ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------

NGUYỄN MINH HOÀNG

NGƢỜI VIỆT NAM DI CƢ TRÁI PHÉP SANG ANH HỒI HƢƠNG
VÀ NHU CẦU VỀ DỊCH VỤ HỖ TRỢ TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG

Chuyên ngành Công tác xã hội
Mã số: 60 31 03 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Văn Kham

Hà Nội – 2015


LỜI CẢM ƠN
Luận văn này của tôi được hoàn thành với sự giúp đỡ của nhiều cá nhân và tổ
chức.
Trước hết, tôi muốn được cảm ơn TS. Trần Văn Kham – người hướng dẫn khoa
học của đề tài nghiên cứu này. TS. Kham đã tận tình hướng dẫn tôi từ lúc xây dựng đề
cương, lựa chọn hệ thống lý thuyết làm cơ sở cho đề tài cho đến khi phân tích số liệu và
hoàn thành báo cáo. Bên cạnh đó TS. Kham cũng tích cực khuyến khích, động viên và hỗ
trợ tôi công bố một phần kết quả nghiên cứu tại hội thảo quốc tế về công tác xã hội.
Tiếp theo tôi xin được cảm ơn các thầy, cô giáo của Bộ môn Công tác xã hội nói
riêng và Khoa Xã hội học thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học
Quốc gia Hà Nội nói chung vì đã tận tình truyền đạt, chia sẻ kiến thức và hướng dẫn tôi
trong quá trình học tập và làm luận văn tốt nghiệp. Lời cảm ơn này tôi cũng muốn gửi

Tác giả luận văn đã đề xuất việc sử dụng một phần dữ liệu từ cuộc khảo sát để viết
luận văn tốt nghiệp và đã được giám đốc của CTD đồng ý.
Ngoài số liệu từ cuộc khảo sát nêu trên, tác giả cũng sử dụng số liệu từ các nguồn
khác để bổ sung thông tin và làm căn cứ cho các phân tích trong luận văn.
Hà Nội, 3/2015

Nguyễn Minh Hoàng

MỤC LỤC

1
2

Tên đầy đủ là Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ai len
Tên đầy đủ là Đại sứ quán Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ai len


Nội dung

Trang

MỞ ĐẦU

1

1. Lý do lựa chọn đề tài

1

2. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

1.1. Cơ sở lý luận

7

1.1.1. Hệ thống khái niệm

7

1.1.1.1. Di cư

7

1.1.1.2. Hồi hương

8

1.1.1.3. Buôn bán người

9

1.1.1.4. Tái hòa nhập

10

1.1.1.5. Dịch vụ hỗ trợ tái hòa nhập

12

1.1.2. Hệ thống lý thuyết



24

1.2.2. Tổng quan địa bàn nghiên cứu

26

Chƣơng 2 – Đặc điểm của ngƣời Việt Nam di cƣ trái phép sang Anh hồi

32

hƣơng
2.1. Thông tin chung về người Việt Nam di cư trái phép sang Anh hồi hương

32

2.2. Nguyên nhân thúc đẩy người dân di cư trái phép sang Anh

37

2.3. Hành trình di chuyển

44

2.4. Cuộc sống ở Anh

51

Chƣơng 3 – Nhu cầu về dịch vụ hỗ trợ tái hòa nhập


3.2.3. Học nghề

78

3.2.4. Khám sức khỏe, hỗ trợ pháp lý và tham vấn tâm lý

79

3.3. Đánh giá một số dịch vụ hỗ trợ tái hòa nhập hiện có và khả năng tiếp cận

82

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

90


KẾT LUẬN

90

KHUYẾN NGHỊ

94

TÀI LIỆU THAM KHẢO

97

Phụ lục 1: Một số chính sách, chương trình và hoạt động liên quan đến phòng


54

2.4

Tình trạng bị bắt giữ

59

2.5

So sánh nghề của người di cư trước khi đi và sau khi hồi hương

68

3.1

Những hỗ trợ mà người di cư trái phép hồi hương nhận được

82

2.1

Độ tuổi của người di cư trái phép hồi hương

33

2.2

Giới tính của người di cư trái phép hồi hương


36

2.8

Nguyên nhân thúc đẩy người dân di cư trái phép sang Anh

39

2.9

Nguyên nhân thúc đẩy đi Anh phân chia theo hai nhóm đi từ Việt

39

Biểu đồ

Nam và đi từ một nước khác
2.10

Mục đích đến Anh của những người di cư trái phép đi từ các tỉnh

43

miền Bắc và các tỉnh miền Trung
2.11

Số nước mà người di cư đi qua trước khi đến Anh

44

66

3.1

Nhu cầu hỗ trợ tái hòa nhập

74

3.2

Mong muốn nhận được sự hỗ trợ về giới thiệu việc làm giữa các

78

nhóm tuổi
Mong muốn nhận được sự hỗ trợ học nghề giữa các nhóm tuổi

79

1.1

Thang (tháp) nhu cầu của Maslow

13

3.1

Nhu cầu thực tế của người hồi hương theo thang nhu cầu của

81

2.5

Hành trình di cư

45

2.6

Sự nguy hiểm của việc “nhảy bãi” và “đóng người”

49

2.7

Hành trình vượt qua trạm kiểm soát biên giới giữa Pháp và Anh

49

2.8

Sang Anh để trồng cây cần sa

55

2.9

Bị lừa tham gia vào hoạt động trồng cần sa

57



3.2

Mong muốn được giới thiệu việc làm

76

3.3

Mong muốn được giới thiệu việc làm

76

3.4

Về cách tiếp cận “từ trên xuống (top down)” trong phát triển cộng

87

đồng

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
VÀ TÊN CÁC TỔ CHỨC BẰNG TIẾNG ANH


BBC

British Broadcasting Corporation
Tổ hợp truyền thông Anh quốc


International Labor Organization
Tổ chức Lao động quốc tế

KHXH

Khoa học xã hội

ISDS

Institute for Social Development Studies
Viện Nghiên cứu phát triển xã hội

LĐ-TB&XH

Lao động - Thương binh và Xã hội

LHPN

Liên hiệp Phụ nữ

LHQ

Liên Hợp Quốc


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt:
1. Ban chỉ đạo 130/CP, Tổng cục Cảnh sát (Bộ Công an) và IOM (2012), Tài liệu tập
huấn liên ngành về phòng, chống mua bán người.
2. Bộ LĐ-TB&XH, Bộ tiêu chuẩn tối thiểu trong việc thực hiện các dịch vụ hỗ trợ nạn

13. Cục PCTNXH - Bộ LĐ-TB&XH, IOM và Sở LĐ-TB&XH tỉnh Bắc Giang (2011),
Sinh hoạt nhóm tự lực: mô hình tái hòa nhập cộng đồng cho người bị mua bán trở về
tại Bắc Giang.
14. Phạm Huy Dũng (chủ biên), Trần Hải Bình, Hoàng Thị Thu Dung, Cao Thị Tô Hoài,
Trần Thị Thanh Hương (2007), Bài giảng CTXH: Lý thuyết và thực hành CTXH trực
tiếp, Nxb Đại học Sư phạm
15. Đại sứ quán Anh tại Việt Nam và Trung tâm Đào tạo và Phát triển cộng đồng (2014),
Khảo sát Thực trạng người Việt nhập cư bất hợp pháp vào Vương quốc Anh trở về
Việt Nam.
16. Đại sứ quán Anh tại Việt Nam và Trung tâm Đào tạo và Phát triển cộng đồng (2013),
Cẩm nang Cơ hội ngày trở về: thông tin và địa chỉ cho người trở về Việt Nam sau khi
di cư trái phép sang Vương quốc Anh.
17. Trần Thị Minh Đức (2014), Giáo trình tham vấn tâm lý (tái bản lần 2), Nxb ĐHQG
Hà Nội.
18. Graham Orr, sĩ quan liên lạc, Ban Hợp tác quốc tế thuộc Cơ quan Phòng chống tội
phạm quốc gia Vương quốc Anh – NCA (2014), Phương thức tiếp cận điều tra tội
phạm nhập cư, di cư có tổ chức và ngăn chặn tội phạm xuyên quốc gia của Cơ quan
Phòng chống tội phạm quốc gia Vương quốc Anh (bài trình bày tại Hội thảo về công
tác đấu tranh chống buôn bán người khu vực tiểu vùng sông Mê Công do Sứ quán
Anh tại Hà Nội và UN-ACT tổ chức vào tháng 10/2014).
19. Nguyễn Khắc Hải (2013), Hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng chống mua bán
người hiện nay, Tạp chí Khoa học ĐHQG Hà Nội, Luật học, tập 29 (số 1), tr.20-26.
20. Nguyễn Đình Hòe – Vũ Văn Hiếu (2007), Tiếp cận hệ thống trong nghiên cứu môi
trường và phát triển, Nxb ĐHQG Hà Nội.


21. Nghiêm Tuấn Hùng (2012), Những nguyên nhân cơ bản và điều kiện thúc đẩy di cư
quốc tế, Tạp chí khoa học ĐHQG Hà Nội, KHXH và Nhân văn (số 28), tr.148-157.
22. ILO, IOM và UNWOMEN, Tóm tắt thảo luận chính sách: Để người lao động di cư
trở về đóng góp tích cực cho Việt Nam.

để đi xuất khẩu lao động.
37. Tổ chức Tầm nhìn Thế giới (2011), Mười điều bạn cần biết về mua bán người vì mục
đích bóc lột lao động tại Tiểu vùng sông Mê Công mở rộng.
38. Tổ chức Tầm nhìn Thế giới (2012), Sổ tay phòng ngừa mua bán người (dành cho
truyền thông viên).
39. Trung tâm Đào tạo Phát triển cộng đồng (2012), Báo cáo khảo sát địa chỉ dịch vụ cho
người di cư trở về.
40. Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới, Gia đình, Phụ nữ và Vị thành
niên (CSAGA) và IOM (2008), Cẩm nang hướng dẫn sinh hoạt nhóm tự lực phòng
chống buôn bán người.
41. Trịnh Văn Tùng và Nguyễn Thu Trang, (2012), Phát triển cộng đồng ở Việt Nam:
Thực trạng và định hướng các tiếp cận trong bối cảnh mới, Kỷ yếu hội thảo quốc tế
“Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về CTXH và an sinh xã hội”, Nxb ĐHQG Hà Nội, tr.
118-127.
42. UBND tỉnh Hà Tĩnh (2013), Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2013.
43. UNDP (2011), Báo cáo quốc gia về phát triển con người năm 2011: Dịch vụ xã hội
phục vụ phát triển con người.
44. UNIAP và Đại học An Giang (2011), Sáng kiến Phân tích định lượng về buôn bán
người – khảo sát thực hiện tại An Giang.
45. UNIAP, Tổ chức Tầm nhìn Thế giới và Học viện Nexus (2013), Hậu bị buôn bán:
Trải nghiệm và thách thức trong quá trình (tái) hoà nhập của người bị buôn bán
trong khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông.
46. UNIAP, Tổ chức Tầm nhìn Thế giới và Học viện Nexus (2011), (Tái) hòa nhập:
Nhìn từ quan điểm của các cơ sở hỗ trợ nạn nhân về những thành công & thách thức
trong quá trình (tái) hòa nhập cộng đồng của nạn nhân bị buôn bán trong khu vực
Tiểu vùng sông Mê-Công mở rộng.


47. Viện Chính trị và Kinh tế thế giới - Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam (2010), “Di
chuyển lao động quốc tế: những vấn đề nổi bật, xu hướng cơ bản, tác động chủ yếu”,

Việt Nam – Tây Ban Nha về lao động và xã hội (VSFo), Các khái niệm về dịch vụ xã
hội và dịch vụ xã hội cho người yếu thế,
ngày cập nhật không rõ.
61. Calvin Godfrey - Khanh Hoan, Thanh Nien News, The United Kingdom's
Vietnamese pot problem, updated on May 29, 2014.
62. Christine Nguyễn, Giáp mặt “Người Rơm”,
cập
nhật ngày 28/10/2009.
63. Christine Nguyễn, Khi Người Rơm là phụ nữ,
cập
nhật ngày 1/7/2010.
64. COMMIT, Kế hoạch hành động tiểu vùng COMMIT giai đoạn 2 (2008 – 2010).
65. Cổng giao tiếp điện tử TP. Hà Nội, Tổng quan Hà Nội,
cập
nhật ngày 14/12/2009.
66. Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Số liệu ngân sách nhà nước hàng năm,
cập nhật liên
tục.
67. Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh, Giới thiệu chung Hà Tĩnh,
ngày cập nhật
không rõ.


68. Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh, Tổng quan, cập
nhật liên tục.
69. Cổng thông tin điện tử TP. Hải Phòng, Tổng quan về thành phố Hải Phòng,
/>ContentID=31611, cập nhật ngày 10/9/2012.
70. Đài Phát thanh và truyền hình Quảng Ninh, Quảng Ninh đứng thứ 5 toàn quốc về số
thu ngân sách nhà nước, cập nhật ngày 10/1/2014.
71. Đại sứ quán Hợp chủng quốc Hoa Kỳ tại Việt Nam, Báo cáo tình hình buôn người