư tưởng và tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh, phù hợp với những kiến thức cơ bản của bài học để giáo dục cho học sinh.
- Không lấy việc kể chuyện về Bác Hồ thay cho dạy học Ngữ văn, gây ra gây ra tình trạng
“quá tải” mà không đi đúng trọng tâm và mục tiêu của bài học.
b.4.3/ Bồi dưỡng kỹ năng, phát huy tính tích cực của học sinh
- Làm cho học sinh tự nguyện, năng động, tự giác, tích cực học tập Ngữ văn, tích hợp với
nội dung tư tưởng về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cần khơi dậy ở các em nhận thức cần
thiết phải học tập, giáo dục (tự học, tự giáo dục), say mê, hứng thú học tập.
- Bồi dưỡng năng lực, rèn luyện năng lực trong việc học tập, tự giáo dục, vận dụng kiến
thức đã học.
- Chỉ trên cơ sở nỗ lực chủ quan, trau dồi kiến thức, kỹ năng mới thu được kết quả.
b.5/Cách tiến hành
b.5.1/ Sự chuẩn bị của giáo viên
Đối với công việc dạy học nói chung, dạy học Ngữ văn nói riêng, việc chuẩn bị của
giáo viên là vô cùng cần thiết. Ngoài việc xác định mục đích, yêu cầu, đồ dùng dạy học liên
quan đến bài dạy. Giáo viên còn dự kiến cho bài dạy, dạy mục nào, chuẩn bị đồ dùng dạy học
gì, kiến thức cho mục đó ra sao… Đối với những bài dạy liên quan đến việc lồng ghép giáo
dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh thì giáo viên phải xác định nội dung cần lồng ghép, thời
học trường quốc học ở Huế Người tham gia phong trào chống thuế ở Trung kì bị buộc thôi
học sau đó Người vào Bến cảng nhà Rồng để ra nước ngoài tìm đường cứu nước
Hoặc để giáo dục cho học sinh tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm tìm con đường
cứu nước cho dân tộc. Giáo viên kể chuyện “Hai bàn tay”. Khi vào Sài Gòn Nguyễn Tất
Thành gặp lại anh Tư Lê người quen cũ lúc còn ở Phan Thiết . Người tâm sự với Tư Lê: Tôi
muốn ra các nước phương Tây xem họ làm như thế nào sau đó trở về giúp đồng bào chúng
ta . “Nhưng chúng ta lấy tiền đâu để đi?” Tư Lê nói lại. Nguyễn Tất Thành giơ hai bàn tay
nói: Đây tiền đây, tiền đây chúng ta làm bất cứ việc gì để sống và để đi. Tư Lê không giữ lời
hứa, Bác một mình làm phụ bếp trên tàu La-tu-sơ-trơ-rê-vin ra nước ngoài tìm đường cứu
nước. Thông qua việc lồng ghép giáo dục tư tưởng cứu nước, học sinh càng biết ơn Bác đã
tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc ta để có cuộc sống như ngày nay.
Phần liên hệ với bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng trong thời gian bị tù đày, GV có
thể liên hệ HCM trong nhà ngục của Tưởng Giới Thạch qua các bài thơ trích “Nhật kí trong
tù” của Bác để thấy được sự gặp gỡ của những người anh hùng về lòng yêu nước, tinh thần hi
sinh tất cả cho lí tưởng độc lập dân tộc, phong thái ung dung tự tại khi bị giam cầm hay đối
mặt với hiểm nguy.
b. 5.2.2/ Khi dạy bài Hai chữ nước nhà (Trần Tuấn Khải) (Ngữ văn lớp 8):
So sánh với một số bài thơ của Bác để thấy được sự giống nhau và khác nhau trong
việc thể hiện tình yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc giữa hai tác giả.
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
11
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
12
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
+ “Bàn đá chông chênh” Không chỉ nói về bàn đá làm việc khó khăn mà còn ẩn dụ nói
về muôn vàn khó khăn của cách mạng nước ta.
+ Bác Hồ đang dịch lịch sử ĐCS Liên Xô làm tài liệu huấn luyện cán bộ, đồng thời
chính là đang xoay chuyển lịch sử VN nơi “đầu nguồn”.
+ Cuộc đời cách mạng thật là sang: Đó là sự sang trọng, giàu có về mặt tinh thần của
những cuộc đời làm Cách mạng. Niềm vui lớn nhất của Bác Hồ trong bài thơ không phải chỉ
là “thú lâm tuyền” giống như của ẩn sĩ xưa mà đó là niềm vui vô hạn của người chiến sĩ yêu
nước vĩ đại sau 30 năm xa nước, nay được trở về sống giữa lòng đất nước:
“Đêm mơ nước, ngày thấy hình của nước”
“ Ba mươi năm ấy chân không mỏi
Mà đến bây giờ mới tới nơi”
Đặc biệt lúc này Bác còn vui vì người tin chắc rằng thời cơ giải phóng dân tộc đang tới
gần. Vì thế những gian khổ trong sinh hoạt có nghĩa lí gì. Thậm chí, tất cả những “hang“ tối
“cháo bẹ,…” kia không phải là gian khổ mà đều trở thành sang trọng, vì đó là cuộc đời Cách
mạng.
* Phần tổng kết , GV có thể hỏi, bình và liên hệ để giáo dục:
? Hãy cho biết “Thú lâm tuyền” ở Nguyễn Trãi và ở Bác Hồ có gì giống và khác nhau?
+ Khác: Nguyễn Trãi cảm thấy bất lực trước thực tế xã hội muốn “Lánh đục tìm trong”
tự an ủi bằng cuộc sống “an bần lạc đạo”. Tuy đó là lối sống thanh cao, khí tiết nhưng không
thể không gọi là tiêu cực.
? Kể tên những bài thơ viết về trăng của Bác mà em biết. Cuộc “Ngắm trăng” trong bài
vọng nguyệt và hình ảnh trăng được thể hiện trong các bài thơ khác của Bác có gì đáng chú
ý?
+ GV gợi ý: Ngắm trăng (Nhật kí trong tù), Rằm tháng giêng, Cảnh khuya, Tin thắng
trận,…sáng tác ở chiến khu Việt Bắc thời kì kháng chiến chống Pháp. Ánh trăng ở mỗi bài
thơ của Bác mỗi khác nhưng tất cả đều cho thấy Bác Hồ có một tâm hồn nghệ sĩ, luôn mở ra
giao hòa với trăng, một biểu tượng của cái đẹp tuyệt vời vĩnh cửu của vũ trụ, …
b.5.2.5/ Khi dạy bài Đi đường (Hồ Chí Minh) (Ngữ văn lớp 8): Qua việc phân tích,
lồng ghép giáo dục học sinh tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung tự tại, bản lĩnh cách
mạng.
GV bình : Từ tư thế con người bị đày đọa đến kiệt sức, tưởng như tuyệt vọng, người đi
đường cực khổ ấy bỗng trở thành du khách ung dung say đắm ngắm phong cảnh đẹp … Từ
đó gợi ra hình ảnh con đường Cách mạng và hình ảnh con người ung dung…còn là hình ảnh
chiến sĩ đứng trên đỉnh cao vòi vọi của chiến thắng sau biết bao gian khổ hi sinh.
b.5.2/6. Khi dạy bài Nước Đại Việt ta (Nguyễn Trãi) (Ngữ văn lớp 8): Liên hệ với tư
tưởng nhân nghĩa, yêu nước và độc lập dân tộc là nguồn gốc tư tưởng HCM.
GV tham khảo ý sau: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường
nào khác con đường cách mạng vô sản” đến độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã
hội”.
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội có nguồn gốc sâu xa từ chủ nghĩa yêu
nước, truyền thống nhân ái và tinh thần cộng đồng làng xã Việt Nam
- Độc lập dân tộc đòi hỏi trước hết phải bảo đảm cho dân tộc đó quyền tự quyết dân
tộc, quyền lựa chọn chế độ chính trị, lựa chọn con đường và mô hình phát triển độc lập cả về
chính trị, kinh tế, văn hóa.
- Độc lập dân tộc phải thực sự bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân; nhân dân có
cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc; con người được phát triển toàn diện, có năng lực làm
chủ.
- Độc lập dân tộc đòi hỏi phải xóa bỏ tình trạng áp bức, bóc lột, nô dịch của dân tộc
này với dân tộc khác về kinh tế, chính trị và tinh thần.
- Sự trao đổi, hợp tác kinh tế, văn hóa giữa các nước dựa trên nguyên tắc tôn trọng chủ
* Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến cũng là áng hùng văn mở đầu cuộc kháng chiến
toàn quốc chống thực dân Pháp kéo dài chín năm kết thúc bằng thắng lợi lịch sử Điện Biên
Phủ. Lời kêu gọi thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh như một lời hịch của non sông đất
nước cổ vũ tinh thần yêu nước của toàn dân đứng lên chống lại kẻ thù xâm lược.
“Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân
nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa”...
"Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên! Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không
chiq tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân
Pháp để cứu Tổ Quốc. Ai có súng dùng súng, ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì
dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước”.
* Lời kêu gọi thi đua ái quốc
Mỗi người dân Việt Nam, bất kỳ già trẻ, gái trai, bất kỳ giàu, nghèo, lớn, nhỏ, đều cần
phải trở nên một chiến sĩ tranh đấu trên mặt trận: quân sự, kinh tế, chính trị, văn hóa, thực
hiện một khẩu hiệu:
Toàn dân kháng chiến,
Toàn diện kháng chiến.
Trong thi đua ái quốc, chúng ta:
Vừa kháng chiến,
Vừa kiến quốc.
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
15
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
nói lên nỗi khổ nhục của những người dân bị áp
bức, kêu gọi nhân dân thuộc địa đấu tranh. NAQ
đã tố cáo bản chất độc ác, giả nhân giả nghĩa
của thực dân Pháp với người dân thuộc địa. Tư
tưởng nhân nghĩa, yêu nước, độc lập dân tộc là
nguồn gốc tư tưởng HCM.
b.5.2/9. Khi dạy bài Phong cách Hồ Chí Minh (Lê Anh Trà) (Ngữ văn lớp 9): Sự kết
hợp hài hoà giữa truyền thống - hiện đại, phương Đông – phương Tây, dân tộc – nhân loại.
Lối sống giản dị, thanh cao. Vốn kiến thức của Người rất phong phú, sâu rộng.
GV có thể hỏi, bình và liên hệ để giáo dục một trong những nội dung sau:
? Vì sao Người lại có được vốn tri thức sâu rộng như vậy ?
- Bắt nguồn từ khát vọng tìm đường cứu nước 1911, Người ra nước ngoài. Bác đã trải
qua hơn 10 năm lao động cực nhọc, đói rét, làm phụ bếp, quét tuyết, đốt than, làm thợ ảnh
miễn sao sống được để làm Cách mạng. Người đã sang Pháp vòng quanh châu Phi, sang Anh,
châu Mỹ, nhiều nước châu Âu.
.
- Làm nhiều nghề khác nhau để học hỏi qua thực tế cuộc sống.
“ Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba Lê
Một viên gạch hồng Bác chống lại cả một mùa băng giá.
Và sương mù thành Luân Đôn Ngươi có nhớ
Giọt mồ hôi Người nhỏ giữ đêm khuya?
Đời bồi tàu lênh đênh theo sóng bể
Người đi hỏi khắp bóng cờ châu Mĩ, châu Phi
Những đất tự do, những trời nô lệ
Những con đường cách mạng đang tìm đi”…
(Chế Lan Viên)
- Đi đến đâu, Người tìm hiểu đến đó, học hỏi mọi người để tích lũy kiến thức.
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm”
(Nguyễn Trãi)
? Tại sao tác giả lại so sánh cách sống của Bác với Nguyễn Trãi hoặc Nguyễn Bỉnh
Khiêm?
- Cách so sánh ấy cho thấy Người rất phương đông, gắn bó sâu sắc với vẻ đẹp tinh
thần của dân tộc. Đây là ba nhân cách lớn, ba nhà văn hóa có lối sống thanh cao vừa hết sức
giản dị.
? Ở Bác có điều gì giống và khác với các vị danh nho xưa?
+ Điểm giống : giản dị - thanh cao
+ Khác :
- Chí sĩ Nguyễn Trãi - Nguyễn Bỉnh Khiêm là những nhà nho tiết tháo khi xã hội rối
ren gian tà ngang ngược, từ bỏ công danh phú quí lánh đục về trong lánh đời, ẩn dật, giữ cho
tâm hồn an nhiên tự tại,...
- Hồ Chí Minh chiến sĩ cộng sản sống gần gũi như quần chúng đồng cam cộng khổ
với nhân dân làm Cách mạng.
? Đây có phải là lối sống khắc khổ tự đày đoạ mình hay thần thánh hoá với đời ?
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
18
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
+ Không phải lối sống khắc khổ của những con người tự vui trong cảnh nghèo khó
hoặc tự thần thánh hóa, tự làm cho khác đời khác người:
“Ăn khỏe, ngủ ngon, làm việc khỏe
đồi bại.
Vấn đề đặt ra là hội nhập mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc.
? Từ tấm gương Bác Hồ em có suy nghĩ gì để đáp ứng với tình hình thực tại và tương
lai ?
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
19
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
? Nêu một vài biểu hiện mà em cho là sống có văn hóa và phi văn hóa ? ( ăn mặc, đầu
tóc, nói năng...)
b.5.2/10. Khi dạy bài Đấu tranh cho một thế giới hoà bình (Gác-xi-a Mác-két) (Ngữ
văn lớp 9): Tinh thần quốc tế vô sản, tư tưởng yêu nước và độc lập dân tộc trong quan hệ với
hoà bình thế giới (chống nạn đói, thất học, bệnh tật, chiến tranh) của Bác.
Trong cuộc đấu tranh bảo vệ chính quyền dân chủ nhân dân, sau cách mạng tháng
Tám. Ngay sau khi Hà Nội khởi nghĩa thắng lợi từ chiến khu Bác về Hà Nội Người rất đau
lòng khi thấy nhân ta trải qua trận đói khủng khiếp hậu quả chính sách cai trị tàn bạo của thực
dân, phong kiến. Vì vậy ngay sau khi đọc Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam
dân chủ cộng hòa Người đã ra sắc lệnh diệt “giặc đói” Bản thân Bác cũng nhịn ăn để dành
gạo cứu đói.
- Để giáo dục tư tưởng tinh thần đoàn kết quốc tế, “Bốn phương vô sản đều là anh
em”, sau khi sang Pháp Người nhận xét: “Người Pháp ở Pháp tốt hơn người Pháp ở Đông
Dương”. Ở đâu cũng có hai loại người người bóc lột và người bị bóc lột để thấy được chúng
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
- Trong cuộc đời cách mạng của Bác văn nghệ đã gắn bó với Bác như thế nào? Lấy ví
dụ. Từ đó cho biết chúng ta học tập được Bác điều gì?
Những năm 20 của thế kỉ 20 là thời kì hoạt động sôi nổi của người thanh niên yêu
nước – người chiến sĩ cộng sản kiên cường Nguyễn Ái Quốc. Trong những hoạt động Cách
mạng ấy có sáng tác văn chương nhằm vạch trần bộ mặt kẻ thù, nói lên nỗi khổ nhục của
những người dân bị áp bức, kêu gọi nhân dân thuộc địa đấu tranh. Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo
bản chất độc ác, giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp với người dân thuộc địa. Tư tưởng
nhân nghĩa, yêu nước, độc lập dân tộc là nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh.
Sau chiến tranh thế giới thứ nhất Nguyễn Ái Quốc thay mặt những người Việt Nam yêu
nước tại Pháp gửi tới hội nghị Vec-xai bản yêu sách đòi tự do, quyền bình đẳng cho dân tộc
Việt Nam. Tuy không được chấp nhận nhưng việc làm đó gây tiếng vang rất lớn đối với dân
tộc Việt Nam, nhân dân Pháp và các dân tộc thuộc địa. Tuy nhiên Người vẫn chưa tìm được
con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam . Tháng 7 năm 1920 Người soạn và đọc
“Sơ thảo lần thứ nhất luận cương về các dân tộc và thuộc địa” của Lê-nin .
Tranh biếm họa của Nguyễn Ái Quốc
cho tờ Le Paria, đời sống người dân
dưới ách thống trị của thực dân Pháp
b.5.2/12. Khi dạy bài Viếng lăng Bác (Viễn Phương) (Ngữ văn lớp 9): cần làm nỗi bật
Vẻ đẹp toả sáng của lãnh tụ Hồ Chí Minh: lí tưởng độc lập dân tộc, sự hi sinh quên mình vì
hạnh phúc của nhân dân, tình yêu thương nhân loại, lẽ sống giản dị, đức khiêm tốn,…
- GV mở rộng: Bình về cách xưng con trong thơ của Chế Lan Viên, Tố Hữu…
“ Bàn tay con nắm tay cha,
Bàn tay Bác ấm vào da vào lòng…
bảo rằng Bác vẫn còn sống mãi nhưng trái tim nhà thơ vẫn không khỏi thổn thức rằng Bác đã
mãi mãi ra đi. Bởi vậy nhà thơ không sao ngăn được nỗi đau : “Nghe nhói ở trong tim”. Đó là
nỗi đau xót, tê tái, quặn thắt đến cực độ ! Một sự mất mát không gì có thể bù đắp được ! Câu
thơ tựa như một tiếng nấc nghẹn ngào ! Đây cũng là tâm trạng và cảm xúc của những người
đã từng vào lăng viếng Bác.
Thiếu nhi khóc trong lễ tang Hồ Chí
Minh năm 1969
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh rất rộng, trải dài trên nhiều lĩnh vực. Vì vậy việc lồng
ghép giáo dục tư tưởng của Bác vào dạy học để góp phần giáo dục đạo đức, tư tưởng cách
mạng cho học sinh là rất đa dạng, dưới nhiều hình thức, có thể áp dụng lồng ghép vào nhiều
tiết dạy. Trên đây chỉ là một vài ví dụ nhỏ áp dụng lồng ghép, giáo dục tư tưởng của Bác vào
dạy học Ngữ văn.
c . Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp:
* Đối với nhà trường:
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
22
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
Để nâng cao chất lượng giáo dục. Thực hiện mục tiêu của Đảng là giáo dục, đào tạo
thế hệ trẻ “vừa hồng vừa chuyên”. Thì mỗi giáo viên phải không ngừng nâng cao tri thức,
thực hiện linh hoạt các phương pháp dạy học.
Đó là mối quan hệ biện chứng không thể tách rời.
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
23
Trường: THCS Buôn Trấp
Vài kinh nghiệm về việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giảng dạy Ngữ văn
lớp 8, 9 - THCS
---------------------------------------------------------&&&--------------------------------------------------------
Khi áp dụng, giáo viên tích hợp không nên bỏ qua hay quá xem nhẹ phần tích hợp.
Không nên có suy nghĩ tích hợp để có tích hợp nên chỉ thực hiện sơ sài, gượng gạo, và mang
tính đối phó để nhằm đáp ứng đủ yêu cầu của tiết dạy.
Sự phối hợp đồng đều và hợp lý các giải pháp sẽ đem lại kết quả cao nhất, thể hiện ở sự
phát triển của tư duy và ý thức học sinh, khả năng học sinh tự học, tự nghiên cứu tài liệu của
các em.
Trong quá trình thực hiện, giáo viên nên nhìn nhận lại tổng thể các mặt, để xem đang
bị vướng mắc ở vấn đề nào hay không để từ đó từng bước khắc phục.
e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu:
Bảng kết quả khảo nghiệm sự hiểu biết và cảm nhận sâu sắc về Bác trước khi và sau
khi tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh:
-
Đối tượng: HS lớp 9
-
4HS làm bài điểm khá.
2 HS làm bài điểm giỏi.
6 HS làm bài điểm giỏi.
Lớp
chọn
10 HS làm bài điểm khá.
05 HS làm bài điểm khá.
05 HS làm bài điểm giỏi.
10 HS làm bài điểm giỏi.
10 HS làm bài điểm TB.
05 HS làm bài điểm TB.
05 HS làm bài điểm khá
Lớp
chọn
Lớp đại
08 HS làm bài điểm khá trà
02 HS làm bài điểm giỏi
Ngày nay công nghệ thông tin ngày càng được ứng dụng rộng rãi, nhờ vậy mà thầy
cô và các em học sinh có rất nhiều thuận lợi trong việc thu thập tài liệu học tập nói chung và
môn Ngữ văn nói riêng. Cũng chính từ đó HS hiểu được tầm quan trọng của văn chương, của
đạo đức Hồ Chí Minh đối với cuộc sống. Và các em càng hứng thú hơn, quan tâm nhiều hơn
đến môn học và tư tưởng Hồ Chí Minh.
III.2. Kiến nghi:
Như vậy để một tiết dạy học Ngữ văn thành công, kết hợp việc giáo dục tích hợp việc
giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi người giáo viên phải có sự vận dụng sáng tạo, linh
hoạt phương pháp mới vào từng bài soạn, từng tiết dạy cụ thể:
1. Giáo viên phải xây dựng kế hoạch, chương trình cụ thể cho môn mình dạy, cụ thể
tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong bài nào? Tiết nào?
2. Trên cơ sở SGK, SGV giáo viên xây dựng hệ thống câu hỏi cho phù hợp theo đúng
chuẩn kiến thức kĩ năng, bám sát vào đặc trưng bộ môn, bám sát yêu cầu, nguyên tắc của việc
tích hợp không được biến giờ dạy học Ngữ văn thành tiết dạy GDCD hay tiết dạy Văn học
Sử- kể chuyện đạo đức tấm gương Bác Hồ.
3. Giáo viên không ngừng tìm tòi, tham khảo tài liệu để thiết kế một hệ thống câu hỏi
hợp lý nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của HS.
- Trong bài soạn cần xác định rõ nội dung cần tích hợp, tích hợp trong phần nào của
bài, liên hệ cụ thể như thế nào cho hợp lý và có hiệu quả.
4. Giáo viên phải có sự vận dụng linh hoạt từng kiểu bài, đa dạng hóa các kiểu dạy
học, các kĩ thuật dạy học phù hợp.
5. Tăng cường áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học để tiết học Ngữ văn sinh
động, không nhàm chán.
Trên đây là một số nội dung cơ bản của việc vận dụng tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ
Chí Minh trong 13 địa chỉ(văn bản) dạy học Ngữ văn THCS. Dẫu có sự đầu tư, nghiên cứu,
tìm tòi, nhưng vốn kiến thức có hạn nên không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận
được ý kiến đóng góp của các đồng chí và các bạn đồng nghiệp.
Giáo viên: Nguyễn Thị Hoài Sương
25
Copyright: Tài liệu đại học ©