ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐẶNG TIẾN DŨNG

NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC
ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN
LÂM NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH SƠN,
TỈNH PHÚ THỌ, GIAI ĐOẠN 2015-2025

LUẬN VĂN THẠC SĨ LÂM HỌC

Thái Nguyên, 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐẶNG TIẾN DŨNG

NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC
ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN
LÂM NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH SƠN,
TỈNH PHÚ THỌ, GIAI ĐOẠN 2015-2025
Chuyên ngành : Lâm học
Mã số : 60 62 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LÂM HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Sỹ Trung


tài. Nhân dịp này, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đối với sự giúp đỡ quý báu đó.
Đặc biệt, tác giả xin trân trọng cảm ơn thầy giáo hướng dẫn khoa học
PGS.TS.Lê Sỹ Trung, người đã nhiệt tình chỉ bảo hướng dẫn để tác giả hoàn
thành luận văn này.
Tác giả cũng xin trân thành cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của bạn bè, đồng
nghiệp, đó là nguồn khích lệ và cổ vũ to lớn đối với tác giả trong quá trình thực
hiện và hoàn thành công trình này.

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015
Tác giả

Đặng Tiến Dũng


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT .........................................................vi
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................ vii
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ ............................................................. viii
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
1. Sự cần thiết .............................................................................................................. 1
2. Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài ................................................................................ 2
2.1. Mục tiêu chung..................................................................................................... 2
2.2. Mục tiêu cụ thể ..................................................................................................... 2
2.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ............................................................................. 2
Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ......................................................... 3

3.2.3. Dân số, lao động, việc làm và thu nhập ...............................................36
3.2.4. Thực trạng phát triển các khu dân cư ..................................................37
3.2.5. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng .....................................................37
3.2.6. Đánh giá chung, những thuận lợi và khó khăn ....................................39
3.3. Đánh giá thực trạng quản lý, phát triển lâm nghiệp tại huyện Thanh Sơn ..... 43
3.3.1. Hiện trạng sử dụng đất.........................................................................43
3.3.2. Hiện trạng tài nguyên rừng và các hoạt động sản xuất lâm nghiệp.....46
3.3.3. Đặc điểm các trạng thái rừng ...............................................................48
3.3.4. Trữ lượng rừng ....................................................................................49
3.3.5. Diện tích đất lâm nghiệp theo chủ quản lý ..........................................50
3.3.6. Tài nguyên lâm sản ngoài gỗ ...............................................................51
3.3.7. Đánh giá kết quả các hoạt động sản xuất lâm nghiệp .........................51
3.3.8. Đánh giá về tổ chức quản lý Nhà nước về lâm nghiệp........................54
3.4. Nghiên cứu một số dự báo cơ bản liên quan đến quy hoạch phát triển lâm
nghiệp ......................................................................................................................... 56
3.4.1. Dự báo về dân số và lao động..............................................................56


v

3.4.2. Dự báo về nhu cầu lâm sản và thị trường tiêu thụ ...............................57
3.4.3. Dự báo về môi trường ..........................................................................57
3.4.4. Dự báo tiến bộ khoa học kỹ thuật áp dụng vào sản xuất lâm nghiệp ..58
3.4.5. Dự báo biến đổi khí hậu.......................................................................59
3.5. Đề xuất quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng đến năm 2025 .......................... 59
3.5.1. Những căn cứ xây dựng quan điểm và định hướng phát triển lâm nghiệp 59
3.5.2. Đề xuất nội dung quy hoạch phát triển lâm nghiệp huyện Thanh Sơn63
3.5.3. Kế hoạch và tiến độ thực hiện .............................................................70
3.5.4. Dự tính vốn đầu tư, hiệu quả đầu tư ....................................................71
3.6. Đề xuất các giải pháp thực hiện ........................................................................ 75


: Rừng phòng hộ

SXKD

: Sản suất kinh danh

UBND

: Ủy ban Nhân dân


i
LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là do
tôi trực tiếp nghiên cứu và tổ chức thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS.
Lê Sỹ Trung - Khoa sau Đạo học Trường Nông lâm Thái Nguyên.
Các nội dung trích dẫn trong luận văn được trích dẫn từ những báo cáo,
văn bản của huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ, chính sách của Nhà nước và các
công trình khoa học trong và ngoài nước đã được công bố rộng rãi.
Các số liệu, kết quả trong đề tài là trung thực và do bản thân tôi nghiên
cứu, thu thập tại cơ sở và hiện trường

Tác giả

Đặng Tiến Dũng


viii

quản lý bảo vệ và phát triển rừng gặp nhiều khó khăn.
Để có những cơ sở, luận cứ góp phần quy hoạch phát triển lâm nghiệp trên
địa bàn huyện cho phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, nhằm phục vụ
cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của huyện. Đó là lí do hình thành đề tài:
“Nghiên cứu cơ sở khoa học đề xuất phương án Quy hoạch phát triển lâm
nghiệp trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ, giai đoạn 2015 - 2025”


2
2. Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài
2.1. Mục tiêu chung
Điều tra, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quy hoạch phát triển lâm
nghiệp làm cơ sở đề xuất các nội dung quy hoạch và giải pháp thực hiện Góp
phần quy hoạch phát triển lâm nghiệp ổn định cho huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú
Thọ giai đoạn 2015 - 2025
2.2. Mục tiêu cụ thể
Đánh giá được hiện trạng Quy hoạch phát triển lâm nghiệp trên địa bàn
huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ. Trên cơ sở đó làm rõ kết quả, tồn tại, tiềm năng,
dự báo nhu cầu phát triển lâm nghiệp để đề xuất được các phương án quy hoạch
phát triển lâm nghiệp.
2.3. Ý nghĩa khoa học
Là cơ sở khoa học, tài liệu tham khảo cần thiết cho các nhà nghiên cứu và các nhà
quản lý lâm nghiệp trong và ngoài địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
2.4. Ý nghĩa thực tiễn
Làm cơ sở đề xuất các phương án quy hoạch và giải pháp thực hiện góp
phần phát triển lâm nghiệp có hiệu quả trong thời gian tới tại địa bàn huyện
Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ.


3


ii
LỜI CẢM ƠN
Luận văn này được hoàn thành theo chương trình đào tạo Cao học Lâm
nghiệp khoá 21, giai đoạn 2013 – 2015 của Trường Đại học Nông lâm - Đại học
Thái Nguyên.
Để hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ và tạo
mọi điều kiện thuận lợi của tập thể thầy cô giáo Khoa Lâm Nghiệp, Phòng Đào
tạo và Ban giám hiệu trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên.
Đối với địa phương, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ của cán bộ và nhân
dân tại huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ nơi mà tác giả đã đến thu thập số liệu đề
tài. Nhân dịp này, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đối với sự giúp đỡ quý báu đó.
Đặc biệt, tác giả xin trân trọng cảm ơn thầy giáo hướng dẫn khoa học
PGS.TS.Lê Sỹ Trung, người đã nhiệt tình chỉ bảo hướng dẫn để tác giả hoàn
thành luận văn này.
Tác giả cũng xin trân thành cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của bạn bè, đồng
nghiệp, đó là nguồn khích lệ và cổ vũ to lớn đối với tác giả trong quá trình thực
hiện và hoàn thành công trình này.

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015
Tác giả

Đặng Tiến Dũng


5
a) Các hoạt động sản xuất:
- Sản xuất nông nghiệp theo các phương thức trồng trọt gia đình và trồng
trọt công nghiệp với các mức thâm canh cao độ, thâm canh trung bình và cổ điển
(truyền thống).

phối hợp với Chính phủ và chính quyền địa phương.
- Dự án phát triển của Hoàng gia Thái Lan đã xác định được vùng nông
nông nghiệp chiếm một vị trí quan trọng về kinh tế xã hội và chính trị ở Thái
Lan và tập trung xây dựng ở 2 vùng: Trung tâm và Đông Bắc. Trong 30 năm
(1961 - 1988 đến 1992 - 1996), tổng dân cư nông thôn trong các vùng nông
nghiệp từ 80% giảm xuống 66,6%, các dự án tập trung vào mấy vấn đề quan
trọng: Nước, đất đai, vốn đầu tư kỹ thuật, nông nghiệp, thị trường [23].
1.1.1.4. Qui hoạch vùng tuân theo học thuyết Mác - Lênin
Quy hoạch vùng tuân theo học thuyết Mác - Lê Nin về phân bố và phát
triển lực lượng sản xuất theo lãnh thổ và sử dụng các phương pháp của chủ nghĩa
duy vật biện chứng.
Các Mác và Ăng Ghen đã chỉ ra: “Mức độ phát triển lực lượng sản xuất của
một dân tộc thể hiện rõ nét hơn hết ở chỗ phân công lao động của dân tộc đó
được phát triển đến mức độ nào”.
Như vậy, sức lao động là một bộ phận cấu thành quan trọng nhất của phân
bố lực lượng sản xuất.
Lênin đã chỉ ra: “Sự nghiên cứu tổng hợp tất cả các đặc điểm tự nhiên, kinh
tế, xã hội của mỗi vùng là nguyên tắc quan trọng để phân bố lực lượng sản xuất”.
Vì vậy, nghiên cứu các đặc điểm đặc trưng cho sự phân bố lực lượng sản xuất ở
một vùng trong quá khứ và hiện tại để xác định khả năng tiềm tàng và tương lai
phát triển của vùng đó.
Từ đánh giá sức lao động và nguồn tài nguyên thiên nhiên đã đi tới nhận
định: Phân bố lực lượng sản xuất hợp lư là một trong các điều kiện cơ bản để
nâng cao năng xuất lao động, tích luỹ nhiều của cải vật chất cho xã hội, không
ngừng phát triển sản xuất và văn hóa của đất nước.


7

Kế hoạch phát triển của các ngành kinh tế quốc dân liên quan chặt chẽ với

“khoanh khu chặt luôn chuyển”, có nghĩa là đem trữ lượng hoặc diện tích tài
nguyên rừng đem chia đều cho từng năm của chu kỳ khai thác và tiến hành
khoanh khu chặt luôn chuyển theo trữ lượng hoặc diện tích. Phương thức này
phục vụ cho phương thức kinh doanh rừng chồi, chu kỳ khai thác ngắn.
Sau cách mạng công nghiệp, vào thế kỷ 19 phương thức kinh doanh rừng
chồi được thay bằng phương thức kinh doanh hạt với chu kỳ khai thác dài. Và
phương thức “Khoanh khu chặt luôn chuyển” nhường chỗ cho phương thức
“Chia đều” của Hating đã chia chu kỳ khai thác thành 20 thời kỳ lợi dụng và
cũng lấy đó khống chế lượng chặt hàng năm [26].
Sau đó phương pháp "Bình quân thu hoạch" ra đời. Quan điểm phương pháp
này là giữ đều mức thu hoạch trong chu kỳ khai thác hiện tại, đồng thời vẫn đảm
bảo thu hoạch được liên tục trong chu kỳ sau. Và đến cuối thế kỉ 19, suất hiện
phương pháp “Lâm phần kinh tế”. Về căn bản, Judeich cho rằng những lâm phần
nào đảm bảo thu hoạch được nhiều tiền nhất sẽ được đưa vào diện khai thác. Hai
phương pháp “Bình quân thu hoạch” và “lâm phần kinh tế” chính là tiền đề của
hai phương pháp tổ chức kinh doanh và tổ chức rừng khác nhau [27].
Phương pháp "Bình quân thu hoạch" và sau này là phương pháp "Cấp tuổi"
chịu ảnh hưởng của "Lý luận rừng tiêu chuẩn", có nghĩa là rừng phải có kết cấu
tiêu chuẩn về tuổi cũng như về diện tích và trữ lượng, vị trí và đưa các cấp tuổi
cao vào diện tích khai thác. Hiện nay, phương pháp kinh doanh rừng được dùng
phổ biến ở các nước có tài nguyên rừng phong phú. Còn phương pháp “Lâm
phần kinh tế” và hiện nay là phương pháp “ Lâm phần” không căn cứ vào tuổi
rừng mà dựa vào đặc điểm cụ thể của mỗi lâm phần tiến hành phân tích, xác định
sản lượng và biện pháp kinh doanh, phương thức điều chế rừng. Cũng từ phương
pháp này còn phát triển thành “Phương pháp kinh doanh lô” và “Phương pháp
kiểm tra” [28].
Tại châu Âu, vào thập kỷ 30 và 40 thế kỷ XX, quy hoạch ngành giữ vai trò
lấp chỗ trống của quy hoạch vùng được xây dựng vào đầu thế kỷ. Năm 1946,




10
- Xây dựng được cơ cấu sản xuất, các chỉ tiêu sản xuất sản phẩm và sản
phẩm hàng hoá của vùng, yêu cầu xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ sản
xuất, nhu cầu lao động.
- Cơ sở để xây dựng kế hoạch phát triển nghiên cứu tổ chức quản lý kinh
doanh theo ngành và theo lãnh thổ.
Quy hoạch vùng chuyên canh đã thực hiện nhiệm vụ chủ yếu là bố trí cơ
cấu cây trồng được chọn với quy mô và chế độ canh tác hợp lý, theo hướng tập
trung để ứng dụng tiến bộ kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, sản lượng và chất
lượng sản phẩm cây trồng đồng thời phân bố các chỉ tiêu nhiệm vụ cụ thể cho
từng cơ sở sản xuất, làm cơ sở cho công tác quy hoạch, kế hoạch xuất các cơ sở
sản xuất.
b) Nội dung của quy hoạch vùng chuyên canh
- Xác định quy mô, ranh giới vùng.
- Xác định phương hướng, chỉ tiêu nhiệm vụ sản xuất.
- Bố trí sử dụng đất đai.
- Xác định quy mô, ranh giới, nhiệm vụ chủ yếu cho các xí nghiệp trong
vùng và tổ chức sản xuất ngành nông nghiệp.
- Xác định hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ sản xuất đời sống.
- Tổ chức và sử dụng lao động.
- Ước tính đầu tư và hiệu quả kinh tế.
- Dự kiến tiến độ thực hiện quy hoạch.
1.2.1.2. Quy hoạch nông nghiệp huyện
Quy hoạch nông nghiệp huyện được tiến hành ở hầu hết các huyện, là một
quy hoạch ngành bao gồm cả nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản, thủ công
nghiệp và công nghiệp chế biến.
a) Nhiệm vụ của quy hoạch nông nghiệp huyện
- Trên cơ sở điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện căn cứ vào dự án
phát triển và phân bố lực lượng sản xuất và phân vùng nông nghiệp tỉnh hoặc

nghiệp chế biến.
- Tổ chức các cụm kinh tế xã hội.


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT .........................................................vi
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................ vii
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ ............................................................. viii
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
1. Sự cần thiết .............................................................................................................. 1
2. Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài ................................................................................ 2
2.1. Mục tiêu chung..................................................................................................... 2
2.2. Mục tiêu cụ thể ..................................................................................................... 2
2.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ............................................................................. 2
Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ......................................................... 3
1.1. Vấn đề nghiên cứu trên thế giới .......................................................................... 3
1.1.1. Quy hoạch vùng lãnh thổ một số nước trên thế giới ............................. 3
1.1.2. Qui hoạch lâm nghiệp ............................................................................ 7
1.2. Vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam........................................................................... 9
1.2.1. Quy hoạch có liên quan đến quy hoạch lâm nghiệp .............................. 9
1.2.2. Quy hoạch lâm nghiệp .........................................................................11
1.3. Đánh giá chung .................................................................................................. 22
Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .....................23
2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ....................................................................... 23
2.2. Nội dung nghiên cứu.......................................................................................... 23

Song song với việc tiến hành và áp dụng công tác quy hoạch lâm nghiệp
trong thực tiễn sản xuất, môn quy hoạch cũng được đưa vào giảng dạy ở các
trường đại học.
Từ trước tới nay, công tác quy hoạch lâm nghiệp đã được triển khai trên
toàn quốc ở nhiều cấp độ khác nhau phục vụ cho mục tiêu phát triển ngành song


14
căn cứ vào yêu cầu, trong mỗi giai đoạn cụ thể, thời điểm cụ thể, căn cứ vào
nguồn vốn được cấp và yêu cầu mức độ kỹ thuật khác nhau mà nội dung các
phương án quy hoạch dự án đầu tư cũng được điều chỉnh cho phù hợp.
Theo Nghị định số 52/NĐ-CP ngày 08/7/1999 của Chính phủ về việc ban
hành quy chế quản lý đầu tư xây dựng, thì phần lớn các phương án quy hoạch
lâm nghiệp đều thuộc dạng quy hoạch tổng thể. Chỉ có các dự án chuẩn bị đầu tư
là thể hiện được nội dung của báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và báo cáo nghiên
cứu khả thi. Song do đặc thù của ngành lâm nghiệp (địa bàn rộng, địa hình chia cắt,
tư liệu sản xuất chủ yếu là đất đồi núi dốc...) nên các phương án quy hoạch lâm
nghiệp cũng mang những đặc thù riêng biệt, không thể theo khuân mẫu quy định
như các điều 23, 24 Nghị định 52/NĐ-CP. Các công trình quy hoạch lâm nghiệp lâu
nay vẫn thường được gọi là “Các công trình quy hoạch và chuẩn bị đầu tư”. Căn cứ
vào tính chất và mức độ quy hoạch có thể phân thành các loại sau:
- Quy hoạch sơ bộ: Xây dựng kế hoạch dài hạn mang tính chiến lược, trong
đó đánh giá tình hình hoạt động và dự báo xu thế phát triển chung của ngành trên
phạm vi thế giới, quốc gia hay lãnh thổ. Đây sẽ là những nội dung cơ bản mang
tính chất định hướng cho quy hoạch phát triển ngành trong cả thời kỳ quy hoạch,
làm cơ sở cho việc triển khai các bước quy hoạch tiếp theo. Sản phẩm quy hoạch
bao gồm: Chiến lược phát triển lâm nghiệp tỉnh và quốc gia, đề án tổng quan,
báo cáo định hướng phát triển ...
- Quy hoạch tổng thể: Nhằm đánh giá chính xác tiềm năng thông qua các yếu
tố cần thiết cho mục tiêu phát triển ngành. Quy hoạch tổng thể là cơ sở cho việc lập

thực hiện mục tiêu quy hoạch; hạch toán như cầu đầu tư, đánh giá hiệu quả kinh
tế, xã hội và môi trường; xác định các công trình dự án trọng điểm ưu tiên đầu
tư. Đối với quy hoạch chi tiết đòi hỏi sự chi tiết và chính xác trong tất cả các
khâu công việc: Điều tra cơ bản, thu thập tài liệu, văn bản liên quan; tổng hợp
tính toán và phân tích các tài liệu cơ bản về tài nguyên rừng, quỹ đất, năng xuất
và cơ cấu cây trồng, các định mức kinh tế kỹ thuật, giá cả, thị trường ... để làm
cơ sở cho việc xây dựng các hạng mục và khối lượng đầu tư, phân kỳ đầu tư,
phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường.