ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ TIẾN DƢƠNG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” - VẬT LÍ 12
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN TƢ DUY HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI – 2015
1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ TIẾN DƢƠNG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” - VẬT LÍ 12
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN TƢ DUY HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ
Chuyênh ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN VẬT LÝ)
Mã số: 60 14 01 11

Cán bộ hƣớng dẫn: PGS.TS. Đinh Văn Dũng


defined.
2.1.1. Về nội dung kiến thức ........................... Error! Bookmark not defined.
3


2.1.2. Về kĩ năng ............................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.Cấu trúc chương dòng điện xoay chiều..... Error! Bookmark not defined.
2.3. Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập..... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Nguyên tắc............................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Hệ thống theo cấu trúc kiến thức .......... Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Hệ thống bài tập và hướng dẩn giải ...... Error! Bookmark not defined.
2.3.4. Thiết kế một số giáo án cụ thể .............. Error! Bookmark not defined.
2.4. Đề xuất hệ thống bài tập........................... Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 2 ........................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ........ Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm ........ Error! Bookmark not defined.
3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm ............................................................. 76
3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ......... Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Chuẩn bị thực nghiệm sư phạm ............ Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Hình thức tổ chức quá trình thực nghiệmError!

Bookmark

not

defined.
3.3.3. Tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạmError! Bookmark not
defined.
3.4. Tiến trình thực nghiệm và phân tích, đánh giá kết quảError! Bookmark
not defined.

so với nhu cầu cần củng cố kiến thức của học sinh. Việc làm cấp thiết của
giáo viên là làm thế nào để xây dựng được một hệ thống bài tập để thông qua
giải bài tập học sinh phát triển tư duy một cách tốt nhất. Bài tập vật lí giúp
học sinh hiểu sâu hơn các khái niệm, định luật, hiện tượng vật lí, quy luật vật
lí; từ đó biết phân tích, vận dụng vào thực tiễn. Hiện nay, trong dạy học vật lí
ở trường trung học phổ thông (THPT), giáo viên thường phân chia các bài tập
dựa trên yêu cầu về toán học hướng dẫn học sinh giải các bài tập vật lí theo
các dạng. Đặc biệt, hiện nay đang áp dụng các hình thức thi trắc nghiệm, với
các bài tập trắc nghiệm đòi hỏi giải bài tập nhanh và chính xác, nên nhiều học
sinh chỉ vận dụng một cách máy móc các bước giải bài tập, nhận dạng bài tập,
5


áp dụng công thức và sử dụng máy tính để tính toán với tốc độ nhanh và
chính xác, do vậy việc phát triển tư duy của học sinh trong việc giải bài tập
vật lí còn hạn chế.
Mặt khác chương “Dòng điện xoay chiều” là một trong những chương
quan trọng của chương trình vật lý 12. Dòng điện xoay chiều là nội dung
trọng tâm, các bài tập phần này có nhiều trong các nội dung thi, tuy nhiên
lượng bài tập trong sách giáo khoa hiện nay đưa ra còn hạn chế chưa đáp ứng
được đủ lượng kiến thức để học sinh làm các bài thi. Đồng thời việc nắm
vững kiến thức, vận dụng kiến thức để giải các bài tập định tính, bài tập định
lượng của chương này đối với học sinh thật không dễ dàng.
Một vấn đề đặt ra là cần phải xây dựng một hệ thống bài tập để thông
qua việc giải bài tập học sinh hoàn thiện kiến thức, biến thành vốn riêng của
mình và phát triển tính tư duy toàn diện về vật lý. Vì vậy, tôi lựa chọn đề tài
Xây dựng hệ thống bài tập chương “dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 theo
hướng phát triển tư duy học sinh làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng hệ thống bài tập ''chương dòng điện xoay chiều'' Vật lý 12

trò, tác dụng của bài tập vật lí, giúp học sinh không những chiếm lĩnh được
kiến thức mà còn phát huy được tính tích cực, tự chủ của học sinh.
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Hoạt động dạy giải bài tập vật lí chương dòng điện xoay chiều lớp 12
THPT.
- Đối tượng thực nghiệm: Xây dựng hệ thống bài tập chương dòng điện
xoay chiều nhằm phát triển tư duy cho học sinh - vật lí 12 THPT tại một số
trường THPT thuộc tỉnh HƯNG YÊN.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Ý nghĩa lý luận
+ Làm sáng tỏ thêm lí luận về dạy học theo hướng tích cực hoạt động
nhận thức của học sinh, phát huy tính tích cực, tự chủ, năng lực sáng tạo.

7


+ Nghiên cứu, lựa chọn được hệ thống bài tập và cách thức tổ chức xây
dựng hệ thống bài tập chương dòng điện xoay chiều lớp 12 THPT phát huy
được vai trò tác dụng của bài tập trong dạy học vật lí.
- Ý nghĩa thực tiễn
+ Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng cho các phần học khác của
môn vật lí và một số môn học khác, đồng thời có giá trị tham khảo cho các
nhà quản lý giáo dục.
9. Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:
9.1. Nghiên cứu lí luận
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học bài tập vật lý, để làm sáng tỏ vai
trò của nó trong dạy và học.
- Nghiên cứu chương trình vật lí phổ thông, các giáo trình, tài liệu
hướng dẫn về học phần này, nội dung sách giáo khoa và những tài liệu tham

đòi hỏi những suy luận logic, những phép toán và thí nghiệm dựa trên cơ sở
các định luật và các phương pháp vật lí…”.
Bài tập vật lí là những bài luyện tập được lựa chọn một cách phù hợp
với mục đích chủ yếu là nghiên cứu các hiện tượng vật lí, hình thành các khái
niệm, phát triển tư duy vật lí của học sinh và rèn kĩ năng vận dụng kiến thức
của học sinh vào thực tiễn.
1.1.2. Vai trò
- Trong quá trình dạy học vật lí, mặc dù giáo viên đã rất cố gắng sử
dụng nhiều phương pháp mới trong đó có sử dụng nhiều kĩ thuật dạy học hay
để hướng dẫn học sinh tiếp cận nghiên cứu tài liệu hay một kiến thức vật lí
mới một cách rõ ràng, mạch lạc, logic song để học sinh hiểu sâu và nắm được
kiến thức đó giáo viên cần có hệ thống các bài tập cho các học sinh làm.
Chính trong quá trình làm bài tập là các em đã phải vận dụng linh hoạt các
kiến thức để tự lực giải quyết các tình huống cụ thể khác nhau có như vậy thì
kiến thức mới trở lên sâu sắc, hoàn thiện và trở thành vốn riêng của người
9


học. Qua đó học sinh còn có thể hình thành thói quen, kĩ năng, kĩ xảo khi vận
dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Không những thế thông qua dạy học về
bài tập vật lí, người học có thể nắm vững một cách chính xác, sâu sắc và toàn
diện hơn những quy luật vật lí, những hiện tượng vật lí… biết cách phân tích
chúng, ứng dụng chúng vào thực tiễn, có thói quen vận dụng kiến thức khái
quát, giúp học sinh làm việc với tinh thần tự lực cao, đồng thời phát triển tư
duy sáng tạo của học sinh. Vai trò của bài tập vật lí trong dạy học như sau:
- Giải bài tập vật lí giúp học sinh rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo vận dụng
kiến thức, liên hệ lí thuyết với thực tế, học tập với đời sống.
Khi giải các bài toán như vậy sẽ giúp học sinh hiểu kiến thức sâu sắc
hơn, đồng thời tập cho học sinh biết cách liên hệ giữa lí thuyết và thực tế, vận
dụng kiến thức được học vào cuộc sống hằng ngày.


Lƣơng Duyên Bình, Vũ Quang, Nguyễn Thƣợng Chung, Tô

Giang, Trần Chí Minh, Ngô Quốc Quýnh (2008). Bài tập Vật lí 12.
Nxb Giáo dục, Ha Nội.
2.

Lƣơng Duyên Bình, Vũ Quang, Nguyễn Thƣợng Chung, Tô

Giang, Trần Chí Minh, Ngô Quốc Quýnh (2008). Sách giáo viên Vật lí
12. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
3.

Hà Văn Chính, Trần Nguyên Tƣờng (2007), Các Dạng Bài

Tập Mạch Điện Xoay Chiều Không Phân Nhánh, NXB Đại Học Sư
Phạm, Hà Nội.
4.

Phạm Thế Dân (2003), 206 Bài Toán Điện Xoay Chiều, Dao

Động và Sóng Điện Từ, NXB Đại Học Quốc Gia TP. Hồ Chí Minh.
5.

Vũ Cao Đàm (2008). Giáo trình phương pháp luận nghiên cứu

khoa học. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
6.

Nguyễn Thị Phƣơng Hoa (2008). Lí luận dạy học hiện đại. Hà

Nguyễn Anh Thi (2005), Phương Pháp Giải Toán Mạch Điện

Xoay Chiều, NXB Giáo Dục, Hà Nội.
12.

Lê Văn Thông (2000), Giải Toán Vật Lý Điện Xoay Chiều,

NXB Trẻ.
13.

Lê Văn Thông (1997), Phân Loại và Phương Pháp Giải Bài

Tập Vật Lý 12, NXB Trẻ.
14.

Lê Văn Thông – Nguyễn Văn Thoại (1994), Giải Bộ Đề Thi

Tuyển Sinh Đại Học Theo Phương Pháp Chủ Đề Môn Vật Lý Cơ Học
Điện Xoay Chiều, NXB Trẻ.
15.

Đỗ Hƣơng Trà (2008). Bài giảng chuyên đề phương pháp dạy

học Vật lí. Hà Nội.

12


13