ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------

TRỊNH THỊ HÒA

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA PHẬT GIÁO
THỜI NGÔ – ĐINH – TIỀN LÊ VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ
ĐỐI VỚI LỊCH SỬ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------

TRỊNH THỊ HÒA

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA PHẬT GIÁO
THỜI NGÔ – ĐINH – TIỀN LÊ VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ
ĐỐI VỚI LỊCH SỬ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60 22 03 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC


tiếp hướng dẫn khoa học, các thầy giáo trong khoa Triết học - Trường Đại học
Khoa học Xã Hội và Nhân Văn Hà Nội – Đại học Quốc Gia Hà Nội đã có những ý
kiến đóng góp quý báu cho nội dung của luận văn.
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn gia đình và các bạn đồng nghiệp đã động
viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Vì thời gian thực hiện luận văn có hạn nên không thể tránh khỏi những hạn
chế và thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự đóng góp của quý thầy cô, bạn bè và
đồng nghiệp.
Hà Nội, ngày 25 tháng 11 năm 2015
Tác giả

TRỊNH THỊ HÒA


MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU ...................................................................................................... 7
1. Lý do chọn đề tài.......................................................................................... 7
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu. ............................................................... 9
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn.Error! Bookmark not
defined.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận vănError! Bookmark not
defined.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu.Error!

Bookmark

not

defined.
6. Những đóng góp của luận văn .................. Error! Bookmark not defined.

Bookmark not defined.
2.1.2 Đặc điểm Phật giáo nhập thế biểu hiện qua vai trò của các thiền sư.
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2 Đặc điểm dung thông của Phật giáo thời Ngô – Đinh – Tiền Lê . Error!
Bookmark not defined.
2.2.1 Đặc điểm dung thông của Phật giáo với văn hóa tín ngưỡng bản địa.
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2 Đặc điểm dung thông của Phật giáo trong Tam giáo.Error! Bookmark
not defined.
2.2.3 Đặc điểm dung thông giữa các tông phái khác nhau trong Phật giáo .. Error!
Bookmark not defined.
2.3 Ý nghĩa của Phật giáo thời Ngô – Đinh – Tiền Lê đối với lịch sử Việt
Nam thời kỳ này. ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Một số giá trị nổi bật của Phật giáo thời Ngô – Đinh – Tiền Lê đối với
lịch sử Việt Nam thời kỳ này. .......................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2 Một số hạn chế của Phật giáo thời Ngô – Đinh – Tiền Lê.............. Error!
Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. .................................................... 11



A MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Phật giáo ra đời vào khoảng thế kỷ thứ VI TCN ở Ấn Độ và nhanh chóng trở
thành một tôn giáo lớn thu hút được đông đảo tín đồ tham gia. Sở dĩ Phật giáo có
sự lôi cuốn mạnh mẽ như thế không chỉ vì Phật giáo có giáo lý cao siêu mà quan
trọng hơn đem lại quan niệm sự công bằng, bình đẳng giữa con người với con
người, ngợi ca tình thương lòng từ bi bác ái. Phật giáo sau khi ra đời ở Ấn Độ đã
nhanh chóng lan tỏa đi ra các nước trong khu vực. Với sự mềm mỏng, khoan dung,

phát triển của Phật giáo này thì chúng ta mới lý giải rõ ràng được tại sao Phật giáo
thời kỳ này lại có những đặc điểm như vậy. Và giai đoạn đã kế thừa những gì của
Phật giáo giai đoạn trước đó. Đồng thời làm rõ được giai đoạn này góp phần đi tới
luận giải được những lý do, đặc điểm nào đã đưa Phật giáo thời đại Lý – Trần phát
triển lên đến đỉnh cao vàng son.
Hiện nay đất nước ta đang ở giai đoạn đầu của thời kỳ quá độ trong việc xây
dựng và hoạch định phát triển kinh tế xã hội văn hóa với những khó khăn và thách
thức rất lớn. Vì vậy đòi hỏi Đảng và Nhà nước và đặc biệt là các nhà khoa học cần
có những nghiên cứu từ trong truyền thống các kinh nghiệm lịch sử đưa ra kiến
giải hợp lý để làm bài học đưa đất nước, kinh tế, khoa học và cả văn hóa không
ngừng đi lên. Tuy nhiên để có thể đưa ra những kiến giải khoa học một mặt chúng
ta cần phải dựa trên những lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, nhưng mặt khác cần phải đào sâu tìm hiểu lại lịch sử văn hóa của dân tộc để
đúc rút, học hỏi những bài học kinh nghiệm của ông cha ta đã để lại. Và tôi thiết
nghĩ tìm hiểu sâu hơn về cách ứng xử với Phật giáo của thời Ngô – Đinh - Tiền Lê
từ việc tìm hiểu bối cảnh những vấn đề chính trị - xã hội và đặc điểm của Phật giáo
thời kỳ này sẽ cung cấp cho hậu thế những kiến thức và gợi ý bổ ích.


Vì vậy nghiên cứu một số đặc điểm của Phật giáo trong các triều đại mở đầu
kỷ nguyên tự chủ trên là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng. Điều đó
không những góp phần giúp chúng ta tìm hiểu tinh hoa tư tưởng và văn hóa dân tộc
trong quá khứ mà còn giúp ta có một cái nhìn khách quan về vị trí của Phật giáo
trong các triều đại Ngô- Đinh –Tiền Lê đã đóng góp cho dân tộc Việt Nam.
Chính vì những lý do nêu trên mà tôi lựa chọn vấn đề tìm hiểu: “Một số đặc
điểm của Phật giáo thời Ngô – Đinh – Tiền Lê và ý nghĩa của nó đối với lịch
sử Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sỹ triết học của mình.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu.
Lịch sử Phật giáo truyền vào nước ta từ những thế kỷ đầu công nguyên, đến
nay đã ngót 2000 năm. Qua thời gian dài Phật giáo đã để lại cho dân tộc ta nhiều

Hoặc có trình bày thì chỉ dừng lại ở các thiền sư cụ thể mà chưa tập trung chỉ rõ
được những đặc điểm chung của Phật giáo thời kỳ này.
Năm 1991, nhà xuất bản bản Khoa Học Xã Hội Hà Nội đã cho xuất bản
cuốn “Lịch sử Phật giáo Việt Nam” do Nguyễn Tài Thư chủ biên với dung lượng
hơn 500 trang trong đó đã giành hơn 30 trang để phân tích về Phật giáo thời Ngô –
Đinh – Tiền Lê, qua đó đưa ra những kiến giải tổng quan nhất về vai trò Phật giáo
thời Đinh – Lê, đã bắt đầu chuẩn bị cho sự phát triển đến cực thịnh của Phật giáo
thời Lý – Trần. Tuy nhiên để đi sâu một cách có hệ và làm rõ từng đặc điểm Phật
giáo của thời Ngô – Đinh – Tiền Lê thì lại còn một số những khoảng trống cần
được tiếp tục bổ sung trong công trình.
Năm 1993, Nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội Hà Nội đã cho ra mắt quyển sách “
Lịch sử tư tưởng Việt Nam tập 1” do Nguyễn Tài Thư chủ biên,


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
1. Đào Duy Anh (1969), Đất nước Việt Nam qua các thời đại, Nxb Khoa học
Xã hội, Hà Nội.
2. Đào Duy Anh (1958), Lịch sử Việt Nam, Nxb Văn học, Hà Nội.
3. Đào Duy Anh (1992), Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb TP. Hồ Chí Minh.
4. Huỳnh Công Bá (2006), Lịch sử tư tưởng Việt Nam, Nxb Thuận Hóa, Huế.
5. Phan Kế Bính (2005), Việt Nam phong tục, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.
6. Trần Lâm Biền (1989), “Bước đi của ngôi chùa Việt”, Tạp chí Kiến trúc số 2,
tr29 – 35.
7. Lê Thanh Bình – Đỗ Thanh Hải (2012), Tôn giáo và quan hệ quốc tế, Nxb
Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội.
8. Minh Chi (2003), Truyền thống văn hóa và Phật giáo Việt Nam, Nxb Tôn
giáo, Hà Nội.
9. Nguyễn Đổng Chi (1942), Việt Nam cổ văn học sử, Nxb Văn học, Hà Nội.
10. Phan Huy Chú (1960), Lịch triều hiến chương loại chí, bản dịch tập 1, Nxb
Sử học, Hà Nội.

25.Nguyễn Duy Hinh (2009), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Nxb Tôn giáo và Nxb
Từ điển Bách Khoa.
26. Nguyễn Duy Hinh (2004), Một số bài viết về Tôn giáo học, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội.
27. Nguyễn Duy Hinh (1986), “Hệ tư tưởng Lý”, Tạp chí nghiên cứu lịch sử số 1.
28. Nguyễn Duy Hinh – Lê Đức Hạnh (2011), Phật giáo trong văn hóa Việt
Nam, Nxb Văn hóa thông tin và Viện Văn hóa.
29. Nguyễn Hùng Hậu (2010), Đại cương lịch sử triết học Việt Nam, Nxb Chính
trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.


30. Đỗ Quang Hưng (2010), Đời sống tôn giáo tín ngưỡng ở Thăng Long Hà
Nội, Nxb Hà Nội, Hà Nội.
31. Đỗ Quang Hưng (2011), Tham luận “Phật giáo và chính trị đầu kỷ nguyên
độc lập – tiếp cận từ luận điểm của M.Weber, Trường ĐHKHXH&NV HN –
ĐHQG Hà Nội.
32. Trần Trọng Kim (2005), Việt Nam sử lược, NxbTổng hợp, TP.Hồ Chí Minh.
33. Đặng Thị Lan (2006), Đạo đức Phật giáo với đạo đức con người Việt Nam,
Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
34. Nguyễn Lang (2011), Việt Nam Phật giáo sử luận tập I- II – III, Nxb Văn
học, Hà Nội.
35. Phan Huy Lê ( chủ biên) (2012), Lịch sử Việt Nam tập 1, Nxb Giáo dục Việt
Nam, Hà Nội.
36. Nguyễn Công Lý (2002), Văn học Phật giáo thời Lý – Trần. Diện mạo và
đặc điểm, Nxb Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh.
37. Nguyễn Công Lý, (2010), Phật giáo thời Lý – Trần với bản sắc dân tộc Đại
Việt, (Khoa Văn học và Ngôn ngữ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
Văn, Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh.
38. Thích Thanh Nghiêm (1995), Lịch sử Phật giáo Thế giới, Nxb Hà Nội.
39. Nguyễn Quang Ngọc (2002), Tiến trình lịch sử Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà

53. Từ điển Phật Học Việt Nam, (2011), Nxb Thời đại, Hà Nội.
54.Từ điển Tôn giáo (2002), Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội.
55.UBKHXH, Viện Triết học, Mấy vấn đề về Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt
Nam, Hà Nội.
56.Viện Sử học (1981), Tìm hiểu xã hội Việt Nam thời Lý – Trần, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội.


57. Viện Văn học (1977), Thơ văn Lý – Trần tập 1, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.
58. Viện Thông tin khoa học, Bộ môn Khoa học về tín ngưỡng tôn giáo (1997),
Những đặc điểm cơ bản của một số tôn giáo ở Việt Nam, Hà Nôi.
59. Hoàng Tân Xuyên (2012), Mười tôn giáo lớn trên thế giới, Nxb chính trị
quốc gia – sự thật, Hà Nội.
60. Nguyễn Thanh Xuân (2007), Một số tôn giáo ở Việt Nam, Nxb Tôn giáo, Hà
Nội.
61. Nguyễn Hữu Vui ( 2002 ), Lịch sử triết học, Nxb Chính trị - Quốc gia, Hà
Nội.