ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

DƢƠNG THỊ NGỌC LOAN

b¶o ®¶m quyÒn con ng-êi
trong giai ®o¹n khëi tè, ®iÒu tra
vô ¸n h×nh sù cña viÖn kiÓm s¸t nh©n d©n

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

DƢƠNG THỊ NGỌC LOAN

b¶o ®¶m quyÒn con ng-êi
trong giai ®o¹n khëi tè, ®iÒu tra
vô ¸n h×nh sù cña viÖn kiÓm s¸t nh©n d©n
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. PHẠM MẠNH HÙNG

HÀ NỘI - 2015


trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Vai trò bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát trong giai
đoạn điều tra vụ án hình sự ................ Error! Bookmark not defined.
1.3.

Khái quát các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về đảm
quyền con ngƣời trong giai đoạn khởi tố - điều tra vụ án hình
sự của Viện kiểm sát nhân dân qua các giai đoạn lịch sử trƣớc

khi ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003Error! Bookmark not define
1.3.1. Giai đoạn trước khi ban hành Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân
năm 1960 ............................................ Error! Bookmark not defined.
1


1.3.2. Giai đoạn từ 1960 đến trước khi BLTTHS 1988 ra đờiError! Bookmark not de

1.3.3. Giai đoạn từ 1988 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003Error! Bookma
Chƣơng 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
NĂM 2003 VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM
QUYỀN CON NGƯỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU

TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂNError! Bookmark
2.1.

Những quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về việc
bảo đảm quyền con ngƣời trong giai đoạn khởi tố - điều tra các
vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dânError! Bookmark not defined.

2.1.1. Hoạt động bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân

2


3.1.1. Hoàn thiện một số nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sựError! Bookmark not
3.1.2. Hoàn thiện một số quy định của Bộ luật tố tụng hình sự liên quan
đến nhiệm vụ, quyền hạn, và trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân
dân trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự nhằm bảo
đảm quyền con người ......................... Error! Bookmark not defined.
3.2.

Một số giải pháp khác nhằm nâng cao vai trò của viện kiểm sát
nhân dân trong việc bảo đảm quyền con ngƣời trong giai đoạn
khởi tố, điều tra các vụ án hình sự . Error! Bookmark not defined.

3.2.1. Nâng cao nhận thức của dội ngũ cán bộ Kiểm sát viên về quyền
con người và trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc bảo đảm
quyền con người ................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cả về năng lực
trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệpError! Bookmark not defined.
3.2.3. Tổ chức thực hiện tốt chủ trương “Tăng cường trách nhiệm công tố
trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra”, để

bảo đảm các quyền con người trong tố tụng hình sựError! Bookmark not defin

3.2.4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong ngành Kiểm sátError! Bookmark
3.2.5. Tăng cường cơ sở vật chất, phương tiện làm việc, chế độ lương,
phụ cấp ưu đãi... đối với đội ngũ cán bộ tư pháp, trong đó có cán
bộ ngành Kiểm sát .............................. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 11


4


quyền công dân bằng hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc
thực thi pháp luật có hiệu quả là hết sức quan trọng. Bởi quyền con người
trong tố tụng hình sự là quyền dễ bị xâm phạm, dễ bị tổn thương, nhất là
quyền an toàn về thân thể (quyền được sống, được bảo đảm về tính mạng, sức
khỏe…), danh dự và nhân phẩm của cá nhân.
Với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Viện kiểm sát nhân dân có
vai trò chủ động trong việc bảo vệ, bảo đảm thực hiện quyền con người trong các
hoạt động tố tụng khi các Cơ quan tiến hành tố tụng (các cơ quan khác được giao
thực hiện một số hoạt động tố tụng) thụ lý, giải quyết các vụ án hình sự. Với việc
ngăn chặn các hành vi vi phạm quyền con người, phát hiện vi phạm, để từ đó khôi
phục quyền, lợi ích hợp pháp bị vi phạm, áp dụng và kiến nghị các biện pháp loại
trừ nguyên nhân và điều kiện vi phạm, Viện kiểm sát nhân dân thực sự là “một lá
chắn đáng tin cậy bảo vệ quyền con người” [11, tr. 48].
Thực tiễn cho thấy, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo
đảm quyền con người trong hoạt động tố tụng hình sự nói chung và việc bảo
đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra nói riêng đã đạt được
những kết quả nhất định. Các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân về cơ
bản đã được bảo đảm, đã hạn chế được tình trạng oan, sai. Tuy nhiên, thực
tế vẫn còn có nhiều trường hợp các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là Cơ
quan điều tra chưa bảo đảm thực hiện đầy đủ các quyền con người, quyền
công dân, thậm chí là vi phạm quyền con người trong hoạt động tố tụng hình
sự (có thể là các cơ quan tố tụng và những người tiến hành tố tụng lạm dụng
việc bắt giữ, khởi tố, bắt tạm giam sau đó phải đình chỉ điều tra do không
phạm tội…). Để xảy ra những vi phạm, thiếu sót đó, có trách nhiệm của
Viện kiểm sát nhân dân chưa thực hiện được đầy đủ vai trò, trách nhiệm của
mình trong hoạt động tố tụng hình sự, đặc biệt là trong giai đoạn khởi tố điều tra các vụ án hình sự.


6


người trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam” của Nguyễn Huy Hoàng, Hà Nội,
bảo vệ năm 2005; Luận án tiến sĩ “Bảo đảm quyền con người của người bị
tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam” của Lại Văn Trình,
TP. Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2011; Luận văn thạc sĩ “Kiểm sát hoạt động tư
pháp trong giai đoạn khởi tố - điều tra vụ án hình sự của Viện kiểm sát” của
Trần Công Hòa, Hà Nội, bảo vệ năm 2004; Luận văn thạc sĩ “Gắ n công tố với
hoạt động điề u tra trong tố tụng h ình sự theo tinh thần Nghị quyết Đ ại hội
Đảng lầ n thứ X – Một số vấ n đề lý lu ận và thực tiễn”, của Bùi Mạnh Cường,
Hà Nội, bảo vệ năm 2012; Luận văn thạc sĩ “Vai trò của Viện kiểm sát nhân
dân ở tỉnh Bắc Giang trong việc bảo đảm quyền con người của người chưa
thành niên là người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự” của
Nguyễn Xuân Hùng, Hà Nội, bảo vệ năm 2013; Luận văn thạc sĩ “Vai trò của
Viện kiểm sát trong việc khởi tố vụ án hình sự”, của Nguyễn Khắc Quang, Hà
Nội, bảo vệ năm 2014; Luận văn thạc sĩ “Viện kiểm sát với vai trò bảo vệ
quyền con người trong tố tụng hình sự Việt Nam”, của Nguyễn Thị Phương
Nga, Hà Nội, năm 2014; Luận văn thạc sĩ “Bảo vệ quyền con người trong giai
đoạn điều tra các vụ án hình sự ở Việt Nam”, của Nguyễn Thị Hạnh Quyên,
Hà Nội, năm 2014…
Các bài viết khoa học đăng tải trên các báo pháp luật, tạp chí nghiên
cứu khoa học như: Bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật tố tụng hình
sự Việt Nam: Những vấn đề lý luận cơ bản, của GS. TS Lê Văn Cảm, Báo
Dân chủ và Pháp luật - Bộ Tư pháp, Số 7/2010; Những vấn đề chung về bảo
vệ các quyền con người bằng pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự, của
GS. TSKH Lê Văn Cảm, Báo Khoa học pháp lý, Trường Đại học Luật Thành
phố Hồ Chí Minh, Số 6/2010; “Bảo vệ quyền của người bị buộc tội trong tố
tụng hình sự”, của Thạc sĩ Đinh Thế Hưng, Viện Nhà nước và pháp luật –


8


3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, Luận văn thực hiện những nhiệm vụ
chủ yếu sau:
+ Phân tích, làm rõ một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài như khái
niệm quyền con người, quyền con người và bảo đảm quyền con người trong
tố tụng hình sự; những quy định của pháp luật tố tụng hình sự bảo đảm quyền
con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự; cơ sở xác định
vai trò của Viện kiểm sát nhân dân và các điều kiện bảo đảm vai trò của Viện
kiểm sát nhân dân trong việc đảm bảo quyền con người trong giai đoạn khởi
tố - điều tra các vụ án hình sự.
+ Phân tích thực trạng, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc
bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự
theo Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003. Từ đó rút ra những hạn chế, bất cập
của một số quy định pháp luật và hạn chế, bất cập trong thực tiễn hoạt động
của Viện kiểm sát nhân dân thực hiện vai trò bảo đảm quyền con người trong
giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự những năm qua.
+ Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao trách nhiệm của Viện kiểm sát
nhân dân trong việc bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều
tra các vụ án hình sự theo Bộ luật tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay.
3.3. Phạm vi nghiên cứu của Luận văn
Luận văn phân tích, đánh giá những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên
quan đến vai trò, trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân trong việc bảo đảm
quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự theo quy
định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003.
Về thời gian Luận văn nghiên cứu: Những vấn đề thực tiễn liên quan
đến đề tài gắn với quá trình thi hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 trong

tra các vụ án hình sự.

10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. Tài liệu tiếng Việt
1.

Bộ Công an – Bộ quốc phòng – Bộ kế hoạch tài chính – Bộ nông nghiệp và
phát triển nông thôn – Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2013, Thông tư liên tịch
số 06/2013/TLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC, ngày 02/8/2013 về
Hướng dẫn thi hành quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải
quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, Hà Nội.

2.

C.Mác - Ph.Ăngghen (1986), Toàn tập, tập III, Nxb Sự thật, Hà Nội.

3.

Lê Cảm (2004), “Một số vấn đề lý luận chung về các giai đoạn tố tụng
hình sự”, Tạp chí kiểm sát, (2).

4.

Lê Cảm (2010), “Luật tố tụng hình sự Việt Nam trong giai đoạn xây
dựng Nhà nước pháp quyền – vấn đề pháp điển hóa lần thứ ba”, Tạp chí
khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, (26).


9.

Nguyễn Ngọc Chí (2007), “Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật tố
tụng hình sự”, Tạp chí khoa học ĐHQGHN, Kinh tế - Luật, (23).

10. Nguyễn Ngọc Chí (2008), “Các nguyên tắc cơ bản trong Luật tố tụng
hình sự - Những đề xuất sửa đổi, bổ sung”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN,
(chuyên san Kinh tế – Luật), Hà Nội.
11. Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) (2013), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt
Nam, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
12. Chính phủ (1998), Nghị định 89/CP ngày 07/11/1998 của Chính phủ về
việc ban hành Quy chế tạm giữ, tạm giam, Hà Nội.
13. Nguyễn Đăng Dung – Vũ Công Giao – Lã Khánh Tùng (đồng chủ biên)
(2009), Giáo trình Lý luận và pháp luật về Quyền con người, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
14. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện đại hội Đại biểu toàn quốc
lần thứ IX, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
15. Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ-TW ngày
02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư
pháp trong thời gian tới, Hà Nội.
16. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/20105
của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật
Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội.
17. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày
02/6/2005, của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm
2020, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ XI, Hà Nội.
19. Nguyễn Tiến Đạt (2006), “Bảo đảm quyền con người trong việc bắt, tạm
giữ, tạm giam”, Tạp chí khoa học pháp lý, 3(34).

Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
31. Nguyễn Thị Thanh Nhàn (2014), Tìm hiểu về khái niệm “Quyền con người”,
Khoa lý luận chính trị, trường Đại học Hà Tĩnh, http://poi.htu.edu.vn.

13


32. Nguyễn Khắc Quang (2014), Vai trò của Viện kiểm sát trong việc khởi tố
vụ án hình sự, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia
Hà Nội, Hà Nội.
33. Phạm Hồng Quân (2012), “Về chức năng và nhiệm vụ của Viện Kiểm sát
Nhân dân trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự”, Tạp chí khoa học
Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
34. Quốc hội (1959), Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
35. Quốc hội (1960), Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Hà Nội.
36. Quốc hội (1980), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
37. Quốc hội (1981), Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Hà Nội.
38. Quốc hội (1988), Bộ luật Tố tụng Hình sự, Hà Nội.
39. Quốc hội (2001), Bộ luật tố tụng hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam năm 1988, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
40. Quốc hội (2002), Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Nxb Tư pháp, Hà Nội.
41. Quốc hội (2006), Pháp lệnh Kiểm sát viên năm 2002, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
42. Quốc hội (2008), Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự, Nxb Công an nhân
dân, Hà Nội.
43. Quốc hội (2009), Bộ luật Hình sự năm 1999 của nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009), Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.

55. Đào Trí Úc (2015), “Bàn về các nguyên tắc cơ bản trong Dự thảo Bộ luật
tố tụng hình sự sửa đổi”, Tạp chí kiểm sát, (9).
56. Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2010 – 2014), Báo cáo tổng kết công tác
kiểm sát, Hà Nội.
57. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (2014), Dự thảo sửa đổi, bổ sung Bộ luật
tố tụng hình sự 2003, Hà Nội.

15


58. Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ quốc phòng (2005) Thông
tư liên tịch số 05/2005/ TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP ngày 07-9-2005 Về
quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong việc thực
hiện một số quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, Hà Nội.
59. Võ Khánh Vinh (chủ biên) (2004), Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng
hình sự năm 2003, Nxb Công an nhân dân.
60. Wolfgang Benedek (Chủ biên) (2008), Tìm hiểu về quyền con người - Tài
liệu hướng dẫn về giáo dục quyền con người, (Tài liệu dịch), Nxb Tư pháp.
II. Tài liệu Trang web
61. http://tratu.soha.vn/dict/vn_vn.
62. http://www.nhanquyen.vn/modules.php?name=News&op=detailsnews&
mid=227&mcid=3.

16