§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
I. MỞ ĐẦU
1. Cơ sở lý luận chọn đề tài
Quá trình dạy học bộ môn lịch sử là quá trình nhằm tái tạo lại
những sự kiện, nhân vật lịch sử một cách biện chứng có tính logic.
Chương trình dạy và học bộ môn lịch sử ở trường PTTH Chuyên được
đặt đúng vị trí trong quá trình nhận thức lẫn thực tiễn nên học sinh đã
hứng thú trong việc chuẩn bị đầy đủ các yêu cầu đề ra của giáo viên về
những nội dung cơ bản của chương trình, ngoài ra các em bắt đầu tập
nghiên cứu về từng vấn đề nhỏ theo yêu cầu của giáo viên.
Đổi mới phương pháp dạy học là phải xác định từng nhóm, từng
loại phương pháp cũng như nguyên tắc cơ bản cần tuân theo của từng
phương pháp cụ thể. Mỗi bộ môn có phương pháp đặc trưng riêng, trên
cơ sở đó giáo viên phải linh hoạt sử dụng nó vào trong các tiết dạy cụ
thể nhằm nâng cao hiệu quả nhận thức.
Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là sáng tạo ra
phương pháp mới, thực chất đó là sự lựa chọn và phối hợp sử dụng các
1
1
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
phương pháp dạy học phù hợp với nội dung từng tiết, bài, phần phù
hợp với điều kiện dạy của giáo viên và khả năng tiếp thu của học sinh.
2-Cơ sở thực tiễn
Qua quá trình giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường chuyên và một
thực tế đã đặt ra là: Học sinh ở các khối tự nhiên học tập khá nghiêm
túc bộ môn và khả năng tư duy nhanh, lập luận mang tính logic. Các
em thường đặt ra những giả thuyết buộc giáo viên phải trả lời những
vấn đề mang tính chung chung. Khi giáo viên đặt vấn đề những nội
dung cụ thể thì học sinh lúng túng, do vậy cần phải xác định phần trọng
tâm, trọng điểm của tiết dạy để học sinh nắm chắc bản chất của các sự
kiện lịch sử. Riêng học sinh ban C và chuyên sử, một vấn đề khác nảy

việc đổi mới phương pháp dạy học phải được thể hiện ở khâu đầu tiên
của quá trình dạy học
Với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học ở trường Chuyên, việc
chuẩn bị một tiết dạy lịch sử nên thực hiện các bước sau:
a-Giáo viên phải cần xác định trọng tâm, trọng điểm của bài, xác
định cụ thể những công việc chuẩn bị khi lên lớp.
-Xác định vị trí của bài với mối liên hệ bài trước với bài sau và
toàn bộ phần, lẫn chương trình. Người dạy phải xác định được mối liên
hệ giữa sự kiện lịch sử có trước với sự kiện lịch sử trong bài dạy và ảnh
hưởng sự kiện này với sự kiện tiếp theo. Ví dụ : Chiến thắng Điện Biên
Phủ. Với tiết này giáo viên phải đặt nó trong mối quan hệ tương tác
trước đó, lúc đó và sau đó. Có chiến thắng Điện Biên Phủ phải có các
cuộc chiến công chiến lược Đông Xuân 1953-1954, buộc Pháp phải
phân tán lực lượng đối phó với ta (4 điểm ngoài Đồng bằng Bắc Bộ).
Cuối cùng Pháp xây dựng tập đoàn cứ điệm mạnh gồm 49 cứ điểm với
3 phân khu và quyết định chấp nhận quyết chiến chiến lược với ta tại
4
4
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
đây. Đối với ta, sau khi phân tích tình hình trên toàn bộ chiến trường,
Trung ương Đảng quyết định tiến công tiêu diệt tập đoàn cứ điểm này
với phương châm cuối cùng là tiến chắc đánh chắc và ba đợt tấn công,
cuối cùng vào chiều 07-05-1054 chiến dịch toàn thắng. Sau khi trình
bày những nội dung trên, giáo viên không chỉ dừng lại tại đó mà giáo
viên tiếp tục gợi ý: Ngoài những ý nghĩa cơ bản của chiến thắng vĩ đại
của dân tộc thì chiến thắng về mặt quân sự này có ý nghiã như thế nào
trên mặt trận ngoại giao và đó là sự gợi ý mang tính chất logic cho tiết
sau: Hiệp định Giơnevơ được ký kết.
-Các đợn vị kiến thức cơ bản trong tiết học, đơn vị nào là cốt lõi
nhất cần phải giải quyết và khắc sâu. Điểm nào cần lướt qua (giáo viên

§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
-Một hiện tượng khá phổ biến trước đây là: Sau khi giảng hết bài,
giáo viên ra câu hỏi hoặc dặn các em chuẩn bị trả lời các câu hỏi ở sách
giáo khoa, điều này mang tính hình thức. Muốn học sinh tự học có kết
quả cao, giáo viên phải ra những bài tập cụ thể, sinh động, gợi ý cho
học sinh những điều cơ bản để học sinh tự chuẩn bị tích cực. Những
gợi ý này sẽ phục vụ cho bài giảng tiếp theo thông qua một loạt câu hỏi
gợi mở và học sinh sẽ tham gia xây dựng bài sôi nổi.
c-Dự kiến nội dung và cách thức kiểm tra kiến thức học sinh.
Công việc này diễn ra thường xuyên cho các tiết dạy nhằm kiểm
tra lại mức độ tiếp nhận lượng tri thức của tiết trước. Hình thức kiểm
tra không nên cứng nhắc: Đặt câu hỏi, học sinh lên lớp trả lời và cho
điểm. Riêng học sinh chuyên, giáo viên cần linh hoạt trong vấn đề này,
có thể lồng ghép trong quá trình dạy, giáo viên đưa ra câu hỏi mang
tính chất liên thông, học sinh trả lời được giáo viên cho điểm ngay.
Cũng có thể sau khi hết tiết của ngày trước giáo viên ra bài tập và phân
thành từng nhóm chuẩn bị và kiểm tra cho điểm theo khả năng chuẩn
bị của từng nhóm. Cũng có thể tổ chức thi trắc nghiệm, đoán chữ để
7
7
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
biết nội dung Công việc này làm tốt, nhiều hình thức sẽ giúp học sinh
nắm kiến thức chắc chắn hơn.
d-Thiết kế bài giảng
-Nắm được nội dung cơ bản của tiết dạy và cách đặt vấn đề, nêu
lên những nội dung cần truyền đạt, khởi động tâm thế cho học sinh bắt
đầu vào tiết dạy. Xác định kiến thức trọng tâm cần xoáy sâu.
-Giáo viên phải hình dung các hoạt động của mình và học sinh
nhằm từng bước giải quyết các vấn đề đã soạn. Các hoạt động thể hiện
mối liên kết chặt chẽ, nhuần nhuyễn theo cấu trúc bài học, trong đó

9
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
thông tin khác) để hình thành biểu tượng lịch sử, qua đó biết phân tích,
tổng hợp, đối chiếu, so sánh, hình thành khái niệm lịch sử, khái quát
các vấn đề lớn của lịch sử, vận dụng tri thức đó vào việc giải thích các
hiện tượng liên quan đến lịch sử.
+Đảm bảo tính nguyên tắc của đặc trưng bộ môn và các yêu cầu
cập nhật về nội dung, phương pháp theo hướng pháp huy tính tích cực
của học sinh, hình thành tư tưởng tình cảm đúng đắn với lịch sử.
+Sử dụng linh hoạt, có hiệu quả các phương tiện, đồ dùng dạy
học, góp phần căn bản thay đổi kiểu dạy độc thoại thuyết trình sang
kiểu dạy học định hướng, tổ chức, dẫn dắt học sinh khai thác các nguồn
thông tin để hiểu biết đúng về các sự kiện lịch sử.
+Hoạt động của học sinh thể hiện việc chuẩn bị bài nghiêm túc,
có tranh luận, trao đổi, có vận dụng các nguồn thông tin lịch sử từ các
nguồn khác nhau.
+Sản phẩm của nhận thức của học sinh về các sự kiện, nhận vật
lịch sử thể hiện ở các góc độ: Tái tạo biểu tượng, từ đó rút ra nhận xét,
đánh giá và rút ra bài học lịch sử, vận dụng linh hoạt để giải thích
những vấn đề có liên quan trong thực tế.
10
10
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
Tóm lại: Có tổ chức dạy, học như trên sẽ mang lại cho giờ học
lịch sử một không khí choạt động sư phạm trong mối tương tác trí tuệ
giữa thầy với trò, giữa con người với các phương tiện dạy học để đạt
nhận thức cơ bản, chính xác về sự kiện, nhân vật lịch sử theo mục tiêu
yêu cầu của môn học lịch sử ở trường chuyên
3-Đổi mới về kiểm tra đánh giá
Dạy và học là vấn đề cơ bản, nhưng việc kiểm tra đánh giá trong

thức cơ bản với những vấn đề thực tế (Dùng cho học sinh giỏi, xuất
12
12
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
sắc) đây là loại kiểm tra dành cho học sinh chuyên sử. Ở dạng kiểm tra
này, giáo viên trả bài và có nhận xét cụ thể mặt mạnh mặt yếu của từng
học sinh.
III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Đề tài này được triển khai cho toàn tổ thực hiện và được thông
qua tổ chuyên môn, sau đó các thành viên đã áp dụng thông qua thực
tiễn giảng dạy. Qua nhận xét đánh giá chung ở cuối năm học 2005-
2006, các thành viên đã có những nhận xét, đánh giá như sau:
-Đề tài này có tác dụng tích cực cho các lớp chuyên Sử từ lớp 10-
11-12, thực tế dã chứng minh: Nếu đổi mới phương pháp dạy, học theo
tinh thần trên đã phát huy trí tuệ cho học sinh và học sinh say mê
nghiên cứu khoa học do hệ thống bài tập làm ở nhà mà giáo viên đã ra
kiểm tra trước đây và hầu hết ba lớp chuyên, các em đã có những đề tài
tập nghiên cứu một phần trong lịch sử đã học, các đề tài được giáo viên
kiểm tra, sửa sang và cho in thành những tập có giá trị về nội dung
cung cấp cho phòng truyền thống của nhà trường.
13
13
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
-Không khí trong lớp học sôi nổi, thoải mái không gò ép như
trước đây. Hoạt động của thầy và trò là hoạt động cùng nâng cao trí tuệ
mà vai trò của người thầy chỉ đứng ở thế chủ động tạo nguồn cảm hứng
trí thức và người trò chủ đạo cùng nhau tìm kiếm tri thức, tái tạo những
biểu tượng lịch sử và nâng lên thành nhận thức về các quy luật phát
triển tất yếu của lịch sử.
-Hạn chế đến mức tối đa cách dạy thuyết giảng, độc thoại như

2- Tạp chí Cộng Sản
3- Tạp chí nghiên cứu Lịch Sử
4- Các bài báo nói về "Đổi mới giáo dục trong thời đại mới"
16
16
§Ò tµi: §æi míi d¹y häc LÞch Sö ë trêng THPT Chuyªn
17
17