ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA MÔI TRƯỜNG
------------***------------

VŨ NGỌC LƯỢNG

ĐÁNH GIÁ TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC THỰC VẬT
KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN TÂY YÊN TỬ
PHỤC VỤ CHO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
------------***------------

VŨ NGỌC LƯỢNG

ĐÁNH GIÁ TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC THỰC VẬT
KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN TÂY YÊN TỬ
PHỤC VỤ CHO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
Mã số: 60440301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC


Vũ Ngọc Lượng


MỤC LỤC
DANH MỤC HÌNH ..................................................................................................... i
DANH MỤC BẢNG ...................................................................................................ii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ ..............................................................................................ii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .......................................................................... iii
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ................................... 3
1.1. Một số khái niệm liên quan .................................................................................. 3
1.2. Tổng quan những nghiên cứu về đa dạng sinh học thảm thực vật ....................... 4
1.2.1. Trên thế giới ...................................................................................................... 4
1.2.2. Ở Việt Nam ....................................................................................................... 8
1.3. Tổng quan những nghiên cứu về đa dạng sinh học hệ thực vật ......................... 10
1.3.1. Trên thế giới .................................................................................................... 10
1.3.2. Ở Việt Nam ..................................................................................................... 11
1.3.3. Những nghiên cứu về dạng sống thực vật ....................................................... 12
1.3.4. Những nghiên cứu về yếu tố địa lý thực vật ................................................... 13
1.4. Khái quát một số công trình nghiên cứu tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên
Tử, huyện Sơn Động, Bắc Giang. ............................................................................. 13
CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................ 15
2.1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................... 15
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu.................................................................................... 15
2.2.1. Đánh giá tính đa dạng hệ thực vật .................................................................. 15
2.2.1.1. Phương pháp thu thập, kế thừa .................................................................... 15
2.2.1.2. Phương pháp chuyên gia............................................................................. 15
2.2.1.3. Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế ....................................................... 15
2.2.1.4. Phương pháp phân tích, đánh giá ................................................................ 18


DANH MỤC HÌNH
Hình 3.1. Bản đồ Phân ban Khe Rỗ .............................................................................. 21
Hình 3.2: Phân ban Thanh Lục Sơn.............................................................................. 22
Hình 3.3: Sến mật (Madhuca pasquieri (Dub.) H.J.Lam) ............................................ 48
Hình 3.4: Chò chỉ ( Parashorea chinensis Wang S.Hsieh) .......................................... 48
Hình 3.5: Trầm hƣơng ( Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte) ................................... 48
Hình 3.6: Vù hƣơng (Cinnamomum parthenoxylon Meissn)........................................ 48
Hình 3.7. Bản đồ thảm thực vật khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử (phân ban
Khe Rỗ) .................................................................................................................63
Hình 3.8. Bản đồ thảm thực vật khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử (phân ban
Thanh Lục Sơn) ............................................................................................................. 64

i


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Các bậc phân loại và cách gọi tên các quần xã trong khung phân loại
thảm thực vật của UNESCO – 1973 ............................................................................... 7
Bảng 3.2. Diện tích các loại rừng trong KBT ............................................................... 26
Bảng 3.3: Phân bố các taxon trong các ngành thực vật bậc cao có mạch ở KBTTN
Tây Yên Tử .................................................................................................................... 28
Bảng 3.4. Tỷ lệ % mười họ giầu loài nhất hệ thực vật Việt Nam ................................ 30
Bảng 3.5. Tỷ lệ % mười họ giầu loài nhất hệ thực vật KBTTN Tây Yên Tử ................ 31
Bảng 3.6: Tỷ lệ dạng sống các loài trong hệ thực vật KBTTN Tây Yên Tử ................. 33
Bảng 3.7. Tỷ lệ cụ thể dạng sống của hệ thực vật KBTTN Tây Yên Tử ........................ 34
Bảng 3.8: Phổ yếu tố địa lý hệ thực vật KBT Tây Yên Tử ............................................ 36
Bảng 3.9: Các nhóm công dụng chính của tài nguyên thực vật KBT Tây Yên Tử ...... 39
Bảng 3.10: Danh mục các loài quý hiếm tại KBT Tây Yên Tử .................................... 42



Hệ sinh thái

KBT

Khu bảo tồn

KBTTN

Khu bảo tồn thiên nhiên

KVNC

Khu vực nghiên cứu

UBND

Ủy ban nhân dân

NN&PTNT

Nông nghiệp và phát triển nông thôn

TK

Tiểu khu

BCCM

Bậc cao có mạch

định, Quyết định khác Việt Nam cũng đã ký tham gia nhiều công ƣớc Quốc tế nhƣ
“Công ƣớc Đa dạng sinh học” (1994), “Công ƣớc CITES” (1994). Bên cạnh hệ
thống pháp luật Quốc gia và Quốc tế, Đảng và Chính phủ cũng có nhiều cố gắng
trong việc thực hiện việc xây dựng hệ thống rừng đặc dụng.
1


Tài nguyên thực vật đƣợc coi là cơ sở và nền tảng cho sự tồn tại và phát triển
của các loại tài nguyên khác có trên trái đất. Bởi vậy, sử dụng và phát triển bền
vững nguồn tài nguyên thực vật này đang là vấn đề cấp bách hiện nay của tất cả các
quốc gia trên thế giới. Hầu hết các tài nguyên thực vật hiện nay chỉ còn tồn tại trong
hệ thống rừng đặc dụng là các vƣờn quốc gia, các khu bảo tồn… Nhận thức một
cách sâu sắc vấn đề này các nhà khoa học trên toàn thế giới đã tiến hành các nghiên
cứu các hệ sinh thái, hệ thực vật, các giá trị của đa dạng thực vật nhằm bảo tồn các
giá trị khoa học và nhân văn của chúng.
Sự phát triển hƣớng nghiên cứu này đặc biệt đƣợc quan tâm trong các khu
bảo tồn và các vƣờn quốc gia, nơi nguồn gen tự nhiên còn khá phong phú, đa dạng.
KBTTN Tây Yên là một trong số ít địa điểm có những thuận lợi đó và rất phù hợp
để thực hiện nghiên cứu tính đa dạng sinh học thực vật.
Do vậy, đề tài “Đánh giá tính đa dạng sinh học thực vật khu bảo tồn thiên nhiên
Tây Yên Tử phục vụ cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững”. là cần thiết để
cung cấp những thông tin cơ bản về các giá trị khoa học, làm cơ sở cho việc đánh
giá một cách chính xác giá trị ĐDSH trong vùng. Từ đó, làm cơ sở khoa học đề xuất
một số định hƣớng xây dựng những giải pháp bảo tồn, sử dụng một cách hợp lý,
bền vững nguồn tài nguyên của KBTTN Tây Yên Tử.

2


TÀI LIỆU THAM KHẢO



thiên nhiên Tây Yên Tử, Báo cáo khoa học về sinh thái và tài nguyên sinh vật tại
Hội nghị khoa học toàn quốc lần thứ 3 tháng 10/2009, tr 533 - 539.
15. Nguyễn Khắc Khôi & nnk (2013), Những loài thực vật bậc cao có mạch quí
hiếm ở khu bảo tồn thiên nhiên Khe Rỗ (Bắc Giang), Hội nghi Khoa học toàn quốc
về sinh thái và tài nguyên sinh vật lần thứ 5 năm 2013, tr. 525-529, Hà Nội.
16. Phan Kế Lộc (1985), “Thử vận dụng bảng phân loại UNESCO để xây dựng
khung phân loại thảm thực vật rừng ở Việt Nam”, Tạp chí sinh học 7(4), tr 1-5,
Hà Nội.
17. Đỗ Tất Lợi (1999), Từ điển cây thuốc Việt Nam, NXB Y học, Hà Nội.
18. Trần Đình Lý (1993), 1900 loài cây có ích, Nxb Thế Giới, Hà Nội.
19. Trần Đình Lý (1998), Sinh thái thảm thực vật, Giáo trình cao học, Viện sinh
thái và tài nguyên sinh vật, Hà Nội.
20. Trần Đình Lý (2007), Thực vật chí Việt Nam - Họ Trúc đào (Apocynaceae), tập
5, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
21. Tôn Thấ t Pháp - Giáo trình Đa dạng sinh học.
22. Trần Ngũ Phƣơng (1970), Bước đầu nghiên cứu rừng Miền Bắc Việt Nam, Nxb
Khoa học Kỹ thuật , Hà Nội.
23. Vũ Đình Phƣơng (1987), “Cấu trúc rừng và vốn rừng trong không gian và thời
gian”, Thông tin Khoa học Lâm Nghiệp (1), tr 5-11, Hà Nội.
24. Nguyễn Nghĩa Thìn, Nguyễn Bá Thụ, Trần Văn Thụy (1995-1996), Tính đa
dạng hệ thực vật Cúc Phương, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.
25. Nguyễn Nghĩa Thìn (1997), Cẩm nang nghiên cứu đa dạng sinh vật, Nxb Đại
học Quốc gia, Hà Nội.
26. Nguyễn Nghĩa Thìn (1999), Khóa định loại và phân loại họ Thầu dầu Euphorbiacea ở Việt Nam, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
27. Nguyễn Nghĩa Thìn (2004), Hệ sinh thái rừng nhiệt đới. NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội, Hà Nội.
28. Nguyễn Nghĩa Thìn (2005), Hệ thực vật Việt Nam, Nxb Nông nghiệp Hà Nội.
29. Nguyễn Nghĩa Thìn (2007), Các phương pháp nghiên cứu thực vật, NXB Đại

pasquieri H. J. Lam) tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, huyện Sơn Động, tỉnh
Bắc Giang” , Tạp chí Nông nghiệp và phát triển nông thôn, tập 8(05), tr. 119-123.

75


Tài liệu Tiếng Anh
40. Champion, H. G (1936), “A Preliminary Survey of the Forest Types of India
and Burma”, Indian Forest Record, New Series, Silviculrure (1), New Delhi.
41. PROSEA: Plant Resources of South-East (1989-2003), 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9,
10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20. Wageningen, Leiden.
42. Puri, G.S; Gupta, R.K.; Meher-Homji, V.M. (1989), Forest ecology. Vol.2.
Oxford and IBH. Pub. CO.PVT.LTD. New Delhi, Calcutta, Bombay
43. Raunkiaer, C, 1934, “The life forms of plants and statistical plant geography”
Clarendon Press, Oxford. London.
44. Schmithusen. J, 1976, Địa lý đại cương thảm thực vật (Đinh Ngọc Trụ dịch),
Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
45. Shimper (1903) , Authors of Plant Names, Royal Botanic.
46. Soerianegara I. and R.H.M. J Leemmens (1994), “Timber trees: Major
commercial timber”, PROSEA, No. 5(1), Bogor, Indonesia.
47. Sosef M.S.M., Hong L.T. and Prawirohatmodjo S. (1998), “Timber Tree:
Lesser-known timbers”, PROSEA, No. 5(3), Backhuys Publishers, Leiden.
48. UNESCO, 1973. International classification and mapping of vegetation, Pari.

Tài liệu tiếng Pháp
49. Lecomte, H. et Humbert, et al. (1907 - 1952), Flore Générale de l'Indo - chine, I
- VII, et supplément, Masson et Cie, Editeurs, Paris.
50. Pócs T, (1965) Analyse aire - geographique et escologique de la flore du Viet
Nam Nord. Acta Acad, Aqrieus, Hungari. N.c.3/1965.Pp.395-495.