Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
A. Phần mở đầu:
1/ Lý do chọn đề tài:
Trong tình hình hiện nay, xu thế xã hội cũng ảnh hởng khômg ít đến việc học
ngữ văn của học sinh, các em dành nhiều thời gian cho việc học các môn tự nhiên
mà ít quan tâm đến học ngữ văn và ít có hứng thú học ngữ văn.
Hơn nữa, với đặc trng của bộ môn ngữ văn, vốn vẫn là một môn học có tính
trừu tợng, con đờng đến với tác phẩm văn học không đơn giản và không phải là
công thức nh toán học, mà nó có con đờng riêng. Học ngữ văn không chỉ học
bằng trí tuệ mà còn học bằng cả tâm hồn, nên học sinh không có hứng thú học
văn thì không thể học văn có chất lợng. Điều đó, là một trở ngại lớn cho việc dạy
và học ngữ văn nói chung. Ngay trong môn ngữ văn , việc học tích hợp giữa các
phân môn văn, làm văn, tiếng Việt có rất nhiều thuận lợi nhng phơng pháp dạy
cũng khác nhau nên việc tiếp thu bài của học sinh cũng hạn chế. Đặc biệt, dạy
tập làm văn là dạy cho học sinh thực hành nói, viết, tức là dạy cho học sinh khả
năng tạo lập văn bản, giúp các em có khả năng thực hành giao tiếp.Vì vậy, việc
rèn kĩ năng làm văn cho học sinh là rất quan trọng. Đối với học sinh lớp 9 thì
việc luyện kĩ năng giao tiếp lại có một ý nghĩa thiết thực hơn, bởi vì hoàn thành
chơng trình THCS một bộ phận các em sẽ học nghề và lao động còn phần đông
các em sẽ tiếp tục theo học chơng trình THPT. Điều đó sẽ giúp các em vững vàng
trong học tập và làm việc sau này. Trong làm văn thì văn bản nghị luận sẽ giúp
cho các em khả năng lập luận, khả năng trình bày một vấn đề Tuy học sinh lớp
9 đã làm quen với văn nghị luận từ lớp 7 nhng các thao tác, các kỹ năng để làm
một bài văn nghị luận ở mức độ cao hơn thì các em còn lúng túng, nhiều em còn
cha nắm vững phơng pháp làm bài. Vì vậy chất lợng bài làm cha cao. Đây chính
là vấn đề mà ngời giáo viên dạy ngữ văn cần phải suy nghĩ.
Đứng trớc một thực tế xã hội và thực tế của bộ môn nh vậy là một cán bộ,
giáo viên vừa trực tiếp giảng dạy, vừa chỉ đạo chuyên môn của nhà trờng khiến
tôi không khỏi băn khoăn, suy nghĩ tìm biện pháp tháo gỡ những vớng mắc trong
giảng dạy môn ngữ văn ở nhà trờng. Đó chính là lý do để tôi chọn viết về đề tài
này.

có nhiều thay đổi.Trớc kia học tập làm văn, học sinh đợc làm quen với nhiều kiểu
bài nh: trần thuật, tờng thuật, kể chuyện, miêu tả, biểu cảm, về nhân vật, về tác
phẩm, chứng minh, giải thích, phân tích tác phẩm Chơng trình thay sách đã có
những quan điểm tích cực và có cái nhìn tổng quan hơn về các kiểu bài làm văn ở
chơng trình THCS nên đã quy tụ về một số kiểu bài lớn: Tự sự ; Miêu tả; Biểu
cảm; Nghị luận. Nh vậy, văn nghị luận không còn hiểu đơn lẻ từng dạng bài khác
nhau mà học sinh đợc học một cách có hệ thống hơn. Ngay từ lớp 7, học sinh đã
đợc tìm hiểu sơ bộ về khái niệm nghị luận, đặc điểm nghị luận, hiểu thế nào là
luận điểm, phơng pháp lập luận, hiểu thế nào là luận cứ, lập luận và tìm hiểu về
các phơng pháp nghị luận: chứng minh, giải thích. Những kiến thức về văn nghị
2
Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
luận ấy đợc nâng cao hơn ở chơng trình lớp 8. ở đây, học sinh lại đợc bổ sung
những kiến thức cơ bản về sự kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm, tự sự trong
văn bản nghị luận Còn ở lớp 9, học sinh trên cơ sở những kiến thức đã học các
em sẽ đợc cung cấp thêm một số phép nghị luận có yêu cầu cao hơn nh: Phân
tích, tổng hợp để từ đó các em có khả năng làm quen và thực hành các dạng của
nghị luận xã hội, nghị luận văn học. Nếu trớc kia SGK chỉnh lý quan niệm luận
điểm là vấn đề cần nghị luận thì SGK mới đã chỉ rõ luận điểm chính là ý kiến thể
hiện t tởng, quan điểm, là linh hồn của bài viết. Trên cơ sở đó việc quan niệm về
kiểu bài phân tích tác phẩm ở SGK chỉnh lý cũng khác, phân tích tác phẩm bao
gồm cả tác phẩm truyện và tác phẩm thơ trữ tình. Quan niệm đó cho thấy việc
hiểu về văn nghị luận cũng cha thật đầy đủ. SGK mới cho thấy nghị luận văn học
không chỉ đơn thuần là phân tích mà còn là suy nghĩ, còn là cảm nhận về tác
phẩm văn học. Tuy nhiên, đó không phải là những dạng khác nhau của văn nghị
luận văn học. Đối với dạng nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ trong chơng trình
ngữ văn lớp 9 cũng vậy. Việc dạy cho học sinh có kỹ năng nghị luận về một đoạn
thơ, bài thơ không chỉ đơn thuần là giúp cho các em biết phân tích thơ mà còn
giúp cho các em con đờng, phơng pháp phân tích, cảm thụ, suy nghĩ, nhận xét
đánh giá, bình giảng về đoạn thơ, bài thơ ấy. Đồng thời biết trình bày ý kiến

Để củng cố lý thuyết về văn nghị luận một cách có hệ thống để từ đó củng cố
kiến thức về nghị luận một đoạn thơ, bài thơ. Tôi đã tiến hành cho học sinh thực
hành một số bài tập trắc nghiệm, từ đó giúp các em nắm chắc hơn về lý thuyết.
Bài tập 1: Nhận xét nào sau đây đúng nhất về văn nghị luận ?
A. Nghị luận là văn đợc viết ra để bày tỏ cảm xúc tình cảm của mình về
những vấn đề trong cuộc sống.
B. Văn nghị luận là văn đợc viết ra nhằm xác lập cho ngời đọc, ngời nghe
một t tởng, quan điểm nào đó. T tởng, quan điểm phải hớng tới giải quyết những
vấn đề đặt ra trong đời sống thì mới có ý nghĩa.
C. Văn nghị luận đợc hình thành dới dạng những bài viết, về những vấn đề
cuộc sống cần giải quyết.
D. Cả ý A, B.
Bài tập 2: Luận điểm của bài văn nghị luận là gì?
A. Luận điểm là vấn đề cần nghị luận.
B. Luận điểm là t tởng, quan điểm, là linh hồn bài viết.
C. Luận điểm là ý kiến thể hiện t tởng quan điểm, là linh hồn của bài viết. Nó
thống nhất các đoạn văn thành một khối.
D. Luận điểm là ý kiến đánh giá của ngời viết về một vấn đề của cuộc sống .
Bài tập 3: Đặc điểm của văn nghị luận là :
A. Mỗi bài văn nghị luận đều phải có luận điểm, luận cứ.
B. Mỗi bài văn nghị luận đều phải có luận điểm, luận cứ và lập luận.
C. Mỗi bài văn nghị luận đều phải có luận cứ và lập luận.
D. Cả ý A và B.
4
Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
Bài tập 4: Luận cứ của bài nghị luận cần đảm bảo yêu cầu gì?
A. Luận cứ phải rõ ràng, chính xác.
B. Luận cứ phải có sức thuyết phục.
C. Luận cứ phải chân thật, đúng đắn, tiêu biểu.
D. Luận cứ phải toàn diện chính xác.

C. Nghị luận + Biểu cảm.
D. Miêu tả + Tự sự.
3. Những luận cứ mà tác giả đa ra trong đoạn văn là gì ?
5
Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
A. Nơi ở.
B. Trang phục.
C. Ăn uống.
D. Cả 3 ý trên.
4. Việc đa yếu tố miêu tả vào đoạn văn trên có tác dụng gì ?
A. Nhằm giúp ngời đọc hình dung sự giản dị của Bác Hồ.
B. Nhằm giúp cho việc trình bày vấn đề đợc rõ ràng, cụ thể, sinh động.
C. Nhằm thể hiện rõ tình cảm của ngời viết về vấn đề đợc trình bày.
D. Gồm cả ý A và B.
Bài tập 8: Nghị luận về tác phẩm văn học bao gồm:
A. Nghị luận về một t tởng, đạo lý.
C. Nghị luận về một tác phẩm truyện
B. Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
D. Cả B và C.
Bài tập 9: Nhận xét nào sau đây đúng nhất về văn nghị luận một đoạn thơ, một
bài thơ ?.
A. Là trình bày, nhận xét đánh giá của mình về nội dung và nghệ thuật của
đoạn thơ, bài thơ.
B. Là phân tích, đánh giá những chi tiết, hình ảnh trong đoạn thơ, bài thơ.
C. Là trình bày cảm xúc về đoạn thơ, bài thơ.
D. Là nêu suy nghĩ về đoạn thơ, bài thơ.
Bài tập 10. Bố cục bài văn nghị luận về đoạn thơ, bài thơ cần đảm bảo yêu cầu gì
?
A. Bố cục rõ ràng.
B. Bố cục rành mạch.

Đề 5: Bài thơ Nói với con của Y Phơng gợi cho em suy nghĩ gì ?
a. Các đề bài trên có cấu tạo nh thế nào ?
b. Sự khác nhau giữa các đề bài trên là gì ?
c. Đây có phải là những kiểu bài khác nhau của bài văn nghị luận
về một đoạn thơ, bài thơ không ? Vì sao ?
d. Để làm các bài văn trên thông thờng ngời viết phải thực hiện các
thao tác nh thế nào ?
A. Tìm hiểu đề, tìm ý.
B. Lập dàn ý.
C. Viết bài
D. Kiểm tra- sữa lại
E. Cả 4 ý trên .
Bài 13: Nhiệm vụ của từng phần trong bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
là gì ?
1. Mở bài: Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ và bớc đầu nêu nhận xét, đánh giá của
mình.
2. Thân bài: Lần lợt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội sung và nghệ thuật
của đoạn thơ, bài thơ.
3. Kết bài: Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ.
Đúng hay sai ?
A Đúng B. sai.
7
Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
Từ các bài tập trên tôi đã ôn tập củng cố những kiến thức cơ bản về văn nghị
luận nói chung. Từ đó, củng cố kiến thức về văn nghị luận về một đoạn thơ, bài
thơ. Những bài tập trên giúp các em có một kiến thức cơ bản, tơng đối hệ thống
về văn nghị luận để rèn luyện kỹ năng thực hành làm bài văn nghị luận về đoạn
thơ, bài thơ thuận lợi hơn.
3.2. Luyện tập các kỹ năng thực hành bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ.
B ớc1: Hình thành kỹ năng tìm hiểu, khai thác đoạn thơ, bài thơ.

nào? Với câu hỏi này HS sẽ phát hiện ra các hình ảnh: dòng sông, bông hoa,
tiếng chim chiền chiện .
Cách giới thiệu các hình ảnh thiên nhiên của tác giả có gì đặc biệt ?
Động từ mọc đợc đặt lên đầu câu thơ gợi tả điều gì ?
Hình ảnh mùa xuân thiên nhiên hiện lên qua cảm nhận của tác giả nh thế
nào?
Sau những câu hỏi khai thác thơ tôi sẽ đặt tiếp câu hỏi để HS tìm hiểu về kỹ năng
cảm thụ, khai thác thơ nh : Ta vừa tìm hiểu một đoạn thơ, em cho biết khi tìm
hiểu thơ nên tiến hành nh thế nào? Chú ý đến điều gì ?
Từ những bài tập nh thế tôi từng bớc hình thành trong HS kỹ năng khai thác, tìm
hiểu thơ, các em nhận thức đợc khai thác thơ là phải chú ý đến ngôn ngữ, hình
ảnh thơ, và những biện pháp tu từ mà tác giả đã sử dụng. Tức là thông qua những
tín hiệu nghệ thuật để tìm hiểu nội dung và những điều mà nhà thơ ngầm gửi
trong tác phẩm của mình.Trên cơ sở đó tôi sẽ tiến hành rèn luyện cho HS kỹ năng
nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
B ớc 2: Rèn kỹ năng nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
Sau khi hình thành cho HS kỹ năng tìm hiểu thơ tôi tập trung rèn kỹ năng làm bài
văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. Để thực hiện bớc trọng tâm có ý nghĩa
đặc biệt quan trọng này tôi đã sử dụng một hệ thống bài tập với từng kỹ năng.
a/ Rèn kỹ năng tìm hiểu đề, tìm ý.
Đây là một việc cần thiết để HS thực hiện đúng yêu cầu của đề bài, tránh cho
bài viết không bị lạc đề nên tôi cũng dành không ít thời gian để luyện tập cho
các em.
Bài tâp1: Tìm hiểu các đề sau:
(Các đề bài tôi đã ra ở phần 2.1: ôn tập lý thuyết )
Để giúp HS thực hiện bài tập này chúng ta cần gợi ý cho HS bằng những câu hỏi
định hớng.
Điểm giống và khác nhau trong các đề bài trên là gì ?
Nội dung cần nghị luận ở các đề bài trên là gì ?
HS nêu đợc những điểm giống nhau, khác nhau, biết xác định nội dung tức là

Bài tập 2: Lập dàn ý cho đề bài 5 (ở trên ): Bài thơ Nói với con của Y Phơng
gợi cho em những suy nghĩ gì ?
Thực hiện bài tập này để củng cố lý thuyết về bố cục bài văn và kỹ năng lập
dàn ý cho học sinh. Tôi đã tiến hành luyện tập từng phần trong bố cục bài nghị
luận bằng một số câu hỏi. Cụ thể nh sau:
10
Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
+ Mở bài:
Mở bài nêu những gì ? Em hãy nêu định hớng?
Sau khi học sinh trả lời tôi cũng lu ý các em: Dù nêu bằng cách nào cũng cần
phải đảm bảo dợc tính hệ thống và giới thiệu đợc vấn đề cần nghị luận.
+ Thân bài:
Phần thân bài của đề bài nêu trên cần đợc triển khai qua những luận điểm nào ?
Mỗi luận điểm lớn có những ý nhỏ nào ? Luận cứ nào ?
+ Kết bài: Kết bài nêu những gì ?
Sau khi học sinh trả lời, có nhận xét đánh giá giáo viên có thể đa ra dàn ý để
học sinh tham khảo. Chẳng hạn với đề trên tôi đã đa ra dàn ý nh sau:
+ Mở bài: - Giới thiệu đề tài trong thơ và thơ Y Phơng.
- Bài thơ Nói với con là bài thơ hay viết về tình cha con
+Thân bài:
Luận điểm 1: Cội nguồn hạnh phúc của con ngời là gia đình và xã hội.
- Ngời cha gợi cho con về một hình ảnh đầm ấm của gia đình bằng phép liệt
kê.
- Ngời cha đã lý giải cụ thể với con về dân tộc ( về cuộc sống lao động vui t-
ơi, giàu tình nghĩa của con ngời quê hơng )
Luận điểm 2: Ca ngợi phẩm chất đáng quý của con ngời quê hơng.
- Ngời cha chỉ cho con thấy Ngời đồng mình tuy gian lao vất vả nhng
mạnh mẽ, có ý chí nghị lực bằng cách nói cụ thể giản dị
- Ngời cha còn gợi cho con về sự giản dị và cao đẹp của con ngời quê h-
ơng

Con cò của Chế Lan Viên, Mây và sóng của nhà thơ ấn Độ Ta- Go. Nhng
viết về tình cha con thì có lẽ Nói với con của nhà thơ dân tộc Tày- Y Phơng là
bài thơ hay đầu tiên xuất hiện trong chơng trình ngữ văn THCS. Bài thơ thật giản
dị mà hàm súc, sâu sa về tình cảm thiêng liêng cao đẹp mang đậm tính dân tộc
của con ngời Việt Nam nói chung và của ngời dân tộc Tày nói riêng.
Cách 2: Y Phơng nhà thơ dân tộc Tày tuy cha đợc nhiều bạn đọc biết đến. Nhng
có lẽ với bài thơ hay Nói với con ngời đọc không chỉ biết đến ông với t cách
là nhà thơ mà còn biết đến ông với t cách là ngời cha hết mực yêu con, luôn dành
cho con những tình cảm và mong ớc tốt đẹp nhất. Bài thơ với cách nói giản dị,
mộc mạc, chân thành, tha thiết Y Phơng đã đem đến cho ngời đọc sự xúc động
sâu sắc về tình cảm cha con thiêng liêng , cao đẹp.
c.2. Viết phần thân bài:
Phần thân bài thờng có nhiều đoạn văn, mõi đoạn có thể sẽ giải quyết một
luận điểm của bài viết.Trong trờng hợp này tôi cũng luyện tập cho HS viết trình
bày lần lợt từng luận điểm của bài văn. Sau đó kiểm tra bằng cách đọc trớc lớp
hoặc chấm bài tay đôi với các em để các em rút kinh nghiệm. Chẳng hạn:
12
Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
Dựa vào dàn ý đã nêu (ở phần lập dàn ý ) em hãy viết đoạn thân bài triển khai
luận điểm 1cho bài văn nghị luận về bài thơ: Nói với con của Y Phơng.
Lần lợt cho HS thực hiện triển khai các luận điểm trong bài tập. Sau đó cho HS
nhận xét, rút kinh nghiệm và để cho HS tự rút ra những bài học cho bản thân về
cách làm bài bằng hệ thống câu hỏi, chẳng hạn:
Qua bài tập em có nhận xét gì về việc trình bày luận điển của bài viết?
Luận điểm của bài viết đợc rút ra từ đâu?
Em đã sử dụng những luận cứ nào? Luận cứ phải ra sao?
Nhận xét về tính mạch lạc trong bài viết ? Muốn bài văn nghị luận có tính mạch
lạc em đã làm gì ?
Ngôn ngữ, lời lẽ của bài viết cần nh thế nào ?
Từ những câu hỏi nh thế một lần nữa tôi lại củng cố về lý thuyết đồng thời bổ

- Cho HS luyện viết nhiều lần phần kết bài ở những đề bài khác nhau.
- HS nhận xét về cách làm bài, tự rút ra kết luận cho phần kết bài.
- Đa ra những cách kết bài hay khác nhau để HS tham khảo từ đó các em rút đợc
kinh nghiệm cho bài viết của mình. Nh một số cách kết bài sau:
+ Kết mà nh không kết
+ Kết bài theo kiểu đầu cuối tơng ứng.
+ Kết bài theo lối điểm nhân .
Tuy nhiên trong quá trình luyện tập giáo viên phải thật kiên trì. Bởi kết quả của
quá trình cảm thụ, kỹ năng viết, nói không phải trong chốc lát là có đợc kết quả.
d. Thực hành kiểm tra - sữa chữa.
Thông thờng HS hay bỏ qua bớc này vì các em cho rằng làm nh thế sẽ mất
thời gian và không cần thiết. Song là giáo viên dạy ngữ văn chúng ta cần hình
thành cho HS thói quen kiểm tra lại bài viết để tránh những sai sót đáng tiếc.
Tóm lại: Để luyện cho HS có kỹ năng thành thạo làm bài văn nghị luận về một
đoạn thơ, bài thơ chúng ta không chỉ cần có tri thức mà còn cần có kinh nghiệm
phải biết luyện tập cả lý thuyết và thực hành, tất nhiên thời gian dành cho thực
hành phải chiếm tỷ lệ lớn . Kết hợp ở đó là lòng say mê, yêu nghề mến trẻ của
ngời giáo viên. Chúng ta có tâm huyết thật sự với những việc mình làm thì mới
truyền cho các em hứng thú yêu thích học ngữ văn và học văn mới có kết quả.
4. Kết quả thực hiện đề tài
Sau khi thực hiện đề tài tôi lại ra đề kiểm tra, đánh giá nhận thức, kỹ năng làm
bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ của HS. Kết quả cụ thể nh sau:
Lớp Tổng
số HS
Điểm giỏi Điểm khá Điểm TB Điểm yếu
SL % SL % SL % SL %
9D 40 3 7,5 17 42,5 15 37,5 5 12,5
Cũng 40 em đợc kiểm tra lần trớc, lần này đợc kiểm tra lại kết quả bài làm của
các em đã tăng lên. Tuy cha thật cao nh mong muốn nhng cũng đã thể hiện đợc
phần nào sự cố gắng của HS và tính khả thi của đề tài.

Bồi dỡng HS năng khiếu
4
Các dạng bài tập cảm thụ
15
Đề tài: Rèn kỹ năng làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho HS lớp 9
Phụ lục.
Stt Phần Nội dung Trang
1 A Phần mở đầu 1
2 1. Lý do chọn đề tài 1
3 2 Mục đích của đề tài 2
4 3 Phạm vi nghiên cứu 2
5 4 Đối tợng nghiên cứu 2
6 5 Phơng pháp nghiên cứu 2
7 B Nội dung trình bày 3
8 1 Cơ sở lý luận 3
9 2 Cơ sở thực tiễn 4
10 3 Nội dung và phơng pháp tiến hành 5
11 3.1 Củng cố lý thuyết về văn nghị luận 5
12 3.2 luyện tập các kỹ năng thực hành về văn nghị
luận một doạn thơ, bài thơ
10
13 4 Kết quả 18
14 C Kết luận 19
15 Tài liệu tham khảo 20