Phát huy giá trị đạo đức truyền thống
dân tộc trong việc xây dựng đạo đức
mới cho thanh niên sinh viên Việt
Nam hiện nay : Luận văn ThS / Đào
Thu Hiền ; Nghd. : PGS.TS. Nguyễn
Thế Kiệt . - H. : Trung tâm đào tạo,
bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị,
2008 . - 99 tr. + CD-ROM
1. Lý do chọn đề tài
Trong thời đại ngày nay, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế
quốc tế diễn ra mạnh mẽ, trên quy mô lớn. Cùng với sự phát triển
như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và
mạng thông tin toàn cầu, “ngôi nhà” thế giới dường như trở nên
“nhỏ bé” hơn. “Toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng
cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách
thức lớn cho các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển”. Sự ảnh
hưởng của quá trình này không chỉ về phương diện kinh tế. Bất luận
tham gia chủ động hay buộc phải cuốn theo một cách bị động vào
quá trình toàn cầu hoá kinh tế thì văn hóa dân tộc đều phải tiếp xúc,
giao thoa với các nền văn hóa khác trên thế giới, đều thôi thúc từng
dân tộc suy nghĩ xem phải ứng xử với xu thế lịch sử này như thế
nào. Mỗi nước, mỗi dân tộc phải biết lựa chọn, giữ gìn và phát huy
những thế mạnh của mình để hoà nhập vào xu thế chung của thời
đại, để phát triển bền vững đất nước.
1


Ở Việt Nam, công cuộc đổi mới, phát triển nền kinh tế thị
trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước đang đặt ra những yêu cầu to lớn về
nhiều mặt, trước hết là chất lượng nguồn nhân lực. Con người cần

kinh tế thị trường”, Tạp chí Thông tin những vấn đề lý luận, số 16.
Luận án tiến sĩ Triết học của Trần Sỹ Phán (1999) “Giáo dục đạo
đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt
Nam trong giai đoạn hiện nay”. Luận án tiến sĩ Triết học của
Nguyễn Văn Lý (2000), “Kế thừa và đổi mới các giá trị truyền
thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt
Nam hiện nay”. Huỳnh Thái Vinh (2001), “Một số vấn đề về lối
sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội”, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội. Luận án tiến sĩ triết học của Trần Minh Đoàn (2002), “Giáo
dục đạo đức cho thanh niên học sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở
nước ta hiện nay”. Luận án tiến sĩ Triết học của Lê Thị Hoài
Thanh (2003), “Quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại
trong giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam hiện
nay”.Nguyễn Thế Kiệt (2006) “ Một số giá trị đạo đức Việt Nam
từ truyền thống đến Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 7.
Như vậy, vấn đề về đạo đức truyền thống đã được nhiều người,
nhất là các nhà khoa học quan tâm . Tuy nhiên, đây là vấn đề lớn, các
giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong điều kiện kinh tế thị trường
đang biến đổi và diễn biến phức tạp. Sự tác động của nó đối với việc
xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên là vấn đề mới mẻ,
cần phải tiếp tục đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu sâu sắc hơn, góp phần
xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay.
Đề tài: “Phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc
xây dựng đạo đức mới cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay
”chính là góp phần vào việc thực hiện nhiệm vụ này.
3. Mục đích, nhiệm vụ
* Mục đích
3



* Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp để thực hiện luận văn là tổng hợp các nguyên tắc
phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa
duy vật lịch sử, trong đó chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử và
lôgic, phân tích và tổng hợp... Ngoài ra, luận văn còn sử dụng
phương pháp điều tra xã hội học.
6. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
- Góp phần luận chứng về mặt lý luận vấn đề phát huy các giá
trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh
niên sinh viên Việt Nam hiện nay
- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được dùng làm tài liệu
tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy triết học, đạo đức học ở các
nhà trường cao đẳng và đại học.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và
phụ lục, luận văn có 3 chương với 6 tiết.

Chương 1
GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC VÀ VAI
TRÒ CỦA NÓ TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC MỚI
CHO THANH NIÊN SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY
1.1.

Tầm quan trọng và yêu cầu đạo đức mới của người
thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay

1.1.1. Tầm quan trọng của đạo đức mới ở người thanh niên sinh
viên Việt Nam hiện nay
1.1.1.1. Khái niệm đạo đức:
5

6


lên trong tương lai trên toàn thế giới cùng với sự thắng lợi của chủ
nghĩa cộng sản. Những nguyên tắc đạo đức mới:
Thứ nhất, chủ nghĩa tập thể là cơ sở của đạo đức mới.
Chủ nghĩa tập thể là sự thống nhất tự giác giữa các cá nhân vì
những lý tưởng cao quý của con người. Đó là sự thống nhất của tình
đồng chí, tinh thần trách nhiệm, thái độ tôn trọng và chăm sóc lẫn
nhau, nhằm bảo đảm cho các cá nhân phát triển cao nhất, phục vụ
lợi ích xã hội. Ở đây, con người không chỉ nghĩ và hành động vì
mình mà còn vì người khác, có tinh thần trách nhiệm và thái độ tôn
trọng, chăm sóc lẫn nhau.
Thứ hai, lao động tự giác, sáng tạo là cội nguồn của đạo đức
mới. Thái độ lao động tự giác, có kỷ luật, sáng tạo, trách nhiệm,
hiệu quả thể hiện bản chất con người, lao động cho mình, cho xã
hội mà mình làm chủ.
Thứ ba, chủ nghĩa yêu nước kết hợp với chủ nghĩa quốc tế. Yêu
nước là tình yêu đối với đất nước, lòng trung thành và khát vọng
phục vụ những lợi ích của Tổ quốc và nhân dân.
Yêu nước là yêu CNXH, yêu nhân dân lao động.
Yêu nước trên lập trường quốc tế của giai cấp công nhân.
Thứ tư, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản.
Chủ nghĩa nhân đạo cộng sản là sự kế thừa và phát triển trên
quan điểm biện chứng những tính hoa lý tưởng nhân đạo trong lịch
sử nhân loại. Nó thủ tiêu tất cả mọi áp bức bóc lột trong xã hội, mọi
người đều được tự do, thực hiện đầy đủ quyền làm người.
1.1.1.3. Tầm quan trọng của đạo đức mới ở người thanh niên
sinh viên:
Sinh viên và đặc điểm của thanh niên sinh viên:

hành động đúng trong việc hiện thực hoá lý tưởng.
Thứ hai, trong tình hình thế giới hiện nay, các thế lực thù địch
vẫn mang âm mưu thôn tính và phá hoại sự nghiệp cách mạng của

8


chúng ta, mà đối tượng trực tiếp của chúng là lớp trẻ, trong đó có
thanh niên sinh viên - những chủ nhân tương lai của đất nước.
Thứ ba, thực tế có một bộ phận không nhỏ những thanh niên
sinh viên chưa ý thức được vai trò, vị trí của mình trong sự nghiệp
cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, có những hiện tượng tiêu cực
đáng lo ngại. Vì vậy, việc xây dựng đạo đức mới, lối sống mới cho
thanh niên sinh viên là hết sức cấp bách.
1.1.2. Yêu cầu của đạo đức mới ở người thanh niên sinh viên
Việt Nam hiện nay
Một là: có tinh thần yêu nước sâu sắc, trung thành tận tuỵ với
nhân dân, với Đảng cộng sản Việt Nam; kiên định mục tiêu độc lập
dân tộc và CNXH, phấn đấu chấp hành tốt chủ trương, chính sách
của Nhà nước, thực hiện có hiệu quả đường lối của Đảng.
Hai là: tinh thần hiếu học, thường xuyên rèn luyện, nâng cao
trình độ văn hoá, chuyên môn, trình độ hiểu biết lý luận chính trị,
quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà
nước.
Ba là: biết sống có lý tưởng, ước mơ, hoài bão lớn lao.
Bốn là: học tập theo tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí
Minh về những phẩm chất quan trọng của một nhân cách cách
mạng: “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, kiên quyết đấu
tranh chống tham nhũng lãng phí, có ý thức tổ chức kỷ luật tốt,
trung thực, gắn bó mật thiết với nhân dân và được nhân dân tín

sống xã hội.
1.2.1.2. Truyền thống và giá trị đạo đức truyền thống
Truyền thống là tập hợp những tư tưởng và tình cảm, thói quen
trong tư duy, lối sống và ứng xử của một cộng đồng người nhất
định được hình thành trong lịch sử và đã trở nên ổn định, được lưu
truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bởi vậy, truyền thống bao
giờ cũng mang ba đặc trưng cơ bản: Tính cộng đồng, tính ổn định
và tính lưu truyền.
Giá trị truyền thống là mặt tích cực của truyền thống, bao gồm
những yếu tố ưu việt, tiến bộ, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của
xã hội, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc.
10


1.2.1.3. Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam
Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam là những phẩm
chất tốt đẹp đã được định hình trong đời sống của con người và xã
hội Việt Nam:
- Chủ nghĩa yêu nước là hằng số trong mỗi người dân Việt
Nam.
- Tinh thần nhân ái, nhân văn cao cả, đức khoan dung, cởi mở,
dễ hoà hợp.
- Tinh thần cộng đồng, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau
- Đức tính chăm chỉ, cần cù, chịu thương chịu khó, yêu lao
động, ham học hỏi trong cuộc sống. Đồng thời cũng sống hết sức
giản dị, tiết kiệm.
- Con người Việt Nam thông minh và hết sức sáng tạo trong lao
động, trong chiến đấu, trong học tập. Đặc biệt là tinh thần hiếu học
rõ nét đã tạo nên nước Việt Nam có truyền thống văn hiến lâu đời.
- Năng lực tư duy uyển chuyển, linh hoạt cũng đã trở thành

mới được khẳng định và phát triển vững chắc.
- Những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc là động lực và là
ngọn nguồn phát triển của dân tộc, tạo nên sức mạnh tinh thần và bản
lĩnh dân tộc, kích thích thế hệ thanh niên sinh viên vươn lên tự tin
trong điều kiện mới hết sức phức tạp như hiện nay.
- Thanh niên sinh viên khi được giáo dục giá trị đạo đức truyền
thống dân tộc sẽ có thể chuyển các quan niệm đạo đức từ tự phát
sang tự giác.

12


Chương 2
PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC MỚI
CHO THANH NIÊN SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN
(QUA MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI)
2.1. Thực trạng của việc phát huy giá trị đạo đức truyền
thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho thanh niên
sinh viên Hà Nội hiện nay
2.1.1. Thực trạng giáo dục ý thức đạo đức (đặc biệt là ý thức
đạo đức truyền thống dân tộc) trong các trường cao đẳng, đại học
hiện nay
Công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho thanh niên sinh
viên luôn được Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục - đào tạo và các nhà
trường quan tâm , vì vậy đã có những kết quả tích cực ban đầu.
Hiện nay, công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong
việc xây dựng đạo đức mới cho sinh viên có nhiều thuận lợi. Đời
sống kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước nói chung và Thủ đô Hà
Nội nói riêng đang ngày càng ổn định và phát triển mạnh mẽ, củng

nghiệp hoá, hiện đại hoá. Đặc biệt, nội dung giáo dục truyền thống
dân tộc, giáo dục lịch sử văn hoá, nêu gương sáng của thanh niên
còn bị xem nhẹ trong chương trình đào tạo.
- Những năm gần đây, một số trường cao đẳng, đại học có
những sai phạm làm ảnh hưởng xấu đến kết quả của công tác giáo
dục nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng.
- Những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường cũng ảnh
hưởng đến công tác giáo dục nói chung và việc giáo dục những giá
trị đạo đức truyền thống nói riêng cho thanh niên sinh viên.
2.1.2. Thực trạng giáo dục giá trị đạo đức truyền thống thông
qua các phong trào chính trị - xã hội -thực tiễn
14


Công tác giáo dục đạo đức không những cần tác động về mặt trí
tuệ mà còn cần tác động cả về mặt tình cảm, rèn luyện nghị lực,
hành vi đạo đức. Do đó, giáo dục ý thức đạo đức trong nhà trường
cần có sự kết hợp đồng bộ với nhiều hoạt động khác.
Những năm gần đây, Đảng uỷ các trường đại học đã có sự quan
tâm, trực tiếp chỉ đạo các tổ chức Đoàn thanh niên, Hội sinh viên
phát động nhiều phong trào cho sinh viên tham gia như: “Tuổi trẻ
giữ nước”, “Thanh niên lập nghiệp”, chiến dịch “Mùa hè xanh”,
“Tiếp sức mùa thi”,...
Bên cạnh nhiều phong trào hành động để sinh viên thâm nhập
thực tế còn có nhiều cuộc thi được tổ chức cho thanh niên sinh viên
có điều kiện tìm hiểu sâu về truyền thống dân tộc như: tìm hiểu 55
năm Truyền thống học sinh, sinh viên và Hội sinh viên Việt Nam,
tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh “Sáng mãi tên Người”, “Đảng
quang vinh, Bác Hồ vĩ đại, đất nước phồn vinh tiến vào thế kỷ 21”,
“Âm vang Điện Biên”,...

việc đầu tư cho giáo dục. Đường lối, chính sách đổi mới trong giáo
dục - đào tạo đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta đã đạt được nhiều
thành công.
Ở các trường đại học và cao đẳng, Đảng uỷ và ban giám hiệu
nhà trường coi công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối
sống cho sinh viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng
đầu. Thông qua việc học tập các môn lý luận Mác – Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, sinh viên ý thức ngày càng đầy đủ hơn về giá trị đạo
đức truyền thống dân tộc. Các trường cao đẳng và đại học cũng
thường xuyên tổ chức những buổi nói chuyện chuyên đề về văn
hoá, kinh tế, tình hình thời sự trong nước và quốc tế, học tập Nghị
quyết của Đảng,... giúp cho sinh viên có thêm những hiểu biết nhất
định về tình hình chính trị, xã hội trong và ngoài nước và có ý thức
quan tâm hơn đến các vấn đề chính trị, xã hội.

16


Về phía thanh niên sinh viên, qua quá trình được giáo dục toàn
diện trong các nhà trường, hầu hết họ đều nhận thức được một cách
sâu sắc rằng: Truyền thống tốt đẹp là nền tảng vững chắc để phát
triển tương lai.
2.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế
- Thứ nhất, do tác động tiêu cực của kinh tế thị trường.
Thanh niên sinh viên là lớp người rất nhạy cảm trong xu thế hội
nhập. Họ dễ bị kích động bởi nhiều yếu tố lạ, thậm chí trái ngược và
có khả năng làm tổn hại tới những giá trị đạo đức truyền thống của
dân tộc.
- Thứ hai, xu hướng quốc tế hoá, toàn cầu hoá ở mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội đang làm cho các dân tộc, các quốc gia trên thế

THANH NIÊN SINH VIÊN HIỆN NAY
3.1. Phương hướng
3.1.1. Xây dựng môi trường xã hội lành mạnh tạo điều kiện
phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong giáo dục đạo đức mới
cho thanh niên sinh viên hiện nay
Để nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh
viên, chúng ta cần phải xây dựng một môi trường kinh tế - xã hội
trong sạch, lành mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành
những chuẩn mực đạo đức mới trong sinh viên.
Kinh tế thị trường định hướng XHCN là nhân tố bảo đảm ngăn
ngừa, hạn chế và từng bước khắc phục những tác động tiêu cực về
mặt đạo đức của kinh tế thị trường và phát huy những mặt tích cực
của nó; tạo môi trường cho việc xác lập địa vị chủ thể của cá nhân
thông qua việc kích thích tính tích cực trong hoạt động của con
người; là cơ sở để cá nhân thực hiện sự tự do, bình đẳng của mình.
Tuy nhiên, trong đời sống văn hoá xã hội vẫn tồn tại nhiều tàn
dư tư tưởng cũ, lạc hậu mà hình thức biểu hiện tập trung, rõ nét nhất
của chúng là trong và thông qua các phong tục, tập quán lạc hậu.
Do đó, cùng với phát triển kinh tế, chúng ta đồng thời phải tiến
hành cải tạo phong tục, tập quán lạc hậu. Chúng ta cần thực hiện:
- Cải tạo hủ tục mê tín, dị đoan.
- Cải tạo tập quán “phép vua thua lệ làng”.
- Khắc phục tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, xem thường lớp
trẻ
19


- Loại bỏ những tư tưởng quan liêu, gia trưởng
3.1.2. Bảo đảm thống nhất giữa kế thừa và đổi mới trong việc
phát huy các giá trị đạo đức truyền thống ở các trường đại học

trường, xã hội. Cả ba chủ thể này tạo nên một cơ chế giáo dục thống
nhất, tác động và hỗ trợ cho nhau. Bản chất của sự phối hợp này là
đạt được sự thống nhất về các yêu cầu giáo dục, khiến cho định
hướng đạo đức của giới trẻ được xác lập đúng đắn, đầy đủ và vững
chắc.
Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của sự kết hợp giữa gia
đình, nhà trường và xã hội trong công tác giáo dục đạo đức truyền
thống cho thanh niên sinh viên, trước mắt chúng ta cần giải quyết
tốt một số điểm sau đây:
Thứ nhất, trong giáo dục đạo đức cho sinh viên, giữa gia đình,
nhà trường và xã hội phải có sự thống nhất về quan điểm, nội dung,
phương pháp, tránh tình trạng phân tán, biệt lập.
Thứ hai, gia đình, nhà trường và xã hội phải nêu cao tinh thần
trách nhiệm trong việc kết hợp giáo dục đạo đức cho thanh niên
sinh viên. Vai trò của các cấp lãnh đạo của Đảng từ cơ quan Bộ đến
các trường cao đẳng và đại học phải luôn quan tâm, phối hợp chặt
chẽ với chính quyền địa phương để nâng cao hiệu quả trong công
tác này.
Thứ ba, nhà trường mà trước hết là tổ chức Đoàn thanh niên,
Hội sinh viên cần thường xuyên phối hợp với chính quyền địa
phương, các tổ chức chính trị - xã hội, các đơn vị vũ trang nhân dân
tổ chức các hoạt động văn hoá, vui chơi giải trí, thể dục thể thao,...
để sinh viên có cơ hội vừa rèn luyện sức khoẻ vừa mở rộng giao lưu
với xã hội, được thâm nhập thực tế, nâng cao ý thức trách nhiệm
của mình đối với cộng đồng.
3.2.2. Đổi mới công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống
cho thanh niên sinh viên Việt Nam hiện nay
21




3.2.4. Nâng cao tính tự giác học tập, rèn luyện và tiếp thu các
giá trị đạo đức truyền thống dân tộc của thanh niên sinh viên Việt
Nam hiện nay
Cùng với quá trình giáo dục là quá trình tự giáo dục. Quá trình
tự giáo dục là một quá trình “tự thân vận động”, đòi hỏi phải có một
nghị lực, một ý chí và quyết tâm cao để chiến thắng chính bản thân
mình. Nếu không tự giác rèn luyện, tu dưỡng đạo đức thường xuyên
thì rất dễ bị gục ngã trước nhiều cám dỗ của cuộc sống.
Việc phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, vai trò tự giáo
dục, tự rèn luyện các giá trị đạo đức truyền thống của sinh viên là
một trong những nội dung hiện đại hoá phương pháp giáo dục: Lấy
người học làm trung tâm. Chúng ta phải tạo mọi điều kiện thuận lợi
nhất giúp cho sinh viên có cơ hội thể hiện mình, tự vươn lên trong
học tập và trong cuộc sống, hoàn thiện nhân cách của sinh viên.

23


KẾT LUẬN
1. Nhận thức sâu sắc và định hướng đúng đắn việc kế thừa, phát
huy những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc là tiền đề cơ bản để
tạo dựng nền đạo đức lành mạnh của xã hội, xây dựng đạo đức mới
cho thanh niên sinh viên, góp phần giữ gìn và nâng cao bản sắc văn
hoá dân tộc; phát huy mặt tích cực và hạn chế đến mức thấp nhất
mặt trái của nền kinh tế thị trường.
2. Trong thời đại mới, để có được nguồn nhân lực có trình độ
cao, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá,
bên cạnh việc thường xuyên tạo mọi điều kiện tốt nhất để nâng cao
trình độ khoa học - kỹ thuật tiên tiến, hiện đại, chúng ta cần phải


25