ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ HÀ

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ TƢ TƢỞNG,
ĐẠO LÍ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ HÀ

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ TƢ TƢỞNG,
ĐẠO LÍ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN
Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN NGỮ VĂN)
Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. TRẦN KHÁNH THÀNH

HÀ NỘI – 2015



2.2.1. Kĩ năng tìm hiểu đề.........................................Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Kĩ năng xác định luận điểm và lập dàn ý .....Error! Bookmark not defined.
-1-


2.2.3. Các kĩ năng diễn đạt khi làm dạng bài nghị luận về một tư tưởng, đạo líError! Bookm
CHƢƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .......... Error! Bookmark not defined.
3.1. Các vấn đề chung ................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Mục đích thực nghiệm ....................................Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Nội dung và phương pháp thực nghiệm .......Error! Bookmark not defined.
3.1.3. Đối tượng thực nghiệm và đối chứng ...........Error! Bookmark not defined.
3.1.4. Chuẩn bị và tổ chức thể nghiệm ...................Error! Bookmark not defined.
3.2. Thiết kế thực nghiệm ............................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Giáo án đối chứng ..........................................Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Giáo án thực nghiệm ......................................Error! Bookmark not defined.
3.3. Kết quả thực nghiệm và đánh giá ......................... Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Kết quả thực nghiệm ........................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Phân tích, đánh giá.........................................Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 3 .......................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 9
PHỤ LỤC ........................................................... Error! Bookmark not defined.

-2-


MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Môn Ngữ văn đang ngày càng chứng tỏ vai trò và chức năng nhận thức

và nghị luận về tư tưởng, đạo lí nói riêng là vô cùng cần thiết.
Quan trọng hơn, văn nghị luận về tư tưởng, đạo lí giúp cho học sinh
nhận thức đúng đắn những giá trị sống của bản thân, ý nghĩa của cuộc sống,
bồi dưỡng những tư tưởng, đạo lí tốt đẹp của dân tộc, nhân loại… Từ đó học
sinh biết sống có lý tưởng, hoài bão, có lối sống lành mạnh, ứng xử nhân ái và
có văn hóa. Nói một cách khái quát thì dạy nghị luận xã hội chính là dạy học
sinh kỹ năng sống, nhờ đó mà ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường các
em học sinh đã được tiếp xúc với mọi vấn đề, phương diện của cuộc sống xã
hội. Điều đó làm tiền đề, cơ sở, hành trang giúp các em bước vào cuộc sống
không bị bỡ ngỡ, học sinh có thể phân biệt đúng sai, hạn chế đến mức tối đa
việc mắc sai lầm. Và quan trọng hơn, giúp học sinh nắm được những giá trị to
lớn về mặt tinh thần trong cuộc sống, tránh xa các tệ nạn xã hội, trở thành
những công dân tốt góp phần xây dựng xã hội ngày một giàu đẹp văn minh.
Tuy nhiên để giúp người học có thể làm một bài nghị luận về một tư
tưởng, đạo lí đạt hiệu quả cao, thì người dạy phải đưa ra được những phương
pháp tổ chức dạy học phù hợp gợi được khả năng liên tưởng, chiều sâu tư
duy, từ đó khích lệ người học bày tỏ suy nghĩ của mình. Xuất phát từ những lí
do cơ bản trên, tôi chọn đề tài: Rèn luyện kĩ năng làm bài văn nghị luận về
tư tưởng, đạo lí cho học sinh trung học phổ thông với mong muốn giúp các
thầy cô giáo dạy bộ môn Ngữ Văn sẽ đem đến cho học sinh những bài giảng
thú vị và bổ ích, từng bước rèn luyện học sinh làm văn nghị luận xã hội. Đồng
thời giúp cho người học nắm bắt được những kĩ năng cơ bản, đặc trưng để áp
dụng vào việc làm bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí đạt hiệu quả cao,
nâng cao chất lượng dạy và học.
2. Lịch sử vấn đề
Trong khoảng vài năm trở lại đây, đã có nhiều công trình nghiên cứu về
mảng văn nghị luận xã hội có giá trị như:

-4-


tập đề văn và bài văn nghị luận xã hội. Tuy nhiên các cuốn sách này chủ yếu
-5-


đưa các bài văn mẫu mà không hướng dẫn cụ thể kĩ năng dạy và học kiểu bài
này.
Trong cuốn sách “125 bài văn hay 10,11,12” do tác giả Trần Khánh
Thành chủ biên, đã cung cấp cho giáo viên và học sinh những kiến thức bổ
ích về xã hội. Qua những bài văn cụ thể, cuốn sách giúp người học nắm được
những bước cơ bản trong cách hành văn, cấu trúc một bài nghị luận và phạm
vi dẫn chứng mà mỗi bài nghị luận xã hội hướng tới.
Như vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về Nghị luận xã hội công
phu, có giá trị định hướng tốt cho giáo viên, học sinh trong quá trình dạy và
học. Tuy nhiên so với tài liệu nghiên cứu của các dạng bài nghị luận văn học
thì các công trình nghiên cứu của dạng bài nghị luận xã hội vẫn còn rất khiêm
tốn. Thực trạng này đã dẫn đến một số khó khăn cho giáo viên và học sinh khi
dạy học dạng bài này.
Tài liệu nghiên cứu là một trong những phương tiện quan trọng của quá
trình dạy học giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi. Có
được các phương tiện thích hợp, người giáo viên sẽ phát huy hết năng lực
sáng tạo của mình trong công tác giảng dạy, làm cho học sinh dễ dàng nghiên
cứu, học tập và hứng thú với môn học. Nói đến các tài liệu dạy học là nói đến
các công cụ cần thiết cho quá trình dạy và học. Thiếu công cụ lao động sẽ dẫn
đến hiệu quả lao động không được như mong đợi. Công việc dạy học cũng là
một lao động đặc thù với sự hỗ trợ của các công cụ là sách giáo khoa, sách
giáo viên, sách tham khảo. Đây là hạn chế cần phải điều chỉnh ngay trong thời
gian tới để hiệu quả dạy - học được nâng cao hơn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên quan điểm xây dựng cơ sở lí thuyết và cơ sở thực tiễn, đề xuất

- Phương pháp phân tích loại hình
Để rèn luyện cho học sinh THPT, người viết tiến hành phân tích các
đặc điểm của người dạy người học, phân tích đặc trưng của văn nghị luận xã

-7-


hội, đặc biệt phân tích kĩ kiểu bài nghị luận về tư tưởng, đạo lí, để từ đó giúp
học sinh có cách thức tiếp cận đối với các đề văn nghị luận.
- Phương pháp điều tra, khảo sát
Phương pháp điều tra, khảo sát, phỏng vấn trực tiếp giáo viên và học
sinh về việc tổ chức dạy học nghị luận xã hội trong dạy học Ngữ văn ở trường
THPT.
Tìm hiểu việc dạy học dạng bài nghị luận về tư tưởng, đạo lí của trường
THPT hiện nay, để từ đó có thể đưa ra những giải pháp phù hợp.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Phương pháp thực nghiệm sư phạm từng phần và toàn phần.
+ Xử lí số liệu kết quả khảo sát và kết quả sau thực nghiệm sư phạm.
+ Phân tích số liệu khảo sát và số liệu thực nghiệm.
+ Sử dụng phương pháp thống kê toán học và các thành tựu của công
nghệ thông tin để xử lí kết quả thực nghiệm.
Với phương pháp thực nghiệm giúp người viết bước đầu đưa những
vấn đề mà đề tài đề xuất vào thực tế dạy học ở trường THPT, từ do có thể rút
ra những kết luận cần thiết cho đề tài.
Ngoài những phương pháp trên, người viết còn sử dụng kết hợp một số
thao tác khác như: Thao tác thống kê - phân loại, thao tác phân tích, thao tác
đối chiếu so sánh …và các phương pháp này không tiến hành đơn lẻ mà được
vận dụng một cách tổng hợp có tác dụng hỗ trợ cho nhau một cách linh hoạt
trong suốt quá trình nghiên cứu.
6. Cấu trúc luận văn

10. Nguyễn Văn Cƣờng, Bernd Meirer, (2009), Đổi mới phương pháp dạy
học ở trường THPT, ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH Potsdam,
11. Nguyễn Văn Cƣờng, Bernd Meirer, (2005), Phát triển năng lực thông
qua phương pháp và phương tiện dạy học mới,(Tài liệu hội thảo - Tập
huấn). Bộ giáo dục và đạo tạo - Dự án phát triển giáo dục THPT.
12. Nguyễn Văn Cƣờng, Bernd Meirer (2009), Lí luận dạy học hiện đại,
Potsdam

-9-


13. Nguyễn Hữu Châu và các tác giả (2007), Đổi mới nội dung và phương
pháp đào tạo giáo viên trung học cơ sở theo chương trình CĐSP, Hà Nội.
14. Đỗ Hữu Châu (chủ biên), Đỗ Kim Hồi, Nguyễn Xuân Nam, Nguyễn
Quang Ninh, Cao Đức Tiến, Hà Bình Trị (1994), Làm Văn lớp 10 (Ban
khoa học xã hội), Nxb Giáo Dục
15. Nguyễn Nghĩa Dân, Mô hình phương pháp dạy học, Tạp chí Giáo dục và
thời đại,
16. Vũ Cao Đàm (1998), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb Khoa
học và kĩ thuật, tháng 11/1997.
17. Phạm Văn Đồng, Phương pháp dạy học và phát huy tính tích cực. Một
phương pháp vô cùng quý báu, Tạp chí nghiên cứu giáo dục, số 12-1994
(trang 1, 2).
18. Nguyễn Thanh Hùng (1995), Một số vấn đề văn nghị luận cấp II (tài liệu
bồi dưỡng thường xuyên 1992-1996), Nxb Giáo Dục.
19. Nguyễn Tấn Huy và các tác giả (2012), Hướng dẫn ôn tập và làm bài thi
môn Văn, nghị luận xã hội, Nxb Đại học sư phạm.
20. Trần Bá Hoành (2005), Dạy học lấy học sinh làm trung tâm, Hà Nội.
21. Trần Bá Hoành (2007), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và
sách giáo khoa, Nxb Đại học Sư phạm.

-11-