ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------o0o----------

CHU HOÀNG HIỆP

PHẤT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH HỢP
TÁC XÃ Ở TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------o0o----------

CHU HOÀNG HIỆP

PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH HỢP
TÁC XÃ Ở TỈNH HÀ GIANG

CHUYEN NGANH : QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. KHU THỊ TUYẾT MAI


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .......................................................................................... 5
DANH MỤC BẢNG .......................................................................................................6
DANH MỤC HỘP ..........................................................................................................6
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................................7
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HỢP TÁC XÃ ...................... 11
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu .............................................................................11
1.2. Cơ sở lý luận về hợp tác xã .................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Bản chất của kinh tế hợp tác và hợp tác xã ......... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Vai trò và nguyên tắc của hợp tác xã................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Phân loại hợp tác xã............................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.4. Những nhân tố ảnh hƣởng đến đến sự hình thành và phát triển của hợp tác xã
....................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.5 Tiêu chí đánh giá sự phát triển hợp tác xã ở Việt Nam ..... Error! Bookmark not
defined.
1.3. Lịch sử phát triển của phong trào hợp tác xã, kinh nghiệm của các nƣớc trên thế
giới và của Việt Nam ..................................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Lịch sử hình thành và phát triển của phong trào HTX quốc tế . Error! Bookmark
not defined.
1.3.2 Kinh nghiệm phát triển HTX tại một số nƣớc trên thế giới Error! Bookmark not
defined.
1.3.3 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam ..................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2 : PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......... Error! Bookmark not defined.
2.1 Địa bàn nghiên cứu ................................................. Error! Bookmark not defined.
2.2. Phƣơng pháp thu thập thông tin ............................ Error! Bookmark not defined.
2.3 Phƣơng pháp xử lý số liệu ....................................... Error! Bookmark not defined.
2.4 Phƣơng pháp phân tích ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.5 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu .................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH ..... Error! Bookmark
not defined.
HỢP TÁC XÃ TẠI TỈNH HÀ GIANG ........................ Error! Bookmark not defined.

....................................................................................... Error! Bookmark not defined.
4.3.3 Các giải pháp đột phá ........................................... Error! Bookmark not defined.
4.3.4. Các nhóm giải pháp khác .................................... Error! Bookmark not defined.
4.4 Một số kiến nghị ...................................................... Error! Bookmark not defined.
4.4.1 Đối với Nhà nƣớc ................................................. Error! Bookmark not defined.

4


4.4.2. Đối với tỉnh Hà Giang ......................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ................................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................. 16

5


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt
CN-TTCN

Nguyên nghĩa
......................... Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp

CNH, HĐH ......................... Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa
CVĐC

......................... Công viên địa chất

DN


SXKD

......................... Sản xuất kinh doanh

XHCN

......................... Xã hội chủ nghĩa

6


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Phƣơng pháp thu thập thông tin ..................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.1. Tốc độ tăng trƣởng GDP của tỉnh Hà Giang (%) ....... Error! Bookmark not
defined.
Bảng 3.2 Cơ cấu kinh tế của tỉnh Hà Giang (năm 2010, đvt: %) Error! Bookmark not
defined.
Bảng 3.3 Số lƣợng HTX trên địa bàn tỉnh Hà Giang (2006-2013) .... Error! Bookmark
not defined.
Bảng 3.4 Số lƣợng HTX theo loại hình tại Hà Giang (2006-2013) ... Error! Bookmark
not defined.
Bảng 3.5 Phát triển HTX theo địa bàn .......................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.6. Chất lƣợng bộ máy hoạt động sản xuất kinh doanh của các HTX ....... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3.7 Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của khu vực HTX Error! Bookmark
not defined.
Bảng 3.8 Hiệu quả sản xuất kinh doanh của các HTX theo từng lĩnh vực ........... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 4.1 Dự báo dân số và lao động tỉnh Hà Giang đến 2020 ... Error! Bookmark not

Hộp 3.1

Chính sách hỗ trợ và ƣu đãi của Nhà nƣớc đối với
HTX và Liên hiệp HTX

49

8


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hợp tác xã là một loại hình kinh tế tập thể khá phổ biến, hoạt động trên nhiều lĩnh
vực đời sống xã hội và hiện diện ở các nền kinh tế có trình độ phát triển khác nhau. Kinh
nghiệm thế giới cho thấy, đến nay hợp tác xã vẫn tỏ ra là mô hình hoạt động hiệu quả,
phù hợp với điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt. Và quan trọng hơn nữa, thông qua
hợp tác xã, các hộ nông dân, các doanh nghiệp nhỏ hợp tác với nhau, tăng sức mạnh để
đối phó với khó khăn và tránh các nguy cơ thua lỗ cao.
Nhìn lại quá trình phát triển của Việt Nam, phong trào hợp tác xã đã trải qua nhiều
bƣớc thăng trầm gắn với những thay đổi chung trong cơ chế quản lý kinh tế của đất nƣớc.
Đến nay, mô hình hợp tác xã mới ra đời thay thế cho mô hình hợp tác xã kiểu cũ (chuyển
đổi, thành lập mới theo Luật hợp tác xã năm 1996 và Luật hợp tác xã sửa đổi năm 2003,
nay là Luật HTX 2012), đặt nền móng căn bản cho sự phát triển kinh tế hợp tác, HTX.
Sau khi thực hiện theo Luật hợp tác xã, kết quả là đã xuất hiện một số mô hình hợp tác xã
kiểu mới hoạt động hiệu quả, phục vụ tốt cho kinh tế hộ gia đình xã viên, đã làm rõ và
giải quyết đƣợc nhiều tồn tại trong các hợp tác xã. Tuy nhiên có thể nhận thấy, chất lƣợng
chuyển đổi của các hợp tác xã còn chƣa cao, hoạt động của hợp tác xã mới còn nhiều
lúng túng chƣa đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Phong trào Hợp tác xã ở tỉnh Hà Giang là một
điển hình, do nhận thức của ngƣời dân còn nhiều hạn chế, chịu ảnh hƣởng nặng nề của
mô hình hợp tác xã kiểu cũ nên việc chuyển đổi, thành lập mới hợp tác xã theo Luật còn

chuyển đổi.
Do đó, nghiên cứu thực trạng phát triển của hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Hà Giang
để tìm ra giải pháp nhằm củng cố, phát triển các loại hình hợp tác xã tại địa phƣơng là
vấn đề có tính cấp thiết và có tầm quan trọng đặc biệt.
Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài “Phát triển các loại hình Hợp tác xã ở tỉnh Hà
Giang” đã đƣợc học viên lựa chọn để làm luận văn tốt nghiệp.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu đánh giá thực trạng phát triển các loại hình
hợp tác xã ở tỉnh Hà Giang, làm rõ những thành công, những tồn tại và nguyên nhân của

10


chúng, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm củng cố, phát triển các loại
hình hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Hà Giang.
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt đƣợc mục đích trên, luận văn triển khai các
nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế hợp tác, hợp tác xã;
- Nghiên cứu đánh giá thực trạng phát triển các loại hình hợp tác xã ở tỉnh Hà
Giang;
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm củng cố, phát triển các loại hình hợp tác
xã trên địa bàn tỉnh Hà Giang.
Luận văn đƣợc thực hiện nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau :
- Thực trạng phát triển và tình hình hoạt động của các loại hình Hợp tác xã hiện
nay trên địa bàn tỉnh Hà Giang có những điểm mạnh và những tồn tại gì? Nguyên nhân
của chúng?
- Cần có những giải pháp nào để phát huy những thuận lợi, tận dụng thời cơ, hạn
chế những khó khăn vƣớng mắc nhằm thúc đẩy phát triển các loại hình hợp tác xã của
tỉnh?


Chƣơng 4. Phƣơng hƣớng và một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh hoạt động
của hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Hà Giang tầm nhìn đến năm 2020
Kết luận

12


CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ
THỰC TIỄN VỀ HỢP TÁC XÃ
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Kinh tế hợp tác và hợp tác xã ra đời nhƣ một tất yếu khách quan trong tiến trình
phát triển của nền kinh tế và có một lịch sử phát triển lâu đời, thu hút sự quan tâm nghiên
cứu của các học giả, các cơ quan nghiên cứu, giới lãnh đạo các nƣớc cũng nhƣ các tổ
chức quốc tế. Có khá nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc bàn về những khía
cạnh khác nhau của kinh tế hợp tác và hợp tác xã. Dƣới đây là một số công trình nghiên
cứu tiêu biểu mà ngƣời viết có thể tiếp cận đƣợc:
Về các công trình của nƣớc ngoài:
- Marvin A.Scharrs (1980), Cooperatives, Principles and Practices, 4th ed.,
University of Wisconsin-Madison. Publication A1457. Công trình đƣợc đánh giá là tài
liệu tham khảo hữu ích về HTX cho các đối tƣợng nhƣ các nhà lãnh đạo, các nhà kinh tế
phát triển, các học viên sinh viên chuyên sâu về HTX, và cả chính các thành viên HTX
không chỉ tại Mỹ mà còn trên toàn thế giới. Tác giả đã phân tích và làm rõ bản chất của
HTX, lịch sử, xu hƣớng phát triển của HTX trên thế giới và tại Mỹ, phân loại HTX, vai
trò, nghĩa vụ của HTX, những lợi ích và hạn chế của HTX. Tác giả nhấn mạnh, mặc dù
HTX có một lịch sử phát triển nổi bật, nhƣng mô hình HTX không phải là là kiểu cấu
trúc tốt nhất cho mọi công việc (dự án) kinh doanh. Do vậy, việc lựa chọn cấu trúc kinh
doanh phù hợp nhất là một quyết định có tính chiến lƣợc quan trọng đối với chủ doanh
nghiệp.
- UNDESA and ICA (2009), Background Paper on Cooperatives, báo cáo của
nhóm chuyên gia của Liên Hợp Quốc và Liên minh Hợp tác xã quốc tế đã đánh giá cao

tránh để thành công.
- Birchall Johnston and Lou Hammond Ketilson (2009), Resilience of the
Cooperative Business Model in Time of Crisis, ILO, Geneva. Các tác giả nhận định, cuộc
khủng hoảng tài chính và kéo theo nó là cuộckhủng hoảng kinh tế toàn cầu đã có những
tác động tiêu cực tới đa số các DN. Tuy nhiên, các DN hợp tác trên thế giới đang cho
thấy khả năng chống đỡ kiên cƣờng của chúng đối với khủng hoảng. Các HTX tài chính

14


cho thấy chúng vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, các HTX tiêu thụ thì vẫn báo cáo gia tăng
doanh thu, các HTX lao động vẫn cho thấy có sự tăng trƣởng do nhiều ngƣời lựa chọn
HTX nhƣ là hình thức DN đáp ứng thực tiễn kinh tế mới. Câu hỏi đặt ra là tại sao DN
hợp tác lại kiên cƣờng nhƣ vậy? Công trình nghiên cứu cung cấp bằng chứng lịch sử và
bằng chứng thực tiễn hiện tại chứng minh rằng mô hình DN hợp tác sống sót đƣợc trong
khủng hoảng, nhƣng điều quan trọng hơn nó là mô hình DN bền vững có thể trụ vững
trong khủng hoảng đồng thời duy trì sinh kế của các cộng đồng nơi nó hoạt động. Các tác
giả đã đƣa ra khuyến nghị về các cách thức mà ILO có thể tăng cƣờng hoạt động của nó
trong việc thúc đẩy các hợp tác xã nhƣ một phƣơng tiện để giải quyết cuộc khủng hoảng
hiện tại và ngăn ngừa khủng hoảng tƣơng lai.
- Richard J. Sexton and Julie Iskow (1993), What Do We Know About the
Economic Efficiency of Cooperatives: An Evaluative Survey, Journal of Agricultural
Cooperation. Bài báo phân tích vấn đề hiệu quả kinh tế của HTX và đánh giá những
tuyên bố có tính mâu thuẫn liên quan đến vấn đề. Các tác giả đƣa ra những quan niệm về
hiệu quả kinh tế phù hợp với chủ đề thảo luận và liên hệ những quan niệm này với lý
thuyết về HTX để rút ra giả thuyết về hiệu quả của HTX. Trên nền khái niệm này, các
nghiên cứu về hiệu quả của HTX đã đƣợc hai tác giả xem xét, so sánh và phê phán. Kết
luận của bài báo là mặc dù có khá nhiều công trình nghiên cứu về hiệu quả của HTX
nhƣng bằng chứng về hiệu quả kinh tế của HTX còn khá hạn chế và không ủng hộ cho
quan điểm phổ biến cho rằng HTX là kém hiệu quả so với các hãng sở hữu bởi các nhà

lựa chọn các mô hình kinh tế hợp tác, HTX phù hợp với đặc điểm, điều kiện nông nghiệp,
nông thôn nƣớc ta, đề xuất những giải pháp phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, HTX
trong nông nghiệp, nông thôn Việt Nam hiện nay.
- Hồ Văn Vĩnh (2005): “Phát triển hợp tác xã nông nghiệp trong thời kì công
nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta”, Tạp chí Cộng sản, số 8-2005. Ở bài viết này, tác giả
bàn đến những cách thức chuyển đổi HTXNN kiểu cũ sang HTXNN kiểu mới trên cơ sở
quán triệt đƣờng lối đổi mới HTXNN của Đảng. Tác giả cũng đã nêu lên mối quan hệ tác
động qua lại giữa HTXNN và CNH, HĐH, đồng thời nêu ra những nguyên nhân của sự
khó khăn khi phát triển HTXNN trong thời kì mới và những giải pháp để tháo gỡ khó
khăn này.

16


- Chu Tiến Quang, Lê Xuân Quỳnh (2004) “Tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế
hợp tác và hợp tác xã ở Việt Nam”, CIEM. Các tác giả đã khẳng định kể từ khi Luật
HTX ra đời (3/1996) và chính thức có hiệu lực từ 1/1/1997 khu vực kinh tế hợp tác và
HTX ở nƣớc ta đã thay đổi cơ bản cả về lƣợng và chất. Số lƣợng các đơn vị HTX tuy
tăng không nhiều, nhƣng đã từng bƣớc đƣợc củng cố về chất, lấy lại uy tín và vai trò đối
với ngƣời lao động, trên cơ sở đó phát triển và ngày càng thu hút các đối tƣợng khác nhau
tham gia, không chỉ là ngƣời lao động nhƣ những năm trƣớc khi có luật. HTX đã đóng
góp tích cực hơn vào sức mạnh chung của kinh tế nhiều thành phần và làm rõ hơn bản
chất của Kinh tế tập thể mà Đảng và Nhà nƣớc ta đã chủ trƣơng phát triển. Các tác giả đã
đề xuất 5 quan điểm mới đối với HTX trong đó đặc biệt nhấn mạnh “Phát triển KTTT,
trong đó HTX là nòng cốt phải lấy hiệu quả kinh tế làm nền tảng, đồng thời thực hiện
đúng các nguyên tắc HTX được quy định trong Luật” và “Phải coi trọng chất lượng
trong phát triển HTX” [32].
- Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội (2004), Nghiên cứu những
nhân tố mới tác động đến quá trình phát triển kinh tế trang trại và hợp tác xã ở ngoại
thành Hà Nội. Đề tài NCKH mã số 01C-05/06-2005-1. Đề tài đã xác định và phân tích

tác xã nông nghiệp Nhật Bản, Nhà xuất bản nông nghiệp, Hà Nội.

8.

Cục hợp tác xã và phát triển nông thôn - JICA, 2007, Hệ thống hoá các văn bản
về hợp tác xã, Nhà xuất bản nông nghiệp, Hà Nội.

9.

Cục thống kê tỉnh Hà Giang, 2002, Niên giám thống kê 2012, Nhà xuất bản thống
kê.

18


10.

Phạm Vân Đình và cộng sự, 2004, Chính sách nông nghiệp, Đại học Nông
nghiệp I, Nhà xuất bản nông nghiệp, Hà Nội.

11.

Nguyễn Tiến Mạnh, 2001, Tạp chí hoạt động khoa học số 8/2001, Một số vấn đề
cần quan tâm khi chuyển đổi và xây dựng mới hợp tác xã nông nghiệp nước ta.

12.

Liên minh hợp tác xã Việt Nam, 2007, Các nguyên tắc, giá trị hợp tác xã với
trách nhiệm xã hội tập thể, Tạp chí kinh tế hợp tác Việt Nam số 27 (735) ngày 5
-11/7/07.

19.

Luật hợp tác xã, 2013, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội

20.

Nghị định số 15 ngày 21 tháng 02 năm 1995 của Chính phủ ”Về khuyến khích
phát triển kinh tế tập thể".

21.

Nghị định số 75 ngày 30 tháng 8 năm 2002 của Chính phủ "Về việc điều chỉnh
mức thuế môn bài".

22.

Nghị định số 177 ngày 12 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ "Quy định chi tiết
thi hành một số điều của Luật hợp tác xã năm 2003".

23.

Nghị định số 77 ngày 11 tháng 7 năm 2005 của Chính phủ "Về việc ban hành
mẫu hướng dẫn xây dựng Điều lệ hợp tác xã".

19


24.

Nghị định số 87 ngày 11 tháng 7 năm 2005 của Chính phủ "Về đăng ký kinh

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội (2004), Nghiên cứu những nhân
tố mới tác động đến quá trình phát triển kinh tế trang trại và hợp tác xã ở ngoại
thành Hà Nội. Đề tài NCKH mã số 01C-05/06-2005-1

31.

Sở Tài nguyên & môi trƣờng Hà Giang, 2006, "Qui hoạch địa chính Hà Giang
giai đoạn (2006 - 2010), tính đến 2020".

32.

Quyết định số 1209 ngày 9 tháng 10 năm 1997 của UBND tỉnh Hà Giang "V/v
thành lập Hội đồng Liên minh hợp tác xã tỉnh Hà Giang".

33.

Quỹ Châu Á (2012), Cẩm nang hợp tác xã nông nghiệp, NXB LĐXH

34.

Nguyễn Khắc Sơn, 2006, Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp
củng cố, phát triển hợp tác xã nông nghiệp tỉnh Thái Nguyên, Đề tài khoa học
cấp bộ, Đại học Thái Nguyên, Thái Nguyên.

35.

Tỉnh ủy Hà Giang, năm 2013, Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết
trung ương 5 (khóa IX) Về tiếp tục đổi mới nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể"
của Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng.


bản của kinh tế hợp tác và vấn đề vận dụng trong lĩnh vực nông nghiệp.

42.

/>
Tiếng Anh

43.

Sarah Alldred (2013), Co-operatives can play a key role in development,
/>
44.

Background paper on Cooperatives,
/>
45.

Johnston Birchal (2004), Co-operatives and the Millenium Development Goals,
ILO, Geneva

46.

Birchall Johnston and Lou Hammond Ketilson (2009), Resilience of the
Cooperative Business Model in Time of Crisis, ILO, Geneva.

47.

Peter Couchman (2012), The Secrets of Cooperatives Success
/>
21