B ộ• GIÁO DỤC VÀ ĐÀO
TẠO
•

•

TRƯỜNG ĐẠI
HỌC
s ư PHẠM
HÀ NỘI
2
•
•
•
•

THÂN PHƯƠNG QUYÊN

ỨNG DUNG CÔNG NGHÊ THÔNG TIN
ĐẺ THIÉT KÉ TRÒ CHƠI HOC TÁP TRONG
DẠY HỌC T ự NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
•

•

•

•

•


■
•
•

THÂN PHƯƠNG QUYÊN

ỨNG DUNG CÔNG NGHÊ THÔNG TIN
ĐẺ THIÉT KÉ TRÒ CHƠI HOC TÁP TRONG
DẠY HỌC T ự NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
•

•

•

•

•

•

•

•

Chuyên ngành: Giáo dục học bậc Tiểu học
Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC



Thân Phương Quyên


iii

MUC
LUC
•
•
LỜI CAM ĐOAN............................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN!...................................................................................................ii
MỤC LỤC.........................................................................................................iii
DANH MỤC VIẾT TẮT..................................................................................vi
DANH MỤC HÌNH Ả N H ..............................................................................vii
DANH MỤC BẢNG...................................................................................... viii
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
CHƯƠNG 1. Cơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THựC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ
TRÒ CHƠI HỌC TẬP MÔN T ự NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 .......................8
1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu về thiết kế trò chơi học tập trong giảng
dạy môn Tự nhiên và xã hội lớp 3 dựa vào công nghệ thông tin....................8
1.1.1 .Những nghiên cứu về trò chơi học tập.................................................9
1.1.2.Những nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 10
1.1.3.

Những nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong thiết kế trò chơi học

tập môn TNXH lớp 3....................................................................................13
1.2. Những vấn đề lí luận về trò chơi học tập................................................ 14
1.2.1. Khái niệm trò chơi học tập................................................................ 14

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................. 41
CHƯƠNG 2 QUY TRÌNH THIẾT KẾ TRÒ CHƠI HỌC TẬP MÔN T ự
NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 DựA VÀO CÔNG NGHỆ THÔNG TIN....... 42
2.1. Nguyên tắc đề xuất quy trình thiết kế.....................................................42
2.1.1. Phù hợp với đặc trưng của môn học..................................................42
2.1.2. Khai thác được chức năng của các phần mềm..................................43
2.2. Quy trình thiết k ế................................................................................... 44
2.3. Thực hành thiết kế một số trò chơi minh họa.........................................45


V

2.3.1. Củng cố "Bài tập ô chữ"................................................................... 54
2.3.2. Củng cố “Bài tập kéo thả chữ”.......................................................... 58
2.3.2. Củng cố “Bài tập đoán tranh”............................................................ 62
2.3.4. Thay đổi đối tượng, khóa chỉnh văn bản........................................... 68
2.3.6. Các chức năng xử lý mục dữ liệu..................................................... 68
2.3.5. Soạn thảo các hình nền các trang bài giảng......................................69
2.3.7. Tạo các siêu liên kết......................................................................... 69
2.3.9. Đóng gói bài giảng............................................................................70
2.3.8. Nhúng Violet vào PowerPoint...........................................................71
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ...............................................................................73
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.................................................. 74
3.1. Mục đích thực nghiệm...........................................................................74
3.2. Địa điểm thực nghiệm...........................................................................74
3.3. Thời gian thực nghiệm...........................................................................74
3.4. Tiến hành thực nghiệm........................................................................... 74
3.4.1. Nội dung thể nghiệm..........................................................................75
3.4.2. Tiến trình thể nghiệm........................................................................ 76
3.5. Kết quả thể nghiệm................................................................................. 76


47

1.2. Nhập dữ liệu bài 1.......................................

48

1.2. Bảng đưa ra xem thử bài 1 ..........................

49

1.3. Bảng hoàn chỉnh bài 1.................................

49

1.4. Đóng gói bài 1.............................................

50

1.5. Bảng violet..................................................

52

1.6. Nhập dữ liệu bài tập 2 .................................

52

1.7. Bảng xem thử bài tập 2 ...............................

53


60

1.16. Bảng nhập dữ liệu bài tập 4.......................

61

1.17. Bảng xem thử bài tập 4 .............................

61

1.18. Đóng gói bài 4 ...........................................

62


DANH MUC BẢNG

Bảng 2.1. Khảo sát mức độ ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế trò
chơi trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội.................................................. 36
Bảng 1.1. Bài tập 2 ........................................................................................... 50
Bảng 1.2. Bài tập 2 ........................................................................................... 51
Bảng 1.4. Bài tập 3 ........................................................................................... 55
Bảng 3.1. Kết quả xếp loại học sinh trường thể nghiệm.................................75
Bảng 3.2.Phân loại mức độ học tập của học sinh............................................76
Bảng 3.3. Phân loại mức độ học tập của học sinh...........................................77
Bảng 3.4. Phân loại mức độ học tập của học sinh...........................................77
Bảng 3.5. Phân loại mức độ học tập trung bunh của học sinh qua ba bài dạy 78




2
Môn tự nhiên xã hội lóp 3 vô cùng quan trọng. Nó nâng cao hơn về
kiến thức so với lớp 1, 2 và cũng là tổng hơp lại những kến thức ấy. Lên lớp 4
các con sẽ được học môn khoa hoc không còn là môn tự nhiên xã hội nữa. Vì
vậy tự nhiên xã hội lớp 3 là nền móng để các con có học tốt hơn môn khoa
học lớp 4.
Môn tư nhiên xã hội lớp 3 có đặc điểm tổng họfp lại kiến thức hơn so
với các lớp dưới độ khó là nhiều hơn. Yì vậy muốn học tốt môn tự nhiên xã
hội trước hết các con phải nắm được những căn bản của môn học.
Trò chơi có một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với học sinh tiểu học
bởi vì ở lứa tuổi này đặc điểm tâm lý nổi bật của các em là: "Học mà chơi,
chơi mà học", các em chưa thể tập trung chú ý quá lâu vào một hoạt động vì
vậy đưa trò chơi vào học tập vừa là món quà tinh thần ừong mỗi tiết học là
phương tiện góp phần phát triển trí tuệ của học sinh. Trong quá trình chơi học
sinh phải sử dụng các giác quan để thực hiện các thao tác chơi, nhiệm vụ
chơi, qua đó mà các giác quan của các em trở nên tỉnh nhạy hơn, ngôn ngữ
mạch lạc hơn và tư duy trừu tượng cũng được phát triển.
Vai trò của CNTT trong thiết kế trò chơi học tập môn TNXH 3.Ngoài
ra trò chơi học tập còn làm thay đổi hình thức học tập, làm cho không khí lóp
học được thoải mái và dễ chịu hơn, học sinh thấy vui và cởi mở hơn, tinh thần
đoàn kết được xây dựng và phát triển. Đặc biệt hơn qua trò chơi học tập học
sinh tiếp thu bài học tự giác và tích cực hơn, học sinh được củng cố và hệ
thống hóa kiến thức.Trong thực tiễn dạy học cho thấy việc thiết kế trò chơi
trong dạy học Tự nhiên và Xã hội lớp 3 là việc làm mới, giáo viên sử dụng
chưa nhiều. Nguyên nhân là do phần đông giáo viên học hỏi kinh nghiệm của
đồng nghiệp hay tự tìm hiểu tính năng của các phần mềm tin học, chưa có
kinh nghiệm sử dụng và thiếu các tài liệu tham khảo về mặt lý luận cũng như
các hướng dẫn phù họp với yêu cầu để xây dựng bài giảng điện tử. Ngoài ra,


4.Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn của việc ứng dụng công nghệ
thông tin trong thiết kế ừò chơi học tập môn Tự nhiên và xã hội lớp 3.
- Đề xuất quy trình thiết kế trò chơi học tập dựa vào công nghệ thông
tin.Áp dụng quy trình đã đề xuất để thiết kế một số ừò chơi học tập minh họa
trong môn Tự nhiên và xã hội lớp 3.
- Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm ừa tính khả thi và hiệu quả của quy
trình cũng như một số ừò chơi đã thiết kế trong đề tài.
5.Phạm vi và giói hạn nghiên cứu
Giới hạn về nội dung: Trong đề tài chỉ tập t*ung khai thác 03 phần mềm
phổ biến để thiết kế trò chơi học tập minh họa trong môn TNXH lớp 3, bao
gồm: phần mềm Microsoft PowerPoint, Macromedia Flash, Violet.
Giới hạn về địa bàn: Điều tra thực trạng được tiến hành trên giáo viên
tiểu học thuộc 03 tỉnh, thành phố: Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nội. Thực
nghiệm được tiến hành tại 01 trường tiểu học của Bắc Giang.
6.

Phương pháp nghiên cứu

6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu ỉí luận:
Để thực hiện đề tài chúng tôi tiến hành nghiên cứu, phân tích tài liệu
các công trình nghiên cứu có liên quan tới vấn đề ứng dụng công nghệ thông
tin ừong thiết kế trò chơi học tập môn Tự nhiên xã hội lớp 3 nhằm tìm kiếm
các luận chứng, cứ liệu xây dựng tổng quan cho vấn đề nghiên cứu, xây dựng
khung lí thuyết cho đề tài nghiên cứu.
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp quan sát: Dùng để thu thập thông tin và đánh giá thực
tiễn việc ứng dựng CNTT trong thiết kế ừò chơi học tập môn tự nhiên xã hội
lớp 3.


8. Bổ eue
của luân
văn
•
•
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, phụ
lục, nội dung khóa luận gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thiết kế trò chơi học tập
môn tự nhiên xã hội lớp 3.
Chương 2: Quy trình thiết kế trò chơi học tập môn tự nhiên và xã hội
lóp 3 dựa vào công nghệ thông tin.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm


8
CHƯƠNG 1
C ơ SỞ LÍ LUẬN
VÀ THỰC
TIỄN CỦA VIỆC
THIẾT KẾ TRÒ CHƠI
•
•
•
HỌC TẬP MÔN T ự NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu về thiết kế trò choi học tập trong giảng
dạy môn Tự nhiên và xã hội lóp 3 dựa vào công nghệ thông tín
Môn Tự nhiên và Xã hội là một môn quan trọng trong chương trình
tiểu học nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, ban đầu
và thiết thực về con người ở hai khía cạnh sinh học và nhân văn, về xã hội
theo không gian và thời gian, về thế giới vật chất xung quanh bao gồm có cả

1.1.1.Những nghiên cứu về trò chơi học tập
Trong quá trình đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học có rất
nhiều nhà giáo dục đã nghiên cứu, tìm tòi các trò chơi nhằm giáo dục toàn
diện, tạo hứng thú học tập cho các em như cuốn: "Tổ chức hoạt động vui chơi
ở tiểu học nhằm phát triển tâm lực, trí tuệ, thể lực cho học sinh" của Hà Nhật
Thắng (chủ biên) [17] hay cuốn "150 trò chơi thiếu nhi "của Bùi Sỹ Tụng,
Trằn Quang Đức (đồng chủ biên) [9] hay cuốn : “Dạy học hiện đại” của Đặng
Thành Hưng (chủ biên) [16] ở các tài liệu này thu các tác giả đã đề cập rõ vai
trò của ừò chơi, đưa ra những hoạt động vui chơi chung, chưa đi sâu vào ứng
dụng của trò chơi trong môn học cụ thể. Đối với môn Tự nhiên và Xã hội ở
tiểu học nói chung và Tự nhiên và Xã hội ở lóp 3 nói riêng có các nghiên cứu
sáng tác trò chơi trong dạy học cụ thể như cuốn "Học mà vui, vui mà học" của
tác giả Yũ Xuân Đỉnh [37], trò chơi học tập Tự nhiên và Xã hội 1, 2, 3 Bùi
Phương Nga (chủ biên) [8]. Tuy nhiên việc ứng dụng các phần mềm để thiết
kế trò chơi cụ thể trong từng bài học trong môn Tự nhiên và Xã hội thì chưa
có.
Vì vậy chúng tôi đã đi sâu vào việc nghiên cứu đề tài :"ứng dụng công
nghệ thông tin để thiết kế trò chơi trong dạy học Tự nhiên và Xã hội lớp 3".


10
/. 1.2.Những nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
Công nghệ thông tin và thông tin là một thành tựu lớn của cuộc cách
mạng khoa học - kỹ thuật hiện nay. Việc nghiên cứu, ứng dụng CNTT&TT
trong giáo dục và đào tạo đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu,
đáng kể nhất là: Đề án “Tin học cho mọi người”(Informatique pour tous) Pháp, 1970; Chương trunh MEP “Chương trunh giáo dục vi điện tử”
(Microelectronics Education Program) Anh, 1980; Các chương trình và phần
mềm các môn học cho trường trung học được cung cấp bởi NSCU (National
Software-Cadination Unit) - Australia, 1984; Đề án CLASS “Máy tính và các
nghiên cứu ở trường học” (Computer literacy and studies in school) - Ấn Độ,

Nhằm nâng cao trình độ tin học cho giáo viên, PGS.TS Đào Thái Lai
đã biên soạn cuốn "Phương tiện kĩ thuật dạy học và ứng dụng công nghệ
thông tin trong dạy học ở tiểu học

Trong cuốn sách này, tác giả đã đi sâu

nghiên cứu về cách sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại như máy tính
máy chiếu... và đặc biệt tác giả còn đề cập đến quy trình thiết kế các Slides
trong giáo án điện tử để phục vụ cho giờ dạy của người giáo viên đạt hiệu quả
cao trong tiết học Tự nhiên và xã hội.
1.1.3. Những nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong thiết kế trò chơi học tập
môn TNXH lớp 3.
Tự nhiên xã hội là môn học cung cấp, trang bị cho học sinh những kiến
thức ban đầu, cơ bản về tự nhiên và xã hội trong cuộc sống hàng ngày xảy ra
xung quanh các em. Vì thế học sinh đã có vốn sống, vốn hiểu biết ban đầu về
tự nhiên xã hội. Mặt khác sách giáo khoa Tự nhiên - xã hội lớp 3 không đưa
ra kiến thức đóng khung có sẵn mà là một hệ thống các hình ảnh bên cạnh các
lệnh yêu cầu học sinh thực hiện. Học sinh muốn chiếm lĩnh tri thức không thể
khác là thực hiện tốt các lệnh trong sách giáo khoa. Đây cũng là điều kiện
thuận lợi để học tốt môn tự nhiên xã hội nhưng đồng thời nó cũng chính là


14
điểm gây trễ nải trong việc học tập môn này. Đã có nhiều tác giả nghiên cứu
tới việc ứng dụng CNTT vào việc dạy học như trong cuốn trò chơi học tập Tự
nhiên và Xã hội 1, 2, 3 Bùi Phương Nga [8]. Nhưng vẫn chưa đi sâu vào việc
thiết kế trò chơi trong môn tự nhiên xã hội lớp 3 bằng CNTT.
Vì vậy tôi đã nghiên cứu sâu hơn về đề tài "ứng dụng công nghệ thông
tin để thiết kế trò chơi trong dạy học Tự nhiên và Xã hội lớp 3".
1.2. Những vấn đề lí luận về trò choi học tập.

hiện sự cố gắng trong suy nghĩ, tìm tòi sáng tạo trong việc nắm kiến thức và
trong tính họp tác của nhóm trẻ.
- TCHT có cấu trúc chặt chẽ, bao gồm các yếu tố: Mục đích của TCHT
(Nhiệm vụ nhận thức); Hành động chơi; Luật chơi và tổ chức chơi.
- Trong TCHT, vị trí của mọi thành viên tham gia trò chơi đều như
nhau và được xác định bằng luật chơi. Việc thực hiện luật chơi là tiêu chuẩn
khách quan để đánh giá khả năng của ừẻ em.
- Trong TCHT, sự thống nhất giữa hành vi thật và hành vi chơi rõ ràng.
Trong quá trình chơi nếu trẻ không tuân thủ theo luật chơi thì sẽ không đạt
được mục đích của trò chơi. Yì thế trong TCHT, việc kiểm tra lẫn nhau dễ
dàng hơn và có hiệu quả hơn vì luật chơi được quy định rõ ràng.
Trò chơi là thuật ngữ có hai nghĩa khác nhau tương đối xa: một là kiểu
loại phổ biến của trò chơi. Nó chính là chơi có luật (tập hợp quy tắc định rõ
mục đích, kết quả và yêu cầu hành động) và có tính cạnh tranh hoặc tính
thách thức đối với người tham gia.
Những thứ công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thức chơi,
như chơi, bằng chơi, chẳng hạn: học bằng chơi, giao tiếp bằng chơi, rèn luyện
thân thể dưới hình thức chơi đá bóng... Trò chơi nói chung và Trò chơi giáo
dục nói riêng (Educational Games,) hoàn toàn có bản chất xã hội, mang nội
dung và giá trị xã hội. Nói đến trò choi nào cũng vậy, đều là nói đến luật lệ,
quy tắc, nhiệm vụ, yêu cầu, tức là có tổ chức và thiết kế. Nếu không có những
thứ đó, thì không có trò chơi, mà chỉ có sự chơi đơn giản. Như vậy chơi có 2