ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HOÀI THU

KẾT HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT, GIÁO DỤC
ĐẠO ĐỨC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
Ở NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HOÀI THU

KẾT HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT, GIÁO DỤC
ĐẠO ĐỨC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
Ở NƯỚC VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
Mã số

: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TSKH. Đào Trí Úc


1.1.4 Yêu cầu về sự kết hợp giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật cho ngƣời chƣa
thành niên .................................................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.5 Các chuẩn giá trị pháp luật và đạo đức đối với quá trình hình thành hành vi xã
hội của ngƣời chƣa thành niên .................................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Các hình thức kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho ngƣời chƣa
thành niên .................................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Thông qua chƣơng trình giáo dục công dân ở nhà trƣờngError!

Bookmark

not defined.
1.2.2. Thông qua sách, báo, phƣơng tiện truyền thông, gamesError! Bookmark not
defined.
1.2.3. Thông qua các chƣơng trình kể chuyện về đạo đức và thi tìm hiểu những câu
chuyện hay về đạo đức và pháp luật. ........................ Error! Bookmark not defined.
1.2.4. Thông qua việc xét xử của tòa án từ các vụ án cụ thểError! Bookmark not
defined.


1.2.5. Thông qua hành động thực tiễn của ngƣời lớn trong đời sống hàng ngày
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG KẾT HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC
CHO NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN Ở NƢỚC VIỆT NAM HIỆN NAY ..... Error!
Bookmark not defined.
2.1. Thực trạng về ngƣời chƣa thành niên và sự hiểu biết pháp luật của ngƣời chƣa
thành niên .................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Thực trạng về ngƣời chƣa thành niên ở nƣớc Việt Nam hiện nay .......... Error!
Bookmark not defined.
2.1.2 Thực trạng về sự hiểu biết pháp luật của ngƣời chƣa thành niên hiện nay
................................................................................... Error! Bookmark not defined.


3.1.2. Nâng cao nhận thức về vai trò của pháp luật, đạo đức cũng nhƣ mối quan hệ
giữa chúng trong giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức cho NCTN ................. Error!
Bookmark not defined.
3.1.3. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cơ sở pháp lý bảo đảm kết hợp GDPL,
GDĐĐ cho NCTN..................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.4. Đổi mới, đa dạng hóa các hình thức giáo dục pháp luật, coi trọng giáo dục
đạo đức ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.5. Tăng cƣờng công tác đấu tranh phòng và chống vi phạm pháp luật, vi phạm
đạo đức; coi trọng khía cạnh giáo dục cải tạo khi áp dụng các biện pháp cƣỡng chế
nhà nƣớc đối với NCTN ............................................ Error! Bookmark not defined.
3.2 Giải pháp cụ thể .................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Tăng cƣờng vai trò của gia đình với ý nghĩa là rào cản của hiện tƣợng vi
phạm pháp luật của ngƣời chƣa thành niên............... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Tăng cƣờng sự phối hợp giữa nhà trƣờng, gia đình, và xã hội trong việc giáo
dục đạo đức, giáo dục pháp luật cho ngƣời chƣa thành niênError! Bookmark not
defined.
3.2.3. Nâng cao hiệu quả kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức trong nhà
trƣờng ........................................................................ Error! Bookmark not defined.
3.2.4. Thiết chặt quản lý trật tự, an toàn xã hội trong cộng đồng dân cƣ ......... Error!
Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHUNG ................................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................. Error! Bookmark not defined.
Phụ lục



DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Bộ LĐ – TB&XH



DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu biểu đồ

Tên biểu đồ

Trang

Biểu đồ 2.1:

Biểu đồ nhận thức của NCTN về các hành vi vi
phạm PL và ĐĐ

64

Biểu đồ 2.2:

Biểu đồ các hành vi vi phạm pháp luật và đạo đức
của NCTN

66

Biểu đồ 2.3:

Biểu đồ đánh giá của NCTN về sự phối hợp của
các chủ thể trong GDPL, GDĐĐ

73

quan hệ xã hội. Do đó, ý thức tự giác chấp hành pháp luật của mỗi ngƣời dựa trên lòng tự
trọng, danh dự, phẩm giá, lƣơng tâm - biểu hiện tập trung của một nhân cách đạo đức là
những yếu tố điều chỉnh xã hội không gì có thể thay thế đƣợc. Vì vậy mà giáo dục pháp
luật (GDPL) và giáo dục đạo đức (GDĐĐ) phải song hành đồng thời phải có sự kết hợp
với nhau là vấn đề hết sức cần thiết trong tổ chức quản lý xã hội cũng nhƣ trong hoạt
động giáo dục.
Hiện nay, vẫn còn một bộ phận thanh thiếu niên có những biểu hiện không lành
mạnh trong cuộc sống, vi phạm pháp luật, phạm tội. Vì vậy, đối với ngƣời chƣa thành
niên, yêu cầu đặt ra đối với toàn xã hội đó là làm thế nào để giảm tối đa các hành vi vi
phạm pháp luật và phạm tội của thanh thiếu niên. Điều đó cần thiết phải có sự kết hợp
giữa giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên, nhất là ngƣời chƣa
thành niên trong giai đoạn hiện nay.
Từ khi nền kinh tế nƣớc ta chuyển sang cơ cấu kinh tế thị trƣờng, tình hình đời
sống xã hội nƣớc ta diễn biến rất phức tạp, tình trạng vi phạm pháp luật đặc biệt là tình
trạng phạm tội ngày càng gia tăng đáng báo động. Mặc dù các cơ quan chức năng đã có
nhiều biện pháp tích cực để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm ,
song hoạt động của bọn tội phạm vẫn diễn ra hết sức phức tạp không chỉ về số lƣợng các
vụ phạm tội tăng lên mà mức độ phạm tội ngày càng nguy hiểm và hậu quả do chúng gây
ra đối cho xã hội hết sức nặng nề.


Hậu quả do bọn tội phạm gây ra không những xác định bằng sự thiệt hại về ngƣời,
thiệt hại về vật chất mà còn ảnh hƣởng tiêu cực đến các thành viên khác trong xã hội đặc
biệt là thế hệ trẻ. Tình hình vi phạm pháp luật của ngƣời chƣa thành niên ở nƣớc ta ngày
càng nhiều, số lƣợng ngƣời chƣa thành niên phạm tội ở mức ngày càng cao, quy mô cũng
nhƣ tính chất, mức độ phạm tội ngày càng nghiêm trọng, nguy hiểm. Điều này cho thấy
sự ảnh hƣởng tiêu cực từ tội phạm đã tác động đến những ngƣời trẻ tuổi là thái độ coi
thƣờng pháp luật, coi thƣờng tính mạng, nhân phẩm và tài sản của ngƣời khác.
Đất nƣớc ta ngày càng phát triển, chất lƣợng cuộc sống ngày càng đƣợc nâng lên
song nhƣợc điểm lớn ở đây là vấn đề “ngƣời ngƣời bận rộn, nhà nhà bận rộn”, cha mẹ

biến, giáo dục pháp luật, nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lựclàm công tác phổ
biến, giáo dục pháp luật,..., tổ chức có hiệu quả công tác phổ biến giáo dục
pháp luật trên toàn quốc…” [51].
Đặc biệt những năm gần đây Thủ tƣớng chính phủ đã ban hành Quyết định số
1928/QĐ-TTg ngày 20 tháng 11 năm 2009 về việc phê duyệt đề án “ Nâng cao chất
lƣợng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trƣờng” và mới đây Thủ tƣớng đã
ký Quyết định số 1141/QĐ-BĐHĐA ban hành kế hoạch thực hiện Đề án nói trên giai
đoạn 2013-2016.
Gần đây nhất ngày 20/06/2012 tại kì họp thứ 3 Quốc hội khóa XIII đã thông qua
luật số 14/2012/QH13 của Quốc hội: LUẬT PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT với
năm chƣơng, 41 Điều, với những quy định chung về phổ biến và giáo dục pháp luật; các
nguyên tắc quản lý về phổ biến và giáo dục pháp luật; nội dung và hình thức phổ biến và
giáo dục pháp luật; cũng nhƣ trách nhiệm phổ biến và giáo dục pháp luật cho các cá
nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền; và các điều kiện đảm bảo cho công tác phổ biến,
giáo dục pháp luật.
Điều đó cho thấy sự nỗ lực của Chính phủ ta quyết tâm thực hiện việc giáo dục,
phổ biến pháp luật trong nhà trƣờng một cách sâu rộng, toàn diện, phối kết hợp giáo dục
pháp luật trong chƣơng trình chính khóa với các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và
giáo dục ngoại khóa ở tất cả các cấp học từ Phổ thông cơ sở đến Phổ thông trung học rồi
đến trung cấp, cao đẳng và đại học với mục đích tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận


thức, ý thức tôn trọng pháp luật và hành vi nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật ở lứa tuổi
chƣa thành niên và cả lứa tuổi đã thành niên.
Trên thực tế công tác giáo dục môn học đạo đức, giáo dục công dân trong các
trƣờng phổ thông đã và đang tiến hành thƣờng xuyên ở các cấp học song hiệu quả mà các
môn học này mang lại cho xã hội còn rất kém. Cụ thể tình trạng học sinh vi phạm pháp
luật ngày càng nhiều ở các lĩnh vực giao thông, trận tự an toàn xã hội…. và rất đáng lên
án là tình trạng học sinh nữ đánh nhau chỉ vì những lý do rất đơn giản xảy ra ở nhiều nơi
trên cả nƣớc, đồng thời với hành vi không đẹp ấy là một bộ phận học sinh đứng ngoài

đã thu hút đƣợc sự quan tâm của cả Luật học và Đạo đức học. Điều này đƣợc phản ánh
trong các tác phẩm lý luận về pháp luật và đạo đức nhƣ Giáo trình lý luận chung về nhà
nước và pháp luật của Khoa Luật trƣờng Đại học Tổng hợp, năm 1993; Giáo trình Đạo
đức học của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2000, đều có những mục
xem xét mối quan hệ này. Nội dung của những mục tiêu này tuy không nhiều nhƣng đã
đƣa ra đƣợc những định hƣớng bƣớc đầu rất có ý nghĩa cho việc nghiên cứu mối quan hệ
giữa pháp luật và đạo đức.
Ở góc độ nghiên cứu cụ thể,trong thời gian qua phải kể đến một số công trình tiêu
biểu nhƣ Đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển ở Việt Nam của các tác giả Vũ
Khiêu và Thành Duy, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2000, các tác giả đã giới thiệu
mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức qua các giai đoạn lịch sử, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh
về vấn đề này… Đặc biệt phải kể đến ở đây là loạt công trình nghiên cứu chuyên sâu của
GS.TS Hoàng Thị Kim Quế về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức nhƣ: Một số suy
nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội - Tạp
chí Nhà nƣớc và Pháp luật số 7/ 1999; Trần Minh Đoàn (2001), Giáo dục đạo đức cho
thanh niên, học sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay, Luận án tiến sĩ triết
học, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh; Nguyễn Đình Đặng Lục
(2008), Giáo dục pháp luật trong nhà trường, Nxb Giáo dục, Hà Nội; Nguyễn Thúy Hoa
(2005), Kết hợp pháp luật và đạo đức trong quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay, Luận
văn thạc sĩ luật, Học viện chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh; Một số suy nghĩ
về trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm đạo đức- Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật số
3/2000; Xu hướng vận động, phát triển của pháp luật và đạo đức ở Việt Nam qua các


thời kỳ lịch sử - Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 7, 8 /2002…là những bài viết có giá
trị. Bên cạnh đó, phải kể đến một số công trình đáng chú ý khác nhƣ: Bàn về giáo dục
pháp luật của TS. Trần Ngọc Đƣờng, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội,
1995; Tìm hiểu về mối liên hệ giữa đạo đức và pháp luật của Luật gia Lê Quang
Thƣởng; Đạo đức truyền thống của dân tộc là môi trường thuận lợi của việc thực hiện
pháp luật của Luật gia Phạm Văn Tỉnh; Tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp pháp luật

pháp luật bằng việc giáo dục pháp luật kết hợp với giáo dục đạo đức cho đối tƣợng là
những ngƣời chƣa thành niên. Từ đó đi đến nghiên cứu đồng bộ hệ thống chƣơng trình
giáo dục pháp luật kết hợp với giáo dục đạo đức cho ngƣời chƣa thành niên ở nƣớc Việt
Nam hiện nay.
-

Nhiệm vụ của luận văn:
Để thực hiện đƣợc mục đích trên, luận văn có những nhiệm vụ cụ thể sau đây:
- Thứ nhất, phân tích đƣợc cơ sở lý luận của sự liên hệ giữa pháp luật và đạo

đức- cơ sở cho việc xây dựng hành vi xã hội của ngƣời chƣa thành niên.
- Thứ hai, phân tích thực trạng của việc kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục
đạo đức cho ngƣời chƣa thành niên ở nƣớc Việt Nam hiện nay.
-Thứ ba, đề xuất một số phƣơng hƣớng và giải pháp tăng cƣờng kết hợp giáo dục
pháp luật và giáo dục đạo đức cho ngƣời chƣa thành niên ở nƣớc Việt Nam hiện nay
Ý nghĩa của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn ở mức độ nhất định có thể sử dụng làm tài liệu tham
khảo, góp thêm cơ sở cho việc hoạch định chính sách của Đảng và Nhà nƣớc để phát huy
việc giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức cho ngƣời chƣa thành niên ở Việt Nam hiện
nay.
Luận văn đóng góp một hƣớng giáo dục pháp luật kết hợp với giáo dục đạo đức cho
ngƣời chƣa thành niên chứ không chỉ đơn thuần là giáo dục pháp luật cho đối tƣợng này
hiện nay vẫn đang thực hiện. Luận văn còn góp phần nâng cao nhận thức và phƣơng
hƣớng cho các cơ quan nhà nƣớc trong việc giáo dục pháp luật và đạo đức cho ngƣời
chƣa thành niên. Luận văn là tài liệu tham khảo bổ ích đối với cán bộ, giáo viên, giảng
viên làm công tác giáo dục pháp luật.


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Với đề tài này tác giả tập trung tìm hiểu chuẩn giá

biến pháp luật nhƣ các đề tài khác.
- Luận văn đóng góp việc giáo dục pháp luật kết hợp với giáo dục đạo đức cho
ngƣời chƣa thành niên không chỉ về phƣơng diện lý luận mà còn cần phải áp dụng việc
giáo dục pháp luật kết hợp với giáo dục đạo đức cho ngƣời chƣa thành niên về mặt thực
tiễn.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3
chƣơng.
Chương 1: Pháp luật và đạo đức với nhu cầu giáo dục pháp luật và giáo dục đạo
đức cho ngƣời chƣa thành niên ở Việt Nam
Chương 2: Thực trạng của việc kết hợp giáo dục pháp luật và đạo đức cho ngƣời
chƣa thành niên ở nƣớc Việt Nam hiện nay
Chương 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp tăng cƣờng kết hợp giáo dục pháp luật, giáo
dục đạo đức cho ngƣời chƣa thành niên ở nƣớc Việt Nam hiện nay


Chương 1
PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC VỚI NHU CẦU GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN Ở
VIỆT NAM
1.1. Sự liên hệ giữa pháp luật và đạo đức- cơ sở cho việc xây dựng hành vi xã hội
của người chưa thành niên
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của người chưa thành niên
* Khái niệm người chưa thành niên:
Khái niệm NCTN là một khái niệm đƣợc sử dụng nhiều trong các văn bản pháp
luật. Bên cạnh khái niệm này, chúng ta cũng thƣờng xuyên sử dụng khái niệm trẻ “vị
thành niên” hay “trẻ em”...Tuy nhiên, khái niệm NCTN đƣợc đề cập đến trong một số
văn bản sau:
Theo Từ điển Tiếng việt, thì “thành niên” là đến tuổi đƣợc pháp luật công nhận là
công dân với đầy đủ quyền và nghĩa vụ, “vị thành niên” là chƣa đến tuổi đƣợc pháp luật

3.

Bộ Giáo dục - Đào tạo (2006), Chương trình giáo dục phổ thông môn GDCD, Nxb
Giáo dục, Hà Nội.

4.

Bộ Giáo dục - Đào tạo (2006), Giáo dục công dân 11, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

5.

Bộ Giáo dục - Đào tạo (2007), Giáo dục công dân 10, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

6.

Bộ Giáo dục - Đào tạo (2007), Giáo dục công dân 12, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

7.

Chủ tịch Hội đồng Bộ trƣởng (1982), Chỉ thị số 315/CT ngày 7/12/1982 về việc đẩy
mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật

8.

Nguyễn Trọng Chuẩn (1998), “Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu
phát triển”, Tạp chí Triết học, (2).

9.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,

gia, Hà Nội.
23. Lê Tiêu La (2005), Tình trạng tội phạm của người chưa thành niên tại Việt Nam
hiện nay, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
24. Nguyễn Duy Lãm (1999), "Về công tác giáo dục pháp luật trong các trƣờng phổ
thông, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề", Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, (4).
25. Nguyễn Đình Đặng Lục (2005), Vai trò của pháp luật trong quá trình hình thành
nhân cách, Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.
26. Nguyễn Đình Đặng Lục (2008), Giáo dục pháp luật trong nhà trường, Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
27. Trƣờng Lƣu (1999), Văn hóa - một số vấn đề lý luận, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.


28. Nguyễn Thị Thanh Mai (2003), "Phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong dạy
học pháp luật ở trƣờng trung học phổ thông", Tạp chí Giáo dục, (74).
29. Đoàn Tấn Minh (2009), Hoạt động của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra các
vụ án mà bị can là người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Tiền Giang, Luận văn
thạc sĩ Luật học, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh.
30. Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
31. Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
32. Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
33. Hồ Chí Minh (1997), Về vấn đề giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
34. Đinh Xuân Nam (2008), “Thực trạng và một số giải pháp phòng chống vi phạm
pháp luật của ngƣời chƣa thành niên”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, (6).
35. Hoàng Phê (chủ biên) (2007), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng.
36. Hoàng Thị Kim Quế (1999), “Một số suy nghĩ về trách nhiệm pháp lí và trách
nhiệm đạo đức”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, (3).
37. Hoàng Thị Kim Quế (1999), “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo
đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, (7).
38. Hoàng Thị Kim Quế (2002), "Tìm hiểu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo

64. Viện Mác - Lênin, Viện chủ nghĩa xã hội khoa học (1993), Về giá trị văn hóa tinh
thần Việt Nam, Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội.
65. Huỳnh Khái Vinh (chủ biên) (2001), Một số vấn đề về lối sống, đạo đức và chuẩn
giá trị xã hội, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Trang Web

66. phapve-quan-ly-giao-duc-phong-ngua-tre-em-va-nguoi-chua-thanh-nien-co-nguyco-lam-trai-phap-luat-va-vi-pham-phap-luat-tai-thanh-pho-Ha-Noi.aspx
67. />68. />

69. />70. />
cateid=1751909&item_id=26250986&article_details=1