ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------

VŨ THỊ NGỌC

ĐẢNG BỘ TỈNH HƢNG YÊN LÃNH ĐẠO CHIẾN
TRANH DU KÍCH TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG
THỰC DÂN PHÁP (1946 – 1954)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------

VŨ THỊ NGỌC

ĐẢNG BỘ TỈNH HƢNG YÊN LÃNH ĐẠO CHIẾN
TRANH DU KÍCH TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG
THỰC DÂN PHÁP (1946 – 1954)

Chuyên ngành:Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 03 15

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN BÌNH

Hà Nội – 2015

DU KÍCH TỪ NĂM 1951 – 1954 ................. Error! Bookmark not defined.

3


2.1. Chủ trƣơng mới của Đảng và Đảng bộ ............ Error! Bookmark not
defined.
2.1.1. Hoàn cảnh lịch sử mới ..................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Chủ trương mới của Đảng và Đảng bộ .......... Error! Bookmark not
defined.
2.2. Lãnh đạo xây dựng lực lƣợng, đẩy mạnh chiến tranh du kích từ
năm 1951 – 1954 ......................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Xây dựng, củng cố lực lượng, phát triển các khu du kích và căn cứ
du kích (1951-1953) .................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Đẩy mạnh chiến tranh du kích góp phần đưa cuộc kháng chiếnđến
thắng lợi hoàn toàn (1953 – 1954) ............. Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỦ YẾU Error!
Bookmark not defined.
3.1. Nhận xét ............................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Những ưu điểm và hạn chế .............. Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Đặc điểm cuộc chiến tranh du kích trên địa bàn Hưng Yên ... Error!
Bookmark not defined.
3.2. Một số kinh nghiệm chủ yếu .............. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Vận dụng và phát triển sáng tạo đường lối kháng chiến toàn dân,
toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh. .. Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự các hình thức đấu tranh
khác, trong đó lấy đấu tranh quân sự là chủ yếu. .... Error! Bookmark not
defined.
3.2.3. Kiên trì bám dân, bám đất để xây dựng, phát triển lực lượng chính
trị, vũ trang và lãnh đạo kháng chiến ........ Error! Bookmark not defined.



Du kích là cách đánh giặc của dân tộc bị áp bức chống đế quốc. Đế quốc có
khí giới tốt, có quân đội đàng hoàng; quân du kích không có khí giới tốt, chưa
hình thành quân đội đàng hoàng; nhưng quân du kích được dân chúng ủng hộ,
thuộc địa hình, địa thế, khéo léo lợi dụng đêm tối, mưa nắng, khéo xếp đặt kế
hoạch, nên quân du kích vẫn có thể đánh được đế quốc…” [67, tr.469]. Chiến
tranh du kích góp phần tiêu hao và tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, phân
tán lực lượng, phá thế kìm kẹp của địch, đánh đổ chính quyền địch ở cơ sở,
các kế hoạch và chiến lược chiến tranh của chúng, bảo vệ và rèn luyện quần
chúng cách mạng, có tác dụng tạo điều kiện thuận lợi cho chiến tranh chính
quy và đấu tranh chính trị phát triển.
Chiến tranh du kích trong kháng chiến chống thực dân Pháp kế thừa từ
truyền thống đánh giặc cứu nước nghìn xưa của cha ông ta, phát triển kinh
nghiệm hoạt động du kích trong những năm tiền khởi nghĩa của Cách mạng
tháng Tám. Nó được sự chỉ đạo của đường lối chiến tranh nhân dân, mang
tính chất toàn dân, toàn diện của Đảng và tuân theo quy luật phát triển của
chiến tranh toàn dân. Đảng ta đã tích cực học tập và vận dụng sáng tạo những
kinh nghiệm tiến hành chiến tranh du kích của Liên Xô, Trung Quốc và ngay
cả của nhân dân Pháp chống lại phát xít Đức vào thực tế cuộc chiến tranh du
kích của Việt Nam.
Chiến thuật chiến tranh du kích được Đảng ta sử dụng hiệu quả trong
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược trên phạm vi cả nước nói
chung và địa bàn tỉnh Hưng Yên nói riêng.
Trên nền tảng chiến tranh nhân dân, chiến tranh du kích ởHưng Yên phát
triển từ không đến có, từ nhỏ hẹp đến rộng lớn, phát triển cả ở nông thôn và
đô thị. Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ở Hưng Yên đã xuất
hiện những hình thức đấu tranh sáng tạo, kết hợp đấu tranh quân sự với đấu
tranh chính trị và các hình thức đấu tranh khác; đồng thời cũng sớm xuất hiện


7


một nền nghệ thuật quân sự tiên tiến của chiến tranh nhân dân.Đó là nghệ
thuật quân sự của chiến tranh yêu nước, lấy nhỏ thắng lớn, lấy yếu thắng
mạnh, trong đó tiến hành chiến tranh du kích là một nội dung quan trọng của
chiến tranh cách mạng.
Chính vì vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về chiến tranh du kích
của các học giả trong nước. Có thể tổng hợp các công trình nghiên cứu và tác
phẩm có liên quan đến vấn đề này như sau:
Thứ nhất: là những công trình tổng kết mang tính lý luận về cuộc chiến
tranh nhân dân nói chung và chiến tranh du kích nói riêng. Tiêu biểu như:
công trình “Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thắng lợi và bài
học” do Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị biên soạn
(NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 1996), “Vị trí chiến lược của
chiến tranh nhân dân ở địa phương và của các lực lượng vũ trang địa
phương” của Võ Nguyên Giáp (NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội, xuất bản
năm 1972) và “Chiến tranh du kích trong kháng chiến chống Pháp (19451954) của Vũ Văn Ba chủ biên (NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội, xuất bản
năm 1991). Những tác phẩm này chủ yếu đi vào tổng kết những vấn đề mang
tính chất lý luận về cuộc chiến tranh nhân dân nói chung và chiến tranh du
kích nói riêng mà chưa đi sâu nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với
chiến tranh du kích.
Thứ hai: là những công trình nghiên cứu về vấn đề có liên quan tới
chiến tranh du kích như: tác phẩm “Đảng lãnh đạo xây dựng căn cứ du kích ở
đồng bằng Bắc Bộ (1946 – 1954)” của tác giả Vũ Quang Hiển (NXB Chính
trị Quốc gia, Hà Nội, 2001). Tác phẩm này đề cập tới quá trình lãnh đạo xây
dựng căn cứ du kích ở đồng bằng Bắc Bộ trong kháng chiến chống Pháp,
nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển các căn cứ du kích ở đồng bằng
Bắc Bộ, qua đó đưa ra nhận xét về thành công và hạn chế trong quá trình xây


9


Đây là những tài liệu tham khảo có giá trị định hướng và tư liệu quý cho
tác giả luận văn triển khai nghiên cứu đề tài này. Song những cuốn sách đó
còn trình bày một cách tổng thể, khái quát, chưa có công trình nào nghiên cứu
chuyên sâu về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên trong việc xây dựng
lực lượng, lãnh đạo tiến hành chiến tranh du kích trên địa bàn tỉnh, những hạn
chế trong lãnh đạo xây dựng lực lượng tiến hành chiến tranh du kích cũng như
sự phối hợp của Hưng Yên với các chiến trường khác, đặc điểm và một số
kinh nghiệm về lãnh đạo chiến tranh du kích của Đảng bộ Hưng Yên. Do đó,
việc nghiên cứu đề tài này là hoàn toàn mới mẻ, tư liệu tham khảo chủ yếu là
những tư liệu được lưu tại Phòng lưu trữ tư liệu Văn phòng Tỉnh ủy Hưng
Yên, Phòng nghiên cứu Lịch sử Đảng - Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hưng Yên,
Thư viện Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hưng Yên và Thư viện tỉnh Hưng Yên
cùng một số tài liệu kể trên.
3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Mục đích
- Làm sáng tỏ những chủ trương, đường lối của Đảng bộ Hưng Yên
trong lãnh đạo chiến tranh du kích ở địa phương (1946 – 1954).
- Đánh giá những ưu điểm, hạn chế và bước đầu đúc rút những bài học,
kinh nghiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo chiến tranh du kích ở Hưng Yên thời kỳ
này, góp phần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh đối với công tác quân
sự địa phương.
Nhiệm vụ
- Tập hợp những tư liệu lịch sử cơ bản có liên quan đến vấn đề Đảng bộ
lãnh đạo chiến tranh du kích ở Hưng Yên.
- Làm rõ các phong trào quần chúng trong việc thực hiện chủ trương của
Đảng bộ.



4. Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Mỹ Hào (2004), Lịch sử Đảng bộ
huyện Mỹ Hào (1930 – 1975), Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Mỹ Hào xuất
bản.
5. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên (1998), Lịch sử Đảng bộ
tỉnh Hưng Yên, tập 1 (1929 – 1954), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
6. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (1950), Báo cáo tình hình
mọi mặt trong tỉnh năm 1950, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
7. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (01/09/1951), Báo cáo tình
hình hoạt động ta – địch tháng 08/1951, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
8. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (18/01/1952), Báo cáo tình
hình 6 tháng cuối năm 1951, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
9. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (1952), Báo cáo kết quả sự
hoạt động phối hợp với chiến dịch Hòa Bình và kế hoạch thực hiện chỉ thị của
Trung ương Liên khu Ủy về việc tranh thủ thời gian tích cực tiêu diệt sinh lực
địch (ngày 17/01/1952), Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
10. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (17/03/1953), Báo cáo tổng
kết thu đông 17/03/1953, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
11. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (1954), Báo cáo về sự tiến
hành nhiệm vụ đông xuân 10/01/1954, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
12. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (1960), Báo cáotổng kết du
kích chiến tranh từ tháng 01/1947 – 07/1954, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
13. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (1953), Chỉ thị số 32 – CT/A
về nhận định tình hình nhanh để tiếp tục tích cực chống địch càn – quét ngày
28/09/1953, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
14. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (1953), Chỉ thị v/v tích cực
chuẩn bị chống phá càn và sẵn sàng đón tình hình mới ngày 06/11/1953, Lưu
Văn phòng Tỉnh ủy.

12


24. Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ Hưng Yên (1954), TríchNghị quyết Hội
nghị Tỉnh ủy mở rộng ngày 17/03/1954,“Thảo luận nhiệm vụ hoạt động mạnh
ở các huyện miền Bắc”, Lưu Văn phòng Tỉnh ủy.
25. Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (2000),
Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945 – 1975 thắng lợi và bài học, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
26. Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1996),
Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thắng lợi và bài học, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
27. Ban Huấn luyện Liên khu 3 (1950), Vấn đề chiến tranh nhân dân ở
Việt Nam, Nxb Quân đội Nhân dân, Hà Nội.
28. Ban Nghiên cứu lịch sử Đảng Trung ương (1983) Lịch sử Đảng cộng
sản Việt Nam, Sơ thảo, Tập1 (1920 - 1954), Nxb Sự thật, Hà Nội.
29. Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hưng Yên (2005), Bác Hồ với Hưng Yên,
Hưng Yên với Bác Hồ, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
30. Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hải Hưng (1988), Lịch sử cuộc kháng chiến
chống Pháp trên địa bàn Hải Hưng (1945-1954), Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh
Hải Hưng xuất bản.
31. Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hưng Yên (2003), Chuyện kể về phong trào
nữ du kích Hoàng Ngân,Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
32. Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (1994) Lịch sử
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tập 1, Nxb Quân đội Nhân dân, Hà
Nội.
33. Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (1994), Lịch sử
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tập 2, Nxb Quân đội Nhân dân, Hà
Nội.

14



44. Đảng ủy – Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hưng Yên (2002), Hưng Yên Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (19451975), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
45. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Lịch sử Đảng bộ huyện Phù Tiên,
Tập 1 (1928 – 1975), Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Phù Tiên xuất bản.
46. Đảng Cộng sản Việt Nam (1994), Lịch sử Đảng bộ Thị xã Hưng Yên
(1930 – 1954),Ban Chấp hành Đảng bộ Thị xã Hưng Yên xuất bản.
47. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Lịch sử Đảng bộ huyện Tiên Lữ,
Tập 1 (1928 – 1975), Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Tiên Lữ xuất bản.
48. Đảng Cộng sản Việt Nam (2003), Lịch sử Đảng bộ huyện Văn
Giang, Tập 1 (1930 – 1975), Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Văn Giang xuất
bản.
49. Đảng Cộng sản Việt Nam (1976), Văn kiện quân sự của Đảng 1945 1950, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
50. Đảng Cộng sản Việt Nam (1976), Văn kiện quân sự của Đảng 1951 1954, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
51. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập,tập 8, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
52. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập,tập 9, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
53. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập,tập 10,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
54. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập,tập 11,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
55. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập,tập 12,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

16


56. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập,tập 13,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
57. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 14,

68. Hồ Chí Minh (2002), Toàn tập,tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
69. Hồ Chí Minh (2002), Toàn tập,tập 6, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
70. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập,tập 9, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
71. Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập,tập 11, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
72. Hồ Chí Minh (1975), Về vấn đề quân sự, Nxb Sự Thật, Hà Nội.
73. Phát triển chiến tranh du kích chuyển mạnh sang tổng phản công,
Cục Tuyên huấn xuất bản, 1951.
74. Quân khu 3 (1990), Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp, Nxb
Quân đội Nhân dân, Hà Nội.
75. Quân khu 3 (1996), Nữ du kích Hoàng Ngân, Nxb Quân đội Nhân
dân, Hà Nội.
76. Quân khu 3 (1995), Trung đoàn 42 trung dũng, Nxb Quân đội Nhân
dân, Hà Nội.
77. Văn kiện Đảng về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tập 1
(1945-1950),( 1986),Nxb Sự Thật, Hà Nội.
78. Văn kiện Đảng về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1986),
tập 2 (1951-1954), Nxb Sự Thật, Hà Nội.
79. Vụ Biên soạn Ban Tuyên huấn Trung ương (1978), Lịch sử Đảng
Cộng sản Việt Nam – trích Văn kiện Đảng, tập 2, Nxb Sách giáo khoa Mác –
Lênin.

18


19