TIỂU LUẬN
MÔN TÁC PHẨM BÁO CHÍ NÂNG CAO
Đề tài: Chính kiến, cách thể hiện và khả năng thuyết phục của chính
kiến trong tác phẩm báo chí

Học viên:
Lớp Cao học Báo chí

Hà Nội, tháng 6-2013

1


1. Đặt vấn đề.
Chính kiến là những quan điểm, thái độ, lớn hơn là lập trưởng tư
tưởng của nhà báo được thể hiện trong tác phẩm. Nó còn thể hiện ở sự đánh
giá, kiến nghị của nhà báo trước một sự kiện, vấn đề nào đó đặt ra trong tác
phẩm báo chí. Chính kiến có vai trò hết sức quan trọng trong một tác phẩm
báo chí nói riêng và hoạt động báo chí nói chung. Thể hiện chính kiến tức là
bộc lộ quan điểm chủ quan của nhà báo. Có thể nói chính kiến là sự chi phối
của nhà báo trước một sự kiện, một vấn đề cụ thể trong đời sống. Thể hiện
chính kiến tức là nhà báo được làm nhiệm vụ quan trọng của báo chí là định
hướng dư luận. Hoạt động báo chí có tính chất của hoạt động chính trị, xã
hội nên chính kiến là nơi thể hiện rõ nhất đặc điểm này của báo chí. Chính
kiến là yếu tố quan trọng của nội dung nhưng nhà báo thể hiện chính kiến
trong tác phẩm còn phụ thuộc vào nhiều mối quan hệ khác nhau. Chính kiến
thể hiện cái tôi chủ quan của nhà báo. Người đọc đến với tác phẩm báo chí
không chỉ để tiếp giáp với sự thật cuộc đời mà còn để biết nhà báo nghĩ gì,
thái độ của nhà báo như thế nào đối với sự thật. Vì vậy, nhà báo không thể
vô tình đứng bên lề sự kiện để miêu tả và trần thuật mà còn phải có các hoạt
động của con tim và khối óc để tìm hiểu, nghiên cứu, phân tích, bình luận, lí

muốn về sự thay đổi một số phận, sự cải thiện một hoàn cảnh, sự xóa bỏ một
thực trạng, hoặc sự khích lệ để cổ vũ cho cái đẹp, cái mới. Ví dụ, viết về chủ
quyền biển đảo của Việt Nam tác phẩm: “Lý Sơn - Bảo tàng sống động về
lịch sử chủ quyền của Việt Nam về Hoàng Sa và Trường Sa” của nhà báo
Nguyễn Đăng Lâm (Báo Tin tức Việt Nam) đạt giải A, giải báo chí quốc gia
năm 2011. Tác giả Đăng Lâm đã nêu ra những minh chứng về số liệu, hiện
vật, con người, dòng họ cụ thể về những người lính ở mọi miền đất nước đã
từng tham gia chiến đấu, giữ và bảo vệ quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa
trong lịch sử cách mạng của dân tộc. Những minh chứng đó đang hiện diện
và được vinh danh, ghi công trên các bia mộ, các di tích lịch sử, cùng với sự

3


tri ân, biết ơn của mọi người dân Việt Nam nói chung, và nhân dân huyện
đảo Lý Sơn nói riêng. Sau đó, tác giả đã thể hiện chính kiến của mình một
cách khách quan, trung thực về vấn đề đưa ra: “Dẫu biết rằng đã ra đi khó
có ngày trở về, và trước khi đi mỗi người chuẩn bị sẵn vài chiếc chiếu, mấy
sợi mây và thẻ bài ghi rõ tên tuổi, quê quán để nếu hy sinh, đồng đội bó vào
cho trôi dạt trên biển, với hy vọng sóng biển đưa đẩy về quê hương”. Đồng
thời, tác giả đã lựa chọn nhân vật nói lên chính kiến và bằng chứng cụ thể:
“Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, người đã 15 năm nay dành thời gian, công sức
nghiên cứu về hệ thống văn hóa vật thể, phi vật thể trên đảo Lý Sơn, khẳng
định điều đặc biệt nhất là những tư liệu về văn bản chữ Hán cổ còn lưu giữ
tại nhiều tộc họ trên đảo này đều liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến
những người lính Hoàng Sa, Trường Sa thuở trước.”Một cách định hướng
khác cũng không kém phần hiệu quả là thông qua lời kêu gọi để khơi dậy
lòng trắc ẩn, đánh thức lương tri, trách nhiệm của người đọc. Trong nhiều
tác phẩm, lời kêu gọi chân thành tràn đầy xúc cảm thể hiện chính kiến rõ nét
của nhà báo có khi sẽ tạo nên những hiệu ứng bất ngờ. Âm vang của lời hiệu

Đối với những tác phẩm tiếp cận sự kiện theo mạch liên kết thực
trạng- nguyên nhân- giải pháp thì điểm đích mà tác phẩm hướng đến thường
là các ý tưởng, các đề xuất có tính định hướng, thúc đẩy sự vận động tích
cực của sự kiện. Đây là kiểu định hướng thông tin phổ biến, có thể bắt gặp
trong nhiều tác phẩm khác nhau. Thực tế khảo sát nhiều tác phẩm báo chí
cho thấy, không phải lúc ý tưởng, các đề xuất cũng được trình bày trực tiếp,
trong nhiều bài báo, nhà báo có thể mượn lời nhân vật thường là những nhân
vật có uy tín, có sự quan tâm đặc biệt đến sự kiện để gián tiếp định hướng
thông tin. Song dù biểu đạt dưới hình thức nào thì chính kiến cũng được đặt
trong mối quan hệ trực tiếp với cái tôi trần thuật- thẩm định. Trên cơ sở xác
định được nguồn gốc, bản chất của thực trạng, chính kiến công khai đề xuất
kiến nghị có tính giải pháp nhằm cải thiện thực trạng. Trong tác phẩm

5


“Những đại dự án FDI - vốn ảo” của nhóm phóng viên Báo Tiền Phong, đạt
giải B, giải báo chí quốc gia năm 2011, tác giả đã đưa ra cái tôi thẩm định
mạnh dạn đưa ra những lập luận logic, khoa học để phân tích nguyên nhân
dẫn đến nguy cơ đổ bể của dự án 16 tỷ USD tại Khu kinh tế Vũng Áng (Hà
Tĩnh) “…Cần lưu ý, đây là dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tuy nhiên,
nhìn vào cơ cấu vốn như trên, nếu được cơ quan chức năng của Việt Nam
chấp nhận, sẽ dẫn đến dự án ngoại dùng vốn nội. Như vậy, mục đích thu hút
vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của dự án đổ bể.” Tác giả cũng nêu rõ
nguyên nhân chính: …Nếu chủ đầu tư FDI không có thực lực, chỉ đi lấy dự
án rồi sau đó huy động vốn trong nước thì tính rủi ro rất cao. Đó là chưa kể
đến việc chủ đầu tư chiếm dụng tài sản quốc gia như đất đai, người nông
dân bị ảnh hưởng, vấn đề lao động…
Ông Nguyễn Tiến Nghi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam: Những đề
xuất chưa từng có: “Đây là lần đầu tiên có trường hợp doanh nghiệp FDI

mọi vấn đề, mọi người tự do bày tỏ ý kiến của mình, góp phần tìm ra chân
lý. Đó là một quyền lợi mà cũng là một nghĩa vụ của mọi người. Khi mọi
người đã phát biểu ý kiến, đã tìm thấy chân lý, lúc đó quyền tự do tư tưởng
hóa ra quyền tự do phục tùng chân lý. Chân lý là cái gì có lợi cho Tổ quốc,
cho nhân dân. Cái gì trái với lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, tức là không
phải chân lý. Ra sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân - tức là phục tùng
chân lý”. Điều 4, Luật Báo chí Việt Nam, ghi rõ là mọi công dân có quyền
được: thông tin qua báo chí về mọi mặt của tình hình đất nước và thế giới;
tiếp xúc, cung cấp thông tin cho cơ quan báo chí và nhà báo; gửi tin, bài, ảnh
và tác phẩm khác cho báo chí mà không chịu sự kiểm duyệt của tổ chức, cá
nhân nào và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin; phát
biểu ý kiến về tình hình đất nước và thế giới; tham gia ý kiến xây dựng và

7


thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà
nước; góp ý kiến, phê bình, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo trên báo chí đối với
các tổ chức của Đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và thành viên của
các tổ chức đó.
Chính kiến là điểm nhấn độc đáo của tác phẩm. Tuỳ thuộc vào đặc
điểm, tính chất của vấn đề, sự kiện mà tác giả lựa chọn cách thức bày tỏ
chính kiến cho phù hợp. Mặt khác, chính kiến thường là những nhận xét,
đánh giá về vấn đề, sự kiện, thể hiện ước vọng, mong muốn hoặc những lời
thỉnh cầu để thức tỉnh lương tri người đọc; đồng thời chính kiến còn đưa ra
những đề xuất, định hướng tháo gỡ trực trạng vấn đề tác phẩm đề cập. Cái
tôi chính kiến còn lần lượt mở ra các hướng giải quyết vấn đề. Mỗi cách giải
quyết là kết quả của sự nghiền ngẫm suy luận của tác giả nhằm thuyết phục
người đọc. Ví dụ như: Tác phẩm “Công nghiệp không khói nhả khói” đăng
báo Tiền Phong, sau khi mô tả về hoạt động, cuộc sống của mùa du lịch ở

chi tiết để dẫn dắt, phân tích, chứng minh, lý giải; chọn ngôn từ để biểu đạt
và lý lẽ để bộc lộ quan điểm, thái độ, cảm xúc của cá nhân nhà báo trước
hiện thực khách quan.
Bài báo có tính chiến đấu tự nó đã khẳng định "thương hiệu" của tờ
báo, thể hiện danh dự, uy tín của nhà báo. Báo chí phải đưa ra được những
thông tin bổ ích, đúng với thực tế cuộc sống - xã hội một cách khách quan,
toàn diện, có chọn lọc, phân tích, dẫn liệu có lý, có tình.
Nếu nhà báo thấy cái đúng không khẳng định, né tránh, không bảo vệ
chân lý, không bảo vệ, chở che người trung mà đi bao che kẻ gian là thiếu
bản lĩnh, dũng khí và thiếu cả trách nhiệm nghề nghiệp. Nhà báo thấy sai
không dám phê phán, thấy cái ác không dám lên tiếng bảo vệ, thấy oan khốc
không dám bênh vực, thì coi như mất hẳn tính chiến đấu, không còn tính
trung thực và tính hấp dẫn của bài báo cũng mất. Nhà báo chân chính không

9


chạy theo, không “thị trường hóa nghề nghiệp”, không mượn danh nghề
nghiệp vụ lợi, sống dựa, ăn theo. Vì thế, lương tâm là tiêu chuẩn hàng đầu
của nhà báo. Nhà báo trước hết phải có cái tâm và phải có tầm.
Vai trò tiên phong, tính chiến đấu của báo chí trong sự nghiệp đổi mới
đất nước, trong cuộc chỉnh đốn Đảng theo Nghị quyết Trung ương 4 hiện
nay cần các nhà báo xác định chỗ đứng nghề nghiệp của mình là một vinh
dự kèm theo trách nhiệm, một vị trí phải thường xuyên được coi như một
mặt trận để thực hiện tốt lời dạy của Chủ tịch Hồ Chi Minh: “Cán bộ báo chí
cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén thể hiện rõ
quan điểm, tư tưởng và chính kiến của mình trước các vấn đề trong đời sống
xã hội.
5. Kết luận
Có thể khẳng định cái tôi chính kiến là điểm nhấn độc đáo của tác

Chương 4.
Bài học rút ra
Chương 5.
Kết luận
Tài liệu: Một số tác phẩm đạt giả báo chí quốc gia

12