1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TRẦN THỊ THU
PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT BÁN HÀNG ĐA CẤP
Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2014
3
Lời cam đoan
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên
cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và
trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy,
chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học
của luận văn cha từng đợc ai công bố trong bất
kỳ công trình nào khác.
Tác giả luận văn Trần Thị Thu
1.1.
Bán hàng đa cấp và vấn đề kiểm soát bán hàng đa cấp
6
1.1.1.
Khái quát về bán hàng đa cấp
6
1.1.2.
Khái quát về kiểm soát bán hàng đa cấp
13
1.2.
Pháp luật về kiểm soát bán hàng đa cấp
16
1.2.1.
Khái niệm pháp luật về kiểm soát bán hàng đa cấp
16
1.2.2.
Nguyên tắc kiểm soát bán hàng đa cấp
18
1.2.3.
Nội dung của pháp luật về kiểm soát bán hàng đa cấp
20
1.3.
Một số nhân tố ảnh hưởng đến pháp luật kiểm soát bán hàng
đa cấp
22
1.3.1.
Những nhân tố bên trong
22
1.3.2.
Những nhân tố bên ngoài
2.6.
Một số vấn đề bất cập của pháp luật về kiểm soát bán hàng
đa cấp - nguyên nhân và định hướng hoàn thiện
54
2.6.1.
Những bất cập phát sinh từ các quy định về điều kiện cấp
Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp (quy
định về tiền kiểm)
54
2.6.2.
Những bất cập phát sinh từ các quy định điều chỉnh quá trình
hoạt động của doanh nghiệp sau khi đã được cấp giấy chứng
nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp (quy định về hậu kiểm)
58
2.6.3.
Những bất cập khác
62
Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KIỂM
SOÁT BÁN HÀNG ĐA CẤP
71
3.1.
Về mặt quan điểm xây dựng chính sách quản lý hoạt động
bán hàng đa cấp
71
3.2.
Về giải pháp cụ thể
72
3.2.1.
Điều chỉnh sửa đổi nhóm các quy định về "tiền kiểm"
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Trong bối cảnh nền kinh tế nước nhà phát triển mạnh mẽ và hội nhập
kinh tế quốc tế thì việc lựa chọn những phương thức kinh doanh hiệu quả và phù
hợp là vô cùng quan trọng. Đã có rất nhiều những mô hình, phương thức kinh
doanh mới du nhập vào Việt Nam nhưng việc lựa chọn được mô hình, phương
thức hiệu quả, phù hợp với đặc điểm tính chất của nền kinh tế Việt Nam lại
không hề dễ dàng. Những năm gần đây, người ta hay nhắc tới "marketing đa
cấp", "kinh doanh theo mạng" hay "bán hàng đa cấp" như một phương thức
kinh doanh mới hiệu quả nhưng cũng không ít người cho rằng phương thức
kinh doanh đó không phù hợp tại Việt Nam. Xuất hiện trên thế giới từ những
năm 70 của thế kỷ mới nhưng do mới du nhập vào Việt Nam nên bán hàng đa
cấp (BHĐC) đã vấp phải không ít sự phản đối của người tiêu dùng. Mặc dù
bản chất ngành nghề không sai, nhưng do một số công ty vì lợi nhuận đã cố
tình làm sai lệch mô hình này, khiến Chính phủ, các cơ quan ban ngành và
người dân hoài nghi về tính hiệu quả của nó.
Bán hàng đa cấp đã du nhập vào Việt Nam được khoảng 14 năm. Dù
không còn xa lạ đối với thị trường Việt Nam, song BHĐC vẫn còn mới mẻ
trong kinh nghiệm quản lý kinh tế của Nhà nước và trong khoa học pháp lý.
Trước khi có hành lang pháp lý cho phương thức kinh doanh này, việc phát
triển BHĐC ở Việt Nam diễn ra khá lộn xộn và thường theo hình thức kinh
doanh bất chính. Từ năm 2005 đến nay, khi chính thức có Luật Cạnh tranh và
Nghị định số 110/2005/NĐ-CP về quản lý hoạt động BHĐC, hoạt động này
đã chính thức được pháp luật điều chỉnh. Việc ban hành các văn bản pháp lý
điều chỉnh hoạt động này đã khẳng định thái độ của Nhà nước ta là thừa nhận
tính hợp pháp của hoạt động BHĐC. Đồng thời, các văn bản pháp luật nói
trên cũng thiết kế một cơ chế quản lý riêng biệt đối với hoạt động này. Cơ chế
8
này bao gồm ba bộ phận cơ bản là: tiêu chuẩn hóa các điều kiện của doanh
mới dừng lại ở các bài báo, tạp chí, báo mạng, khóa luận tốt nghiệp đại học
hay được đề cập một phần trong các công trình nghiên cứu về cạnh tranh
không lành mạnh mà chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về vấn đề
kiểm soát BHĐC. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về
BHĐC bao gồm: Luận văn Thạc sĩ "Một số vấn đề pháp lý về bán hàng đa
cấp ở Việt Nam" của tác giả Đoàn Văn Bình (2006), Đại học Luật Hà Nội;
Khóa luận tốt nghiệp "Một số nội dung pháp lý về bán hàng đa cấp ở Việt
Nam hiện nay" của tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh (2010), Đại học Luật Hà
Nội; Khóa luận tốt nghiệp "Những vấn đề pháp lý về hoạt động bán hàng đa
cấp ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Thị Hằng (2011), Đại học Luật Hà Nội;
Khóa luận tốt nghiệp "Bán hàng đa cấp bất chính theo pháp luật cạnh tranh
Việt Nam" của tác giả Nghiêm Xuân Tuyên (2011), Đại học Luật Hà Nội và
một số bài báo, tạp chí chuyên ngành cũng như rất nhiều công trình nghiên
cứu về vấn đề cạnh tranh không lành mạnh, trong đó có đề cập đến vấn đề
BHĐC bất chính.
Ở cấp độ luận văn thạc sĩ thì vấn đề pháp luật về kiểm soát BHĐC
cũng chưa được nhiều công trình nghiên cứu. Do đó, luận văn này sẽ đề cập
đến các vấn đề có liên quan đến pháp luật về kiểm soát BHĐC. Dự định
nghiên cứu của mình, học viên sẽ làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản liên quan
đến hoạt động BHĐC và kiểm soát BHĐC; thực trạng những quy định pháp
luật về kiểm soát BHĐC, trên cơ sở đó đề xuất các phương hướng, giải pháp
hoàn thiện pháp luật về BHĐC và vấn đề kiểm soát BHĐC ở Việt Nam.
3. Mục đích của việc nghiên cứu đề tài
Với việc tìm hiểu, phân tích các vấn đề liên quan đến pháp luật về
kiểm soát BHĐC ở Việt Nam, luận văn sẽ làm sáng tỏ những vấn đề lý luận
về kiểm soát BHĐC với cái nhìn tổng quan từ đó giúp người đọc thấy được
những hạn chế nổi cộm nhất còn tồn đọng trong các quy định pháp luật hiện
10
nay và sự cần thiết phải hoàn thiện vấn đề này. Mục đích cuối cùng của việc
những bất cập nảy sinh từ bản thân các quy định hiện hành; đánh giá và chỉ ra
được những khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi, một số vấn đề mới
phát sinh trong thực tiễn cần bổ sung các quy định pháp lý để điều chỉnh kịp
thời qua đó đưa ra các đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật quản lý hoạt động
BHĐC tại Việt Nam.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Tổng quan về kiểm soát bán hàng đa cấp và pháp luật về
kiểm soát bán hàng đa cấp.
Chương 2: Thực trạng các quy định pháp luật về kiểm soát bán hàng
đa cấp ở Việt Nam hiện nay.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về kiểm soát bán hàng đa
cấp ở Việt Nam.
12
Chương 1
TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT BÁN HÀNG ĐA CẤP VÀ PHÁP LUẬT
VỀ KIỂM SOÁT BÁN HÀNG ĐA CẤP
1.1. BÁN HÀNG ĐA CẤP VÀ VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT BÁN HÀNG ĐA CẤP
1.1.1. Khái quát về bán hàng đa cấp
1.1.1.1. Khái niệm bán hàng đa cấp
Bán hàng đa cấp là thuật ngữ dùng để chỉ một phương thức tiếp thị sản
phẩm, là hoạt động kinh doanh bán hàng trực tiếp đến tay người tiêu dùng, họ
có thể trực tiếp mua hàng tại công ty (hoặc qua một nhà phân phối (NPP) duy
nhất) mà không phải thông qua các đại lý hay cửa hàng bán lẻ. Cụ thể hơn,
việc lưu hành, bán và phân phối sản phẩm (nói cách khác là tiêu thụ hàng
hóa) được thực hiện qua một cơ cấu nhiều tầng bao gồm những cá nhân riêng
biệt hoạt động độc lập. Những cá nhân này không phải là người lao động của
Hai là, hàng hóa được người tham gia BHĐC tiếp thị trực tiếp cho
người tiêu dùng tại nơi ở, nơi làm việc của người tiêu dùng hoặc địa điểm
khác không phải là địa điểm bán lẻ thường xuyên của doanh nghiệp hoặc của
người tham gia.
Ba là, người tham gia BHĐC được hưởng tiền hoa hồng, tiền thưởng
hoặc lợi ích kinh tế khác từ kết quả tiếp thị bán hàng của mình và của người
tham gia cấp dưới trong mạng lưới do mình tổ chức và mạng lưới đã được
doanh nghiệp BHĐC chấp thuận.
Khái niệm về BHĐC cũng được đề cập trong Nghị định 42/2014/NĐ-CP
ngày 14/05/2014 của Chính phủ về quản lý hoạt động BHĐC (thay thế Nghị
định 110/2005/NĐ-CP ngày 24/8/2005 của Chính phủ về quản lý hoạt động
BHĐC). Cụ thể, tại Điều 3 đã định nghĩa: "Kinh doanh theo phương thức đa
cấp là hình thức kinh doanh thông qua mạng lưới người tham gia gồm nhiều
cấp, nhiều nhánh khác nhau, trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng,
14
tiền thưởng và các lợi ích kinh tế khác từ hoạt động kinh doanh của mình và
của mạng lưới do mình xây dựng".
1.1.1.2. Đặc điểm của hoạt động bán hàng đa cấp
Từ nghiên cứu khái niệm và bản chất của hoạt động BHĐC, có thể rút
ra một số đặc điểm của phương thức BHĐC như sau:
Thứ nhất, BHĐC là hoạt động kinh doanh bán hàng trực tiếp đến tay
người tiêu dùng thông qua phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa. Đặc điểm
này cũng được khẳng định tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 42/2014/NĐ-CP.
Trước hết chúng ta khẳng định đây là phương thức bán lẻ hàng hóa, nói cách
khác thông qua mạng lưới người tham gia bán hàng doanh nghiệp tổ chức
BHĐC sẽ thiết lập được mối quan hệ mua bán sản phẩm trực tiếp với người
tiêu dùng mà không cần tốn các chi phí, khoản đầu tư, thành lập, duy trì mạng
lưới phân phối dưới dạng cửa hàng giới thiệu sản phẩm hoặc đại lý phân phối
theo pháp luật thương mại. Doanh nghiệp BHĐC thường là doanh nghiệp trực
đồng ý của doanh nghiệp. Chính vì vậy, số người tham gia ở cấp sau luôn
nhiều hơn so với cấp trước nó, làm cho phương thức kinh doanh này tạo ra
một hệ thống phân phối theo hình tháp. Trong hoạt động của mình, NPP thực
hiện việc giới thiệu và bán hàng hóa trực tiếp cho người tiêu dùng mà không
qua một cửa hàng hay đại lý nào cả. Hoạt động của hệ thống đa cấp được tổ
chức thành mạng lưới nhiều cấp, cấp dưới luôn có người tham gia nhiều hơn
cấp trên. Trong quan hệ nội bộ của một mạng lưới, người tham gia ở cấp trên
có vai trò tổ chức và điều hành hoạt động của những người trong mạng lưới
cấp dưới mình. Như vậy phương thức kinh doanh này đã tạo ra một hệ thống
phân phối theo hình tháp.
Thứ ba, người tham gia BHĐC được hưởng tiền hoa hồng, tiền thưởng,
lợi ích kinh tế khác từ kết quả bán hàng của mình và của người tham gia khác
trong mạng lưới do họ tổ chức ra. Cách thức phân chia lợi ích như trên không
chỉ kích thích người tham gia tích cực tiêu thụ hàng hóa mà còn kích thích họ
16
tích cực tạo lập hệ thống phân phối cấp dưới. Khoản lợi nhuận hoa hồng của
các NPP sẽ phụ thuộc vào khoản tiền chênh lệch giá trị khi họ lấy hàng hóa từ
doanh nghiệp với giá sỉ và bán ra với giá lẻ đã được công ty ấn định và số hoa
hồng trích từ phần trăm hoa hồng của những người tham gia ở cấp dưới do
mình xây dựng nên.
Đặc điểm của hoạt động BHĐC có thể thấy rõ hơn khi so sánh với các
hình thức phân phối, tiêu thụ hàng hóa truyền thống như bán buôn, bán lẻ, đại
lý hay nhượng quyền thương mại… Cụ thể như sau:
Thứ nhất, quyền sở hữu hàng hóa trong hoạt động BHĐC do NPP nắm
giữ khi hàng hóa được chuyển giao cho họ, mặc dù trong quan hệ BHĐC,
người tham gia BHĐC có thể trả lại hàng hóa trong một số trường hợp. Đặc
điểm này phân biệt rõ nét với hoạt động bán hàng thông qua đại lý khi mà
quyền sở hữu hàng hóa vẫn do bên giao đại lý nắm giữ.
Thứ hai, trong BHĐC, về nguyên tắc, giá bán hàng hóa cho người tiêu
hiệu quả nhất. Về góc độ pháp lý, hoạt động BHĐC thể hiện ý chí tự do định
đoạt của các chủ thể tham gia hoạt động BHĐC thông qua quyền tự do kinh
doanh đã được pháp luật thừa nhận, doanh nghiệp được quyền kinh doanh
những hàng hóa và dịch vụ mà pháp luật cho phép và tự do giao kết hợp đồng
với các NPP trên cơ sở pháp luật để mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm của
doanh nghiệp.
1.1.1.3. Vai trò của hoạt động bán hàng đa cấp
Bán hàng đa cấp đã được nhận định là phương thức tiếp cận người
tiêu dùng hữu hiệu nhất những năm 90 trên tạp chí "Business" - một tạp chí
kinh doanh hàng đầu của Mỹ. Cho đến ngày nay, người ta vẫn không thể phủ
nhận đây là một ngành kinh doanh hiệu quả và nhiều triển vọng.
Thứ nhất, BHĐC tạo nên thay đổi lớn về thương mại. Cụ thể, thay vì
đi siêu thị hay đến tận các cửa hàng mua sắm theo kiểu truyền thống, giờ đây
với sự ra đời của loại hình BHĐC, người tiêu dùng đang dần chuyển sang
18
mua sắm qua internet, qua catalogue, qua tivi Và BHĐC với mô hình kinh
doanh BHĐC đang ngày càng đóng vai trò lớn trong sự thay đổi này. BHĐC
giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí quảng cáo, thuê mặt bằng, kho bãi,
vận chuyển Đồng thời, nó còn là một phương thức tiếp cận khách hàng hiệu
quả trong thời buổi người tiêu dùng vô cùng bận rộn hiện nay.
Thứ hai, BHĐC cung cấp hàng hóa chất lượng cao, giá cả phù hợp
cho xã hội. Hiện nay, BHĐC đang phát triển mạnh ở 125 nước trên khắp các
châu lục, với hơn 30.000 công ty lớn đã áp dụng phân phối hàng hóa theo mô
hình BHĐC. Các công ty BHĐC phân phối rất nhiều các mặt hàng khác nhau
như: thời trang, đồ trang sức, sản phẩm vệ sinh gia đình, sản phẩm dinh
dưỡng, hóa mỹ phẩm Hầu hết các sản phẩm của các công ty BHĐC lớn và
nổi tiếng hiện nay đều có nguồn gốc hữu cơ, được thử nghiệm lâm sàng, được
cấp bằng sáng chế và kiểm nghiệm. Mặt khác, vì các doanh nghiệp BHĐC
không phải tốn chi phí cho quảng cáo, thuê kho bãi, lưu thông hàng hóa
những người nội trợ đến học sinh, sinh viên đều có thể tranh thủ thời gian
nhàn rỗi của mình để BHĐC tăng thêm thu nhập. Thực tế trong thời gian qua
đã có số lượng đông đảo người tham gia BHĐC với rất nhiều thành phần
trong xã hội. Theo thống kê của WFDSA (Liên đoàn Bán hàng trực tiếp thế
giới) năm 2010 thì tổng số người tham gia trong ngành BHĐC trên thế giới đã
lên tới hơn 75 triệu người [22].
1.1.2. Khái quát về kiểm soát bán hàng đa cấp
Kiểm soát nói chung được hiểu là vấn đề xem xét các hành vi, yếu tố
trái với quy tắc, luật lệ, kỷ luật,…và xem xét nhằm phát hiện và ngăn chặn
các hành vi vi phạm quy định. Kiểm soát BHĐC nói riêng là hoạt động của
các chủ thể bao gồm nhà nước, các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, NPP,
người tiêu dùng nhằm mục đích phát hiện và ngăn chặn các hành vi BHĐC vi
phạm pháp luật thông qua hệ thống các quy định và chế tài trong lĩnh vực
BHĐC. Trong đó, Nhà nước và các cơ quan quản lý kiểm soát hoạt động
20
BHĐC của các doanh nghiệp và NPP sao cho các hoạt động được thực hiện
theo đúng khuôn khổ pháp luật, các doanh nghiệp BHĐC thì kiểm soát hoạt
động của các NPP sao cho các hoạt động được thực hiện theo đúng quy định
của bản thân doanh nghiệp và quy định của pháp luật, đồng thời kiểm soát
hoạt động của các doanh nghiệp BHĐC khác để tránh các hành vi cạnh tranh
không lành mạnh trong lĩnh vực BHĐC. Các NPP thì kiểm soát hoạt động của
các doanh nghiệp để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho chính mình và những
người tiêu dùng sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp, người tiêu dùng thì
kiểm soát hoạt động BHĐC của các doanh nghiệp và NPP để đảm bảo quyền
lợi của chính họ không bị xâm phạm bởi những hành vi tiêu cực từ phía các
doanh nghiệp và các NPP.
Có những bước phát triển tích cực sau hơn 12 năm xuất hiện tại Việt
Nam, nhưng khi nhắc tới BHĐC, vẫn còn không ít người cho rằng đây là hình
thức 'lừa đảo' bởi lẽ bên cạnh những doanh nghiệp kinh doanh chân chính,
lớp dịch vụ ảo, không tạo ra của cải cho xã hội. doanh trái đạo đức không thể
chấp nhận được. Nếu không được ngăn chặn sẽ gây hậu quả nặng nề cho xã
hội không chỉ về mặt kinh tế mà cả trên sức khỏe con người" [36].
Sự biến tướng của kinh doanh đa cấp cũng như những phức tạp trong
quản lý ngành kinh doanh này đang gây hệ lụy xấu cho phương thức BHĐC
tại Việt Nam. Cho dù tiềm năng của phương thức này là rất lớn, như theo
nguồn tin từ Bộ Công thương, tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ
tiêu dùng trong 6 tháng đầu năm đạt gần 1.500 tỉ đồng, tăng 10,73% so với
cùng kỳ năm 2013 song thực trạng này khiến các doanh nghiệp BHĐC dễ bị
hiểu lầm, đánh đồng với các doanh nghiệp BHĐC bất chính. Hiện nay, ở Việt
Nam, rất nhiều người dân bị lừa đảo chiếm đoạt tiền, trong đó, chủ yếu là học
sinh sinh viên, những người không có công việc ổn định. Gần đây, đối tượng
bị nhắm đến là người dân vùng sâu, vùng xa, nơi thông tin không được tiếp
cận đầy đủ, kịp thời. Điều đó khiến cho dư luận hết sức bất bình. Rất nhiều
22
người phản đối loại hình kinh doanh này. Bất cứ khi nào nhắc đến BHĐC là
họ lại nghĩ ngay đến lừa đảo, gian dối thậm chí có người còn cho rằng không
nên cho phép BHĐC có mặt ở Việt Nam. Có thể nói đây là những phản ứng
có phần thiếu kiến thức và thái quá nhưng không phải không có nguyên nhân.
Điều này khiến cho các công ty BHĐC chân chính bị ảnh hưởng lớn khi mà
họ tốn nhiều công sức để phân phối sản phẩm một cách chính đáng lại bị bôi
nhọ uy tín vì các công ty BHĐC bất chính, lừa đảo. Lợi dụng các kẽ hở của
pháp luật, sự thiếu hiểu biết của đại đa số người dân về BHĐC cũng như sự
vụ lợi, tham lam của một số cá nhân, các công ty BHĐC bất chính đã chiếm
đoạt hàng trăm tỷ đồng từ tay người tiêu dùng và những người tham gia, làm
dậy lên một làn sóng phản đối mạnh mẽ trong nhân dân, các công ty hoạt
động chân chính bị thiệt hại, người dân mất lòng tin và cơ quan nhà nước gặp
khó khăn trong việc quản lý.
Thực trạng của hoạt động BHĐC như đã nêu đặt ra một yêu cầu bức
tiếp thị truyền thống bởi ngày nay thông tin truyền thông, các kênh thông tin
trực tuyến ngày càng nhiều dẫn đến hiện tượng quá tải thông tin đã làm người
tiêu dùng bị mất định hướng. Phương thức kinh doanh đa cấp ra đời đã trở
thành một giải pháp phân phối mới, giúp đưa hàng hóa đến người tiêu dùng
nhanh hơn, hiệu quả hơn và có lợi hơn với giá thấp hơn rất nhiều so với các
phương pháp kinh doanh truyền thống. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích
cực thì mô hình kinh doanh này bộc lộ những mặt hạn chế với sự xuất hiện
của các hình thức kinh doanh lừa đảo, gian dối do vậy đòi hỏi phải có hành
lang pháp lý hoàn thiện để tăng cường quản lý loại hình kinh doanh này. Đó
cũng chính là lý do vì sao cần thiết phải có một hệ thống các quy phạm pháp
luật kiểm soát hoạt động BHĐC để hoạt động BHĐC diễn ra theo đúng khuôn
khổ pháp luật, thúc đẩy mô hình kinh doanh này phát triển phát huy những ưu
điểm cũng như mặt tích cực của nó, đồng thời bảo vệ tốt nhất quyền lợi cho
các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này, các NPP và người tiêu dùng.
24
1.2.2. Nguyên tắc kiểm soát bán hàng đa cấp
Bài báo "Xóa bỏ tư duy "cấm đoán" " của tác giả Hiểu Long đăng trên
Báo Đầu tư ngày 23 tháng 5 năm 2005 đưa tin: Phó Giáo sư Tiến sĩ Đặng Văn
Thanh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội khẳng
định, bản chất của hoạt động kinh doanh đa cấp là một phương thức kinh
doanh hiện đại, hiệu quả, rất phổ biến ở các nước phát triển. Việc phương
thức này xuất hiện ở Việt Nam nhưng bị biến tướng và bóp méo bởi một số
thương nhân làm ăn không chân chính nhằm phục vụ mục đích tư lợi cá nhân
gây ảnh hưởng tiêu cực tới xã hội và quyền lợi của người tiêu dùng trong thời
gian qua chỉ là hiện tượng nhỏ lẻ. Theo PGS Thanh, nếu chỉ vì một vài hiện
tượng cá biệt này mà không thừa nhận sự tồn tại của phương thức kinh doanh
đa cấp cũng như những tác động tích cực của nó trong việc kích thích nhu cầu
tiêu dùng của xã hội, tăng cường lưu thông hàng hoá để thúc đẩy kinh tế phát
triển sẽ là một quan điểm hết sức sai lầm và không phù hợp với chủ trương
pháp luật về hàng hóa, giao kết hợp đồng, quy trình hoạt động, báo cáo,…nếu
có vi phạm sẽ bị xử lý bởi các cơ quan có thẩm quyền.
Thứ hai, nguyên tắc tự kiểm soát của các chủ thể tham gia hoạt động
BHĐC. Nguyên tắc này dựa trên quy định về quyền tự do kinh doanh. Các
doanh nghiệp tự chủ trong việc quyết định hoạt động kinh doanh BHĐC, giao
kết hợp đồng với các NPP, xây dựng quy chế doanh nghiệp, mô hình cách
thức trả thưởng,… các NPP có quyền tự chủ trong việc quyết định tham gia
vào mạng lưới BHĐC, cách thức xây dựng mạng lưới phân phối và cách thức
tiếp thị sản phẩm, dịch vụ,… người tiêu dùng tự do lựa chọn sản phẩm, dịch
vụ mà mình mong muốn. Nguyên tắc này thể hiện khía cạnh luật tư của pháp
luật về kiểm soát BHĐC.
Trên thực tế hiện nay, pháp luật về kiểm soát BHĐC chủ yếu nghiêng
về khía cạnh luật tư hay nói cách khác nó chủ yếu nghiêng về nguyên tắc tự
kiểm soát của các chủ thể tham gia hoạt động BHĐC. Vai trò của Nhà nước
Copyright: Tài liệu đại học ©