ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

BÙI VĂN TÂM

BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI TRONG HOẠT ĐỘNG
BẮT,
TẠM GIỮ, TẠM GIAM THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH
SỰ VIỆT NAM

(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

BÙI VĂN TÂM

BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI TRONG HOẠT ĐỘNG
BẮT,
TẠM GIỮ, TẠM GIAM THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH
SỰ VIỆT NAM

(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04


hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark
1.1.1. Khái niệm bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm
giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark not defined.
1.1.2. Đặc điểm bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm
giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark not defined.
1.1.3. Vai trò bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm giữ,
tạm giam theo luật TTHS Việt Nam ... Error! Bookmark not defined.

Các yếu tố bảo đảm quyền con người trong hoạt động bắt,
tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark not defined.
1.2.1. Các yếu tố chung nhằm bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động
bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt Nam nói chungError! Bookmark not
1.2.2. Các yếu tố đặc trƣng bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động
bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark not defined.
1.2.

Bảo đảm quyền con người trong hoạt động bắt, tạm giữ, tạm
giam theo pháp luật quốc tế và luật TTHS của một số nước
trên thế giới và những giá trị có thể vận dụng ở Việt NamError! Bookmark n
1.3.1. Bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm giữ, tạm
giam theo pháp luật quốc tế ................ Error! Bookmark not defined.
1.3.


1.3.2. Bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm giữ, tạm
giam theo luật TTHS của một số nƣớc trên thế giớiError! Bookmark not define
1.3.3. Những giá trị bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt,
tạm giữ, tạm giam theo pháp luật quốc tế và luật TTHS của một
số nƣớc trên thế giới có thể vận dụng ở Việt NamError! Bookmark not defined
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................ Error! Bookmark not defined.

Quan điểm tăng cường bảo đảm quyền con người trong hoạt
động bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt Nam trên địa
bàn tỉnh Đắk Lắk ................................ Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Tăng cƣờng bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm
giữ, tạm giam phải thể hiện đƣợc những quan điểm của Đảng,
Nhà nƣớc ta về quyền con ngƣời ........ Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Tăng cƣờng bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm
giữ, tạm giam phải phù hợp với điều kiện cụ thể ở Việt Nam và
các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham giaError! Bookmark not defined.
3.1.3. Tăng cƣờng bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm
giữ, tạm giam trên cơ sở đổi mới tƣ duy pháp lý nhận thức đúng
mối quan hệ giữa Nhà nƣớc, pháp luật và quyền con ngƣờiError! Bookmark no
3.1.

Các giải pháp tăng cường bảo đảm quyền con người trong
hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt Nam
trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ................ Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo đảm quyền con ngƣời trong
hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark no
3.2.2. Đổi mới hệ thống các cơ quan, tổ chức tham gia hoạt động bắt,
tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark not defined.
3.2.3. Nâng cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ nhằm bảo đảm quyền con
ngƣời trong hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS
Việt Nam ............................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật và quyền
con ngƣời nhằm bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động bắt,
tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark not defined.
3.2.5. Tăng cƣờng công tác giám sát, giải quyết khiếu nại tố cáo và
thanh tra, xử lý vi phạm đối với bảo đảm quyền con ngƣời trong
hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt NamError! Bookmark no


Tố tụng hình sự

VKS:

Viện kiểm sát

XHCN:

Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

Tên bảng

Trang

bảng
Bảng 2.1: Tình hình bắt, tạm giữ

Error!
Bookmark
not
defined.

Bảng 2.2: Tình hình bắt, tạm giam


không cho thực hiện tội phạm mới; không để cho ngƣời phạm tội có điều kiện
xóa bỏ dấu vết tội phạm, tiêu hủy chứng cứ, thông cung; bảo đảm sự có mặt
của ngƣời bị tình nghi, bị can, bị cáo, ngƣời bị kết án khi có yêu cầu của cơ
quan tiến hành tố tụng. Các cơ quan tiến hành tố tụng thƣờng sử dụng các
biện pháp ngăn chặn này nhƣ một phƣơng thức hiệu quả để bảo vệ các quyền
con ngƣời, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, khi áp dụng
các biện pháp này cũng rất dễ xâm hại đến quyền con ngƣời của những ngƣời
yếu thế trong xã hội, bao gồm ngƣời bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam.
Qua quan sát và hoạt động thực tiễn tác giả thấy rằng các hành vi xâm
phạm đến quyền con ngƣời trong hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam thƣờng
biểu hiện dƣới các dạng: áp dụng tùy tiện, lạm dụng, lợi dụng các quy định
1


của pháp luật TTHS về việc bắt, tạm giữ, tạm giam. Các hành vi này không
những xâm phạm trực tiếp quyền cơ bản thiết thân nhất của con ngƣời là
quyền tự do thân thể, quyền bảo hộ tính mạng, sức khỏe, tôn trọng danh dự,
nhân phẩm mà còn làm giảm uy tín của CQĐT, cơ quan tiến hành tố tụng
khác, gây bất bình trong dƣ luận xã hội. Có tình trạng nhƣ trên xảy ra là do
trình độ, năng lực của một bộ phận cán bộ trong các cơ quan tiến hành tố tụng
còn hạn chế, chƣa đề cao ý thức tuân thủ pháp luật nên áp dụng quy định pháp
luật không đúng, không tuân thủ trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Tuy
nhiên, cũng có nguyên nhân khác là do chính các quy định của luật TTHS về
việc bắt, tạm giữ, tạm giam còn khiếm khuyết, chƣa rõ ràng, thiếu minh bạch
dẫn đến ngƣời tiến hành tố tụng, cơ quan tiến hành tố tụng vận dụng tùy tiện,
lạm dụng hoặc lợi dụng khi áp dụng.
Đây là những vấn đề mà khoa học luật TTHS hiện đại phải nghiên cứu
giải quyết cả về phƣơng diện lý luận và phƣơng diện lập pháp. Chính vì vậy,
đây cũng chính là lý do mà tác giả chọn đề tài “Bảo đảm quyền con người
trong hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam theo luật TTHS Việt Nam (trên cơ

Ban chấp hành Trung ƣơng (2005), Nghị quyết của Bộ Chính trị về chiến
lược cải cách tư pháp tới năm 2020 ngày 02/05/2005,Hà Nội.

4.

Trần Văn Bính (Chủ biên) (1999), Toàn cầu hóa và quyền công dân ở
Việt Nam, nhìn từ khía cạnh văn hóa, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

5.

Bộ Chính trị (1992) Chỉ thị số 12 CT/TW về quyền con người và quan
điểm, chủ trương của Đảng ta,Hà Nội.

6.

Bộ Tƣ pháp – Viện khoa học pháp lý (2006), Từ điển Luật học, Nxb Tƣ
pháp, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội.

7.

Bộ Tƣ pháp (1961), Tập luật lệ về tư pháp, Hà Nội.

8.

C. Mác-Ph.Ăngghen (1998), Về quyền con người, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.

9.

C.Mac-Ph.Angghen (1983), Tuyên ngôn Đảng Cộng sản, Nxb Sự thật,

20. Đỗ Trung Hiếu (2004), Một số suy nghĩ về xây dựng nền dân chủ ở Việt
Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
21. Phan Trung Hoài (2006), Hoàn thiện pháp luật về luật sư ở Việt Nam,
Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.
22. Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2004), Nghị quyết số
03/2004/NQHĐTP ngày 02/10/2004 Hướng dẫn thi hành một số quy
định trong Phần thứ nhất “Những quy định chung” của Bộ luật tố tụng
hình sự năm 2003, Hà Nội.
23. Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2004), Nghị quyết số
04/2004/NQHĐTP ngày 05/11/2004 Hướng dẫn thi hành một số quy
định trong Phần thứ ba “Xét xử sơ thẩm” của Bộ luật tố tụng hình sự
năm 2003, Hà Nội.

4


24. Nguyễn Duy Hƣng (2006), “Bị can và bảo đảm quyền của bị can trong
BLTTHS 2003, thực trạng và định hƣớng hoàn thiện”, Tài liệu hội thảo
đề tài khoa học cấp bộ Bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự
Việt Nam, Tp. Hồ Chí Minh.
25. Trần Minh Hƣởng (chủ biên) (2009), Tìm hiểu Bộ luật tố tụng hình sự
Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb Lao động, Hà Nội.
26. Tƣờng Duy Kiên (2004), “Nhà nƣớc pháp quyền XHCN Việt Nam với
việc bảo đảm quyền con ngƣời”, Nghề luật, (8).
27. Nguyễn Mạnh Kháng (2007), “Thực hiện dân chủ trong tố tụng hình
sự trong bối cảnh cải cách tƣ pháp ở nƣớc ta hiện nay”, Nhà nước và
Pháp luật, (5).
28. Khoa luật – ĐHQGHN (2009), Giáo trình Lý luận và pháp luật về
Quyền con người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
29. Khoa luật – ĐHQGHN (2011), Luật nhân quyền quốc tế, Nxb Lao động

Pháp luật, (8).
42. Nguyễn Thái Phúc (2010), Bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình
sự trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, Tài
liệu hội thảo quốc tế về quyền con ngƣời trong tố tụng hình sự, Viện
kiểm sát nhân dân tối cao và Ủy ban nhân quyền Australia.
43. Quốc hội (1988, 2003), Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
44. Quốc hội (2009), Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Hà Nội.
45. Quốc hội (1946), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Hà Nội.
46. Quốc hội (1959), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Hà Nội.
47. Quốc hội (1980), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Hà Nội.
48. Quốc hội (1992), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam,Hà Nội.
49. Quốc hội (2014), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
năm 2013, Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.
50. Nguyễn Duy Quý (1992), “Xây dựng Nhà nƣớc pháp luật: một số suy
nghĩ về vấn đề xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền ở nƣớc ta”, Nhà nước và
Pháp luật, (2).
6


51. Bùi Ngọc Sơn (2004), Triết lý chính trị Trung hoa cổ đại và vấn đề Nhà
nước pháp quyền, Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.
52. Hoàng Thị Sơn, Bùi Kiên Điện, (2000), Các nguyên tắc tố tụng hình sự,
Nxb Công An Nhân Dân, Hà Nội.
53. Nguyễn Bá Sơn (chủ biên) (2007), Tòa án hình sự quốc tế - Góc nhìn
Việt Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội.
54. Trần Quang Tiệp (2004), Bảo vệ quyền con người trong luật hình sự,
luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
55. Tòa án nhân dân tối cao (2005), Các văn bản về hình sự, dân sự, kinh tế,
lao động, hành chính và tố tụng, Hà Nội.