ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TẠ THỊ THU THẢO

SỬ DỤNG DẠY HỌC KHÁM PHÁ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƢ
DUY CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG
SỰ ĐIỆN LI - HÓA HỌC LỚP 11

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TẠ THỊ THU THẢO

SỬ DỤNG DẠY HỌC KHÁM PHÁ PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC TƢ DUY CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC
CHƢƠNG SỰ ĐIỆN LI - HÓA HỌC LỚP 11

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS. Lê Kim Long

HÀ NỘI – 2015

1.4.1. Năng lực .......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Tƣ duy ............................................................. Error! Bookmark not defined.

1


1.4.3. Các điều kiện để phát triển năng lực tƣ duy.... Error! Bookmark not defined.
1.5. Thực trạng của việc dạy và học hoá học ở trƣờng THPT hiện nay ........... Error!
Bookmark not defined.
1.5.1. Mục đích điều tra ............................................ Error! Bookmark not defined.
1.5.2. Phƣơng pháp điều tra ...................................... Error! Bookmark not defined.
1.5.3. Đối tƣợng điều tra ........................................... Error! Bookmark not defined.
1.5.4. Kết quả điều tra ............................................... Error! Bookmark not defined.
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1.......................................... Error! Bookmark not defined.0
CHƢƠNG 2. THIẾT KẾ DẠY HỌC KHÁM PHÁ MỘT SỐ NỘI DUNG
CHƢƠNG SỰ ĐIỆN LI - HOÁ HỌC LỚP 11 ... Error! Bookmark not defined.1
2.1. Tầm quan trọng của chƣơng Sự điện li trong chƣơng trình .... Error! Bookmark
not defined.1
2.2. Mục tiêu dạy học chƣơng sự điện li ................. Error! Bookmark not defined.2
2.2.1. Mục tiêu kiến thức ........................................ Error! Bookmark not defined.2
2.2.2. Mục tiêu kĩ năng............................................ Error! Bookmark not defined.3
2.2.3. Mục tiêu phát triển tƣ duy ............................. Error! Bookmark not defined.3
2.2.4. Mục tiêu thái độ ............................................ Error! Bookmark not defined.4
2.3. Kế hoạch dạy học chƣơng Sự điện li ............... Error! Bookmark not defined.4
2.3.1. Kế hoạch dạy học chƣơng Sự điện li trong chƣơng trình cơ bản ........... Error!
Bookmark not defined.4
2.3.2. Kế hoạch dạy học chƣơng Sự điện li trong chƣơng trình nâng cao ........ Error!
Bookmark not defined.5
2.4. Sơ đồ cấu trúc nội dung chƣơng Sự điện li ...... Error! Bookmark not defined.6
2.5. Những nội dung cần lƣu ý khi dạy học ............ Error! Bookmark not defined.7

3.6.1. Kế hoạch tiến hành thực nghiệm sƣ phạm .....................................................84
3.6.2. Tổ chức dạy học khám phá bài “Sự điện li” ...................................................85
3.6.3. Tổ chức dạy học khám phá bài “Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch chất
điện li” (tiết 1) ...........................................................................................................86
3.6.4. Tổ chức dạy học khám phá bài “Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch chất
điện li” (tiết 2) ...........................................................................................................87
3.7. Phân tích kết quả thực nghiệm sƣ phạm ............................................................87
3.7.1. Đánh giá định tính ...........................................................................................88
3.7.2. Đánh giá định lƣợng ........................................................................................89
3.8. Đánh giá chung về việc tổ chức dạy học khám phá ...........................................97
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3............................................................................................98

3


KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................100
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................92
PHỤ LỤC ............................................................... Error! Bookmark not defined.4

4


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh quốc tế đã đặt ra những yêu cầu
mới đối với sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Giáo dục cần
đào tạo ra đội ngũ nhân lực có khả năng đáp ứng đƣợc đòi hỏi mới của xã hội và thị
trƣờng lao động, đặc biệt là năng lực hành động, tính năng động, sáng tạo, tự lực,
trách nhiệm cũng như năng lực cộng tác làm việc, năng lực giải quyết các vấn đề
phức hợp.

pháp dạy học tích cực đã áp dụng thành công ở nhiều nƣớc trên thế giới nhƣ : dạy
học theo dự án, dạy học theo góc, dạy học hợp đồng. Hiện nay, các trƣờng học
trong nƣớc đang từng bƣớc triển khai áp dụng các PPDH tích cực nhƣng chƣa đƣợc
quan tâm nghiên cứu thích đáng.
Dạy học khám phá là một trong những phƣơng pháp dạy học hiện đại. Đặc
điểm của phƣơng pháp này là giảm bớt thuyết trình, tăng cƣờng dẫn dắt, điều khiển,
tổ chức nhằm phát huy năng lực tƣ duy, phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề của
học sinh nhằm khám phá ra tri thức một cách chủ động. Từ đó, học sinh sẽ mở đƣợc
kho tàng tri thức, trở thành những con ngƣời thành đạt sau này. Phƣơng pháp dạy
học khám phá có thể sử dụng đối với nhiều môn học nói chung và môn Hóa học nói
riêng.... Tôi muốn sử dụng phƣơng pháp dạy học khám phá vào dạy học Hóa học
giúp các em học sinh thấu hiểu và tƣ duy đúng cách về cơ chế và qui luật các phản
ứng, vận dụng kiến thức đó giải quyết các vấn đề có liên quan đến thực tiễn, rèn cho
học sinh có phƣơng pháp tự học, tự nghiên cứu đáp ứng yêu cầu học tập suốt đời.
Đó chính là các lí do tôi chọn đề tài “Sử dụng dạy học khám phá phát triển năng
lực tƣ duy cho học sinh trong dạy học chƣơng Sự điện li - Hóa học lớp 11”.
2. Mục đích nghiên cứu
Vận dụng hệ thống những quan điểm lý luận dạy học hiện đại và cơ sở lí
luận của phƣơng pháp dạy học khám phá vào việc tổ chức hoạt động dạy học một số
nội dung kiến thức chƣơng Sự điện li - Hóa học 11 nhằm phát huy tính tích cực, tự
lực, sáng tạo của HS và phát triển năng lực tƣ duy cho HS.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu ở trên, chúng tôi đề ra các nhiệm vụ nghiên
cứu cụ thể nhƣ sau:
- Nghiên cứu lí luận về tâm lí dạy học để làm cơ sở cho những biện pháp sƣ
phạm nhằm nâng cao tính tích cực, tự lực, sáng tạo của HS, phát triển năng lực tƣ
duy cho HS.
- Nghiên cứu các quan điểm dạy học hiện đại, dạy học tích cực.

6

lực tƣ duy cho HS.
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Các khảo sát đƣợc tiến hành tại một số lớp 11của hai trƣờng :

7


Trƣờng THPT Đan Phƣợng - Thành phố Hà Nội.
Trƣờng THPT Tân Lập - Thành phố Hà Nội.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
8.1. Ý nghĩa khoa học
Chỉ ra đƣợc những thành công và mặt hạn chế khi sử dụng phƣơng pháp dạy
học khám phá.
8.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các trƣờng THPT trên toàn quốc.
9. Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn có sử dụng một số phƣơng pháp nghiên cứu sau:
9.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
Thứ nhất: Nghiên cứu các tài liệu về lý luận dạy học có liên quan đến
phƣơng pháp dạy học khám phá, các phƣơng pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại.
Thứ hai: Nghiên cứu các khái niệm, đặc điểm của năng lực tƣ duy, các
phƣơng pháp phát triển năng lực tƣ duy.
Thứ ba: Nghiên cứu mục đích, yêu cầu, nội dung của chƣơng Sự điện li và
các tài liệu có liên quan.
9.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Điều tra cơ bản thực trạng công tác dạy và học ở trƣờng phổ thông hiện nay,
việc sử dụng các kỹ thuật dạy học, các phƣơng tiện trực quan, các thiết bị nghe nhìn
và việc ứng dụng CNTT vào dạy học Hóa học. Thực nghiệm sƣ phạm để kiểm
chứng giả thuyết khoa học của phƣơng pháp dạy học khám phá.
9.3. Phương pháp xử lý thông tin

Tác giả lƣu ý rằng, tìm thông tin trong sách không phải là cách học khám
phá. Các hoạt động khám phá thƣờng đƣợc tiến hành theo nhóm. Chúng đòi hỏi
phải có kỹ năng tƣ duy cao để tìm ra cái mới, và vì ngƣời học tự tìm tòi vấn đề cho
nên việc học có chất lƣợng cao. Một thành viên của nhóm có thể cung cấp một phần
của “bộ xếp hình” về những hiểu biết về chủ đề đang nghiên cứu.
Theo Geoffrey Petty phƣơng pháp khám phá nếu áp dụng đúng sẽ:
- Tích cực, khuyến khích đƣợc học sinh tham gia, có tính động viên cao và vui.
Phần đặt câu hỏi làm tăng tính hiểu biết và hứng thú của học sinh đối với môn học;
- Buộc học sinh phải “tự tìm hiểu”, tức là phải tự nắm bắt vấn đề đang học.
Kết quả là các em sẽ hiểu vấn đề, mối liên quan của nó tới bài học trƣớc và các em
nhớ lâu hơn;

9


ÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Ngô Ngọc An, Câu hỏi và bài tập trắc nghiệm hóa học 11. Nhà xuất bản Giáo
dục.

2.

Ngô Ngọc An (2008), Rèn kĩ năng giải toán hóa học 11. Nhà xuất bản Giáo dục.

3.

Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát triển tính tích cực, tính tự lực của học sinh
trong quá trình dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Vụ Giáo viên.


11. Trần Bá Hoành (2004), Dạy học bằng các hoạt động khám phá có hướng
dẫn. Thông tin Khoa học Giáo dục, số 102.
12. Nguyễn Thị Mĩ Lộc, Ðinh Thị Kim Thoa, Trần Vãn Tính(2009), Tâm
lí học giáo dục. Nxb Ðại học sƣ phạm.
13. Bùi Văn Nghị (2009), Vận dụng lý luận và thực tiễn dạy học môn Toán ở
trường phổ thông. NXB Đại học Sƣ phạm.
14. Đặng Thị Oanh-Nguyễn Thị Sửu (2010), Phương pháp dạy học môn hóa
học ở trường phổ thông. Tập bài giảng dùng cho cao học và sinh viên ngành
hóa học Đại Học Sƣ Phạm.
15. Phạm Đình Phùng(2010), Giáo trình xác suất và thống kê toán. Nhà xuất bản
tài chính.

10


16. Vũ Thị Sơn (2005), “Xây dựng kế hoạch bài học có sử dụng hình thức nhóm
nhỏ”. Tạp chí Giáo dục số 119.
17. Tài liệu bỗi dƣỡng Giáo viên thực hiện chƣơng trình và sách giáo khoa
môn hóa học 11 (2007)
18. Lê Xuân Trọng(Chủ biên)-Từ Ngọc Ánh-Phạm Văn Hoan- Cao Thị
Thặng, Bài tập hóa học 11 nâng cao. Nhà xuất bản giáo dục.
19. Lê Xuân Trọng (Tổng chủ biên)- Nguyễn Hữu Đĩnh(Chủ biên)- Lê Chí
Kiên- Lê Mậu Quyền, Hóa học 11 nâng cao. Nhà xuất bản Giáo dục.
20. Nguyễn Xuân Trƣờng (Tổng chủ biên), Từ Ngọc Ánh, Lê Chí Kiên, Lê
Mậu Quyền, Bài tập Hóa học 11. Nhà xuất bản Giáo dục.
21. Nguyễn Xuân Trƣờng (Tổng chủ biên), Lê Mậu Quyền (Chủ biên), Phạm
Văn Hoan, Lê Chí Kiên, Hóa học 11. Nhà xuất bản Giáo dục.
22. Nguyễn Xuân Trƣờng (Tổng chủ biên kiêm Chủ biên), Phạm Văn Hoan,
Phạm Tuấn Hùng, Trần Trung Ninh, Cao Thị Thặng, Lê Trọng Tín,
Nguyễn Phú Tuấn. Sách Giáo viên Hóa học 11. Nhà xuất bản Giáo dục.