ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THỊ HỒNG

DẠY HỌC TÁC PHẨM “CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA” CỦA
NGUYỀN MINH CHÂU CHO HỌC SINH LỚP 12 THEO
ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN
Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN NGỮ VĂN)
Mã số: 60.14.01.11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN PHƢỢNG

HÀ NỘI – 2015


LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới TS. Nguyễn
Phượng, người thầy đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo em trong suốt quá trình làm
luận văn.
Xin cảm ơn các quý thầy cô trong trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia
Hà Nội, đã giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất để em hoàn thành luận văn này.
Em cũng gửi lời cảm ơn đến BGH trường THPT Phùng Khắc Khoan- Thạch
Thất - Hà Nội cùng bạn bè đồng nghiệp, cùng các em học sinh đã giúp đỡ em rất
nhiều trong khóa học, và thực hiện đề tài này.
Cuối cùng em xin gửi lời biết ơn chân thành đến bố mẹ, gia đình, bạn bè đã
luôn ở bên cạnh tôi, giúp em cả về vật chất lẫn tinh thần trong suốt quá trình học tập
và thực hiện đề tài.
Hà Nội, tháng 11 năm 2015

Giáo viên

HS

Học sinh

HĐ

Hoạt động

NXB

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

SGK

Sách giáo khoa

SGV

Sách giáo viên

THPT

Trung học phổ thông


1.2.1. Thực trạng dạy học môn Ngữ văn trong nhà trường THPT hiện nay .Error!
Bookmark not defined.
1.2.2. Thực tiễn dạy học tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh
Châu ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: THIẾT KẾ DẠY HỌC TÁC PHẨM “CHIẾC THUYỀN
NGOÀI XA” CỦA NGUYỄN MINH CHÂU THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC............................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Những năng lực cần đạt được sau khi dạy học bài “Chiếc thuyền ngoài xa”
.............................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Năng lực đọc hiểu ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Năng lực cảm thụ ....................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Năng lực giải quyết vấn đề......................... Error! Bookmark not defined.
iii


2.1.4. Năng lực sáng tạo ....................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.5. Năng lực tạo lập văn bản ............................ Error! Bookmark not defined.
2.2. Quy trình thiết kế dạy học tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” củaNguyễn
Minh Châu theo định hướng phát triển năng lực. Error! Bookmark not defined.
2.3. Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài
xa” của Nguyễn Minh Châu theo định hướng phát triển năng lực ...............Error!
Bookmark not defined.
2.3.1. Phương pháp............................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Các hình thức tổ chức dạy học ................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 2................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ........ Error! Bookmark not defined.
3.1. Giáo án dạy bài “Chiếc thuyền ngoài xa” theo định hướng phát triển năng
lực. ........................................................................ Error! Bookmark not defined.
3.2. Tiến trình thực nghiệm dạy bài “Chiếc thuyền ngoài xa” theo định hướng

Kết quả khảo sát GV

25

Bảng 1.3.

Kết quả khảo sát HS

26

Bảng 3.1.

Tổng quan đối tượng TN và ĐC

89

Bảng 3.2.

Kết quả hai bài kiểm tra lớp 12A2 và 12A6

90

Bảng 3.3.

Phân phối tần số, tần suất và tần suất tích lũy bài kiểm tra

91

số 1 và số 2 của HS 2 lớp TN và ĐC
Bảng 3.4.


93

vi


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Thế kỉ XXI là thế kỉ con người được chứng kiến sự phát triển như vũ bão
của khoa học và công nghệ. Nền kinh tế tri thức trở thành yếu tố then chốt quyết
định sự phát triển và vị thế của mỗi quốc gia, trong đó con người đóng vai trò là
yếu tố trung tâm, chủ thể kiến tạo nên xã hội, vì thế con người cần trang bị vốn
tri thức và năng lực đa dạng để đáp ứng yêu cầu mới của xã hội tri thức. Hơn nữa
trong một xã hội toàn cầu con người không chỉ là công dân của một quốc gia mà
còn là công dân của quốc tế, nguồn nhân lực của thế giới nên con người cần
chuẩn bị một hành trang tốt nhất để đón nhận những cơ hội và cả những thách
thức mới của đời sống quốc tế. Để chuẩn bị cho thế hệ trẻ đối mặt và vững vàng
trước những thách thức đó, giáo dục phải đi trước một bước, phải tiến hành cuộc
cách mạng nhằm thay đổi, cải tiến chương trình, phương pháp cách tiếp cận để
giáo dục thực sự là công cụ hữu hiệu hỗ trợ đắc lực cho con người trong một xã
hội mới. Đây cũng là mục tiêu giáo dục của mà UNESCO đề xướng: “Học để biết,
học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình”, như vậy HS học
không phải chỉ tiếp thu tri thức của nhân loại mà còn phải biết vận dụng, thực hành
tạo ra được sản phẩm cho xã hội, biết cách chung sống với cộng đồng, thích ứng
được với từng hoàn cảnh, môi trường sống, phát huy được những năng lực sở
trường và khả năng của mình, hình thành những kỹ năng, kỹ xảo cho mình. Qua đó
tự khẳng định giá trị của bản thân, vị thế của bản thân trong cộng đồng.
Dạy học theo định hướng tiếp cận năng lực là một chương trình dạy học
theo chuẩn đầu ra về phẩm chất năng lực. Khác với chương trình hiện hành theo
định hướng nội dung đã triển khai nhiều năm qua, đang tồn tại nhiều bất cập và

tranh và Mảnh trăng cuối rừng, trong chương trình SGK hiện hành thì HS biết
đến hai tác phẩm đó là Bến quê (SGK Ngữ văn 9 tập 1) và Chiếc thuyền ngoài xa
(SGK Ngữ văn 12). Như vậy có thể khẳng định nhà văn và sáng tác của ông luôn
2


có một vị trí đặc biệt trong nhà trường. Đáng chú ý phải nói đến tác phẩm Chiếc
thuyền ngoài xa, tác phẩm được sáng tác sau chiến tranh có nhiều những cách
tân về cảm hứng sáng tác, đề tài, kết cấu, cốt truyện. Tác phẩm gắn bó mật thiết
với thực tế đời sống, mang đến những góc nhìn khác nhau về sự phức tạp của
cuộc sống, vì thế truyện ngắn có sức hấp dẫn lớn với cả GV và HS trong cảm
nhận và khám phá giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Truyện ngắn
được giảng dạy với nhiều cách tiếp cận, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa lựa
chọn được một cách tiếp cận thống nhất, hiệu quả tối ưu trong dạy học tác phẩm
này, đảm bảo yêu cầu vừa khám phá giá trị tác phẩm, vừa phát huy được năng
lực HS.
Với những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài : “Dạy học tác phẩm “Chiếc
thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu theo định hướng phát triển năng lực”
với đề xuất đổi mới trong phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực
người học, nhằm tìm tòi một hướng đi mới trong dạy học Ngữ văn và nâng cao
hiệu quả công tác giảng dạy của bản thân, lan tỏa ngọn lửa tâm huyết của mình
với học trò, tạo động lực, hứng thú cho các em tình yêu sự say mê với môn học,
góp phần nhỏ bé vào công cuộc đổi mới toàn diện phương pháp dạy học Ngữ
văn trong nhà trường và nền giáo dục nước nhà.
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Những nghiên cứu về dạy học theo định hướng phát triển năng lực.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực đang trở thành xu thế mới
của dạy học thế giới trong thế kỉ XXI, với nhiều những ưu thế vượt trội so với
dạy học theo nội dung, xu hướng dạy học này được các nhà khoa học giáo dục
chú ý cả về lí luận và thực tiễn. Trên thế giới có nhiều công trình tiêu biểu của

số vấn đề lí luận dạy học hiện đại (tài liệu dịch), NXB Giáo dục.
15. Nguyễn Hiến Lê, Tự học một nhu cầu của thời đại, NXB thành phố Hồ Chí Minh.

4


16. Phan Trọng Luận (Chủ biên) (2012), Phương pháp dạy học văn (tập 1),
NXB Đại học Sư phạm.
17. OKon (1976), Những cơ sở của việc dạy học nêu vấn đề, NXB Giáo dục.
18. Hoàng Phê (Chủ biên) (2007), Từ điển Tiếng Việt, NXB Từ điển.
19. Nguyễn Thị Minh Phƣơng (2007), Tổng quan về các khung năng lực cần
đạt ở học sinh trong các mục tiêu giáo dục đào tạo. Đề tài nghiên cứu khoa học
của học viện khoa học giáo dục Việt Nam.
20. Robert Z. Strenbery và Wendy M.William (2008), Rèn luyện tư duy siêu
tốc, NXB Hồng Đức.
21. R.Roysingh (1977), Nền giáo dục cho thế kỉ XXI, những triển vọng Châu Á
Thái Bình Dương, Viện khoa học giáo dục Việt Nam.
22. Trần Trọng Thủy, Nguyễn Quang Uẩn (1998), Tâm lí học đại cương,
NXB Giáo dục.
B. Báo, tạp chí
1. Nguyễn Gia Cầu (2008), “Dạy học giúp học sinh nắm được kiến thức và kĩ
năng một cách vững chắc”. Tạp chí giáo dục, số 189/1/5/2008, tr. 17- 19.
2. Nguyễn Hữu Chí (2004), “Những đặc trưng cơ bản của chương trình hiện
tại), tạp chí phát triển giáo dục số, tr. 4-6.
3. Trần Kiên (1995), “Đổi mới đánh giá, đòi hỏi bức thiết của đổi mới phương
pháp dạy học”, tạp chí nghiên cứu giáo dục số 11/1995, tr. 18.
4. Trần Đình Sử, Con đường đổi mới cơ bản phương pháp dạy học văn, Báo
Văn nghệ, số 10, 2009.
5. Nguyên Thị Hồng Thủy (1998), “Đào tạo năng lực thực hành, năng lực
phán đoán để thích ứng sự vận động của thời đại, tạp chí đại học và giáo dục