UBND TỈNH HẢI DƯƠNG
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
GIẢNG DẠY PHÂN MÔN HỌC HÁT TẠI TRƯỜNG THCS
BỘ MÔN: ÂM NHẠC

Năm học 2014 – 2015


PHẦN I
THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến:
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG
DẠY PHÂN MÔN HỌC HÁT TẠI TRƯỜNG THCS
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Học sinh khối lớp 6 trường THCS
3. Tác giả:

Họ và tên:
Sinh ngày:

Nguyễn Thị Thúy Nga

(nữ)

10 tháng 01 năm 1979

Trình độ chuyên môn: Đại học Âm nhạc
Chức vụ: Giáo viên tổ Ngoại ngữ- Thể dục- Âm nhạc- Mỹ thuật
trường THCS Thành Nhân

trọng, bởi đã đưa âm nhạc vào đời sống của học sinh góp phần giáo dục thẩm mỹ,
đạo đức lối sống, phát triển trí tuệ, thể chất ở học sinh, khích lệ các em có khả năng
phát triển toàn diện để sau này trở thành những con người “Vừa hồng vừa chuyên”
xây dựng đất nước đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của cách mạng dưới sự lãnh đạo của
Đảng và nhà nước ta. Là một giáo viên dạy tại trường THCS, trực tiếp giảng dạy
bộ môn âm nhạc thông qua các phân môn: Dạy hát, nghe nhạc, tập đọc nhạc, âm
nhạc thường thức, chính vì vậy giáo viên luôn đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để học
sinh lớp 6 có khả năng ca hát tốt, trình bày chuẩn xác và diễn cảm các bài hát thì
quả là rất khó, đòi hỏi người giáo viên phải tự rèn luyện chính mình, phải cải tiến,
sáng tạo, áp dụng linh hoạt cho phù hợp với điều kiện giảng dạy và khả năng học
tập của từng lớp, từng học sinh:
+ Phải hình thành cho học sinh các kỹ năng cần thiết về ca hát để thể hiện
bài hát với sự truyền cảm.
+ Phát triển tai nghe âm nhạc và nhạc cảm trên cơ sở rèn luyện các kỹ năng
ca hát ở mức độ phổ thông, thông qua từng kiểu, loại bài hát.
+ Phát triển giọng hát tự nhiên, củng cố và mở rộng âm vực của giọng.
+ Giúp học sinh học thuộc, hát đúng và biết trình bày một cách chủ động,
sáng tạo. Chính từ ý nghĩ này giáo viên mạnh dạn đưa ra một kinh nghiệm mang
tên: “Một số phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy phân môn học hát
tại trường THCS”.
2. Điều kiện thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến
- Thời gian áp dụng sáng kiến: Năm học 2013-2015
- Đối tượng áp dụng sáng kiến là học sinh khối lớp 6 bậc THCS
3. Nội dung cơ bản của sáng kiến


- Giúp học sinh yêu thích phân môn học hát và phân biệt được các thể loại
bài hát thiếu nhi Việt Nam cũng như bài hát thiếu nhi nước ngoài, với những đặc
trưng cơ bản khác nhau của từng vùng, từng miền và từng dân tộc, từng đất nước.
- Giúp học sinh phát triển năng khiếu và khắc phục những hạn chế khi hát.

học là yếu tố quan trọng để áp dụng vào đề tài.


PHẦN II
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến.
Trong thời kỳ đổi mới và phát triển mọi mặt về kinh tế- văn hoá- chính trị
và xã hội hiện nay Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng vấn đề Giáo dục con người
phát triển toàn diện đặc biệt là thế hệ trẻ.
Giáo dục đã trở thành nhân tố tích cực, một động lực thúc đẩy sự phát triển
của sản xuất mà sản phẩm chính là nguồn nhân lực cho xã hội, mở đường cho sự
phát triển kinh tế khoa học công nghệ, văn hoá…vv. Đại hội VIII của Đảng ta
khẳng định: “Phát triển giáo dục và khoa học là quốc sách hàng đầu nhằm xây
dựng chiến lược con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước, đưa đất nước phát triển nhanh chóng và bền vững, mau chóng sánh vai được
với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới” từ ý nghĩa và tầm quan
trọng ấy mà đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức,
phương pháp đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo một cách toàn diện có
hiệu quả cao, thiết thực. Đặc biệt là hệ thống giáo dục phổ thông, một bậc học vô
cùng quan trọng. Đây là bước tạo nên sự hình thành và phát triển nhân cách của
lớp trẻ Việt Nam. Một trong những môn học có ý nghĩa to lớn và tích cực trong
việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh đó là môn âm nhạc.
Âm nhạc là loại hình nghệ thuật quan trọng, gắn bó với cuộc sống thường ngày của
mỗi con người, phản ánh cuộc sống bằng các hình tượng âm thanh cho con người
từ lúc sinh ra cho đến hết cuộc đời.
Bởi vậy những cá nhân tập thể và các cơ quan chức năng cần có những biện
pháp, trách nhiệm hướng dẫn cho tuổi trẻ thưởng thức âm nhạc, hiểu âm nhạc một
cách có hiệu quả cao nhất, thiết thực nhất.
Mục đích của giáo dục âm nhạc trong nhà trường THCS là vô cùng quan
trọng, bởi đã đưa âm nhạc vào đời sống của học sinh góp phần giáo dục thẩm mỹ,

môn âm nhạc, tôi vẫn thực hiện 3 phân môn: Học hát, Nhạc lý-tập đọc nhạc và âm
nhạc thường thức có hiệu quả cao được học sinh yêu thích âm nhạc, tập trung tiếp
thu bài giảng có hiệu quả tốt đẹp. Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn âm nhạc ở
trường THCS một yêu cầu được đặt ra cho bản thân tự rèn luyện phấn đấu, đó là
làm thế nào để dạy tốt quả là không đơn giản. Bởi vậy tôi luôn cố gắng vươn lên để
học tập nghiệp vụ, lý luận về chuyên môn thật giỏi. Gắn lý luận với thực tiễn, bám
sát đường lối chủ trương của đảng nhà nước về đường lối văn hoá văn nghệ của
đảng, nắm vững yêu cầu và sự đòi hỏi của ngành giáo dục đào tạo trong giai đoạn
hiện nay cũng như qua kinh nghiệm giảng dạy tôi đã chọn và nghiên cứu với tên đề
tài: “Một số phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy phân môn học hát
tại trường THCS”.
2. Cơ sở lí luận
Trong thời kỳ đổi mới và phát triển ca hát luôn là món ăn tinh thần cho con
người cũng như trong chương trình giáo dục ở các cấp học. Đối với các cấp tiểu
học, THCS thì đây là kiến thức ban đầu giúp cho học sinh học và biết ca hát theo
một quy định chung nhất. Nhưng qua thực tế việc giảng dạy phân môn này ở
trường THCS, tôi thấy còn rất nhiều khó khăn như:
Ngoài sự quan tâm của ngành giáo dục, sự giúp đỡ của các lãnh đạo và giáo
viên trong trường thì mong muốn của tôi là đội ngũ giáo viên âm nhạc phải thật
đồng bộ từ cấp mầm non, tiểu học và THCS. Vì nếu không có sự đồng bộ thì việc
truyền thụ kiến thức sẽ gặp khó khăn cho giáo viên dạy các lớp sau.


Ví dụ: Giáo viên dạy mẫu giáo có khả năng gây sự say xưa yêu thích học
hát, nghe âm nhạc cho các em ngay buổi ban đầu và tiếp đó khi lên cấp tiểu học
các em đã vốn có cảm tình yêu thích học hát, nghe âm nhạc đây là cơ sở tốt cho
giáo viên âm nhạc truyền thụ những kiến thức mới cho ở cấp tiểu học cho các em.
Học xong tiểu học cũng như các môn học khác, các em đã có sẵn vốn kiến thức nói
chung. Riêng môn âm nhạc và học hát vốn là sở thích của các em khi ở độ tuổi
ban đầu “Học mà chơi, chơi mà học” ở các cấp mẫu giáo và ở các cấp đầu bậc tiểu

chất lượng dạy phân môn học hát tại trường.
2.3. Phạm vi nghiên cứu
Thực hiện theo đường lối của Đảng và nhà nước cũng như của ngành Giáo
Dục: “Công tác giáo dục phải từng bước xã hội hoá” môn học Âm nhạc và phân


môn Học hát có tầm quan trọng như đã trình bày trên, nên phạm vi nghiên cứu của
tôi là giáo viên và học sinh trường THCS .
2.4. Những phương pháp nghiên cứu chính
Qua một quá trình được học tập, nghiên cứu và hướng dẫn, cộng với thực
tiễn trong quá trình công tác. Các phương pháp giúp cho tôi tập trung vào nghiên
cứu chính . Đó là:
- Phương pháp điều tra.
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp phân tích tổng hợp.
- Phương pháp thống kê.
3. Thực trạng dạy phân môn học hát ở trường THCS
3.1.Tầm quan trọng đối với học sinh ở trường THCS
Âm nhạc có một vị trí quan trọng trong đời sống con người, đối với mỗi
người hoạt động ca hát là nguồn nuôi dưỡng tinh thần. Các giai điệu trầm bổng, sự
phong phú của tiết tấu ở các thể loại bài hát sẽ đưa chúng ta vào thế giới một cách
tươi đẹp, hấp dẫn và lý thú. Ca hát luôn luôn giúp chúng ta cảm nhận cuộc sống
tươi đẹp tràn đầy niềm vui, niềm hạnh phúc. Từ khi còn nằm trong bụng mẹ trẻ
cũng có thể cảm nhận được ca hát một cách thụ động, phản ứng với âm nhạc ngay
lúc này. Nhiều công trình nghiên cứu khoa học trên thế giới đã chứng minh khi
người mẹ mang thai 4 tháng rưỡi trở đi, nếu cho thai nhi nghe nhạc một cách gián
tiếp các thể loại âm nhạc sẽ giúp cho trí tuệ thai nhi phát triển ngay từ lúc còn
trong bào thai. Rồi khi lọt lòng, trẻ đã từng bước tiếp xúc với những câu hát ru trìu
mến, nhẹ nhàng đầy tình cảm.
Biết bao nhiêu tâm sự, bao điều dạy dỗ người mẹ gửi gắm cho con mình qua

tình cảm của con người ca hát đặc biệt gắn bó, gần gũi với lứa tuổi thanh thiếu
niên, nhất là trẻ nhỏ đây là cơ sở tốt cho chương trình giáo dục âm nhạc và học hát
từ độ tuổi mẫu giáo trở lên.
Ca hát là một hoạt động giáo dục nhẹ nhàng và hấp dẫn mang lại hiệu quả xã
hội cao. Những nội dung phong phú, bổ sung vốn sống cho các em, cung cấp thêm
từ ngữ và làm rung động các cảm xúc thẩm mỹ cho các em. Hoạt động ca hát cũng
là người bạn đồng hành của trẻ trong mọi hoạt động về mặt sinh lý như: Học sinh
thở sâu hơn rất có lợi cho hệ hô hấp và tuần hoàn, dây thanh đới được rung động
tinh tế giúp giọng nói của các em thêm truyền cảm, thính giác phát triển, thần kinh
hưng phấn, sức khoẻ tăng cường. Riêng dạy học hát cho học sinh lớp 6 giáo viên
cần phải có kỹ năng hát cơ bản, hát chuẩn xác và diễn cảm để thu hút sự chú ý của
học sinh giúp các em hát đúng hát hoà giọng, biết thể hiện tình cảm, sác thái của
bài hát, hiểu nội dung của tác phẩm và cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng của
âm nhạc qua giai điệu và lời ca của từng bài hát.
3.2. Cơ sở vật chất thiết bị dạy học
Tập trung mọi khả năng hiện có, kết hợp giữa nhà nước và nhân dân cùng
làm. Nhiệm vụ nâng cao chất lượng phòng học và trang thiết bị cần thiểt trong nhà
trường điều này đã được nhà trường và chính quyền địa phương quan tâm nhưng
cũng chỉ ở mức độ nhất định.
3.3 Đội ngũ giáo viên âm nhạc
Thời đại mà chúng ta sống hiện nay là thời đại của công nghệ. Công nghệ
thông tin đang phát triển mạnh mẽ và có ảnh hưởng tích cực tới cuộc sống của con
người. Từng quốc gia đã và đang nhanh chóng nắm bắt thành tựu của khoa học
công nghệ để phục vụ cho sự phát triển nước nhà.
Đảng và nhà nước ta luôn xác định đầu tư cho giáo dục là quốc sách hàng
đầu, đây là biện pháp để theo kịp các nước phát triển trong khu vực và trên thế
giới. Lúc nào cũng vậy người giáo viên với vai trò là cầu nối là nhân tố giữ vị trí
trung tâm giúp học sinh tiếp cận với nền tri thức tiên tiến.



Tích cực tham gia với các trường để giao lưu dự giờ với các đồng nghiệp,
học hỏi trao đổi kinh nghiệm để nâng cao trình độ chuyên môn mang lại hiệu quả
trong giảng dạy.
Hành trang của người giáo viên là kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ, chuyên
khoa âm nhạc cùng với tấm lòng yêu ngành, yêu học sinh, yêu mái trường, yêu quê
hương…Người giáo viên luôn luôn học tập về cách sử dụng ngôn ngữ trong trình
bày diễn đạt, sử dụng ngôn ngữ giản dị, chính xác và đúng chuẩn mực tiếng việt,
để bài giảng đi vào lòng học sinh một cách nhẹ nhàng, tình cảm mà chất lượng
hiệu quả cao.
Nhưng thực tế qua khảo sát tôi thấy: Phần nhiều các bài soạn của giáo viên
giống với các sách hướng dẫn, đôi khi giáo viên còn soạn một lúc nhiều bài, thậm
chí sử dụng giáo án của những năm trước để giảng dạy cho năm sau…Đây là
những thiếu sót chủ yếu ở một số ít giáo viên. Việc này cần được nghiêm túc sửa


chữa để trong việc soạn giáo án cảm thụ âm nhạc của giáo viên phải có sự sáng
tạo, tập trung nghiên cứu đồng bộ tới giai điệu, tiết tấu, hoà âm cho đến lời ca.
Làm cho học sinh có cảm hứng, say sưa, tập trung chú ý vào bài hát mà không hề
có một tí rụt rè, lúng túng.
3.4 Khả năng tiếp thu ca hát của học sinh
Trường THCS có môn học âm nhạc từ năm học 2001 – 2002. Giáo viên âm
nhạc tuy chỉ có một mình nhưng với lòng nhiệt huyết yêu nghề, yêu học sinh, yêu
trường lớp nên luôn được lãnh đạo, đồng nghiệp và học sinh yêu mến. Mặt khác
học sinh của trường nói chung đặc biệt là học sinh lớp 6 vừa chuyển cấp nói riêng
rất chăm ngoan, đa số các em là con em của nông dân nông nghiệp.
Song hạn chế lớn nhất của các em là thói quen thụ động trong quá trình học
tập giờ học âm nhạc cụ thể là phân môn học hát, các em chưa chủ động tìm hiểu
bài, mà chỉ trông chờ giáo viên lên lớp hát và hát theo. Đối với các ký hiệu âm
nhạc ghi trên bài hát thì các em ít nhớ và tỏ ra lúng túng, năng lực cảm thụ âm
nhạc của các em học sinh còn rất hạn chế, thực tế cho thấy vì quá lệ thuộc vào các

%

6A

30

20

66,6

7

23,4

3

10

6B

25

18

72

5

20


Trong quá trình học hát trước hết phải luyện tư thế hát, hát tập thể có thể tiến
hành ở tư thế đứng hoặc ngồi.
- Khi đứng hát: người thẳng, đầu không nghiêng, không so vai, hai tay
buông dọc theo thân thoải mái, toàn bộ thân thể dồn vào 2 chân đều nhau.
- Khi ngồi hát: đầu và thân người giống như khi đứng hát, hai tay đặt trên
đầu gối, lưng thẳng không tựa vào ghế, không vắt chân nọ lên chân kia.
- Tập tư thế hát đúng giúp cho việc hô hấp thuận lợi mà hô hấp là một việc
rất quan trọng trong quá trình ca hát.
* Hơi thở:
Trong ca hát hơi thở là một trong những vấn đề hết sức quan tâm, cách thở
đúng là biết cách hít vào một lượng hơi vừa đủ để hát hết một câu hát (câu hát có
thể dài ngắn khác nhau). Khi tập hít hơi vào không nên hít nhiều quá, hơi sẽ bị
căng phải lên gân không điều tiết được hơi. Giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh
lấy hơi bằng mũi, không hít bằng miệng. Lấy hơi bằng miệng cổ họng chóng bị
khô, rát…
Khi hát các bài hát có nhịp độ chậm vừa phải, cần phải hướng dẫn cho các
em lấy hơi chậm hít bằng mũi, nên đánh dấu những chỗ lấy hơi trong bài hát để
học sinh có thể thực hiện đúng, biết cách lấy hơi, lấy hơi hợp lý mới có thể hát
ngân dài ở cuối câu hát.
* Hát chính xác:
Trong ca hát việc hát chính xác có tầm quan trọng đặc biệt. Hát chính xác có
nghĩa là hát đúng giai điệu, tiết tấu của bản nhạc. Mức độ hát chính xác của từng
học sinh phụ thuộc vào khả năng nghe nhạc và khả năng của các cơ quan phát âm.
Nếu học sinh tập trung chú ý, phân biệt được rõ độ cao thấp, nhanh chậm của âm
thanh, ghi nhớ được giai điệu, tiết tấu của bản nhạc thì khi giáo viên hát mẫu các
em có thể nhắc lại chính xác, nếu học sinh phải hát cao hơn hoặc thấp hơn giọng
trung bình của bản thân thì có thể ảnh hưởng ngay tới việc hát chính xác. Một
trong những điều kiện để giúp cho học sinh phát triển kĩ năng hát chính xác là việc
lựa chọn giọng bài hát cho phù hợp với âm vực giọng của các em.
* Hát đồng đều:

Dạy cho học sinh hát một bài hát mang tính chất giáo dục âm nhạc là một
quá trình gồm nhiều giai đoạn. Muốn các em hát hay, hát đúng và có truyền cảm
các em phải được nghe, được xem bài hát trước khi học. Trước khi bắt đầu dạy hát,
khâu đầu tiên có ý nghĩa qua trọng là phải tạo được trong ý thức các em hình tượng
đầy đủ trọn vẹn bài hát các em học. Trong bước giới thiệu ngắn gọn về bài hát chú
ý 2 phần:
- Giới thiệu bài hát sắp học cho học sinh nắm.
- Cho học sinh nghe toàn bộ bài hát
+ Giới thiệu bài hát


Bước vào học hát, giáo viên tóm tắt ngắn gọn chủ đề tư tưởng, nội dung đặc
điểm nghệ thuật, thể loại, xuất xứ và tác giả của bài hát…
- Đặt câu hỏi và trả lời câu hỏi để toát lên nội dung, tính chất của bài hát.
- Chọn lọc những ý cơ bản sinh động nói về hoàn cảnh ra đời của bài hát và
ý đồ của tác giả, và những gì tác giả muốn truyền tải cho người nghe qua bài hát.
- Kết hợp dùng các phương tiện trực quan như: Xem tranh, ảnh diễn tả nội
dung bài hát hoặc xem ảnh tác giả (nếu có).
Các bước trên giáo viên phải vận dụng sáng tạo phù hợp với từng bài hát sao
cho dễ hiểu, có hiệu quả nhằm thu hút học sinh tập trung cao độ khi học hát, hát
đúng và hiểu rõ nội dung của bài hát để diễn tả nhiệt tình từng bước nâng cao nhận
thức cho học sinh khi học hát.
+ Phần cho học sinh nghe hát mẫu
Đây là việc quan trọng gắn lí luận với thực tiễn trong dạy hát của giáo viên
cho học sinh. người giáo viên phải hát đúng, diễn cảm, trình bày hấp dẫn…Lưu ý
những chỗ khó, phải nhắc bảo các em để các em có ấn tượng và cảm xúc đối với
bài hát, giúp các em cảm nhận về nội dung tính chất âm nhạc qua giai điệu, lời ca,
sắc thái tình cảm của bài hát. Khi giáo viên trình bày lần đầu tiên bài hát chuẩn bị
cho học sinh nếu có chất lượng cao sẽ gây ngay ấn tượng mạnh mẽ, tác động nhiều
mặt tạo nên hưng phấn sự yêu thích và tự có nhu cầu say mê học bài hát đó.

và nhà văn hoá nên người giáo viên phải thực hiện đầy đủ các quy định của ngành
giáo dục. Sử dụng triệt để hướng dẫn trong sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy của
Bộ GD&ĐT phục vụ cho mục tiêu giảng dạy. Sử dụng có hiệu quả tri thức của bản
thân đã được học ở các trường cao đẳng, đại học sư pham âm nhạc để vận dụng
vào bài giảng phù hợp với cấp học, bậc học. Âm nhạc trong trường THCS không
phải dành riêng dạy cho những em có năng khiếu mà phải dạy cho tất cả học sinh
nên phải căn cứ vào sách và tài liệu hướng dẫn để soạn giáo án cụ thể, chi tiết giúp
khi giảng dạy các em dễ hiểu, nghiêm cấm việc dạy chay không có giáo án hoặc bê
sao chép giáo án cũ để dạy. Việc soạn giáo án mới giúp cho giáo viên ôn lại kiến
thức một lần nữa gắn lời của bài giảng vào đúng những yêu cầu mới nhất mà trong
sách, tài liệu hướng dẫn đề ra. Quả thực, muốn giảng dạy môn Âm nhạc và phân
môn học hát tốt thì giáo viên phải đầu tư nghiên cứu, tham khảo đọc nhiều sách tài
liệu để soạn giáo án. Các tạp chí, tài liệu, sách, báo có liên quan tới bộ môn Âm
nhạc…
3.5.3. Phương pháp dạy hát
Trong phương pháp dạy hát cho học sinh, bất cứ một người giáo viên nào
cũng phải nắm vững và tiến hành các bước trình tự trong dạy hát. Ta phải ghi nhận
rằng: âm nhạc vốn là môn nghệ thuật các em ham thích và hứng thú, có sức thu hút
mạnh đối với tuổi học sinh, nhưng việc giảng dạy truyền thụ như thế nào để các em
tiếp thu có hiệu quả cao nhất. Điều này người giáo viên cần phải có được kể từ khi
bước vào lớp. Đó là: Cử chỉ, nét mặt vui tươi, tự nhiên, tâm hồn thoải mái…để đi
vào nội dung bài giảng. Trong nội dung bài giảng gắn kết hài hoà với sử dụng trực
quan sinh động để minh hoạ ý tứ của bài giảng nhằm thu hút học sinh dẫn dắt các
em tiếp thu bài hát mẫu đến đọc một câu nhạc có sắc thái. Khi lên lớp cũng như
vào giảng bài giáo viên phải chuẩn bị rất chu đáo, đây là sự tôn trọng học sinh. Bản
thân việc thể hiện phần âm nhạc là sinh động và hấp dẫn, do vậy giáo viên phải tận
dụng triệt để sức mạnh đó làm cho giờ học thêm sinh động tạo thành niềm say mê
của học sinh. Tất cả các kĩ năng ca hát, đọc nhạc, trình bày nhạc cụ minh hoạ đều
yêu cầu giáo viên phải thành thạo trước các em. Cũng cần tôn trọng quy luật chung
của sự phát triển tâm lý trẻ em đó là tính không đồng đều của sự phát triển tâm lí

từng hai nhịp một.
* Sau khi tiến hành luyện thanh, giáo viên phân câu hát thành từng đoạn
ngắn để các em đủ hơi và không mệt khi tập, giáo viên hát mẫu từng câu, sau đó
cho các em nhắc lại. Sau khi hát mẫu, mỗi câu chừng hai đến ba lần, giáo viên đàn
lại giai điệu để các em lắng nghe thêm một vài lần nữa trước khi tập hát tiếp theo.
Dạy hát từng câu theo lối móc xích cho đến hết bài rồi quay lại từ đầu là phương
pháp thường dùng, không cần dạy câu trước thuộc rồi mới dạy câu sau. Dạy hát
từng câu nhưng liên tiếp sẽ giúp học sinh nhận biết trọn vẹn bài hát. Việc gọt giũa,
trau chuốt nên dành đến khi luyện tập, củng cố.
Có thể dùng đàn kết hợp nhưng chỉ nên đàn giai điệu sau khi đã được nghe
hát mẫu và đệm theo khi các em đã thuộc bài. Hướng dẫn hát kết thúc bài là một
yêu cầu đáng quan tâm. Thông thường khi hát đến câu cuối cùng và tiếng cuối
cùng của bài, các em ngắt giọng ngay. Đó là thói quen cần khắc phục. Phải hát câu
cuối cùng của bài thật đầy đủ, chú trọng đến âm kết để câu kết thúc được khắc hoạ
đậm nét, rõ ràng, có tác dụng mạnh đến tình cảm và nhận thức của chính bản thân
người hát và người nghe.


Khi dạy hát, giáo viên không nên hát cùng học sinh. Lúc các em tái hiện các
câu hát mẫu là lúc giáo viên tạm nghỉ ngơi tích cực bằng cách lắng nghe để phát
hiện những chỗ các em hát sai, kịp thời chỉ ra và sửa chữa. Giáo viên cần luôn
nhắc nhở các em khi hát phải biết tự kiểm tra chính bản thân mình, lắng nghe và tự
điều chỉnh, việc này không phải em nào cũng làm được. Do đó, giáo viên phải biết
sửa sai.
* Sau khi đã học hát, giáo viên dành thời gian củng cố, ôn luyện cho các em,
vừa làm cho các em thuộc bài hát, hát chính xác và nâng cao kĩ năng thể hiện tình
cảm, sắc thái của bài và một số yêu cầu khác. Phần củng cố ôn luyện có thể thực
hiện một vài công việc như sau:
- Hát đúng nhịp độ quy định của bài, những chỗ cần hát nhanh dần, chậm
dần, ngân tự do…

Tuy môn học Âm nhạc đã có từ rất lâu và chính âm nhạc là nguồn cảm hứng
thích thú, say mê khao khát của mọi người đặc biệt là lớp trẻ. Song, do chủ quan và
khách quan cho mãi tới những năm học gần đây môn học Âm nhạc mới chính thức
đưa vào hệ thống giảng dạy của các nhà trường và đã đáp ứng yêu cầu nguyện
vọng của học sinh và phụ huynh.
3.6.1. Sở, Phòng giáo dục, Ban giám hiệu
Quan điểm của Sở GD&DT đã đầu tư chỉ đạo các Phòng giáo dục trong tỉnh
quan tâm tới các vấn đề trọng tâm của môn học như: Đầu tư mua sắm đàn, các
phương tiện phục vụ cho giảng dạy: Đài, băng, đĩa, tăng âm…Thường xuyên chỉ
đạo hướng dẫn theo dõi về chất lượng giảng dạy và học tập của bộ môn Âm nhạc.
Tổ chức định kì việc dự giờ, đánh giá thực tế về chất lượng, chống bệnh thành tích.
3.6.2. Ban giám hiệu
Ban giám hiệu trường THCS rất quan tâm tới bộ môn Âm nhạc. Có được sự
quan tâm như vậy thì bản thân người giáo viên Âm nhạc phải thật sự có năng lực
chuyên môn, trình độ, lòng yêu nghề để đẩy mạnh công tác giảng dạy đạt hiệu quả
cao.
3.6.3. Kết quả dạy hát trong những năm gần đây
Những năm gần đây được sự chỉ đạo có hiệu quả của ngành GD&ĐT về
công tác chuyên môn, sự quan tâm giúp đỡ của các ngành các cấp ở địa phương và
cơ sở đã giúp cho việc dạy hát đạt được nhiều kết quả cao.
Nhận thức được tầm quan trọng của âm nhạc, Đảng và Nhà nước ta đã thể
hiện quan điểm đó qua các kì Đại hội VII, VIII và XI: “ Văn hoá là nền tảng tinh
thần của xã hội” mà nhìn ở góc độ nào đó âm nhạc cũng là văn hoá.
Bộ GD&ĐT đã đưa âm nhạc vào chương trình học tập của học sinh THCS là
hoàn toàn phù hợp với đường lối phát triển con người của Đảng và Nhà nước ta.
Trong môn âm nhạc thì phân môn học hát là một phân môn quan trọng bởi ca hát
là một nhu cầu thiết yếu của con người, ca hát phù hợp với lứa tuổi thiếu niên, nó
đem đến cho các em những cảm xúc chân thực và ảnh hưởng trực tiếp đến tư tưởng
tình cảm của các em.
Trường THCS đã nắm bắt được tinh thần chỉ đạo của Bộ, ngành và đã đưa

thì một điều vô cùng quan trọng là: nhà nước, các cấp, các ngành từ Trung ương
đến địa phương cần phải đầu tư cơ sở vật chất thích đáng để xây dựng mua sắm
trang thiết bị phục vụ cho môn học đúng như quy định của ngành giáo dục, để môn
học ngày càng phát triển ngang tầm với yêu cầu đòi hỏi của nhân dân ta, nhất là thế
hệ trẻ.
4. Các phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy phân môn học hát
tại trường THCS.
4.1. Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý giáo viên âm nhạc
4.1.1. Đối với cán bộ quản lý
Cán bộ quản lý giáo viên âm nhạc phải không ngừng nâng cao nhận thức
một cách toàn diện để quản lý, hướng dẫn cho giáo viên âm nhạc .
Trước hết người quản lý giáo viên âm nhạc phải nhận thức chuyên sâu về
chuyên môn nghiệp vụ có khả năng đánh giá một tiết dạy của giáo viên như thế
nào, đánh giá về công tác chuẩn bị của giáo viên như: soạn giáo án đúng quy định
chưa, các nội dung bài dạy có sát thực không…
- Đánh giá về nội dung giảng dạy của giáo viên có khoa học và chính xác
không.
- Đánh giá về phương pháp giảng dạy của giáo viên đã phát huy tính tích cực
của học sinh hay chưa, phương pháp đổi mới giảng dạy trong mỗi tiết học, khả
năng bao quát lớp, sử dụng đồ dùng dạy học…


- Đánh giá về nghệ thuật sư phạm của giáo viên: tư thế, tác phong, ứng xử
sư phạm…
- Nắm được những khó khăn và thuận lợi của bộ môn Âm nhạc để có đề
xuất kiến nghị với các ngành chức năng cấp trên. Biết thông cảm và chia sẻ với
những khó khăn, thuận lợi của giáo viên. Từ đó có thể tạo điều kiện thuận lợi cho
giáo viên âm nhạc yên tâm giảng dạy mang lại hiệu quả cao, nâng cao được chất
lượng của giáo viên.
4.1.2. Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên âm nhạc

Muốn có được kết quả cao trong việc dạy học, ngoài vốn tri thức mà mỗi
giáo viên cần phải trang bị cho mình thì người giáo viên cần phải nhiệt tình năng
động sáng tạo và linh hoạt, luôn có sự nỗ lực tìm tòi học hỏi, quyết tâm kiên trì


khám phá cái mới, đúc rút kinh nghiệm sau mỗi tiết dạy. Khi thực hiện tiết dạy
trong giáo án ưu việt có hiệu quả tốt và điều mấu chốt là phải biết phát huy tính
chủ động khám phá và tìm tòi của học sinh.
Ngay từ đầu làm quen với bộ môn, giáo viên phải tạo cho các em thói quen
tự học, tự tổ chức hoạt động học tập, làm quen với phương pháp dạy học mới, tạo
môi trường học tập tốt cho các em, tạo sự ham mê yêu thích bộ môn cho các em
ngay trong từng tiết học, phương pháp dạy học mới phải áp dụng các thủ thuật dạy
học nhưng phải linh hoạt, sáng tạo nắm vững mục đích và cách tiến hành các thủ
thuật khác nhau.
4.3. Những phương pháp đổi mới trong dạy học
Xác định rõ việc dạy học Âm nhạc ở trường THCS là dạy học cho tất cả học
sinh, không phân biệt có năng khiếu âm nhạc hay không có năng khiếu âm nhac.
Chính môn học mang lại cho học sinh những kiến thức mang tính văn hoá. Âm
nhạc phổ thông để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện góp phần tích cực hoàn
thiện nhân cách người lao động mới. Chính vì vậy việc dạy âm nhạc cho học sinh
không tập trung vào việc rèn luyện những kỹ năng, kỹ xảo như dạy cho người sẽ
theo con đường âm nhạc sau này, mà dạy âm nhạc làm tác động đến cả thế giới
tinh thần của học sinh, giúp các em phát triển về tình cảm, thẩm mĩ, đạo đức, trí
tuệ góp phần làm cân bằng, hài hoà các nội dung giáo dục chung. Ngoài ra dạy học
âm nhạc cũng không đi sâu vào các kiến thức thuộc về lí thuyết âm nhạc mà cái
chính là tạo điều kiện để học sinh được hoạt động với âm nhạc qua ca hát và tiếp
xúc với âm nhạc bằng nghe nhạc có hướng dẫn và bình luận.
Riêng ở trường THCS việc đổi mới phương pháp dạy ở nước ta thường có
hai khuynh hướng:
Một là: Tập trung dạy nhạc lí, tập đọc nhạc- đây là dạy cho học sinh hiểu sâu

dụ: ma.a.a…, mô.ô.ô…, mi.i.i… Mỗi mẫu âm luyện giọng nên dùng 5, 6 nốt.
+ Dạy hát từng câu: Nhất thiết giáo viên phải hát mẫu từng câu hát 2 lần sau
đó đàn giai điệu cho học sinh tập hát theo. Tuyệt đối không nên chỉ đánh đàn rồi
cho học sinh tập hát mà giaó viên không hát mẫu.
Phần ôn luyện bài hát sẽ lần lượt tập theo tổ, nhóm cá nhân nhưng thỉnh
thoảng giáo viên đàn toàn bộ giai điệu bài hát, yêu cầu học sinh lắng nghe nhẩm
theo hoặc hát thầm trong đầu.
Cho học sinh dùng nhạc cụ gõ đệm và biểu diễn bài hát hoặc hát kết hợp vận
động cũng là một yêu cầu được quan tâm thích đáng.
Trong phân môn học hát phải có thêm những hình thức kết hợp như trò chơi,
đó vui, tập đặt lời mới, tập hát bè…để giờ học hát thêm vui tươi sinh động. Một số
kiến thức mang tính môn hoặc tích hợp các nội dung của văn học, lịch sử, địa lí, mĩ
thuật… cũng có thể vận dụng vào phân môn học hát ở mức độ “liều lượng” vừa
phải.
Tóm lại, đổi mới phương pháp dạy học âm nhạc ở trường THCS tập trung
làm cho học sinh gần gũi, thân thiện, ham thích môn Âm nhạc quyết không để cho
một học sinh nào sợ học và không ham thích học môn này. Muốn vậy Giáo viên
phải phát huy sáng tạo chủ động tìm những biện pháp thủ thuật có hiệu quả lợi ích
nhất để chuyển tải các nội dung âm nhạc sinh động, nhẹ nhàng, hấp dẫn có tác
dụng giáo dục thẩm mĩ cao nhất đối với học sinh.
4.3.1. Phương pháp hướng dẫn học sinh cảm thụ tác phẩm (ca khúc)
Tác phẩm âm nhạc nằm trên giấy chỉ là âm nhạc không có sức sống, nó cần
phải được vang lên để thành âm nhạc “sống”. Muốn vậy, tác phẩm phải được trình
bày , biểu diễn dưới các hình thức khác nhau nằm khơi gợi, hấp dẫn, thuyết phục
người học. Giai điệu vang lên sẽ gợi được cảm xúc và mang đến những yếu tố
thẩm mĩ. Vì vậy, giáo viên cần phải giới thiệu tác phẩm qua lời nói (xuất xứ, tác
giả, nội dung, nghệ thuật..). Trình bày tác phẩm bằng giọng hát, tiếng đàn (do giáo
viên thể hiện hoặc dùng băng đĩa). Khi giáo viên trình bày tác phẩm thì lúc đó giáo



* Phương pháp trực quan
- Trong dạy học âm nhạc, âm thanh vô cùng trừu tượng, yêu cầu trực quan là
cần thiết, các phương tiện dồ dùng dạy học như: nhạc cụ, máy nghe, băng đĩa
nhạc…là những “ Giáo cụ trực quan”, những “ Sách giáo khoa” vô cùng sinh động
và quan trọng. Bên cạnh đó là bản nhạc, tranh ảnh, bản đồ cũng có tác dụng tốt
trong giờ lên lớp.
Sử dụng phương pháp trực quan khiến cho những khái niệm trừu tượng trở
nên rõ ràng, cụ thể. Tiếng đàn, tiếng hát vang lên chính là “Trực quan” của âm
nhạc. Học sinh không chỉ được tập hát mà còn được nghe giáo viên hát hoặc đàn,
được nghe như vậy sẽ giúp cho cảm thụ âm nhạc của học sinh tăng lên rất nhiều.


* Phương pháp kiểm tra đánh giá
Kết thúc một nội dung dạy học hoặc một phần của nội dung,thông thường
người ta tiến hành kiểm tra. Dạy âm nhạc cũng thế, không thể thiếu kiểm tra- đánh
giá. Với âm nhạc có thể kiểm tra như sau:
+ Kiểm tra hát theo nhóm, cách này chỉ mất ít thời gian và có thể kiểm tra
được cả lớp.
+ Đánh giá bằng quá trình học tập như: chăm chỉ, có khả năng đạt, chưa đạt.
4.3.2. Phương pháp tạo ấn tượng sâu sắc cho học sinh
Để tạo ấn tượng cho các em, trước hết người giáo viên phải có năng lực âm
nhạc. Khi đã có năng lực người giáo viên đã hội tụ đầy đủ những yêu cầu cơ bản
mà bộ môn yêu cầu. Có trình độ chuyên môn âm nhạc tối thiểu, vững vàng , phải
nắm vững phương pháp giảng dạy một cách sáng tạo, cần phải nghiên cứu kĩ
chương trình giảng dạy ngay từ đầu để quán triệt toàn bộ nội dung của cấp học
hoặc từng cấp học.
3.3.3. Phương pháp sửa sai cho học sinh
Trong quá trình học hát giáo viên cần giúp các em phân biệt sự khác nhau
giữa hát và nói, khi hát âm thanh được phát ra phải có độ ngân, mỗi âm vang đều
đặn nhưng cần phải rõ và đẹp. Có thể đàn giai điệu cho học sinh nghe đồng thời

biệt phách ấy như thế nào trong mối quan hệ nhịp.
Mặt đối mặt với phách tương tự như mặt đối mặt với âm, khi nắm được nó
mới nắm được các phẩm chất đặc trưng.
4.3.5. Phương pháp kết hợp các động tác múa đơn giản
Tuỳ từng ca khúc, tác phẩm hay bài dân ca …Tuỳ từng nội dung từng bài
mà giáo viên chuẩn bị tốt một số động tác múa đơn giản ở bài học, rồi thị phạm
trên lớp cho các em quan sát và luyện tập cho các em, nhưng vẫn phải phù hợp với
nội dung bài học.
Ở bậc THCS, dạy hát kết hợp với vận động hoặc trò chơi luôn là một yêu
cầu hết sức quan trọng không thể thiếu. Âm nhạc và vận động có mối quan hệ mất
thiết với nhau. Việc học hát kết hợp với vận động sẽ giúp cho học sinh nhạy cảm
với tiết tấu âm nhạc, phát triển tai nghe, rèn luyện trí nhớ âm nhạc. Bên cạnh đó
còn tạo hứng thú học tập, học mà chơi, chơi mà học của học sinh. Với phương
pháp này giáo viên sẽ khuyến khích cho học sinh tham gia sáng tạo, tạo được
không khí vui tươi sôi nổi trong giờ học. Học sinh được thư giãn, thoải mái, bên
cạnh đó còn phát huy được tính tích cực của học sinh.
4.4. Giới thiệu giáo án mẫu
(Áp dụng những phương pháp đổi mới vào một tiết dạy cụ thể)
Tôi xin được trình bày một giáo án cụ thể cho chương trình Âm nhạc lớp 6.
Tiết 13: Học hát: Bài Đi cấy
Dân ca Thanh Hóa
I. Mục tiêu
1. Kiến thức:
- Hát đúng giai điệu và lời ca bài hát: “Đi cấy”
2. Kỹ năng:
- Có kỹ năng phân biệt tính chất mềm mại, nhẹ nhàng của bài hát dân ca.
3. Thái độ:
- Qua bài hát giúp học sinh thêm yêu lao động, biết quý trọng người lao
động.