§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
I. MỞ ĐẦU
1. Cơ sở lý luận chọn đề tài
Quá trình dạy học bộ môn lịch sử là quá trình nhằm tái tạo lại những sự
kiện, nhân vật lịch sử một cách biện chứng có tính logic. Chương trình dạy và
học bộ môn lịch sử ở trường PTTH Chuyên được đặt đúng vị trí trong quá trình
nhận thức lẫn thực tiễn nên học sinh đã hứng thú trong việc chuẩn bị đầy đủ các
yêu cầu đề ra của giáo viên về những nội dung cơ bản của chương trình, ngoài ra
các em bắt đầu tập nghiên cứu về từng vấn đề nhỏ theo yêu cầu của giáo viên.
Đổi mới phương pháp dạy học là phải xác định từng nhóm, từng loại
phương pháp cũng như nguyên tắc cơ bản cần tuân theo của từng phương pháp cụ
thể. Mỗi bộ môn có phương pháp đặc trưng riêng, trên cơ sở đó giáo viên phải
linh hoạt sử dụng nó vào trong các tiết dạy cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả nhận
thức.
Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là sáng tạo ra phương pháp
mới, thực chất đó là sự lựa chọn và phối hợp sử dụng các phương pháp dạy học
phù hợp với nội dung từng tiết, bài, phần phù hợp với điều kiện dạy của giáo viên
và khả năng tiếp thu của học sinh.
2-Cơ sở thực tiễn
Qua quá trình giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường chuyên và một thực tế đã
đặt ra là: Học sinh ở các khối tự nhiên học tập khá nghiêm túc bộ môn và khả
năng tư duy nhanh, lập luận mang tính logic. Các em thường đặt ra những giả
thuyết buộc giáo viên phải trả lời những vấn đề mang tính chung chung. Khi giáo
viên đặt vấn đề những nội dung cụ thể thì học sinh lúng túng, do vậy cần phải xác
định phần trọng tâm, trọng điểm của tiết dạy để học sinh nắm chắc bản chất của
các sự kiện lịch sử. Riêng học sinh ban C và chuyên sử, một vấn đề khác nảy
sinh: các em thực sự say mê bộ môn và thái độ học tập nghiên cứu rất nghiêm
túc. Ngoài chương trình phổ thồng, các em đã đọc thêm tài liệu khi giáo viên có
hướng dẫn đọc tài liệu. Các em thường đặt vấn đề và cùng nhau tranh cãi, thảo
luận về những nội dung cơ bản, do vậy giáo viên cần phải có những gợi ý để học
1

Pháp phải phân tán lực lượng đối phó với ta (4 điểm ngoài Đồng bằng Bắc Bộ).
Cuối cùng Pháp xây dựng tập đoàn cứ điệm mạnh gồm 49 cứ điểm với 3 phân
2
2
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
khu và quyết định chấp nhận quyết chiến chiến lược với ta tại đây. Đối với ta, sau
khi phân tích tình hình trên toàn bộ chiến trường, Trung ương Đảng quyết định
tiến công tiêu diệt tập đoàn cứ điểm này với phương châm cuối cùng là tiến chắc
đánh chắc và ba đợt tấn công, cuối cùng vào chiều 07-05-1054 chiến dịch toàn
thắng. Sau khi trình bày những nội dung trên, giáo viên không chỉ dừng lại tại đó
mà giáo viên tiếp tục gợi ý: Ngoài những ý nghĩa cơ bản của chiến thắng vĩ đại
của dân tộc thì chiến thắng về mặt quân sự này có ý nghiã như thế nào trên mặt
trận ngoại giao và đó là sự gợi ý mang tính chất logic cho tiết sau: Hiệp định
Giơnevơ được ký kết.
-Các đợn vị kiến thức cơ bản trong tiết học, đơn vị nào là cốt lõi nhất cần
phải giải quyết và khắc sâu. Điểm nào cần lướt qua (giáo viên nói nhanh, hoặc
học sinh đọc sách và tóm được ý chính). Sự kiện nào có thể gợi ý và tự học sinh
suy nghĩ và tự chiếm lĩnh,.. Với việc xác định được những nội dung trên sẽ giúp
giáo viên giải quyết được mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức nhiều, phức tạp ở
sách giáo khoa với thời gian có hạn chế theo quy định chương trình.
-Những thông tin mới cần bổ sung để làm thêm phong phú của tiết dạy.
Chính điều này đáp sứng yêu cầu gắn bài học với thực tiễn, bổ sung kịp thời
những thành tựu nghiên cứư mới đạt được trong các ngành liên quan đến khoa
học lịch sử. Điều này buộc giáo viên phải tự học, tự nghiên cứu, tham khảo các
tài liệu có liên quan và từ đó sẽ nâng cao trình độ chuyên môn.
-Đồ dùng dạy học vô cùng cần thiết vì chính điều này sẽ giảm bớt sự nhàm
chán trong tiết dạy: Dùng bản đồ, lược đồ, sơ đồ, bản so sánh, tranh ảnh minh
họa điều này làm tăng tính trực quan sinh động, khai thác đồ dùng dạy học theo
hướng kích thích trí thông minh của học sinh.
b-Xác định nội dung tự học của học sinh nhằm hoàn thiện bài vừa học và

-Giáo viên phải hình dung các hoạt động của mình và học sinh nhằm từng
bước giải quyết các vấn đề đã soạn. Các hoạt động thể hiện mối liên kết chặt chẽ,
nhuần nhuyễn theo cấu trúc bài học, trong đó giáo viên giĩư vai trò hướng dẫn để
phát huy tính tích cực chủ động của học sinh được cụ thể hóa qua các thao tác sư
phạm gắn với sử dụng tài liệu, đồ dùng dạy học, tạo cơ sở khoa học ban đầu để
học sinh nhận thức đúng sự kiện lịch sử. Kiến thức thật cô đọng cần nêu những
thắc mắc mà học sinh đã nêu trước đây và thầy, trò cùng thảo luận giải quyết.
Với sự chuẩn bị như vậy, bước đầu giúp học sinh chủ động làm chủ nkiến thức,
tạo tâm thế tự tin cho học sinh muốn khẳng định mình bằng chuyên môn trước
tập thể lớp thường hay nêu lên những tình huống có vấn đề. Sự nỗ lực cá nhân
4
4
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
được thể hiện khi bản thân đã có sự chuẩn bị tri thức và sẵn sàng trả lời các tình
huống mới sẽ xuất hiện.
2-Đổi mới tổ chức dạy, học trên lớp
-Những công việc chuẩn bị chu đáo cụ thể của giáo viên và học sinh như
đã nêu ở trên là bước tạo đà cho giờ dạy học diễn ra có kết quả. Do vậy, khi đánh
giá một tiết dạy phải dựa vào kết quả cụ thể thông qua tiến trình tiến hành các
bước và dựa vào những yêu cầu sau:
+Khâu chuẩn bị giáo án (thể hiện được mục đích yêu cầu mà giáo viên đã
soạn) Đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo, liên hệ thực tế và được cụ thể 45
phút trên bục giảng.
+Hoạt động sư phạm của giáo viên thực sự là định hướng, dẫn dắt, tổ chức
cho học sinh hình thành kiến thức và kỹ năng học tập bộ môn lịch sử.
+Trong quá trình tổ chức dạy, giáo viên thể hiện rõ các bước, các khâu
theo một trình tự logic chặt chẽ, cấu trúc bài học đảm bảo tính khoa học, có giá
trị rèn trí thông minh trong nhận thức lịch sử trên cơ sở tiếp nhận và khai thác các
thông tin (có ở sách giáo khoa, các tài liệu tham khảo, vốn kiến thức đã có của
bản thân thông qua các kênh thông tin khác) để hình thành biểu tượng lịch sử,