Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
*** Trần Thị Tuyến RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LẬP Ý Ở
KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ
TƯỞNG, ĐẠO LÝ CHO HỌC SINH
LỚP 12 THPT Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
THÁI NGUYÊN - 2011
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

1.1. Trong nhà trường, việc rèn luyện viết kiểu bài nghị luận xã hội
là yêu cầu rất trọng yếu trong quá trình học tập. Nghị luận xã hội kiểm tra
được kiến thức tổng hợp của HS về tri thức văn học, tri thức xã hội và đời
sống; rèn luyện cho học sinh kĩ năng diễn đạt bằng ngôn ngữ và đặc biệt
giúp đắc lực vào việc phát triển tư duy khoa học, tư duy lí luận ở HS. Do
vậy, để HS phổ thông tạo được những văn bản hay, đầy sáng tạo thì việc
dạy các em có khả năng sử dụng thành thạo và hiệu quả các kĩ năng làm
từng kiểu bài NLXH là hết sức cần thiết. Trong đó có kĩ năng làm kiểu bài
nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.
1.2. Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí là dạng văn bản có từ lâu trong
chương trình Tập làm văn THCS và THPT. Đề tài nghị luận là các vấn đề
thuộc phạm trù tư tưởng, đạo lí, quan điểm đạo đức, lối sống Rèn luyện kĩ
năng tạo lập dạng văn bản này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình học tập
trưởng thành, hoàn thiện nhân cách của từng em HS; tạo ý thức cho HS
thường xuyên quan tâm đến các vấn đề trong đời sống xã hội; có khả năng
nhạy bén trước những vấn đề của cuộc sống; có khả năng nhận thức,có quan
điểm sống và khả năng đánh giá đúng đắn trước các vấn đề, các hiện tượng
trong đời sống.
1.3. Trong dạy học làm văn NLXH nói chung và dạy học kiểu bài NL
về một tư tưởng, đạo lí nói riêng, kĩ năng lập ý là kĩ năng cơ bản và quan
trọng cần rèn luyện cho HS. Bởi lẽ, bài văn NL của các em chỉ có chất lượng
khi bài văn ấy có được hai yếu tố sau đây:
- Thứ nhất: Bài viết phải có ý.
- Thứ hai: Người viết phải biết diễn đạt những ý đã xác định thành văn,
trình bày thành bài văn hoàn chỉnh.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 2


3
cũng cho thấy, phần lớn bài làm của HS thường không có ý, thiếu ý, trùng ý,
lạc ý, ý lộn xộn, thậm chí không biết lập ý, làm dàn ý. Luận văn này cố gắng
góp phần hoàn chỉnh và đề xuất những hình thức rèn kĩ năng lập ý cho HS ở
loại bài NL về một tư tưởng, đạo lí. Tỉ lệ mắc lỗi về lập ý trong bài làm của HS
nhiều hơn so với các lỗi khác. Do đó, việc rèn luyện kĩ năng lập ý cho kiểu bài
này là hết sức cần thiết trong hoạt động dạy học làm văn NLXH hiện nay.
Vì vậy, để nâng cao hiệu quả của việc rèn luyện kĩ năng lập ý góp phần
nâng cao chất lượng, hiệu quả làm văn kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí; để
góp phần khắc phục các khó khăn trên đối với cả người dạy và người học, chúng
tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình là: "Rèn kĩ năng lập ý ở
kiểu bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí cho học sinh lớp 12 THPT".
2. Lịch sử vấn đề
Văn NL nói chung và NL về một tư tưởng, đạo lí nói riêng là một thể
văn ra đời từ rất lâu. Cội nguồn của văn NL là từ đất nước Trung Hoa, dưới
thời Khổng Tử (551-479 TCN). Ở Việt Nam, kiểu bài NL về một tư tưởng,
đạo lí đã được hình thành từ xa xưa cùng với sự phát triển của tư tưởng và
văn hoá giáo dục của dân tộc Việt Nam. Cùng với sự hình thành của thể văn
NL, nó đã trở thành một phương tiện đắc lực trong quá trình phát triển ấy của
đất nước.
Trong nhà trường Việt Nam, dạy học văn NL về một tư tưởng, đạo lí có
một bề dày lịch sử. Trước khi khảo sát lịch sử của vấn đề rèn kĩ năng lập ý ở
kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí, chúng tôi điểm qua lịch sử của việc dạy
học kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí ở nhà trường phổ thông.
2.1. Về dạy học văn NL về một tư tưởng, đạo lí ở nhà trường phổ thông
Trong nhà trường phổ thông, văn NL có lịch sử lâu đời. Tuy nhiên, sự
phân chia rạch ròi NLXH thành các kiểu bài cụ thể (như NL về một tư tưởng,
đạo lí hay NL về một hiện tượng đời sống) thì gần đây mới có. Nếu như trong


giải thích, chứng minh, bình luận về các vấn đề chính trị, xã hội hay tư tưởng,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 5
đạo đức. Các đề văn sau đây rất quen thuộc với bao thế hệ HS và nó xuất hiện
nhiều lần trong các đề bài kiểm tra và luyện tập của phân môn làm văn. Ví dụ:
Tục ngữ có câu "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn".
Anh (chị) thấy nhận xét trên có đúng không? Hãy chứng minh?
(Đề bài bài làm văn số 1 - SGK Làm văn 10).
- "Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng
người ngại núi e sông" (Nguyễn Bá Học).
Anh (chị) hãy giải thích và bình luận ý kiến trên.
(Đề 2, bài bài làm văn số 2 - SGK Làm văn 10, Tr.49).
Hiện nay, chương trình làm văn của SGK Ngữ văn hiện hành luôn đan
xen giữa các kiểu bài NLXH. Có khi là NL về một tư tưởng, đạo lí, có khi là
NL về một hiện tượng đời sống…
Sách giáo khoa Ngữ văn 7, tập 2, học sinh THCS bắt đầu được làm
quen, tìm hiểu một cách khái quát về văn NL qua các bài học: đặc điểm văn
NL; đề văn NL và việc lập ý cho bài văn NL; bố cục và phương pháp lập luận
trong văn NL; rèn luyện thao tác lập luận chứng minh, giải thích (SGK còn
gọi thao tác lập luận là phương pháp lập luận). Bước đầu, các em được rèn
luyện các kiểu bài NL, vận dụng các thao tác lập luận đơn giản nhưng chưa
được phân biệt rạch ròi giữa các kiểu bài NL như cách gọi tên theo tiêu chí
nội dung bên trên.
Nếu như HS lớp 7 chỉ mới được làm quen với văn NL thì lên lớp 9,
chương trình Ngữ văn 9 đi vào cụ thể các kiểu bài NLXH. Đó là các bài học ở
sách giáo khoa, tập 2. NL về một vấn đề tư tưởng, đạo lí; cách làm bài NL về
một vấn đề tư tưởng, đạo lí. Qua đó các em HS hiểu được thế nào là NL về

thực tế kĩ năng lập ý bao giờ cũng chỉ được trình bày trong phần kĩ năng làm
văn nói chung. Vì thế nhìn lại lịch sử vấn đề này chỉ có thể xem xét kĩ năng
lập ý nói chung, từ đó tách ra cho loại bài NLXH, trong đó có kiểu bài NL về

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 7
một tư tưởng, đạo lí. Để luyện kĩ năng lập ý cho HS, các tài liệu thường đi
theo ba hướng sau:
- Rèn luyện lập ý bằng việc cho dàn bài mẫu.
- Rèn luyện lập ý có chú ý đến lí thuyết lập ý nói chung.
- Rèn luyện kĩ năng lập ý được chú ý nhưng chủ yếu ở loại bài NLVH.
Kiểu dạy học rèn luyện kĩ năng lập ý bằng việc cho dàn bài mẫu bắt
đầu xuất hiện trong nhà trường phổ thông dưới thời phong kiến, thời Pháp
thuộc. Tài liệu làm văn thời kì này không có nhiều và lí thuyết làm văn chưa
hoặc không được chú ý. Việc dạy lập ý ở thời kì này cũng chủ yếu là cung cấp
bài mẫu, người học cứ theo đó mà làm, mà luyện tập.
Với yêu cầu đổi mới việc dạy và học văn trên tất cả các bình diện, trong
đó có phần làm văn (trước đây gọi là phân môn làm văn), từ năm 1945 trở đi,
các tác giả, các nhà nghiên cứu cố gắng đi tìm và xác lập cho làm văn những
cơ sở lí luận. Biểu hiện ở việc các đề đưa ra phân tích (chủ yếu là nghị luận
văn học) và ở một vài kiểu bài (nghị luận văn học), các soạn giả đã có mục
định hướng - lập ý. Tất nhiên không thể tránh được những nhược điểm nhất
định, nhưng những cuốn tài liệu này ở giai đoạn CCGD đã được viết theo tinh
thần ấy. Cuốn giáo trình Làm văn ( Đình Cao-Lê A) đã vận dụng những thành
tựu nghiên cứu của lí thuyết họat động lời nói và lí luận dạy tiếng, lí luận dạy
đại học vào soi sáng cho các vấn đề của làm văn nói chung cũng như kĩ năng
lập ý nói riêng. Kĩ năng này được các tác giả trình bày trong phần kĩ năng xây
dựng luận điểm và lập chương trình biểu đạt. Nhìn chung cách xây dựng luận

để trình bày về kĩ năng làm văn NL. Và ở chương này, Nguyễn Minh Thuyết
đã trình bày một cách khá chi tiết và hệ thống về việc lập cho bài văn NL với
những chỉ dẫn cụ thể về các bước lập ý, các bước lập dàn bài cho bài văn NL
nói chung và NLVH nói riêng.
Như vậy, có thể thấy rõ, kĩ năng lập ý nói riêng và kĩ năng làm văn nói
chung chủ yếu đã được đề cập ở các tài liệu dạy học trong nhà trường (từ phổ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 9
thông đến đại học). Ngoài ra trên một số tạp chí chuyên ngành đã đăng tải ít
nhiều các bài nghiên cứu về vấn đề rèn luyện kĩ năng làm văn nói chung.
Tuy vậy không có tài liệu nào bàn bạc riêng về kĩ năng lập ý đặc biệt là
kĩ năng lập ý cho NLXH và NL về một tư tưởng, đạo lí mà chủ yếu đưa ra
những vấn đề kĩ năng làm văn NL nói chung.
* Rèn luyện kỹ năng lập ý ở loại bài NLXH
Hầu hết những tài liệu ở giai đoạn này đều đề cập đến kĩ năng lập ý cho
bài NLXH một cách rất chung chung, chưa đi vào những dẫn dắt cụ thể.
Ở cuốn Làm văn của nhóm tác giả Đỗ Ngọc Thống-Nguyễn Thành Thi-
Phạm Minh Diệu (2008) [53], nhóm tác giả của quyển sách này đã dành riêng
chương thứ 4 gồm 48 trang để bàn về văn NL. Trong 48 trang ấy, nhóm tác
giả chỉ đề cập đến việc lập ý cho bài văn NLXH trong 3 trang với 2 bước sau:
Bước 1: Dựa vào yêu cầu và chỉ dẫn của đề để tìm ra vấn đề trọng tâm
và các ý lớn mà bài viết cần làm sáng tỏ.
Bước 2: Tìm ý nhỏ bằng cách đặt ra các câu hỏi, vận dụng những hiểu
biết về văn học và cuộc sống, xã hội để trả lời các câu hỏi đó.
Trong cuốn Làm văn (Giáo trình đào tạo giáo viên THCS) [5], tác giả
Lê A đã đề cập khá chi tiết đến kĩ năng lập ý ở bài văn NL. Tuy nhiên, tác giả
chưa đưa ra được các bước và thao tác lập ý dành riêng cho NLXH mà chỉ có

cập đến ở loại đề NLVH. Hầu hết các tài liệu chưa vận dụng kĩ năng lập ý
nói chung vào từng kiểu bài của NLXH để luyện tập cho HS, trong khi
NLXH là loại bài thể hiện rõ nhất năng lực của HS.
3. Một số tài liệu đề cập đến kĩ năng này (chủ yếu là sách CCGD) ở
loại bài NLXH, nhưng các dạng đề đưa ra phân tích, minh họa cho phần lí
thuyết của kĩ năng này hầu hết là các đề rõ ý, dễ khai thác và chưa bao quát
hết được những dạng bài tiêu biểu của loại NLXH như NL về một tư tưởng,
đạo lí và NL về một hiện tượng đời sống.
4. Kĩ năng lập ý có liên quan nhiều đến các vấn đề của lí thuyết làm văn,
nhưng bản thân các vấn đề lí thuyết ấy cũng chưa được giải quyết trọn vẹn. Vì

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 11
thế vấn đề này cũng chưa được khai thác đầy đủ: cơ sở lập ý, cách triển khai ý,
giới hạn và cấp độ ý, mối quan hệ giữa kĩ năng này với các kĩ năng khác.
5. Theo chúng tôi, việc rèn luyện kĩ năng lập ý không phải chỉ tiến hành
đơn phương ở mình phân môn làm văn, mà các phân môn khác, cả chương
trình Ngữ văn THPT cũng phải góp phần rèn luyện kĩ năng này. Tư tưởng này
rất quan trọng đối với giáo viên THPT, khi họ được đào tạo để dạy cùng một
lúc tất cả các phân môn trong bộ môn Ngữ văn ở cả khóa học (3 năm). Như
vậy, vấn đề đặt ra là phải tập trung nghiên cứu vấn đề lập ý cho loại bài
NLXH (chẳng hạn kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí) trên cả 2 phương diện
nội dung và phương pháp dạy học, đề ra các biện pháp rèn luyện kĩ năng này
một cách toàn diện, đồng bộ và có kế hoạch.
6. Nhìn chung, HS phổ thông đã được làm quen, tìm hiểu, rèn luyện kĩ
năng làm kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí từ cấp THCS (lớp 7) lên cấp
THPT (lớp 12). Tuy nhiên, các bài học mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến
thức khái quát. Các kĩ năng chỉ được thực hành luyện tập chung vì thời gian

văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí cho học sinh.
- Tổ chức thể nghiệm sư phạm để điều chỉnh và đánh giá hiệu quả cũng
như khả năng thực thi của những giải pháp được đề xuất trong luận văn.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu quá trình dạy và học văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.
Đặc biệt lưu ý đến quá trình lập ý cho kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Chú trọng nghiên cứu quá trình dạy học kĩ năng lập ý ở kiểu bài NL về
một tư tưởng, đạo lí cho HS lớp 12 THPT.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên
cứu sau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 13
5.1. Phương pháp nghiên cứu tiếp thu lí thuyết
Chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu tiếp thu lí thuyết để thu
thập tư liệu, nghiên cứu lịch sử vấn đề, tiếp thu các kết quả nghiên cứu của
những người đi trước, nghiên cứu các tài liệu lí luận liên quan đến dạy và học
NLXH nói chung, đặc biệt là dạy và học kiểu bài làm văn NL về một tư
tưởng, đạo lí.
5.2. Phương pháp điều tra, khảo sát
Điều tra, thăm dò ý kiến GV và HS về thuận lợi và khó khăn khi dạy
học rèn luyện kĩ năng lập ý cho việc viết bài văn NL về một tư tưởng, đạo lí;
về hứng thú của học sinh và hiệu quả giờ học, kết quả bài viết của HS về bài
học này.

Trong chương này, chúng tôi tập trung vào việc cung cấp tri thức về
cách thức, qui trình lập ý cho HS, xây dựng hệ thống bài tập trong việc tổ chức
rèn luyện một trong nhiều kĩ năng khi triển khai làm bài văn NL về một tư
tưởng, đạo lí qua hệ thống các nhóm bài tập. Đó là kĩ năng lập ý - một kĩ năng
quan trọng và có mối quan hệ mật thiết, qua lại với các kĩ năng nghị luận còn
lại. Qua đó, chúng tôi đưa ra phương hướng vận dụng hệ thống bài tập một
cách cụ thể, chi tiết trong các tiết làm văn nhằm rèn luyện kĩ năng lập ý .
Chương 3: Thể nghiệm sư phạm
Chương này nhằm kiểm tra, đánh giá khả năng thực thi, hiệu quả của
đề xuất trong luận văn với các bước:
- Thiết kế ba giáo án thể nghiệm cho bài học trong phạm vi nghiên cứu
(gồm giáo án dạy bài lí thuyết nghị luận về một tư tưởng, đạo lí - Ngữ văn 12,
tập 1), giáo án viết bài số 1 ( 2 tiết ), giáo án trả bài làm văn số 1 (chủ yếu
nhằm thực hành rèn luyện kĩ năng lập ý).
- Tổ chức thể nghiệm.
- Đánh giá kết quả thể nghiệm.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 15
NỘI DUNG
Chƣơng 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC RÈN LUYỆN KĨ NĂNG LẬP Ý
Ở KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƢ TƢỞNG, ĐẠO LÍ
1.1. Nghị luận xã hội và kiểu bài nghị luận về một tƣ tƣởng, đạo lí
1.1.1. Nghị luận xã hội và các kiểu bài nghị luận xã hội
1.1.1.1. Nghị luận xã hội
Văn nghị luận là một thể loại nhằm phát biểu tư tưởng, tình cảm, thái
độ, quan điểm của người viết (người nói) bằng cách dùng lý lẽ, dẫn chứng và

về một hiện tượng tốt hoặc xấu trong đời sống xã hội. Và, trong những bài văn
nghị luận ở nhà trường các em cần phát biểu những suy nghĩ nghiêm túc, chín
chắn của mình về một vấn đề có ý nghĩa xã hội đặt ra cho mình, lứa tuổi mình,
không thể phát biểu tùy tiện như trong sinh hoạt hàng ngày.
1.1.1.2. Các kiểu bài nghị luận xã hội
Về nghị luận xã hội trong nhà trường phổ thông có các kiểu bài
chính sau:
- Bàn về một vấn đề tư tưởng, đạo lí thông qua những nhận xét, phán
đoán về tinh thần, tình cảm, tư tưởng, đạo lí, lối sống…
- Bàn về một hiện tượng, con người, sự việc có thật trong cuộc sống ở
mọi phương tiện, mọi khía cạnh của nó.
- Bàn về một vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học.
1.1.2. Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
1.1.2.1. Thế nào là nghị luận về một tư tưởng, đạo lí ?
Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí là một hình thức NLXH được học ở
chương trình Ngữ văn THCS và THPT.
Sách giáo khoa Ngữ văn 9 (tập 2) đưa ra khái niệm như sau: "Nghị luận
về một vấn đề tư tưởng, đạo lí là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng,
đạo lí, lối sống,… của con người" [12,36].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 17
Trong cuốn "Dạy và học nghị luận xã hội", các tác giả cũng nêu lên đặc
điểm của dạng đề nghị luận về một tư tưởng, đạo lí như sau: "Đối với học sinh
trong nhà trường phổ thông, do tâm lí, lứa tuổi, tầm nhận thức nên những vấn
đề đặt ra để bàn luận không phải là những vấn đề quá phức tạp, lớn lao mà
chỉ là những khía cạnh đạo đức, tư tưởng, tình cảm gắn liền với cuộc sống
hàng ngày như tình cảm quê hương, gia đình, bạn bè, ý thức trách nhiệm, tinh

- Thứ ba, nêu ý nghĩa, rút ra bài học nhận thức và hành động về tư
tưởng, đạo lí.
* Yêu cầu về hình thức:
Sách giáo khoa ngữ văn 9 và ngữ văn 12 (bộ chuẩn) đưa ra yêu cầu về
hình thức khi làm văn kiểu bài này như sau:
- Bài viết phải có bố cục ba phần; có luận điểm đúng đắn, sáng tỏ, lời
văn chính xác, sinh động.
- Diễn đạt cần chuẩn xác, mạch lạc; có thể sử dụng một số phép tu từ và
yếu tố biểu cảm nhưng phải phù hợp và có chừng mực.
1.1.2.3. Cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí là một kiểu văn bản có phạm vi đề tài
rất rộng. Đó có thể là một quan điểm, đạo đức, lối sống. Đã có thể là một
quan điểm về các vấn đề văn hoá, giáo dục, dân tộc,tôn giáo, tín ngưỡng. Đó
còn là vấn đề phương pháp tư tưởng…vì vậy, cách làm văn nghị luận về một
tư tưởng đạo lí vừa phải tuân thủ các yêu cầu chung của bài văn nghị luận vừa
phải tuân thủ các yêu cầu riêng đối với kiểu bài.
Các tác giả cuốn "Dạy và học nghị luận xã hội" đã chỉ ra và phân tích
chi tiết, cách làm kiểu bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí. Trước hết người
làm văn kiểu bài này cần phải đặt và trả lời các câu hỏi như:
- Nó là gì?
- Nó như thế nào?
- Vì sao lại như thế?

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 19
- Được thể hiện trong cuộc sống và văn học ra sao?
- Như thế thì có ý nghĩa gì với cuộc sống, với con người, với bản thân?
Nhận xét:

1.2. Ý và kĩ năng lập ý ở kiểu bài nghị luận về một tƣ tƣởng, đạo lí
1.2.1. Ý trong văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
1.2.1.1. Quan niệm về ý trong bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí
Kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí là phân tích, bàn bạc xoay quanh
một tư tưởng, đạo lí mà người ta nêu ra trong đề bài bằng một hệ thống lập
luận, gồm có:
- Hệ thống luận điểm (luận điểm chính, luận điểm phụ), luận cứ (lí
lẽ và dẫn chứng) làm sáng tỏ cho luận đề (tức vấn đề nghị luận bao trùm
toàn bài).
- Hệ thống luận điểm lớn làm sáng tỏ cho luận đề thường là:
+ Giải thích khái niệm, nội dung của tư tưởng, đạo lí nêu trong đề bài.
+ Phân tích, đánh giá các mặt, các khía cạnh biểu hiện của vấn đề tư
tưởng, đạo lí đó như: đúng - sai, tốt - xấu, phải - trái, tích cực – tiêu cực, đóng
góp - hạn chế
+ Rút ra bài học trong cuộc sống từ tư tưởng, đạo lí đó về tư tưởng và
hành động.
Ví dụ:
Đề bài: Nhà văn L. Tônxtôi nói " Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường.
Không có lí tưởng thì không có phương hướng kiên định, mà không có
phương hướng thì không có cuộc sống. Anh (chị) hãy nêu suy nghĩ về vai trò
của lí tưởng trong cuộc sống con người'' (Ngữ văn 12, tập một, tr 22).
Với đề bài trên, hệ thống ý có thể được sắp xếp như sau:
* Giải thích ý kiến của L.Tôn-xtôi:
- Lí tưởng là gì?
- Cuộc sống là gì?
- Ý nghĩa câu nói của L.Tôn-xtôi

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

22
Có thể xem mô hình ý mà HS cần rèn luyện để làm được thành thạo
trước khi viết là:
Mở bài: Nêu luận đề khái quát
Thân bài

Kết bài: Nêu ý tổng kết toàn bài


23
Với mô hình này, chúng ta sẽ dễ dàng có được cái nhìn tổng quát nhất
về 3 phần cơ bản, những yếu tố cơ bản cũng như mối liên hệ qua lại giữa
những phần, những yếu tố này trong một mô hình của một dàn ý hoàn chỉnh.
Với đề tài này, chúng tôi chỉ chú trọng hướng dẫn, rèn luyện cho HS kĩ năng
lập hệ thống luận điểm, luận cứ cho phần thân bài của bài văn. Từ đó giúp cho
người dạy và người học thực hiện việc lập dàn ý tốt hơn, đồng thời cũng giúp
cho việc làm bài làm văn NLXH đạt hiệu quả tốt nhất.
b. Mô hình ý trong kiểu bài NL về một tư tưởng, đạo lí
Dựa vào mô hình ý chung cho kiểu bài NLXH, dựa vào những tri thức,
kiến thức lĩnh hội từ các thành tựu nghiên cứu đã có, dựa vào những vấn đề
đặt ra qua thực tế khảo sát quá trình dạy học văn NL về một tư tưởng, đạo lí
và dựa vào kinh nghiệm, trải nghiệm của cá nhân, chúng tôi mạnh dạn đưa ra
mô hình lập ý cho bài văn NL về một tư tưởng, đạo lí như sau:

LUẬN ĐỀ = TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ CẦN NL
Giải thích, cắt
nghĩa khái niệm,
nội dung của
TTĐL nêu trong
đề bài
Phân tích, đánh
giá các mặt, các
khía cạnh của
TTĐL
Rút ra bài học
trong cuộc
sống từ TTĐL
đó
Nghĩa

luận điểm
ý lớn
luận điểm
ý lớn