ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
­­­­­­
U

PHÁP LUẬT 
VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM

Ngành

:  Luật Kinh tế

Chuyên ngành

: Luật Tổ chức kinh doanh

Niên khóa

: 2012 ­ 2016

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

SINH VIÊN THỰC HIỆN  : HOÀNG ĐỖ THANH NHÂN


NGƯỜI HƯỚNG DẪN

: TS. LÊ THỊ PHÚC

THỪA THIÊN HUẾ, năm 2016
LỜI CAM ĐOAN

tất cả  bạn bè, và đặc biệt là cha mẹ  và người thân, 
những người luôn kịp thời  động viên và giúp đỡ  em 
vượt qua những khó khăn trong cuộc sống.
Thừa Thiên Huế, ngày 5 tháng 4 năm 2016

Sinh viên

4


Hoàng Đỗ Thanh Nhân
THỐNG KÊ TRÍCH DẪN

STT

Tác giả tài liệu trích dẫn

Trang

Tần suất

Khóa luận

trích dẫn

1.
2.
3.

Bạch Hoàng (2016)


Nam (2016a)
Báo điện tử  đài truyền hình Việt 

78

01

7.
8.
9.
10.

Nam (2016b)
Báo điện tử VTV NEWS (2016)
Báo kinh doanh và pháp luật (2015)
Báo kinh doanh và pháp luật (2016)
Cổng thông tin điện tử kinh doanh 

78
61
82
13

01
01
01
01

11.

77
79
64
79, 81
14, 23

01
01
01
01
01
01
02
02


20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.

Vũ Văn Tú (2014)
Xuân Hải (2014)

62
62
76, 79
31, 33, 35
59
22
22, 24
69
77
65
59
88
75
63
85
44, 64
69
46
92
38
87

01
01
02
04
01

Bán hàng đa cấp

NTD:

Người tiêu dùng

SCT:

Sở Công Thương

STM:

Sở Thương Mại

VCA:

VietNam Competition Authority
Cục quản lý cạnh tranh

WFDSA:

  World Federation of Direct Selling Associations
Liên đoàn các hiệp hội bán hàng trực tiếp thế giới

8


MỤC LỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ

9

với đó là Nghị  định 110/2005/NĐ­CP2  về  quản lý hoạt động bán hàng đa cấp, 
Thông   tư   19/2005/TT­BTM   hướng   dẫn   một   số   nội   dung   tại   Nghị   định  
110/2005/NĐ­CP3… Các văn bản trên đã góp phần quan trọng vào việc đưa hoạt 
động bán hàng đa cấp tại Việt Nam đi vào khuôn khổ. Tuy nhiên, do được soạn 
1 Quốc hội (2004), Luật Cạnh tranh số 27/2004/QH11, Hà Nội.

2 Chính phủ (2005), Nghị định số 110/2005/NĐ­CP ngày 24 tháng 8 năm 2005 nghị định về quản lý hoạt 
động bán hàng đa cấp, Hà Nội.

3 Bộ Thương mại (2005), Thông tư số 19/2005/TT­BTM ngày 8/11/2005 hướng dẫn một số nội dung quy 
định tại Nghị định 110, Hà Nội.

11


thảo lần đầu tiên cũng như chưa có kinh nghiệm quản lý thực tiễn nên nội dung  
Nghị  định 110/2005/NĐ­CP, Thông tư  19/2005/TT­BTM tới nay đã bộc lộ  nhiều  
bất cập, không đáp  ứng được sự  phát triển nhanh chóng của phương thức kinh  
doanh này. Từ  đó, Nghị  định 42/2014/NĐ­CP về  quản lý hoạt động bán hàng đa  
cấp4  và Thông tư  24/2014/TT­BCT quy định chi tiết thi hành một số  điều của  
Nghị định số 42/2014/NĐ­CP5 được ban hành, là một tín hiệu tích cực trong công 
tác quản lý và chấn chỉnh hoạt động kinh doanh đa cấp.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách thực tế rằng với kinh nghiệm 12 năm 
kể  từ  khi Luật cạnh tranh 2004 ra đời, pháp luật về  BHĐC còn gặp rất nhiều  
vướng   mắt,   nhận   thức   từ   phía   cơ   quan   quản  lý   chưa   thực   sự   đầy  đủ,   kinh  
nghiệm quản lý nhà nước chưa nhiều. Lợi dụng kẽ hở của pháp luật, các công ty 
BHĐC bất chính đã lừa đảo chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng của hàng trăm nghìn  
người dân, từ những người tri thức, những người đã có kinh nghiệm làm việc lâu  
năm  ở  các cơ  quan, doanh nghiệp, các sinh viên đại học cho đến những người  
dân vùng sâu vùng xa. Thực trạng đó làm nổi lên làn sóng bức xúc trong nhân dân,  

tác giả  Nguyễn Thị  Bích Hạnh (2010), Đại học Luật Hà Nội; Khóa luận 
tốt nghiệp "Những vấn đề  pháp lý về  hoạt động bán hàng đa cấp ở  Việt 
Nam" của tác giả  Nguyễn Thị  Hằng (2011), Đại học Luật Hà Nội; Khóa 
luận tốt nghiệp "Bán hàng đa cấp bất chính theo pháp luật cạnh tranh Việt  
Nam" của tác giả Nghiêm Xuân Tuyên (2011), Đại học Luật Hà Nội; Luận 
văn Thạc sĩ “Pháp luật về Bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam” của tác giả 
Ninh Thị  Minh Phương bảo vệ  năm 2012 do TS. Bùi Nguyên Khánh hướng 
dẫn khoa học và một số bài báo, tạp chí chuyên ngành cũng như rất nhiều công  
trình nghiên cứu về vấn đề cạnh tranh không lành mạnh, trong đó có đề cập  
đến vấn đề BHĐC.
Luận văn này sẽ  cố  gắng đi sâu vào các khía cạnh khác nhau của  
pháp luật về  BHĐC, phân tích và đánh giá nó dựa trên các thực trạng về 
pháp luật BHĐC đồng thời rút ra những kinh nghiệm từ thực tiễn để  đưa 
13


ra được định hướng hoàn thiện hệ  thống pháp luật và kiện toàn công tác 
quản lý trong thực tiễn hiện nay ở Việt Nam.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là: Nêu lên những điểm bất cập, hạn chế 
trong hệ  thống pháp luật về BHĐC, từ  đó thấy được sự  những điểm yếu trong  
hệ  thống pháp luật và trong hiệu quả  quản lý nhà nước về  BHĐC nhằm hoàn  
thiện hệ  thống pháp luật BHĐC, đưa phương thức BHĐC trở  về  đúng với bản  
chất của nó tạo thuận lợi cho sự phát triển kinh tế ­ xã hội.
Từ mục đích nghiên cứu, tác giả xác định nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài  
gồm: Nghiên cứu, làm sáng tỏ  những vấn đề  chung về  BHĐC; Phân tích, đánh 
giá thực trạng pháp luật về BHĐC của Việt Nam để thấy những điểm còn hạn 
chế, chưa hợp lí; Phân tích, đánh giá thực trạng vi phạm, thực tiễn xử lý vi phạm  
pháp luật về  BHĐC tại Việt Nam; đề  xuất các phương hướng, giải pháp hoàn 
thiện pháp luật Việt Nam về quản lý hoạt động BHĐC.

vướng mắt trong công tác quản lý nhà nước về  BHĐC ở  địa phương, những sai  
phạm thực tế mà các doanh nghiệp BHĐC vi phạm.
6. Kết cấu đề tài
Khóa luận tốt nghiệp được kết cấu ra thành ba phần gồm lời mở đầu, nội  
dung chính và kết luận. Phần nội dung chính tác giả bố cục thành ba chương theo  
hướng đi từ những vấn đề  chung mang tính khái quát đến những vấn đề  cụ  thể 
hơn từ đó đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật BHĐC. Bao gồm:
Chương 1: Lý luận chung về pháp luật bán hàng đa cấp ở Việt Nam
Chương 2: Thực trạng về pháp luật bán hàng đa cấp ở Việt Nam
Chương 3: Đề xuất hoàn thiện pháp luật bán hàng đa cấp ở Việt Nam
Ngoài ra, khóa luận tốt nghiệp còn có danh mục tài liệu tham khảo, danh 
mục các từ viết tắt, phụ lục, thống kê trích dẫn.

15


B. PHẦN NỘI DUNG
Chương 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT BÁN HÀNG ĐA CẤP

1.1. Nguồn gốc của phương thức bán hàng đa cấp
Kinh doanh đa cấp là ngành kinh doanh hiện đại với phương thức kinh  
doanh đa cấp hay còn gọi là kinh doanh theo mạng (Multi Level Marketing –  
MLM) đã ra đời và phát triển mạnh mẽ ở thế kỷ 20, hứa hẹn là ngành kinh doanh 
triển vọng  ở thế kỷ 21. Phương thức BHĐC gắng liền với tên tuổi của nhà hóa  
học người Mỹ  Karl Renborg (1887­1973). Ông là người đầu tiên đã  ứng dụng ý  
tưởng tiếp thị  mạng lưới vào trong cuộc sống, tạo ra một hệ  thống kinh tế.  
Nhận thức được vai trò của dinh dưỡng đối với sức khỏe, năm 1927 ông đã bắt 
đầu chế biến các chất bổ sung dinh dưỡng khác nhau dựa trên cỏ linh lăng là một  
loại cỏ có chứa rất nhiều vitamin, khoáng chất, đạm và nhiều vi chất có ích khác. 

ngành kinh doanh theo mạng, ở đây ông chỉ mới áp dụng một tầng, và trong nhiều  

17


tài liệu thì năm 1940 là năm khởi đầu của kinh doanh đa cấp và Renborg được coi  
là ông tổ của ngành kinh doanh này7.
Nhận thấy được tiềm năng của ngành kinh doanh này, Rich De Vos và Jay 
Van Andel (2 cộng tác viên của công ty) đã sáng lập ra công ty riêng của mình 
mang tên American Way Corporation, viết tắt là Amway và hiện nay Amway đã 
trở  thành một trong những công ty hàng đầu thế  giới trong ngành kinh doanh đa 
cấp với chi nhánh trên 80 quốc gia.
Vào những năm đầu thuộc thập niên 70, kinh doanh đa cấp bắt đầu nhận  
được sự quan tâm cũng như sự phản đối quyết liệt từ  dư  luận. Năm 1975, trong 
hội đồng liên bang Hoa Kỳ có những người phản đối kinh doanh đa cấp và quy  
kết nó với cái gọi là “hình tháp  ảo” ­ một hình thức kinh doanh bất hợp pháp bị 
cấm ở Hoa Kỳ. Với sự nhầm lẫn đó, công ty Amway đã phải theo đuổi vụ  kiện  
kéo dài 4 năm (1975 – 1979). Cuối cùng Tòa án thương mại liên bang Hoa Kỳ cũng 
tuyên bố phương thức kinh doanh đa cấp mà Amway đang áp dụng không phải là mô  
hình “Kim thự tháp ảo” và được chấp nhận về mặt luật pháp. Từ vụ việc đó, những 
quy định đầu tiên của pháp luật về BHĐC ra đời, đánh dấu những bước thăng trầm 
của BHĐC.
Theo nhiều tài liệu ghi nhận kinh doanh đa cấp trên thế giới đã trải qua ba  
thời kì như sau:
Từ năm 1940 đến 1979 chỉ có khoảng 30 công ty kinh doanh theo mạng  
ra đời tại Mỹ, đây là giai đoạn được gọi tên là thời kì thứ  nhất ­  thời kì hình  
thành phương thức BHĐC.
Từ  1979­1990 là thời kỳ  bùng nổ  của kinh doanh theo mạng. Mỗi ngày 
chúng ta có thể thấy hàng trăm công ty kinh doanh theo mạng tuyên bố thành lập 



19


cửa hàng bán lẻ nào. Với phương thức marketing sản phẩm trực tiếp thậm chí là 
chào bán trực tiếp sản phẩm của mình đến tay người tiêu dùng là một phương 
thức hữu hiệu nhằm tăng tính tương tác giữa nhà phân phối và người tiêu dùng  
ngoài ra còn giúp tiết kiệm chi phí sân bãi, kho vận, quảng cáo,… do đó giá thành 
của sản phẩm sẽ  giảm so với phương thức bán hàng truyền thống là thông qua 
các đại lý hay rất nhiều cửa hàng bán lẻ. Thay vào đó số  tiền này sẽ   đươc  
chuyển thành những khoản tiền thưởng cho các người tham gia BHĐC khi bán 
được sản phẩm, cải thiện chất lượng sản phẩm.
Phương thức bán hàng này dựa trên đặt tính “dây chuyền” trong thông tin 
của con người, khi một người sử  dụng loại sản phẩm này có hiệu quả, thì sẽ 
giới thiệu thông tin về  sản phẩm đó cho người thân, bạn bè cùng biết. Người  
tham gia BHĐC không chỉ đơn thuần là nhà bán hàng mà còn chính là người tiêu 
dùng sản phẩm trong trường hợp này, họ sử dụng những kinh nghiệm của mình 
để tiếp thị cho sản phẩm. Từ đó đem về khách hàng cho công ty và cho chính bản  
thân của mình. Mỗi người tham gia BHĐC tuyến trên sẽ có những nhà phân phối  
tuyến dưới, việc quản lý nội bộ này sẽ thông qua một mã số.
Phương diện khoa học pháp luật ở Việt Nam, BHĐC được định nghĩa tại  
khoản 11 Điều 3 Luật cạnh tranh 2004 như sau:
Bán hàng đa cấp là phương thức tiếp thị  để  bán lẻ  hàng hóa đáp ứng các 
điều kiện sau đây:
a) Việc tiếp thị  để bán lẻ  hàng hóa được thực hiện thông qua mạng lưới  
người tham gia bán hàng đa cấp gồm nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau;
b) Hàng hóa được người tham gia bán hàng đa cấp tiếp thị  trực tiếp cho 
người tiêu dùng tại nơi  ở, nơi làm việc của người tiêu dùng hoặc địa điểm khác 
không phải là địa điểm bán lẻ  thường xuyên của doanh nghiệp hoặc của người  
tham gia;