ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
**********

HOÀNG THỊ HÀ

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA PHÓNG XẠ
CÁC NGUYÊN TỐ U, Th VÀ K KHU VỰC XÃ ĐÔNG CỬU,
HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
**********

HOÀNG THỊ HÀ

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA PHÓNG XẠ
CÁC NGUYÊN TỐ U, Th VÀ K KHU VỰC XÃ ĐÔNG CỬU,
HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
Chuyên ngành: Khoáng vật học và Địa hóa học
Mã ngành: 60440205
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN



Hoàng Thị Hà

3


Trƣờng ĐHKHTN – ĐHQGHN

Luận văn thạc sĩ

MỤC LỤC
CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG........................ Error! Bookmark not defined.
1.1. Đặc điểm địa hóa phóng xạ tự nhiên các nguyên tố U, Th, K ............... Error!
Bookmark not defined.
1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu .................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Giới thiệu khái quát khu vực nghiên cứu ....... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Đặc điểm tự nhiên ................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội ........................ Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Đặc điểm địa chất - khoáng sản .............. Error! Bookmark not defined.
1.3.4. Các yếu tố ảnh hƣởng tới môi trƣờng phóng xạ khu vực nghiên cứu
........................................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...... Error! Bookmark not defined.
2.1. Phƣơng pháp tổng hợp, kế thừa tài liệu ......... Error! Bookmark not defined.
2.2. Phƣơng pháp đo phổ gamma .......................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Phƣơng pháp lấy, gia công và phân tích mẫu Error! Bookmark not defined.
2.4. Phƣơng pháp xử lý tài liệu ............................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬNError! Bookmark not
defined.
3.1. Mối quan hệ giữa các nguyên tố U, Th, K với môi trƣờng địa chất khu vực
nghiên cứu ............................................................. Error! Bookmark not defined.

Bookmark not defined.
3.2.3. Hàm lƣợng các nguyên tố phóng xạ U, Th, K trong các cây lƣơng thực
........................................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................11

Hoàng Thị Hà

5


Trƣờng ĐHKHTN – ĐHQGHN

Luận văn thạc sĩ

DANH MỤC HÌNH
Hình 1. Sơ đồ dãy phân rã phóng xạ tự nhiên ........... Error! Bookmark not defined.
Hình 2. Suối Bầu chảy qua thôn Hạ Thành............... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. Thôn Hạ Thành (bản Dấu Cỏ) - Đông Cửu - Thanh Sơn - Phú Thọ ... Error!
Bookmark not defined.
Hình 4. Sơ đồ khu vực nghiên cứu............................ Error! Bookmark not defined.
Hình 5. Sơ đồ tuyến đo phổ gamma .......................... Error! Bookmark not defined.
Hình 6. Sơ đồ vị trí lấy mẫu nƣớc ............................. Error! Bookmark not defined.
Hình 7. Sơ đồ vị trí lấy mẫu đất ................................ Error! Bookmark not defined.
Hình 8. Sự biến đổi không gian hàm lƣợng các nguyên tố U, Th, K theo mặt cắt
T.55 ........................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 9. Sự biến đổi không gian hàm lƣợng các nguyên tố U, Th, K theo mặt cắt
T.51 ........................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 10. Sự biến đổi không gian hàm lƣợng các nguyên tố U, Th, K theo mặt cắt
T.47 ........................................................................... Error! Bookmark not defined.

Hình 22. Biểu đồ tổng hoạt độ alpha, beta trong mẫu nƣớcError! Bookmark not
defined.
Hình 23. Nồng độ radon trong mẫu nƣớc dọc mặt cắt Suối BầuError!

Bookmark

not defined.
Hình 24. Tổng hoạt độ alpha, beta trong mẫu nƣớc dọc mặt cắt Suối Bầu ...... Error!
Bookmark not defined.
Hình 25. Sơ đồ vị trí các điểm mẫu có hàm lƣợng phóng xạ vƣợt quá TCCP khu vực
nghiên cứu ................................................................. Error! Bookmark not defined.
Hình 26. Sơ đồ khoanh vùng ô nhiễm khu vực nghiên cứuError! Bookmark not
defined.

Hoàng Thị Hà

7


Trƣờng ĐHKHTN – ĐHQGHN

Luận văn thạc sĩ

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1. Vị trí lấy mẫu cây lƣơng thực ...................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2. Chuyển đổi các đơn vị đo về Siver (Sv) ...... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3. Thống kê hàm lƣợng các nguyên tố U, Th, K trên các thành tạo địa chất
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 4. Bảng kết quả phân tích mẫu nƣớc ............... Error! Bookmark not defined.
Bảng 5. Thống kê thông số nồng độ radon tự do trong các loại nƣớc .............. Error!

khả năng tồn tại và phát triển dân cƣ, kinh tế xã hội.
Miền Bắc Việt Nam là địa bàn đã phát hiện có nhiều mỏ chứa phóng xạ. Các
mỏ đều tập trung trên đới sinh khoáng Tây Bắc Bộ và chứa các nguyên tố phóng xạ
thori và urani. Qua các kết quả nghiên cứu và khảo sát môi trƣờng tại một số mỏ
chứa phóng xạ cho thấy, tại các khu vực này đều có các tham số môi trƣờng phóng
xạ vƣợt quá giới hạn an toàn cho phép. Khu vực Thanh Sơn – Phú Thọ với các thân
pegmatit có kích thƣớc: rộng từ vài mét đến vài chục mét, dài từ vài chục mét đến
vài trăm mét nằm tại khu vực bản Dấu Cỏ, xã Đông Cửu, huyện Thanh Sơn, tỉnh
Phú Thọ, có cƣờng độ phóng xạ (502500)R/h. Các thân pegmatit này nằm ngay
trên bề mặt hoặc gần bề mặt, nên dễ dàng phát tán ra môi trƣờng xung quanh nhờ
quá trình phong hóa và bóc mòn. Mặt khác, tại khu vực nghiên cứu, các suối và
mạch nƣớc ngầm đều đi qua các thân quặng pegmatit, đó là điều kiện thuận lợi để
xói mòn, hòa tan, vận chuyển và phát tán các chất phóng xạ ra môi trƣờng xung
quanh.
Trên cơ sở đó, luận văn “Nghiên cứu đặc điểm địa hóa phóng xạ các
nguyên tố U, Th và K khu vực xã Đông Cửu, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ”
đƣợc thực hiện với mục tiêu và nhiệm vụ sau:
Mục tiêu:
- Nghiên cứu đặc điểm địa hóa phóng xạ tự nhiên các nguyên tố U, Th, K;
- Đánh giá ảnh hƣởng của hàm lƣợng các nguyên tố U, Th, K đến môi trƣờng
xung quanh.

Hoàng Thị Hà

9


Trƣờng ĐHKHTN – ĐHQGHN

Luận văn thạc sĩ

Tài liệu tiếng Việt:
1. Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (2008), QCVN08:2008/BTNMT - Quy
chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt, Hà Nội.
2. Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (2008), QCVN09:2008/BTNMT - Quy
chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước ngầm, Hà Nội.
3. Vũ Văn Bích và nnk (2006), Báo cáo “Điều tra chi tiết hiện trạng môi
trường phóng xạ bản Dấu Cỏ, Xã Đông Cửu, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ tỷ lệ
1:1.000, phục vụ quy hoạch dân cư và phát triển kinh tế xã hội khu vực”.
4. Các tiêu chuẩn an toàn phóng xạ, Cộng hoà Liên Bang Nga (NRB-96),
Moscova, 1996.
5. Nguyễn Văn Nam và nnk (2010), Báo cáo “Nghiên cứu cơ sở khoa học và
thực tiễn xác định mức chiếu xạ tự nhiên có khả năng gây hại cho con người”.
6. Lê Khánh Phồn (2004), Thăm dò phóng xạ, Nhà xuất bản Giao thông vận
tải.
7. Lê Khánh Phồn (2010), Thăm dò phóng xạ trong tìm kiếm khoáng sản và
nghiên cứu môi trường (Giáo trình).
8. Đặng Trung Thuận (1998), Địa hóa nguyên tố (Giáo trình).
9. Trần Bình Trọng và nnk (2002), Báo cáo “Điều tra hiện trạng môi trường
phóng xạ, khả năng ảnh hưởng và biện pháp khắc phục trên một số mỏ phóng xạ,
mỏ có chứa phóng xạ ở Lai Châu, Cao Bằng và Quảng Nam tỷ lệ 1:25000.
10. Trần Anh Tuấn và nnk (2013-2014), Báo cáo "Nghiên cứu xây dựng quy
trình công nghệ thành lập bộ bản đồ môi trường phóng xạ tự nhiên. Áp dụng thử
nghiệm trên địa bàn tỉnh Phú Thọ”.
11. Văn bản qui phạm pháp luật về an toàn và kiểm soát bức xạ - 1998, Ban
an toàn bức xạ và hạt nhân, Bộ Khoa học, Công nghệ và môi trƣờng.
12. Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản (1989), Báo cáo địa chất và
khoáng sản nhóm tờ Thanh Sơn Thanh Thủy tỷ lệ 1/50.000 tập II – Địa chất.
13. Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản (1989), Báo cáo địa chất và
khoáng sản nhóm tờ Thanh Sơn Thanh Thủy tỷ lệ 1/50.000 tập II – Khoáng sản.