ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
------------***------------

Phạm Thị Chung

MỨC ĐỘ TỒN LƯU PCBs TRONG DẦU BIẾN THẾ TẠI
MỘT SỐ CƠ SỞ Ở KHU VỰC MIỀN BẮC VÀ ĐÁNH GIÁ
NGUY CƠ RỦI RO TỚI MÔI TRƯỜNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
------------***------------

Phạm Thị Chung

MỨC ĐỘ TỒN LƯU PCBs TRONG DẦU BIẾN THẾ TẠI
MỘT SỐ CƠ SỞ Ở KHU VỰC MIỀN BẮC VÀ ĐÁNH GIÁ
NGUY CƠ RỦI RO TỚI MÔI TRƯỜNG

Chuyên ngành

: Khoa học Môi trường

Mã số


MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chương 1: TỔNG QUAN ......................................................................................... 2
1.1.Giới thiệu chung về các hợp chất PCB ................................................................. 2
1.1.1.Định nghĩa, công thức cấu tạo, tên gọi, phân loại .............................................. 2
1.1.2.Tính chất hóa, lý của PCB ................................................................................. 4
1.1.3.Ứng dụng của PCB............................................................................................. 5
1.1.4.Trạng thái tồn tại, sự phân bố và quá trình lan truyền PCB trong môi trường . 6
1.1.5. Ảnh hưởng của PCB tới môi trường và sức khỏe con người ............................ 6
1.2. Tình hình sử dụng, thực trạng ô nhiễm PCB trên thế giới và Việt Nam ............. 9
1.3. Vấn đề quản lý, kiểm soát và xử lý PCB ở Việt Nam ....................................... 13
1.3.1. Hiện trạng quản lý PCB ở Việt Nam .............................................................. 13
1.3.1.1.Các quy định pháp lý liên quan tới PCB ....................................................... 13
1.3.1.2. Kế hoạch kiểm soát PCB, các phương pháp phân tích PCB trong dầu ....... 17
1.3.2. Kế hoạch Quốc gia về việc xử lý chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy PCB
trong dầu máy biến thế và các thiết bị điện............................................................... 19
1.3.3. Một số biện pháp xử lý PCB trong môi trường .............................................. 21
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................... 23
2.1.Mục tiêu, phạm vi và nội dung nghiên cứu......................................................... 23
2.2.Trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất ......................................................................... 23
2.2.1. Thiết bị và dụng cụ .......................................................................................... 23


2.2.2. Hóa chất .......................................................................................................... 24
2.3. Thu thập và bảo quản mẫu ................................................................................. 24
2.4. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................... 27
2.4.1. Phương pháp xác định tổng clo bằng điện cực chọn lọc ion. ......................... 28
2.4.2.Phương pháp phân tích chính xác bằng sắc ký khí .......................................... 30
2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu .......................................................................... 35
2.4.4.Phương pháp thống kê xử lý số liệu ................................................................. 36
2.4.5.Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường ......................................................... 36


DANH MỤC HÌNH
Hình 1. Công thức cấu tạo của PCB và các vị trí thế trong phân tử PCB ..................2
Hình 2. Mẫu dầu biến thế ..........................................................................................25
Hình 3. Thiết bị L2000DX………………………………………………………. 28
Hình 4. Mẫu đã xử lý và để lắng ...............................................................................28
Hình 5. Sơ đồ thiết bị sắc ký khí ...............................................................................30
Hình 6. Sự phân bố các khoảng nồng độ PCB trong mẫu dầu đo bằng phương pháp
phân tích nhanh (tổng số mẫu: 339) ..........................................................................38
Hình 7. Biểu đồ thể hiện sự phân bố các khoảng nồng độ phân tích nhanh chia theo
khu vực ......................................................................................................................39
Hình 8. Sự phân bố các khoảng nồng độ PCB trong 111 mẫu dầu ...........................44
Hình 9. Số lượng các mẫu chia theo Aroclo kĩ thuật (n=57 mẫu) ............................45
Hình 10. Sắc đồ mẫu dầu 02632 ...............................................................................50
Hình 11. Sắc đồ mẫu dầu 01425 ...............................................................................50
Hình 12. Sắc đồ mẫu dầu 02620 ...............................................................................51
Hình 13. Sắc đồ mẫu dầu 25150 ...............................................................................51
Hình 14. Mối liên quan giữa kết quả phân tích nhanh và phân tích sắc ký ở các
khoảng nồng độ phân tích nhanh ..............................................................................53


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
PCB

Polyclo Biphenyl

USEPA

Cục Bảo vệ Môi trường Hoa kỳ


Polyclo biphenyl (PCB) đã từng được sử dụng rộng rãi làm chất phụ gia
trong các chất làm nguội, vật liệu cách nhiệt và chất bôi trơn dùng cho các thiết bị
điện như máy biến thế và tụ điện, trong các chất lỏng thuỷ lực, chất hoá dẻo và sơn
phủ bề mặt. PCB là một trong 22 hóa chất/nhóm hóa chất hữu cơ khó phân hủy có
tiềm năng gây hại cho sức khỏe con người và môi trường, do đó nhóm hóa chất này
là mục tiêu phải loại bỏ theo cam kết của Công ước Stockholm về các hóa chất
POP. Việt Nam ký Công ước Stockholm vào ngày 23 tháng 05 năm 2001, phê
chuẩn ngày 22 tháng 07 năm 2002, và ban hành kế hoạch hành động quốc gia vào
ngày 10 tháng 08 năm 2006 [1]. Kế hoạch này đã đưa ra 15 lĩnh vực hành động ưu
tiên tại Việt Nam nhằm đáp ứng nghĩa vụ của mình khi tham gia Công ước. Quản lý
PCB là hành động ưu tiên số 5 (khắc phục hậu quả các khu vực bị nhiễm PCB) và
số 6 (loại bỏ PCB trong sử dụng công nghiệp, đặc biệt là trong các thiết bị điện).
Chương trình hành động quốc gia cũng đưa ra lộ trình loại bỏ việc sử dụng các thiết
bị chứa PCB vào năm 2020 và xử lý an toàn chúng trước năm 2028 [6].
Mặc dù Việt Nam không sản xuất PCB nhưng đã nhập khẩu khoảng 27.000
đến 30.000 tấn các loại dầu có PCB từ cuối những năm 1940 đến năm 1985 từ các
nước như Liên Xô cũ, Trung Quốc, Rumani và Úc [1,12]. Một lượng đáng kể các
chất PCB vẫn còn tồn tại ở Việt Nam, chủ yếu trong các loại dầu được sử dụng
trong máy biến thế điện và tụ điện [9,13].
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đưa ra một bức tranh sơ bộ về mức tồn lưu
PCB trong dầu biến thế tại một số tỉnh thành thuộc khu vực miền Bắc Việt Nam,
phục vụ công tác kiểm kê PCB của ngành điện lực. Bên cạnh đó, đề tài sẽ đánh giá
nguy cơ rủi ro của PCB tới môi trường dựa trên kết quả của một số mẫu đất thu thập
được tại kho chứa máy biến thế.

1


Chương 1 - TỔNG QUAN
1.1.Giới thiệu chung về các hợp chất PCB

vấn đề quản lý chất thải nguy hại”.
5. QCVN 07:2009/BTNMT: Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia về Ngưỡng chất
thải nguy hại.
6. Nguyễn Anh Tuấn (2009), Giới thiệu nội dung dự án WB/GEF, Tổng cục
môi trường.
Tiếng Anh
7. A. Randegger-Vollrath, Determination of chlorinated paraffins in cutting
fluids and lubricants, Fresenius J Anal Chem (1998) 360: 62-68
8. Environmental Protection Agency (1998), Standard Operating Procedure for
PCBs Field Testing For Soil and Sediment Samples.
9. Michael D. lager: Phillip L. Buckingham. McGraw - Hill, Inc. ERM, ,
(1994), Hazardous Waste management
10. Hoai P.M., Ngoc N.T., Minh N.H., Berg M., Viet P.H., Alder A.C., Giger
W., (2010), “Recent levels of organochlorine pesticides and polychlorinated
biphenyls in sediment of the sewage system in Hanoi, Vietnam”,
Environmental Pollution (158), pp. 913 - 920.
11. Mitchell D.Erickson (1997),

Analytical Chemistry of PCBs, Lewis

Publishers
12. Offenberg JH, Baker JE (1999), “Influence of Baltimore’s urban atmosphere
on organic contaminants over the northern Chesapeake Bay. J Air Waste
Manage Assoc (49), pp. 959–965.

62


13. Sinh N.N., Thuy L.T.B., Kinh N.K., Thang L.B., (March 1999), “The
persistent organic pollutants and their management in Vietnam”. In: