HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH

NGUYN TH THANH H

GIá TRị ĐạO ĐứC TRUYềN THốNG DÂN TộC
VớI VIệC XÂY DựNG LốI SốNG MớI CHO SINH VIÊN
VIệT NAM TRONG BốI CảNH TOàN CầU HóA HIệN NAY
Chuyờn ngnh

: CNDVBC & CNDVLS

Mó s

: 62 22 80 05

LUN N TIN S TRIT HC

Ngi hng dn khoa hc:

1. PGS,TS. NGUYN TH KIT
2. PGS,TS. HONG ANH

H NI - 2014


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa
học của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu được sử dụng trong
luận án là trung thực, có nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng.
Những kết quả khoa học của luận án chưa được công bố

sinh viên Việt Nam hiện nay
2.2. Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc và vai trò của nó đối với việc xây
dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa
hiện nay
Chương 3: GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC VỚI VIỆC
XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM
TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY - THỰC
TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

3.1. Toàn cầu hóa và tác động của nó đến việc phát huy giá trị đạo đức
truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên hiện nay
3.2. Thực trạng việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây
dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa
hiện nay
3.3. Một số vấn đề đặt ra trong phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân
tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối
cảnh toàn cầu hóa hiện nay
Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU
NHẰM PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
DÂN TỘC ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO
SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU
HÓA HIỆN NAY

4.1. Phương hướng phát huy giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây
dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay
4.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống
dân tộc đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối
cảnh toàn cầu hóa hiện nay
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
BCH

:

Ban chấp hành

CTQG HCM :

Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

CNXH

:

Chủ nghĩa xã hội

CNH, HĐH

:

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

GD & ĐT

:

Giáo dục và Đào tạo


TNCS

:

Thanh niên Cộng sản

Tp HCM

:

Thành phố Hồ Chí Minh

XHCN

:

Xã hội chủ nghĩa


1
MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Mỗi con người phải biết quá khứ của mình, mỗi dân tộc phải biết lịch sử
của mình, một dân tộc mà đánh mất quá khứ thì cũng là đánh mất chính bản
thân mình. Trong các truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, nổi bật lên
là đạo đức truyền thống. Nó là dòng chảy liên tục nảy sinh, tồn tại, phát triển
trong suốt tiến trình dựng nước, giữ nước và phát triển đất nước của cha ông
ta. Đây là cơ chế tích lũy, lưu truyền chắt lọc, chuyển giao tiếp nối từ thế hệ
này qua thế hệ khác, từ đời này qua đời khác, hình thái kinh tế - xã hội này

xây dựng lối sống mới cho sinh viên. Từ đây, nẩy sinh nhiều vấn đề đặt ra,
làm sao định hướng đúng đạo đức cho sinh viên trong điều kiện hiện nay - khi
mà các giá trị đạo đức truyền thống đang có những biến đổi, làm thế nào để
sinh viên có một tình cảm thực sự, một thái độ đúng đắn và một niềm tin
vững chắc khi thực hiện các hệ chuẩn giá trị xã hội để họ xây dựng lối sống
mới của mình. Và, chính các giá trị đạo đức truyền thống có vai trò quan
trọng tạo nên đặc trưng lối sống của người Việt Nam nói chung và của sinh
viên nói riêng. Vấn đề xây dựng lối sống mới cho sinh viên hiện nay cũng
đang đặt ra những thách thức mới, đặc biệt là vấn đề giá trị đạo đức truyền
thống với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu
hóa hiện nay. Hiện tượng suy thoái đạo đức, lối sống trong xã hội và trong
sinh viên đã và đang diễn ra phức tạp. Những biểu hiện của nó ngày càng rõ
nét hơn đến mức không thể không quan tâm. Lối sống thực dụng, cá nhân, vị
kỷ trong thanh niên sinh viên có xu hướng gia tăng, gây nhức nhối đời sống
xã hội. Tại Đại hội X, Đảng ta đã nhấn mạnh: “Tình trạng suy thoái, xuống
cấp về đạo đức, lối sống, sự gia tăng tệ nạn xã hội và tội phạm đáng lo ngại,
nhất là trong giới trẻ” [30, tr.106].
Vì thế, có thể thấy tầm quan trọng hàng đầu của sự nghiệp “trồng
người” trong sinh viên hiện nay. Việc phát huy các giá trị đạo đức truyền
thống vô cùng quan trọng và là cơ sở để sinh viên xây dựng lối sống mới, gắn
liền với việc xây dựng người sinh viên toàn diện, hiện đại. Cho nên, việc
nghiên cứu vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây
dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay là việc làm cần thiết và


3
cấp bách. Xuất phát từ căn cứ trên, chúng tôi chọn đề tài “Giá trị đạo đức
truyền thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam
trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay” làm luận án tiến sĩ Triết học.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu

2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Luận án chủ yếu dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng Sản Việt Nam về
đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống, lối sống thanh niên, sinh viên, ngoài ra
luận án còn dựa vào những thành tựu khoa học của các công trình nghiên cứu
trong và ngoài nước liên quan tới nội dung được đề cập trong luận án.
- Luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp: lịch sử và lôgíc, phân
tích và tổng hợp, so sánh, đối chiếu, phương pháp điều tra xã hội học... nhằm
thực hiện mục tiêu mà luận án đã đặt ra.
3. Đóng góp mới của luận án
- Luận án góp phần làm rõ khái niệm lối sống, lối sống của sinh viên,
xây dựng lối sống sinh viên.
- Luận án góp phần xác định rõ tầm quan trọng của giá trị đạo đức
truyền thống với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong
bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
- Luận án làm rõ thực trạng phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong
việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay.
- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy
tốt các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho
sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
4. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Luận án góp phần làm sáng tỏ tầm quan trọng và đưa ra một số giải pháp
cụ thể nhằm phát huy các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối
sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức, đoàn thể,
cá nhân trực tiếp làm công tác giáo dục sinh viên và hoạt động phong trào của
sinh viên.
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên
cứu, giảng dạy trong các trường và học viện.
5. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội

điểm khác nhau và mới trên bình diện lý thuyết, phương pháp luận nghiên cứu
lối sống, xây dựng lối sống mới xã hội chủ nghĩa và đấu tranh chống lối sống
tư bản chủ nghĩa...
Những năm 90 của thế kỷ XX, trong thời kỳ đổi mới, những thay đổi sâu
sắc về kinh tế, xã hội diễn ra trên đất nước đã có nhiều công trình nghiên cứu


6
lối sống về thế hệ trẻ với nhiều khía cạnh khác nhau, từ đó bước đầu mô tả
được bức tranh sinh động về thực trạng lối sống của thanh niên, sinh viên và
đề ra những giải pháp giáo dục lối sống mới cho họ. Chẳng hạn tác giả Đỗ
Long đã đề cập vấn đề mối quan hệ giữa lối sống và việc hình thành nhân
cách cho thanh niên với công trình: “Lối sống và nhân cách của thanh niên”
[85]. Tác giả Trần Thị Minh Đức với công trình “Ảnh hưởng của môi trường
ký túc xá sinh viên với lối sống sinh viên nội trú” [41] đã phân tích thực trạng
lối sống của sinh viên cả mặt tích cực và tiêu cực trong môi trường ký túc xá,
từ đó nêu lên những kiến nghị cải tạo điều kiện sống ở ký túc xá cho họ và
việc giáo dục lối sống cho sinh viên nội trú. “Bồi dưỡng đạo đức sinh viên
trong kinh tế thị trường” của Huỳnh Khái Vinh [143].
Viện nghiên cứu phát triển giáo dục (Bộ Giáo dục & Đào tạo) có nghiên
cứu đề tài “Đặc điểm lối sống sinh viên hiện nay và những phương hướng,
biện pháp giáo dục” [128]. Công trình này đã xác định khái niệm lối sống
sinh viên và nêu ra một hệ thống những đặc điểm chủ yếu của lối sống sinh
viên được biểu hiện qua định hướng giá trị, trong các hoạt động cụ thể, trong
hành vi giao tiếp ứng xử và trong sinh hoạt cá nhân. Điều đáng chú ý nhất của
công trình này là tác giả đã tiến hành điều tra khảo sát, thống kê số liệu để
phân tích các biểu hiện tích cực và tiêu cực trong lối sống của sinh viên. Để từ
đó, tác giả đưa ra phương hướng và những giải pháp nhằm giáo dục lối sống
cho họ. Có thể thấy tác giả đã tránh chỉ trình bày lý luận về lối sống sinh viên
mà đã tiếp cận lối sống sinh viên bằng những phương pháp nghiên cứu cụ thể,

Công trình “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội” do
Huỳnh Khái Vinh (chủ biên) [144] đã cho thấy rõ: lối sống, đạo đức và chuẩn
giá trị xã hội là những yếu tố cơ bản trong đời sống xã hội của mỗi con người và
mỗi nền văn hóa, gắn liền với các cơ sở kinh tế, chính trị, tư tưởng và mọi mặt
đời sống vật chất, tinh thần của toàn xã hội. Trong đó, đạo đức về cơ bản đóng
vai trò là lẽ sống; còn lối sống mà hạt nhân là các khuôn mẫu ứng xử và thể chế
xã hội mang biểu trưng văn hóa điển hình và đóng vai trò định hình, định tính
văn hóa và con người. Dưới sự tác động của các nhân tố chính trị, kinh tế, xã hội
và xu hướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội trong giai đoạn
công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Từ thực trạng lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị
xã hội mới, tác giả đưa ra phương hướng, quan điểm và giải pháp xây dựng lối


8
sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội mới. Tác giả Hà Nhật Thăng có bàn về đạo
đức lối sống của thanh niên sinh viên trong bài “Thực trạng đạo đức, tư tưởng
chính trị, lối sống của thanh niên, sinh viên” [118]; Nguyễn Văn Huyên có bàn
về “Lối sống người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hóa” [61].
Từ bình diện xem xét bản sắc văn hóa dân tộc, PGS,TS. Lê Như Hoa đã
đề cập đến vấn đề nếp sống, lối sống, lối sống đô thị trong giai đoạn hiện nay.
Những vấn đề này tác giả đề cập trong quyển “Bản sắc dân tộc trong lối sống
hiện đại” [55]. Tác giả Nguyễn Thị Hằng nghiên cứu “Tìm hiểu lối sống của
sinh viên thành phố Hồ Chí Minh qua việc sử dụng thời gian rỗi” [51].
Công trình gần đây nghiên cứu “Đặc điểm tư duy và lối sống của con
người Việt Nam hiện nay: một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của tập thể tác
giả và tác giả Nguyễn Ngọc Hà [46]. Đề tài đã trình bày một cách có hệ thống
những quan điểm khác nhau về cách định nghĩa khái niệm “tư duy” và “lối
sống”, đã cho thấy tư duy và lối sống có ảnh hưởng quan trọng đến hoạt động
của con người và qua đó ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế, xã hội. Phân
tích sâu sắc một số đặc điểm cơ bản của tư duy và lối sống truyền thống của

đức như: “Nguyên lý đạo đức cộng sản” của A.Sixkin [112], trong đó tác giả
khẳng định lại quan điểm mácxít về nguồn gốc của đạo đức, rằng đạo đức là
một hình thái ý thức xã hội và nói đến đạo đức là nói đến những lề thói và tập
tục biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa người với người trong quan hệ với
nhau hàng ngày; “Đạo đức học”, tập 1 và 2 của tác giả G.Bandzeladze [8] đã
phân tích và luận giải về vai trò của đạo đức, làm sáng tỏ nhiều hiện tượng
đạo đức xã hội cũng như mối quan hệ giữa đạo đức với “tính người” của con
người. Căn cứ vào sự phân tích quan hệ giữa đạo đức và chính trị, pháp lý và
nghệ thuật... tác giả khẳng định: đạo đức là đặc trưng bản tính của con người,
chỉ con người mới có đạo đức, do đó nó không thể không phản ánh những đặc
trưng của bản tính con người... bản chất của đạo đức là sự quan tâm tự giác
của con người đến lợi ích của nhau, đến lợi ích của xã hội.
Về giá trị truyền thống nói chung, giá trị đạo đức truyền thống nói riêng
cũng có nhiều công trình khoa học của nhiều tác giả đi sâu nghiên cứu. Nhìn
chung, các nhà khoa học đều khẳng định tính bền vững, trường tồn của các
giá trị truyền thống, trong đó có giá trị đạo đức cũng như vai trò, sự cần thiết
phải bảo vệ, giữ gìn, kế thừa và phát huy chúng trong quá trình xây dựng xã hội
mới. Công trình “Về giá trị văn hóa tinh thần Việt Nam” (tập thể tác giả gồm 2


10
tập) [44] và “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam” của GS.
Trần Văn Giàu [45] đã phân tích một cách sâu sắc về các giá trị tinh thần
truyền thống của người Việt Nam. Đặc biệt, ở góc độ sử học và đạo đức học,
GS. Trần Văn Giàu đã phân tích sự vận động của những giá trị tinh thần
truyền thống qua những sự kiện phong phú của lịch sử Việt Nam. Nguyễn
Ngọc Long: “Quán triệt mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và đạo đức
trong việc đổi mới tư duy” [84].
“Tìm hiểu định hướng giá trị của thanh niên Việt Nam trong điều kiện
kinh tế thị trường” do Thái Duy Tuyên chủ biên [132]; “Giá trị - định hướng

thế toàn cầu hóa hiện nay, và những giải pháp nhằm giữ gìn, phát huy các giá trị
truyền thống Việt Nam trước thách thức toàn cầu hóa. Cùng với những vấn đề
này còn có những công trình như “Giá trị truyền thống Việt Nam trước thách
thức của toàn cầu hóa” của GS,TS Đỗ Huy [58]. Và bài viết “Hội nhập quốc tế:
Cơ hội và thách thức đối với giá trị truyền thống trong điều kiện toàn cầu hóa
hiện nay” của GS,TS. Nguyễn Trọng Chuẩn [20]. Các công trình của GS Trần
Đình Hượu với “Đến hiện đại từ truyền thống” do chương trình khoa học - công
nghệ cấp nhà nước KX - 07 xuất bản [64].
Bàn về đạo đức, giá trị đạo đức còn có những bài viết như “Giá trị đạo
đức truyền thống Việt Nam và cái phổ biến toàn nhân loại của đạo đức trong
nền kinh tế thị trường” của Trần Nguyên Việt [142]; “Kế thừa tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay” của Lê Sĩ
Thắng [119]; “Khoa học công nghệ và đạo đức trong điều kiện kinh tế thị
trường” của Nguyễn Đình Hòa [56]; “Từ “cái thiện” truyền thống đến “cái
thiện” trong cơ chế thị trường ở Việt Nam hiện nay” của GS. Nguyễn Hùng Hậu
[53]; “Tiêu chuẩn đạo đức của người cán bộ lãnh đạo chính trị hiện nay” của
PGS.TS Trần Văn Phòng [103]. “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” của TS.
Lê Trọng Ân [4]; “Vấn đề giá trị đạo đức trong đạo đức học của Cantơ” của Vũ
Thị Thu Lan [75]; “Phát huy truyền thống yêu nước Việt Nam trong giai đoạn
hiện nay”, Nguyễn Thị Nga [98]; tác giả Mai Thị Quý với bài viết “Tác động
của toàn cầu hóa đến truyền thống cần cù, tiết kiệm của dân tộc Việt Nam”
[107] đã cho rằng: dân tộc Việt Nam đã xây dựng cho mình một hệ thống các giá
trị truyền thống, trong đó có đức tính cần cù và tiết kiệm. Trong điều kiện hiện


12
nay, toàn cầu hóa đã và đang tác động mạnh mẽ đến các giá trị đó theo những
chiều hướng khác nhau, cả tích cực lẫn tiêu cực... chúng ta cần tiếp tục phát huy
đức tính cần cù và tiết kiệm, gắn cần cù với tiết kiệm. Đó vừa là cách để chúng
ta khẳng định và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, vừa là phương thức tăng

Khi bàn về thực trạng lối sống sinh viên đại học Thái Nguyên và vấn đề
xây dựng lối sống cho thanh niên được thể hiện ở bài viết của Phạm Khắc
Hùng, Phạm Hồng Quang, “Thực trạng lối sống sinh viên Đại học Thái
Nguyên” [63]. Trong luận án tiến sĩ triết học của Lê Thị Hoài Thanh nghiên
cứu về: “Vấn đề giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên Việt Nam hiện
nay” [115]. Tác giả Võ Minh Tuấn (2004), phân tích những biểu hiện về mặt
đạo đức sinh viên dưới tác động toàn cầu hóa qua bài “Tác động toàn cầu hóa
đến đạo đức sinh viên hiện nay” [131].
Khi bàn về vấn đề xây dựng lối sống cho thanh niên sinh viên, tác giả Đỗ
Thị Lan có nghiên cứu “Vấn đề xây dựng lối sống cho thanh niên trong giai
đoạn hiện nay ở tỉnh Yên Bái” [74]; Đặng Quang Thành trong Luận án tiến sĩ
Triết học nghiên cứu: “Xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên thành
phố Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ
nghĩa” [116]. Lê Cao Thắng: “Xây dựng nếp sống văn hóa của sinh viên trên
địa bàn thủ đô Hà Nội trong giai đoạn hiện nay” [119].
Tác giả Võ Văn Thắng với bài viết “Xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện
nay (từ góc độ văn hoá truyền thống dân tộc)" [121]. Trong giai đoạn toàn
cầu hoá, tác giả Nguyễn Thị Huyền có nói về nguy cơ suy thoái đạo đức, lối
sống con người Việt Nam qua bài viết “Toàn cầu hoá và nguy cơ suy thoái
đạo đức, lối sống con người Việt Nam hiện nay” [62].
Ngoài ra, còn một số bài viết đăng tải trên các tạp chí và báo trung ương
đề cập đến giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đời sống văn hóa, đạo
đức của con người Việt Nam hiện nay ở nhiều góc độ và mức độ khác nhau.
Có thể kể đến: “Giá trị truyền thống và giá trị hiện đại” của TS Nguyễn Ngọc
Vân [138]; “Truyền thống và hiện đại: vài suy nghĩ và đề xuất” của GS. Phan
Huy Lê [78]; “Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát
triển” của GS.PTS Nguyễn Trọng Chuẩn [17]; “Giá trị truyền thống- nhân lõi
và sức sống bên trong của sự phát triển đất nước, dân tộc” của PGS,PTS
Nguyễn Văn Huyên [60].


xã hội và đề xuất phương hướng, giải pháp xây dựng đạo đức xã hội.
Ở góc độ tâm lý, tập thể tác giả thuộc Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục
Việt Nam, Viện nghiên cứu con người và Viện Khoa học xã hội Việt Nam
trong quyển “Tâm lý người Việt Nam đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa -


15
Những điều cần khắc phục” GS,VS Phạm Minh Hạc chủ biên [48]. Trong đó
đã đề cập đến những mặt mạnh, mặt yếu, khẳng định những cái hay cần được
kế thừa, phát huy, những điều dở cần được khắc phục trong lao động, học tập
và lối sống của người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước; đồng thời đề xuất một số kiến nghị về chiến lược và chính sách
nhằm phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng hiện nay.
Ở góc độ đạo đức, tập thể tác giả là nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà lý
luận nước ta đã tiếp cận khái niệm lối sống như là một phạm trù đạo đức học
trong quyển “Về giáo dục đạo đức cách mạng trong cán bộ, đảng viên hiện
nay - Thực trạng và giải pháp” [114]. Các tác giả phân tích thực trạng vấn đề
đạo đức, lối sống và đề ra các giải pháp giáo dục đạo đức, lối sống của cán bộ,
đảng viên hiện nay. Trong luận án tiến sĩ Triết học của tác giả Võ Văn Thắng
nghiên cứu về vấn đề “Kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống
của dân tộc trong việc xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay” [120].
PGS,TS Nguyễn Văn Phúc trên cơ sở phân tích sự biến động của đạo
đức trong điều kiện kinh tế thị trường, tác giả đã luận chứng một số giải pháp
căn bản để tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ trong việc xây dựng nền đạo đức
mới ở nước ta qua bài viết: “Về việc tạo ra bước chuyển mạnh mẽ trong xây
dựng nền đạo đức mới ở nước ta hiện nay” [104].
Tác giả Bùi Thanh Thủy đã cho thấy rõ, trong bối cảnh toàn cầu hóa cần
có sự kế thừa và phát huy giá trị văn hóa truyền thống qua bài “Kế thừa và phát
huy những giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa” [123].
Võ Văn Thắng có đưa ra một số giải pháp trong xây dựng lối sống hiện nay,

thống giải pháp nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong giáo dục đạo
đức cho sinh viên hay trong xây dựng lối sống hiện nay. Hệ thống những giải
pháp đưa ra sâu sắc và toàn diện, mang tính khả thi, tập trung kế thừa và phát
huy các giá trị đạo đức truyền thống hiện nay. Tuy nhiên, chưa có công trình nào
tập trung luận chứng toàn diện, mang tính khả thi và tập trung vào đối tượng
mang tính cụ thể đó là đưa ra phương hướng và một số giải pháp chủ yếu
nhằm phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối
sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
Những công trình trên đã đề cập các vấn đề có liên quan đến đề tài luận
án ở những góc độ khác nhau, cách tiếp cận khác nhau, phương pháp khác
nhau, nội dung khác nhau về lối sống; xây dựng lối sống; xây dựng lối sống


17
con người; giá trị truyền thống; phát huy giá trị đạo đức truyền thống; toàn
cầu hóa; tác động của toàn cầu hóa đến lối sống... Tuy nhiên, chưa có công
trình nào nghiên cứu một cách hệ thống dưới góc độ triết học vấn đề giá trị
đạo đức truyền thống với việc xây dựng lối sống cho sinh viên Việt Nam
trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Xuất phát từ những nội dung trên, luận
án đi sâu nghiên cứu dưới góc độ triết học vấn đề: Giá trị đạo đức truyền
thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong
bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.


18
Chương 2
LỐI SỐNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC
TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG
MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH
TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY

những quan hệ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của những cá nhân trong một
hình thái kinh tế - xã hội, Rútkêvích cho rằng “Lối sống là một tổng thể, một
hệ thống những đặc điểm chủ yếu nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai
cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái
kinh tế - xã hội nhất định” [146, tr.45]. Còn G.Glezerman cho rằng: “lối sống
là tổng hòa những nét cơ bản, nói lên những đặc điểm của các hoạt động sống
của xã hội, dân tộc, giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong một hình thái
kinh tế - xã hội nhất định” [Dẫn theo 143, tr.18].
Tiến sĩ V.I.Tônxtưkhơ dựa vào phạm trù hình thái kinh tế - xã hội để đi
đến định nghĩa lối sống là “những hình thức cố định, điển hình của hoạt động
sống cá nhân và tập đoàn của con người; những hình thức ấy nói lên các đặc
điểm về sự giao tiếp, hành vi và nếp nghĩ của họ trong các lĩnh vực lao động,
hoạt động xã hội - chính trị, sinh hoạt và giải trí” [Dẫn theo 143, tr.18].
Cùng với quan điểm xem lối sống là một phương thức hoạt động, I.V.
Bextugiep cho rằng: “Lối sống được kiến giải như là một phương thức hoạt
động sống của con người, thì điều hợp lý là lấy các lĩnh vực hoạt động sống
quan trọng nhất làm nền tảng cho cơ cấu của lối sống, các lĩnh vực đó ta đều
biết là: lao động, sinh hoạt, hoạt động chính trị - xã hội và văn hóa - xã hội”
[Dẫn theo 55, tr.19].
Trong tiếng Việt, lối sống là một danh từ ghép gồm lối và sống. Lối là
lề lối, thể thức, kiểu cách, phương thức. Sống là sinh hoạt, là quá trình hoạt
động sinh vật và xã hội của con người. Trong từ điển tiếng Việt và Hán - Việt
cũng chỉ đề cập khái niệm “lối sống giản dị” làm ví dụ minh họa cho từ “lối”
và dẫn “nếp sống” khi đề cập đến khái niệm “sống”. Có tác giả cho rằng, từ
lối sống và nếp sống là kết quả của việc tạo từ trong ngôn ngữ tiếng Việt và là
cách dùng thuật ngữ khác để dịch một thuật ngữ nước ngoài.
Khái niệm “lối sống” bắt đầu được đề cập trong Văn kiện Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng và tiếp tục được đề cập đến ở các kỳ đại
hội tiếp theo. Đại hội XI khẳng định: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư


nó chịu sự quyết định của phương thức sản xuất. Do đó, ở những hình thái
kinh tế - xã hội khác nhau, sẽ có lối sống khác nhau.


21
Xét lối sống gắn liền với hoạt động sống của con người và gắn với một
hình thái kinh tế - xã hội, thì GS Thanh Lê đã định nghĩa: “Lối sống là một hệ
thống những nét căn bản nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các
tập đoàn xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế xã hội nhất định” [79, tr.24]. Ở góc độ xem xét tổng hòa các mặt cơ bản, khắc
họa những đặc điểm cá nhân, tập thể, giai cấp và cộng đồng, GS.TS Nguyễn
Văn Huyên khẳng định:
Lối sống là tổng hợp toàn bộ các mô hình, cách thức và phong thái
sống của con người thể hiện trong mọi phương thức cũng như lĩnh vực
hoạt động, từ sản xuất, tiêu dùng, sinh hoạt đến thái độ hành vi, cách tư
duy, lối ứng xử giữa con người với con người, giữa chủ thể với đối
tượng, giữa điều kiện với phương tiện và mục đích sống [61, tr.29].
TS Nguyễn Viết Chức cho rằng: “Lối sống là tổng hòa những dạng
hoạt động sống điển hình và tương đối ổn định của con người được vận hành
theo một bảng giá trị xã hội nào đó trong sự thống nhất với các điều kiện của
một hình thái kinh tế - xã hội nhất định” [21, tr.66].
Như vậy, trên cơ sở những quan điểm mà các tác giả đưa ra khi định
nghĩa về lối sống, chúng ta có thể nhận thấy có những điểm tương đồng khi
cho rằng: lối sống là sự khái quát hay tổng hòa toàn bộ hoạt động sống của
con người trong những điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định
và biểu hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống từ lao động, trong sinh hoạt vật
chất đến tinh thần, trong quan hệ giữa người với người.
Từ đó chúng ta có thể đưa ra một số đặc điểm cơ bản của lối sống:
- Lối sống là tổng hòa những hoạt động sống của con người trong sự
thống nhất với các điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định.
- Lối sống chịu sự quy định của phương thức sản xuất và điều kiện